„ Potrzeby dzieci w wieku wczesnoszkolnym”



Pobieranie 19.64 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar19.64 Kb.
Adriana Biernat

Zespół Szkoły Podstawowej i

Gimnazjum w Krobi


„ Potrzeby dzieci w wieku wczesnoszkolnym”

Psychologowie zgodni są co do tego, że potrzeba jest czynnikiem dynamizującym zachowanie ludzi. Ustalenie, że źródłem aktywności człowieka są powstające w nim potrzeby, prowadzi do zagadnienia liczby potrzeb, ich jakości i rodzajów.

Najprostsza klasyfikacja, dzieli potrzeby na podstawowe, czyli pierwotne, i wyższe (wtórne), czyli pochodne. Potrzeby pierwotne są potrzebami organicznymi i od ich zaspokojenia zależy utrzymanie wewnętrznej równowagi organizmu. Potrzeby wyższe zaspokojone są zawsze w warunkach społecznych i mają tendencje wzrastającą (zaspokojenie jednej potrzeby wyzwala drugą).

Jako wstępną podstawę klasyfikacyjną można uznać podział na potrzeby związane z utrzymaniem organizmu przy życiu w jego środowisku, potrzeby sprzyjające życiu w grupie oraz potrzeby skupione wokół własnego “ja”, bardzo ważne dla człowieka, jego stosunku do siebie i innych ludzi.

Klasyfikacja Garczyńskiego zasługuje na uwagę, ze względu na swoją popularność. Autor wymienia w podziale na pierwszym miejscu potrzebę bezpieczeństwa, następnie potrzebę zwracania uwagi, potrzebę kontaktu, potrzebę sensu i wartości. Potrzeby te można zaliczyć do grupy potrzeb odpowiadających czynnikowi emocjonalnemu.

Według kryterium odpowiadającemu czynnikowi poznawczemu czy intelektualnemu wymienić należy potrzeby poznawcze, potrzebę piękna, potrzebę aktywności i spokoju, a także potrzebę kontaktu. Biorąc pod uwagę czynnik społeczny, wymienić należy takie potrzeby, jak; potrzebę uznania, znaczenia, przynależności, dodatniej samooceny. Potrzeby przenikają z jednej grupy do drugiej, uzupełniają się w procesie życia, w procesie formowania się osobowości.

Podobną klasyfikację potrzeb stworzyła N. Han-Ilgiewicz, która wyraźnie podkreśla, iż wszystkie potrzeby nowe powstają dzięki dążeniu do zaspokojenia lub w wyniku zaspokojenia potrzeb już istniejących.

J Reykowski uważa , że potrzeb psychicznych jest “ tak wiele , jak wiele psychologicznych warunków musi być spełnionych, aby działalność człowieka mogła przebiegać płynnie i bez zakłóceń, aby człowiek był zdolny do tzw. twórczego myślenia.

W dalszej części referatu zajmę się krótką charakterystyką danej potrzeby w różnych okresach rozwoju dzieci i młodzieży.

Człowiek stanowi jedność psychofizyczną, jego psychika i organizm są ze sobą ściśle powiązane. Toteż potrzeby biologiczne i psychiczne wzajemnie na siebie wpływają. W okresie, gdy dziecko jest małe, troska o jego zdrowie i rozwój fizyczny wysuwają się na plan pierwszy i zdarza się, że bez reszty, absorbują rodziców, którzy zdają się nie dostrzegać potrzeb psychicznych swego dziecka.

Najważniejsze potrzeby biologiczne dotyczą pożywienia, oddychania, odpowiedniej temperatury otoczenia, snu. Dużo miejsca w życiu człowieka , a także w ogólnym budżecie zaspokajania potrzeb dzieci przez rodziców zajmuje troska o właściwe odżywianie. Natomiast znacznie mniej uwagi przywiązuje się do zaspokojenia potrzeby tlenu i świeżego powietrza, dzieci zbyt mało czasu spędzają na świeżym powietrzu, również młodzież wolny czas spędza przed telewizorem, są to złe nawyki, które często wytwarzają rodzice i dorośli. Potrzeby biologiczne towarzyszą człowiekowi przez całe życie, ich zaspokojenie jest bardzo ważne, gdyż umożliwia to prawidłowy rozwój potrzeb psychicznych.

Potrzeba bezpieczeństwa należy do najważniejszych, najbardziej podstawowych potrzeb psychicznych. Jej znaczenie jest tak ogromne, że uważa się ją za bliską potrzebom biologicznym, pierwotnym. Nie zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa nie tylko spowoduje doraźne przeżycia lękowe, lecz najczęściej prowadzi do trwałych skutków – do zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego. „Zdaniem wielu psychologów i psychiatrów u podstawy wszelkich nerwic leży lęk, a genezy nastawień lękowych należy szukać we wczesnym dzieciństwie, zwłaszcza zaś w nieprawidłowym oddziaływaniu wychowawczym i niewłaściwych postawach rodzicielskich matki i ojca.

Do czynników powodujących poczucie zagrożenia należą obawa o niezaspokojenie którejkolwiek z potrzeb biologicznych i psychicznych, lęk przed bólem, niebezpieczeństwem fizycznym, lęk przed utratą miłości rodziców, lęk przed niezaspokojeniem potrzeby akceptacji przez środowisko rówieśników, czynników tych jest bardzo wiele . O tym , czy dziecko przeżywa mniejsze lub większe zagrożenie, decyduje nie tylko jakość samej sytuacji, lecz także stosunek dziecka do niej i to w jaki sposób ją ocenia i jak ocenia swoje możliwości jej przezwyciężenia, “stawiania jej czoła”. Bardzo ważny jest więc posiadany przez dziecko obraz samego siebie, samoocena

Jeśli samoocena jest niska, powoduje, to znaczne zachwianie poczucia bezpieczeństwa. Wiele dzieci w wieku szkolnym przeżywa lęki przed oceną, przed kontaktami z rówieśnikami, często mają poczucie braku bezpieczeństwa. Zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa jest bardzo ważne dla dziecka, ale i osób dorosłych. Jeżeli potrzeby fizjologiczne jak i potrzeba bezpieczeństwa są wystarczająco zaspokojone, wtedy pojawiają się potrzeby miłości i przynależności, niezaspokojenie tych potrzeb stanowi najczęściej istotne podłoże zjawisk niedostosowania się, a w bardziej ostrych przypadkach - zjawisk psychopatologicznych.

Pierwszą grupą społeczną, do której dziecko przynależy jest rodzina. Ona to w najpełniejszy sposób zaspokaja potrzebę bezpieczeństwa, miłości, bliskiego kontaktu , a także wiele innych potrzeb. Małe dziecko swoją przynależność do rodziny uważa za oczywistą . Poczucie przynależności do rodziców występuje bardzo silnie u małego dziecka. A u starszego? U dorastającego? Młodzież nierzadko przejawia niechętne uczucia wobec rodzinnego domu, krytyczny stosunek do niego, snuje marzenia o rozpoczęciu samodzielnego życia.

Już w przedszkolu można zauważyć poczucie przynależności , szczególnie w grupie średniaków, bo przynależność do tej grupy jest atrakcyjna, a tym samym zaspokojona jest potrzeba rozwoju, wzrostu. Natomiast dzieci w wieku szkolnym przejawiają wyraźną potrzebę przynależności do grupy poza rodzinnej: do klasy szkolnej , do grupy koleżeńskiej. Potrzeba ta nasila się w wieku 9-11 lat i pozostaje człowiekowi już do końca życia. Prawie nikomu nie wystarczy przynależność tylko do rodziny. Dziecko prawidłowo wychowywane przejawia poczucie przynależności do rodziny, a równocześnie do klasy szkolnej, zastępu zuchów , do paczki koleżeńskiej. W każdej z tych grup spełnia inną funkcję, inną rolę, każda z nich zaspokaja inne jego potrzeby.

Potrzeba aktywności, tak jak kontakt, jest nieodzownym warunkiem zaspokojenia prawie wszystkich potrzeb. Każdy wysiłek jest tym chętniej podejmowany i tym dłużej kontynuowany, im pewniej prowadzi do zaspokojenia silnych potrzeb.

Każde zdrowe, normalnie rozwijające się dziecko cechuje aktywność i ruchliwość. Dzięki aktywności dziecka, rozwija się potrzeba poznawcza.



Potrzeby poznawania Dzieci w wieku szkolnym częściowo zaspokajają swoją potrzebę poznania poprzez naukę szkolną, własne zainteresowania. W zaspokojeniu potrzeby poznawczej, zwłaszcza dzieci starszych i młodzieży, dużą rolę odgrywają środki masowego przekazu.

Potrzeba samodzielności przejawia się ze szczególną siłą w wieku dorastania. Występuje ona jednak w każdym okresie rozwoju. Stopniowo rozszerza się zakres wykonywanych samodzielnie czynności i podejmowanych decyzji. Dziecko pragnie bawić się i uczyć w towarzystwie wybranej przez siebie koleżanki, pragnie samodzielnie dysponować swoim czasem wolnym, kolejnością zajęć i ich rodzajem. Zaspokojenie potrzeby samodzielności powinno mieć charakter wszechstronny i oprócz działania praktycznego, spraw życiowych obejmować również aktywność samowychowawczą pracę nad kształtowaniem własnej osobowości. Z potrzebą samodzielności i aktywności łączy się potrzeba rozwoju która, daje znać osobie między innymi radością postępów. Już u małych dzieci można dostrzec tę potrzebę, wraz z wiekiem dziecka rozwija się także potrzeba osiągnięć. Najbardziej naturalnym jej przejawem jest skłonność człowieka do tych działań, w których wyczuwa największą dla siebie szansę, i które skojarzyły mu się z przeżyciem sukcesu. A także odwrotnie: niechęć do zajęć, w których nie ma nic do wygrania lub które skojarzy się z porażką.

Potrzeba kontaktu społecznego jest jedną z najważniejszych, przejawia się ona już u małego dziecka jako jedna z pierwszych potrzeb psychicznych.

W wieku przedszkolnym dziecku potrzebny jest kontakt już nie tylko z rodzicami, nawiązuje kontakt z szerszym kręgiem osób, dalszymi członkami rodziny, panią w przedszkolu, a później w szkole , z koleżankami i kolegami z podwórza, przyczynia się do powstawania więzi trwalszych, choć jeszcze nie przyjaźni. Kolejny etap rozwoju potrzeby kontaktu charakteryzuje nasilenie obcowania z rówieśnikami. Ma ono miejsce szczególnie w wieku szkolnym, w latach 9 – 11. Dziecku w tym wieku już znacznie mniej niż poprzednio zależy na kontakcie z dorosłymi, często nie ma im wiele do powiedzenia, niecierpliwią je przejawy serdeczności, nudzi dłużej trwająca rozmowa. Najchętniej przebywa w grupie rówieśników . Relacje z rówieśnikami odgrywają w życiu młodzieży dużą rolę. Wszystkie te kontakty wywierają duży wpływ na kształtowanie się przekonań poglądów, postaw młodzieży. Przede wszystkim zaś dostarczają one bogatych doświadczeń z zakresu współżycia społecznego.

Do najważniejszych potrzeb psychicznych należy także potrzeba akceptacji. Przejawia się w każdym okresie rozwoju dziecka, nie tylko u dzieci i młodzieży, ale i u dorosłych. Każdy pragnie nie tylko pozostawać w bliskim kontakcie emocjonalnym z otoczeniem, nie tylko przynależność do rodziny i innych grup społecznych, lecz także zwracać na siebie uwagę, co znaczyć, być pozytywnie oceniany.

Tak więc każde dziecko odczuwa potrzeby biologiczne i psychiczne, stopień ich nasilenia oraz zaspokojenie zależy od wielu czynników, takich jak cechy osobowości dziecka oraz stosunki panujące w rodzinie i w szkole.



Bibliografia

1.Czeredrecka B. „ Potrzeby psychiczne sierot społecznych” W-wa 1988, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych.

2.Filipczuk H. „ Potrzeby psychiczne dzieci i młodzieży” W-wa 1980, Instytut Wydawniczy CRZZ.

3.Filipczuk H. „ Rodzina a rozwój psychiczny dziecka” W-wa 1981, NK

4.Garczyński S. „ Potrzeby psychiczne. Niedosyt. Zaspokojenie” W-wa 1972, NK.

5. Han-Ilgiewicz N. „ Potrzeby psychiczne dziecka” W-wa 1959 PZWSZ.



6. Obuchowski K. „ Przez galaktykę potrzeb” Poznań 1995, Książki Naukowe Zysk i S-ka

7. Reykowski J. „ Z zagadnień psychologii motywacji” W-wa 1977. WZSiP.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna