1. Sparta w okresie archaicznym a Cele lekcji



Pobieranie 21.07 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar21.07 Kb.

1.Sparta w okresie archaicznym




a.1. Cele lekcji

i.a) Wiadomości


Uczeń:

  • pamięta, że mieszkańcy Sparty to Lacedemończycy,

  • zna system wychowania młodzieży, ustrój społeczny oraz polityczny Sparty,

  • wie, jak ważne dla rozwoju Sparty były wojny messeńskie i że II wojna messeńska miała decydujący wpływ na militarny charakter państwa,

  • wie, że Związek Peloponeski był sojuszem suwerennych państw, a nie hegemonią Sparty,

  • pamięta, iż przed izolacją Sparta była prężnym ośrodkiem kulturowym,

  • umie wytłumaczyć, czym była Wielka Rhetra i potrafi wskazać jej mitycznego twórcę.

ii.b) Umiejętności


Uczeń potrafi pokazać na mapie granice Sparty.

b.2. Metoda i forma pracy


Nauczanie zbiorowe, wykład, elementy rozmowy nauczającej, praca z mapą.

c.3. Środki dydaktyczne


Mapa Grecji w epoce archaicznej, podręcznik historii.

d.4. Przebieg lekcji

i.a) Faza przygotowawcza


  1. Czynności organizacyjne (wprowadzenie uczniów do sali, sprawdzenie listy obecności).

  2. Nawiązanie do poprzednich lekcji: przypomnienie wiadomości na temat greckiej polis, o epoce mykeńskiej, wiekach ciemnych i okresie archaicznym oraz o demokracji ateńskiej, a także znaczeniu wytworzenia się hoplitów.

ii.b) Faza realizacyjna


Nauczyciel charakteryzuje skomplikowany ustrój społeczny Sparty (załącznik 1).

Nauczyciel przedstawia wojny i rozwój terytorialny Sparty:



  1. Powstanie w wiekach ciemnych na początku X w. nad Eurotasem czterech osad o charakterze wiejskim: Kynosura, Mesoa, Pitana i Limnai.

  2. Zdobycie Amyklai na przełomie IX i VIII w., którego mieszkańcy wchodzą na równych prawach do wspólnoty czterech wsi Lacedemończyków.

  3. W 2. połowie VIII w. toczy się I wojna messeńska, w wyniku której Sparta zdobywa znaczną część, a może nawet całą Messenię. Ludność Messenii zostaje obrócona w helotów.

  4. Założenie Tarentu około 706 r. – jedynej kolonii założonej przez Spartę.

  5. Połowa VII w. – wojna z Arkadyjczykami i z Argos. Klęska Spartan z Argos w bitwie pod Hysiaj w 669 r.

  6. Wojna messeńska (bunt messeńczyków) w poł. VII w.; po ciężkich walkach Sparta podbiła ostatecznie Messenię.

  7. Początek VI w. – wznowienie walk w Arkadii, niepowodzenia w wojnie z Tegeą, podpisanie z nią sojuszy. Odtąd Sparta tworzy system sojuszy zwany Związkiem Peloponeskim. Do najważniejszych członków tego związku należą: Sparta, Korynt i Teby. Sparta nie ma hegemonii w tym związku i wszyscy członkowie mają równe prawa.

  8. VI w. – nowe wojny z Argos prowadzone ze zmiennym szczęściem. W połowie VI w. dochodzi do bitwy pojedynków. Obie armie wystawiły po 300 wojowników, przeżyło tylko 2 z Argos i
    1 ze Sparty, obie strony uznały się za zwycięzców i wojna trwała nadal. Pod koniec VI w. Sparta uzyskała zdecydowaną przewagę, czego kulminacją był pogrom Argiwczyków pod Sepają w 495 r. Poległo tam aż 6000 wojowników Argijskich.

  9. Koniec VI w. – Sparta uzyskuje dużą przewagę wśród państw greckich i podejmuje próbę poszerzenia swych wpływów za Peloponez. Za króla Kleomenesa w 510 r. Sparta organizuje wyprawę przeciwko Atenom i obala miejscową tyranię. Po reformach Kleisthenesa w 506 r. Sparta organizuje kolejną wyprawę przeciw Atenom, ale na skutek sprzeciwu swego sprzymierzeńca Koryntu musi opuścić Attykę, podobnie jak kilka lat później.

Nauczyciel przedstawia Spartę jako ośrodek kulturalny:

Sparta była jednym z najwspanialszych ośrodków kulturalnych wczesnego okresu archaicznego.


Tu tworzyli: Tyrtajos, Alkaman z Sardes, Terpander z Lesbos i wielu innych, a spartańska ceramika
w VIII, a zwłaszcza VII i VI w. uważana była za najlepszą w całej Grecji. Także na igrzyskach olimpijskich Lacedemończycy odnosili duże sukcesy w latach 720-576, na 81 znanych nam zwycięzców 46 pochodziło ze Sparty. Po II wojnie messeńskiej Sparta zamyka się na obcych, a jej kultura znajduje się w regresie. Nawet w sporcie nie odnosi już sukcesów. W latach 548-400 na 200 znanych nam zwycięzców tylko 12 pochodzi ze Sparty.

iii.c) Faza podsumowująca


Powtórzenie najważniejszych informacji dotyczących Sparty w okresie archaicznym. Można zaproponować uczniom dyskusję, podczas której porównywaliby ustroje Aten i Sparty. Uczniowie winni sami podzielić się na zwolenników obu systemów.

e.5. Bibliografia


  1. Bravo B., Wipszycka E., Historia starożytnych Greków. Do końca wojen perskich, t. 1, PWN, Warszawa 1988.

  2. Lengauer W., Starożytna Grecja okresu archaicznegoi klasycznego, DIG, Warszawa 1999.

  3. Martin T. R., Starożytna Grecja. Od czasów prehistorycznych do okresu hellenistycznego,
    przeł. T. Derda, Prószyński i S-ka, Warszawa 1999.


f.6. Załączniki

i.a) Załącznik 1


Wykład dla nauczyciela.

Najwyższą warstwą byli spartiaci (spartanie). W okresie archaicznym liczyli oni od 8000 do 10 000 mężczyzn, potem w wyniku wymierania, ubożenia lub innych czynników powodujących utratę praw politycznych, np. hańbiącego zachowania, ich liczba stale malała i pod koniec IV w. wynosiła już jedynie ok. 1000 mężczyzn. Spartiaci byli zobowiązani do służenia w wojsku, był to właściwie ich jedyny obowiązek. Służbę zaczynali bardzo wcześnie, bo już w wieku 7 lat. System wychowania dzieci i młodzieży nosił nazwę agoge. Od 7 do 12 roku życia chłopcy spędzali czas w grupach rówieśników, potem wyprowadzali się do obozu wojskowego, gdzie panowały surowe warunki: chłopcy karmieni byli skromnie, źle odziani i mieszkali w prowizorycznych barakach. Uczono ich czytać i pisać, na tym jednak ich edukacja w dziedzinie kultury się kończyła. Kładziono nacisk na sprawność fizyczną i odporność na ból, i umiejętności walki w szyku. W wieku 20 lat przechodzili do grona dorosłych, przyjęcie do jednej z grup oznaczało uzyskanie pełni praw obywatelskich. Odtąd mężczyzna jadał w tym gronie, spał, ćwiczył, polował i walczył. Taka sytuacja prowadziła do częstych wypadków homoseksualizmu, który nie tylko był tolerowany, ale także aprobowany przez społeczeństwo, zresztą był on akceptowany i modny w całej Grecji, ale w Sparcie osiągnął największe rozmiary. Najbardziej sprawni chłopcy zostawali wcieleni do hippeis, było ich 300 i stanowili ciężkozbrojną, pieszą, wbrew nazwie, gwardię przyboczną królów. Istniała jeszcze jedna elitarna kategoria wśród Spartiatów; byli to kryptoi -- ukrywający się. Także rekrutowali się oni z najbardziej sprawnych młodzieńców. Mieli za zadanie dłuższy czas przeżyć w odosobnieniu. Na próbę wychodzili nadzy, uzbrojeni tylko w nóż. Żywili się tym, co ukradli, ważnym zadaniem było także zabicie heloty. W wieku 30 lat każdy Lacedemończyk musiał się ożenić, jeśli tego nie uczynił tracił prawo spożywania wspólnych posiłków i uczestniczenia w zgromadzeniu, a nawet mógł utracić ziemię. Po ślubie nie mieszkał ze swą żoną, a dalej w koszarach, miał jednak prawo do jej odwiedzania. Każdego spartiatę obowiązywała składka na wspólny posiłek, jeśli nie mógł jej dostarczyć, tracił prawa obywatelskie i przechodził do kategorii hypomeiones – niższych. Spartiaci uważali się za homoioi – jednakowych. Podstawą ich egzystencji były równe nadziały ziemi. Ziemia nie była ich własnością, należała do państwa, była to dziedziczna dzierżawa. Spartiata nie mógł jej zastawić ani sprzedać, po bezpotomnej śmierci przechodziła na rzecz państwa. Spartiata nie pracował na swej ziemi, czerpał z niej jedynie korzyści, pracowali za niego heloci.

Drugą grupą zaliczaną także do Lacedemończyków, ale bez praw obywatelskich (nie mieli prawa udziału w zgromadzeniu ludowym, nie przechodzili agoge, nie mogli sprawować urzędów) byli periojkowie. Podstawą ich egzystencji była uprawa ziemi, która znajdowała się w ich swobodnym władaniu. Mogli się zajmować także, w odróżnieniu do Spartiatów, handlem i rzemiosłem. Zajmowali się wyrobem broni, budową budynków użyteczności publicznej. Gminy periojków zarządzały się same, jednak były kontrolowane przez urzędników spartiackich. Do powinności periojków wobec państwa należało wystawienie pewnej liczby hoplitów do wojen perskich. Walczyli oni w osobnych oddziałach, w okresie klasycznym mieszano ich już z wojownikami spatriackimi. Nie wiadomo, skąd periojkowie się wzięli, w okresie archaicznym i klasycznym nie ma między nimi a spartiatami różnic etnicznych, ale w wiekach ciemnych zapewne były takowe, ponieważ część osad periojków zamieszkiwała ludność niedoryckiego pochodzenia, zapewne potomkowie ludności z okresu mykeńskiego.

Trzecią grupę mieszkańców Sparty stanowili heloci. Nie byli oni uznawani za Lacedemończyków. Była to liczna grupa niewolnych chłopów powstała w wyniku podbojów. Heloci uprawiali ziemię należącą do spartiatów i byli zobowiązani do oddawania około połowy zbiorów. Spartiaci przez cały czas żyli w lęku przed buntem helotów, ten lęk miał olbrzymi wpływ na sposób życia Spartan.

Kobieta w Sparcie miała o wiele większe prawa niż w innych polis Grecji. Nieobecność mężczyzn powodowała, iż kobiety cieszyły się większą swobodą również ekonomiczną, mogły także uprawiać sporty i uczestniczyły w obrzędach publicznych w dużo większym stopniu niż kobiety z innych polis.

W Sparcie było dwóch dziedzicznych królów, jeden z rodu Agiadów, drugi Eurypondów, obie rodziny wywodziły swój rodowód od Heraklesa. Geneza tego stanu rzeczy nie jest znana. Pierwotnie ich władza była szeroka, jednak już w VI wieku była bardzo ograniczona. Królowie byli członkami geruzji, przysługiwała im gwardia przyboczna, byli kapłanami Zeusa i dowodzili armią, od VI wieku jeden król wyruszał na wojnę, a drugi musiał pozostać w Sparcie, mieli prawo zwoływać zgromadzenie. Na tym kończyły się ich kompetencje.

Geruzja była radą starców. Łącznie z królami liczyła 30 osób. Wybór dokonywał się ze spartiatów którzy ukończyli 60 lat (nie dotyczyło to królów, oni automatycznie stawali się członkami geruzji, bez względu na wiek). Wyboru dokonywało zgromadzenie krzykiem, którego intensywność ocenili zamknięci w sąsiednim budynku inni członkowie rady, potem byli to eforowie. Członkowie geruzji mieli prawo zwoływania zgromadzenia i stawiania na nim wniosków, debatowali nad wszystkimi sprawami dotyczącymi kraju, pełnili też funkcje trybunału sądzącego najpoważniejsze przestępstwa.

Zgromadzenie było ciałem, które przegłosowywało wnioski złożone przez członków geruzji. Miało zbierać się systematycznie i w ustalonych terminach. Należeli do niego wszyscy spartiaci, którzy przeszli agoge i zachowali pełnię praw obywatelskich. Funkcjonowanie tych instytucji określał akt prawny zwany Wielką Rhetrą. Miał ją otrzymać Likurg od wyroczni delfickiej, w celu zaprowadzenia porządku i zakończenia wewnętrznych sporów. Rhetra jest najstarszym w Grecji dokumentem ustrojowym, została wprowadzona prawdopodobnie w VIII wieku. W tym okresie zgromadzenie miało większe uprawnienia, mogło zmieniać treść wniosków geruzji. Aby temu zapobiec, za panowania królów Teopompa i Polidorosa wprowadzono poprawkę mówiącą o tym, iż geruzja może uchylić uchwały zgromadzenia, jeśli uzna, że jej wniosek został zepsuty. Poprawkę wprowadzono najwcześniej w połowie VII wieku. W tym samym czasie lub później, prawdopodobnie dopiero pod koniec VII wieku, wprowadzono urząd efora. Eforów było pięciu i byli wybierani ze zgromadzenia. Mieli oni olbrzymią władzę: nadzorowali helotów i periojków, byli sędziami, kontrolowali wszystkie urzędy


w państwie, także królów, mogli ich uwięzić. Eforowie przyjmowali posłów z innych państw
i decydowali, czy warto przedstawić ich sprawę geruzji, mieli także prawo zwoływać zgromadzenie. Na wyprawie wojennej królowi towarzyszyło zawsze dwóch eforów. Ustrój Sparty wśród innych polis nazywany był eukomią, czyli stanem dobrego prawa i uchodził za najstabilniejszy wśród wszystkich państw greckich.


g.7. Czas trwania lekcji


2 x 45 minut

h.8. Uwagi do scenariusza


brak


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna