1 Kim byli Mikołaj Zebrzydowski i Sebstian Jerzy Lubomirski Zebrzydowski Mikołaj



Pobieranie 14.05 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar14.05 Kb.
1) Kim byli Mikołaj Zebrzydowski i Sebstian Jerzy Lubomirski
Zebrzydowski Mikołaj (1553-1620), starosta krakowski 1585-1620, wojewoda lubelski od 1589, marszałek wielki koronny 1596-1600, wojewoda krakowski od 1601.

1596 wraz z S. Żółkiewskim stłumił powstanie S. Nalewajki. 1605 poparł Dymitra Samozwańca I. Sprzeciwiał się małżeństwu Zygmunta III Wazy z Konstancją Habsburżanką.

Stanął na czele rokoszu sandomierskiego 1606-1609, który doprowadził do wybuchu wojny domowej. 1607 pokonany przez wojska królewskie pod Guzowem, ułaskawiony przez króla, wycofał się z życia politycznego. Fundator Kalwarii Zebrzydowskiej.


Lubomirski Jerzy Sebastian (1616-1667), możnowładca, marszałek wielki koronny 1650-1664, hetman wielki koronny 1657-1664. Uczestnik wojen polsko-moskiewskich i polsko-szwedzkich. Zwyciężył Kozaków w bitwie pod Zborowem (1649) i Beresteczkiem (1651). W bitwie pod Cudnowem zwyciężył Rosjan (1660), następnie pokonał pod Skołobyszczami spieszące im z odsieczą wojska kozackie.

W czasie "potopu szwedzkiego" stronnik Jana Kazimierza. Odznaczył się w zwycięskiej bitwie pod Czarnym Ostrowiem (1657). Po kapitulacji sojusznika Szwedów - Rakoczego, w odwet za zniszczenia dokonane w Polsce, najechał Siedmiogród. Przeciwnik sojuszu Polski z Francją, stanął na czele stronnictwa wrogiego Marii Ludwice. Głosił sojusz z Wiedniem i Rzymem.

W latach 1661, 1662, 1664 przewodził opozycji sejmowej. Przeciwny wzmocnieniu władzy królewskiej, postępowym reformom ustrojowym, rzecznik wolności szlacheckiej. W 1664 skazany przez sąd sejmowy na banicję, utratę urzędów i konfiskatę dóbr. W latach 1665-1666 wszczął wojnę domową, zwaną rokoszem Lubomirskiego.

2) ROKOSZ SANDOMIERSKI

Rokosz, w dawnej Polsce zjazd całej szlachty (nie tylko posłów) na sejm. W XVII-XVIII w. konfederacja nie uznana przez króla.

Rokosz sandomierski 1606-1609, rokosz Zebrzydowskiego, rokosz zawiązany przez część magnatów i szlachty przeciwko Zygmuntowi III Wazie, dążącemu do wzmocnienia władzy monarszej. Inicjatorem zwołania zjazdów szlacheckich w Stężycy i Lublinie (1606) był M. Zebrzydowski.

Szlachta przybyła na zjazdy niepokojona pogłoskami o wprowadzeniu przez króla "absolutum dominium". Zebrzydowski i współpracujący z nim J. Radziwiłł, J. Hubert i S. Stadnicki dążyli do podporządkowania Zygmunta III oligarchii magnackiej. Wezwana przez zjazd w Lublinie szlachta dość licznie (ok. 10 tys. ludzi) przybyła do Sandomierza, gdzie zawiązano konfederację i zażądano od króla zagwarantowania niezmienności ustroju.

Po obietnicy królewskiej wprowadzenia artykułów sandomierskich pod obrady sejmu doszło do ugody pod Janowcem. Zgromadzeni w 1607 pod Jasionową przywódcy rokoszan wraz z częścią szlachty nie uznali ugody, wymówili posłuszeństwo królowi i zażądali jego ustąpienia. Doszło do konfrontacji zbrojnej.

Wojska królewskie dowodzone przez hetmanów J.K. Chodkiewicza i S. Żółkiewskiego rozgromiły rokoszan pod Guzowem (1607). Klęska doprowadziła do rewizji wysuwanych postulatów i spadku aktywności ruchu rokoszowego.




3) Oligarchia Magnacka
Oligarchia, forma rządów polegająca na sprawowaniu władzy przez niewielką grupę ludzi. Najczęściej ludzie ci wywodzili się z arystokracji lub warstwy bogatych.

Oligarchia magnacka - grupa rodów możnowładczych mające decydujący wpływ na władzę państwa i jego politykę.
W Polsce ukształtowała się w XVII w. Wskutek włączenia do Rzeczypospolitej ziemi Wielkiego księstwa litewskiego ogromnie wzrosło znaczenie magnaterii. Posiadała ona olbrzymie majątki ziemskie (latyfundia) wraz z prywatnym wojskiem. Prowadziła niezależną politykę zagraniczną. Pierwsze próby wprowadzenia rządów o. M. W Rzeczypospolitej wystąpiły w początkach XVII w. Szlachta zawiązała rokosz zmierzający do osłabienia władzy królewskiej (rokosz Zebrzydowskiego 1606) Skutkiem rokoszu było osłabienie władzy monarchy i wzrost znaczenia magnaterii. Oligarchia magnacka ostatecznie zapanowała w II połowie XVII w. W schyłkowym okresie rządów Jana II Kazimierza i Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Za wydarzenie przełomowe uważa się pierwsze zerwanie sejmu przez liberum veto. Poseł Siciński działając z polecenia Janusza Radziwiła zgłosił protest przeciw przedłużaniu obrad Sejmu (1652). Sejm został zerwany. Unieważniono wszystkie uchwały już jednomyślnie powzięte. Zasada liberum veto uniemożliwiła działalność sejmu, prowadziła do pełnej anarchii , rozprężenia w stosunkach wewnętrznych. Do coraz większego znaczenia dochodziły sejmiki (przejęły funkcje wojskowe, administracyjne, finansowe) , które spowodowały decentralizacje władzy państwowej. W okresie rządów magnackich upadł autorytet władzy królewskiej, zanikało zainteresowanie dla spraw ogólnopaństwowych, zrozumienie i poczucie odpowiedzialności za losy i całość Rzeczypospolitej. Aby ugruntować władzę polityczne grupy magnaterii wiązały się z państwami ościennymi (zwłaszcza Prusy i Rosja), korzystał Z ich pomocy w osłabieniu władzy króla. Wzmocnieniu państwa miała służyć unia personalna polsko - saska. Doprowadziła do wzmocnienia i znaczenia pozycji dynastii saskiej. Budziło to niechęć i oburzenie polskiej magnaterii. Rzeczpospolita stała się „kartą przetargową” w rękach mocarstw ościennych. Jednocześnie rządy oligarchii magnackiej świadczyły o słabości wewnętrznej państwa (nastąpił rozkład aparatu państwowego, upadek gospodarczy, upadek kultury). Prywata i egoizm zostały przedłożone nad dobrem i sprawnym funkcjonowaniem państwa. Wieloletnie, wyczerpujące wojny, brak stabilnej władzy królewskiej prowadziły do upadku państwowości polskiej.
4) decentralizacja

Decentralizacja, proces przenoszenia uprawnień związanych z podejmowaniem decyzji przez centralne ośrodki kierownicze (np. państwa, organizacji) na podległe organy.
Wzrost wpływów magnaterii zaważył na zwartości całego państwa. Przede wszystkim przyczynił się on w dużym stopniu do rozdrobnienia i rozczłonkowania średniej szlachty. - było to jednym z podstawowych warunków decentralizacji państwa i parlamentu. Rozgrywki pomiędzy poszczególnymi familiami magnackimi absorbowały sejmy i sejmiki, co utrudniało kierowanie polityką państwa

Do coraz większego znaczenia dochodziły sejmiki (przejęły funkcje wojskowe, administracyjne, finansowe), które spowodowały decentralizacje władzy państwowej. W okresie rządów magnackich upadł autorytet władzy królewskiej, znikło zainteresowanie dla spraw ogólnopaństwowych, zrozumienia i poczucia odpowiedzialności za losy i całość Rzeczypospolitej.



Szlachta i magnateria współzawodniczyły w kontrolowaniu państwa. Jakiekolwiek próby wzmocnienia pozycji króla, napotykały ich przeciwdziałanie. Próbował tego Władysław IV, a potem Jan Kazimierz. Ten ostatni próbował zmienić zasadę liberum veto („wolne nie pozwalam”) i zahamować zrywaniu sejmów tak, by uchwały zapadały większością głosów. Opozycja na czele Lubomirskiego zagroziła zbrojną interwencją. Król mając władzę w sądzie sejmowym skazał go na infamię (ograniczenie praw) i banicję. To spowodowało rokosz antykrólewski i wojnę domową, w wyniku której Jan Kazimierz abdykował.
Pod koniec wieku XVII, sejm, trybunały i król stracili możliwość wykonywania swych funkcji i pełną władzę zyskali magnaci, szlachta i hetmani. Ci ostatni korzystali z pieniędzy skarbu państwa. Magnaci opanowali sejmiki, a że sejm był sparaliżowany przez liberum veto, sejmiki przejęły ich funkcje. Korzystali z decentralizacji skarbowości i używali władzy w interesie swoich rodów i stronnictw.
Od XVI-XVII w. Władza króla zmniejszyła się ogromnie. Jedynymi prawami, które zostały nienaruszone było: mianowanie urzędników, nadawanie dóbr ziemskich oraz parlamentarna inicjatywa ustawodawcza. Miał też prawo i obowiązek zwoływania sejmu, który jednak nie miał już większej władzy.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna