1. Wprowadzenie 4 Podstawa wykonania raportu 4



Pobieranie 1.38 Mb.
Strona14/27
Data07.05.2016
Rozmiar1.38 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   27

5.6.3. Charakterystyka występowania pokrywy śnieżnej w rejonie Szrenicy

Przyjmując za podstawę częstość występowania opadów śnieżnych w wierzchowinowej strefie Karkonoszy, należało by uznać, że potencjalnie pokrywa śnieżna na Szrenicy tworzy się we wszystkich porach roku. W ponad 40 – to letniej serii obserwacji meteorologicznych opady śnieżne w miesiącach letnich (VI, VII VIII) wystąpiły kilkakrotnie, w niektórych przypadkach budując pokrywę śnieżną utrzymującą się przez kilka dni. W innych pokrywa utrzymywała się zaledwie przez kilka godzin (np. 29 VI 1962 r.). Te incydentalne przypadki powstania pokrywy potraktowano jako anomalie, nie mające istotniejszego znaczenia w analizie zim śnieżnych. Podobnie potraktowano tworzenie się kilkugodzinnej nietrwałej pokrywy śnieżnej na przełomie lata i jesieni (IX), jeżeli nie spełniała ona warunku trwałości zalegania. Z reguły były to wystąpienia porywy, po których następował długi okres bez opadów śnieżnych. W tych przypadkach równocześnie zasięg pokrycia terenu przez śnieg ograniczony był do grzbietu szrenickiego. Kiedy pominie się te incydentalne przypadki utworzenia nietrwałej pokrywy śnieżnej w końcu czerwcu i w sierpniu, a uwzględni dwie skrajne daty powstania pokrywy śnieżnej – spełniające warunki przyjętych kryteriów – 5 IX 1993 (zima 1993/94) i 18 VI 1987 r. (zima 1986/87) to potencjalny okres występowania pokrywy śnieżnej na Szrenicy wynosi 287 dni. Jest to liczba zbliżona do średniej wieloletniej liczby dni z opadem śnieżnym, wyznaczonej przez A. Kosibę dla położenia Szrenicy w profilu hipsometrycznym Karkonoszy (Kosiba A., 1949). Jest to równocześnie liczba dni wyższa o 75 dni od rzeczywistej średniej liczby dni okresu potencjalnego wystawienia pokrywy śnieżnej na Szrenicy w wieloleciu 1961 – 2002 (tab. I., rys. 1.). Jest to też liczba dni wyższa od analogicznej liczby dni dla okresów termicznego przedzimia i zimy. Ukazuje tym samym, że dni te występują również poza właściwym chłodnym okresem w roku.

Przyjmując za podstawę ustalenia A. Kosiby i dane ze Szrenicy, można przyjąć, że w profilu Szklarska Poręba – Szrenica, długotrwałość okresu zimy śnieżnej przeciętnie przyrasta o około 10 dni na 100 m przyrostu wysokości npm (od ok. 150 do 220 dni). Należy jednak pamiętać, że ze względu na uwarunkowania meteorologiczno-orograficzne, nie jest to przyrost prostoliniowy.

Zestawione w tab. I daty początku i końca zimy śnieżnej pokazują, że w ponad połowie (26) przypadków rozpoczynała się ona w październiku, 11 –to krotnie we wrześniu i 4 krotnie we wrześniu. Datą skrajną początku zimy jest 5 IX 1993 r. Prawie w 75 % przypadków zima śnieżna kończy się w maju. Przeciętne daty początku i końca zimy w wieloleciu 1961 – 2002 przypadają na: 11 październik i 15 maj.

Najdłuższą była zima śnieżna 1996/97 r. (259 dni), najkrótszą natomiast zima 2001/2002 r. – 182 dni (tab. I, rys. 2). Różnica ich długotrwałości wynosi pond 2 i pół miesiąca. W 68 % przypadków zima trwała ponad siedem miesięcy. Wyraźnie obie skrajne zimy różniły się liczba dni bezśnieżnych i średnią miąższością pokrywy śnieżnej (tab. III). W czasie zimy 1996/97 liczba tych dni wynosiła 31 %, natomiast w czasie krótkiej drugiej zimy zaledwie 2 %. Różnice pomiędzy obiema zimami w przeciętnej miąższości śnieg były również bardzo znaczne (14,5 cm – zima1996/97; 80,2 cm 2001/2002). Jest pewną regułą (choć z wyjątkami), że liczba dni bez śniegu w czasie długotrwałych zim śnieżnych jest zdecydowanie większa (> 20 %) niż w czasie zim stosunkowo krótkich (< 10 %). Związane jest to z warunkami pogodowymi, przede wszystkim w okresie wczesnej zimy, kiedy powstają pierwsze pokrywy śnieżne. Ponieważ okres ten przypada na schyłek jesieni, przedzimie i na początek właściwej zimy termicznej, zmienność warunków atmosferycznych jest wtedy duża. Jest to okres wzrostu aktywności cyklonalnej i rozwoju na przemian postępujących ciepłych i zimnych adwekcji mas atmosferycznych. W tym czasie dominuje cyrkulacja z kierunku południowo-zachodniego (frekwencja wiatru SW na Szrenicy >40 %) oraz południowego (ok. 15 %) sprzyjająca rozwojowi zjawisk fenowych w regionie. Stąd też, nawroty tworzenia się pokrywy śnieżnej występują na przemian z okresami powrotu ocieplenia.

Zmienność dat początku i końca zimy śnieżnej jest znaczna (tab. I, rys. 1) . Dla początku zimy różnica miedzy datami skrajnymi wynosiła prawie 50 dni, dla końca zimy prawie 70 dni. Fakt ten dodatkowo ilustruje zmienność warunków meteorologicznych w okresie kształtowania się pokrywy śnieżnej.

A. Kosiba (1949) wyznaczył zmienność liczby dni ze śniegiem w profilu hipsometrycznym Karkonoszy. Według podanych przez niego wielkości średni wieloletni przyrost liczby dni ze śniegiem wynosi 8,5 dnia na każde 100 m. przyrostu wysokości npm, od około 96 dni na wysokości Szklarskiej Poręby do 177 dni na Śnieżce. Opierając się o podany przez A. Kosibę wzór zależności liczby dni ze śniegiem od wysokości npm, wyznaczono te wielkość dla Szrenicy. Wyniosła ona 181 dni. Według wielkości rzeczywistych z wielolecia 1961 – 2002, średnia liczba dni z pokrywą śnieżną wyniosła 183, a więc otrzymano prawie idealną zgodność obu wielkości. W oparciu o ten sam wzór regresji skorygowano wielkość liczby dni ze śniegiem dla Szklarskiej Poręby na 102 dni. Oznacza to, że gradient przyrostu liczby dni ze śniegiem w profilu północnego stoku Szrenicy wynosi średnio 12 dni/100 m przyrostu wysokości. Podobnie jak w przypadku liczby dni z opadem śnieżnym, należy wziąć pod uwagę, że nie jest to rozkład liniowy. Uwzględniając zmienność stokowego gradienty temperatury powietrza w miesiącach zimowych – odzwierciedlającego częstość stanów inwersji termicznej różnej genezy oraz częstość wystąpienia wiatru fenowego – można wnioskować, że przyrost liczby dni z pokrywą śnieżną większy jest do wysokości ok. 1000 m npm i wyraźnie maleje w górnej części stoku szrenickiego. Potwierdzają to wyniki badań przeprowadzonych w kotle szrenickim przez B. Głowickiego (1977, 1977a).

W wieloleciu 1961 – 2002, w trzech przypadkach zim liczba dni z pokrywą śnieżną była wyższa od 200 (zimy: 1974/75, 1981/82, 1991/92; tab. III, rys. 3, 4), natomiast czterokrotnie pokrywa wystąpiła mniej niż w ciągu 165 dni (zimy: 1960/61, 1963/64, 1989/90, 2000/2001; tamże). Przypadek zimy 1989/90 wyraźnie zwiększył zakres zmienności tego wskaźnika śnieżności zim w regionie. W oparciu o częstość występowania pokrywy śnieżnej w kolejnych dniach zim wyznaczono prawdopodobieństwo występowania pokrywy śnieżnej w okresie od 1 września do 30 czerwca (tab. II, rys. 5). Przedstawione zestawienie pokazuje, że przeciętnie od 11 grudnia do końca marca prawdopodobieństwo to wynosi 100 %, co oznacza, że w tym czasie na Szrenicy występuje trwała pokrywa śnieżna.

Najwcześniej trwała pokrywa śnieżna pojawiła się 16 X 1974 r. podczas zimy 1974/75, najpóźniej natomiast 23 XII 1989 r (zima 1989/90). Obie daty dzieli różnica 68 dni. Wyznacza ona jednocześnie przedział czasu w którym dochodzi do wykształcenia się trwałej pokrywy (tab. I, rys. 1) Trzy miesięczny okres dzieli natomiast dwie skrajne daty zaniku trwałej pokrywy śnieżnej (20 II 1990 i 20 V 1980 r.). W cytowanym wieloleciu trwała pokrywa ustąpiła dwukrotnie w lutym i raz w marcu. Przeciętnie zanik pokrywy śnieżnej następował na przełomie kwietnia i maja (wg średniej wieloletniej daty końca okresu). Częściej w kwietniu niż w maju (tab. I, rys 1). Na podstawie zawartych w tablicach zestawień można stwierdzić, że zanik trwałe pokrywy śnieżnej cechuje nieco większa zmienność niż jej powstanie. Z porównania, natomiast, dat początku i końca okresów zim śnieżnych z średnimi wieloletnimi tych dat, można wnosić, że daty średnie były w większym stopniu uzależnione od tych zim śnieżnych, które zaczynały się z opóźnieniem lub ustąpienie pokrywy następowało wcześniej niż przeciętnie. Zależność taka nie występuje w przypadku okresów z trwałą pokrywą śnieżną. I w tym wypadku dokumentuje to znaczenie zmienności warunków pogodowych na przebieg rozwoju pokrywy śnieżnej.

Długotrwałość okresu z trwałą pokrywą śnieżną zmieniała się w bardzo dużym zakresie 145 dni, od 204 dni w zimie 1974/75 do 59 dni w zimie 1989/90 (tab. I, rys. 2). Obie zimy reprezentują skrajne przypadki występowania trwałej pokrywy, chociaż w odniesieniu do całej zimy śnieżnej mieszczą się w przedziale zim przeciętnie długotrwałych. Reprezentują też skrajne różnice w przeciętnej dla zimy miąższości śniegu, o czym mowa jest w dalszej części raportu. W ponad połowie (58 %) przypadków zim długotrwałość okresu trwałej pokrywy mieści się w przedziale od 150 do 180 dni. W wieloleciu 1961 – 2002 był tylko 1, (wspomniany wyżej), przypadek okresu dłuższego od 200 dni. W czasie 7 zim trwała pokrywa utrzymała się dłużej niż 180 dni, w 11 natomiast krócej niż 150 dni (zimy: 1961/62, 1963/64, 1967/68, 1970/71, 1980/81, 1985/86, 1986/87, 1989/90, 1990/91, 1997/98, 2000/01). W przebiegu wielolecia nie było wyraźnej prawidłowości w okresowości wystąpienia tych zim. Przeciętnie ciągła trwała pokrywa śnieżna utrzymuje się na Szrenicy przez 159 dni, o 58 dni krócej od ogólnej ilości dni ze śniegiem w czasie przeciętnej zimy śnieżnej (217 dni) i o 99 dni krócej od ilości dni zimy śnieżnej.

Wzajemny stosunek długotrwałych okresów z trwałą pokrywą śnieżną do relatywnie krótkich tych okresów uzasadnia wniosek, że prawdopodobieństwo wystąpienia okresów długotrwałego zalegania trwałej pokrywy śnieżnej jest zbliżone do prawdopodobieństwa wystąpienia zim o krótszym od przeciętnego okresie zalegania trwałej pokrywy. Z punktu widzenia technicznego zabezpieczenia (poprzez dośnieżanie) tras narciarskich jest to stwierdzenie odpowiedniej wagi. Przy tak dużej zmienności trwałości zalegania ciągłej pokrywy, wskazuje ono ponadto na konieczność doboru odpowiednio długich serii obserwacji niwalnych by ocena tego wskaźnika śnieżności zim była możliwie najbardziej wiarygodna. Przypadek zimy o charakterystyce parametrów tak bardzo odbiegających od przeciętnych, jak miało to miejsce zimą 1989/90 roku może wystąpić w nieprzewidywalnym czasie. Jest to kolejna ważna informacja dla organizatorów turystyki narciarskiej.

Uszeregowanie zim pod względem liczby dni potencjalnego okresu wystąpienia pokrywy śnieżnej, z liczbą dni z trwałą pokrywą śnieżną oraz z ogólną liczbą dni ze śniegiem w czasie zim śnieżnych pozwala ustalić zależności między tymi wielkościami. Prowadzi to do stwierdzenia mało istotnych związków między liczbą dni z okresów z potencjalną i trwałą pokrywą oraz ogólną liczbą dni ze śniegiem w odpowiednich sezonach zimowych. Ukazuje, iż zimy z potencjalnie długim okresem występowania pokrywy śnieżnej, w wielu przypadkach, cechuje przeciętna lub relatywnie mała liczba dni z trwałą pokrywą, przy znacznym udziale dni ze śniegiem. Przykładem takich skrajnie różnych zim są zimy 1961/62 i 1974/75.

Wyżej wskazano już na istotną cechę występowania pokrywy śnieżnej na Szrenicy jaką jest wyraźne zróżnicowanie długotrwałości charakterystycznych okresów z pokrywą śnieżną, z liczbą dni ze śniegiem i z jego brakiem (patrz też tab. I, III, rys. 2). Wielkość tych różnic najniższa była wśród zim śnieżnych, najwyższa natomiast dla okresów trwałej pokrywy. Pokazuje to zestawienie zim skrajnie odbiegających od przeciętnej wieloletniej. Miarą stopnia tego zróżnicowania jest rozproszenie wielkości wokół średniej wieloletniej dla wyróżnionych okresów. Zilustrowano ją wielkością współczynnika zmienności. Im niższa jest jego wielkość tym zmienność jest mniejsza. I tak dla liczby dni potencjalnego okresu z pokrywą śnieżną wielkość współczynnika bliska jest 7 %, dla liczby dni ze śniegiem 9 %, a dla liczby dni z trwała pokrywą śnieżną 17 %. Oznacza to, że trwałość pokrywy śnieżnej cechowała prawie 2,5 – krotnie większa zmienność od długotrwałości zimy śnieżnej. Druga cecha która ujawniła się podczas analizy wskazała na prawidłowość przejawiającą się tym, że długotrwałe zimy śnieżne charakteryzuje większa zmienność od zim o okresie krótszym od przeciętnej. Odwrotna prawidłowość zachodzi w przypadku okresów z trwałą pokrywą śnieżną. Prawidłowości te nabierają znaczenia przy próbach klasyfikacji i grupowaniu zim śnieżnych oraz przy ustalaniu związków z warunkami meteorologicznymi sprzyjającymi stabilizacji pokrywy śnieżnej.

Bardzo istotnym wskaźnikiem dla oceny i charakterystyki zim śnieżnych jest zwartość okresów występowania pokrywy śnieżnej. Cechę tę można opisać porównując zimy pod względem ilości okresów wystąpienia pokrywy śnieżnej podczas każdej z zim śnieżnych, lub używając jako wskaźnika zwartości stosunku liczby dni trwałej pokrywy śnieżnej do ogólnej liczby dni zimy śnieżnej.

Przeciętnie każda zima śnieżna w sumie składa się z około 11 okresów ze śniegiem i bez pokrywy. Zimy o najbardziej zwartej pokrywie miały takich okresów zaledwie 3 (np. zimy: 1974/75, 2000/01), podczas kiedy mało zwarte zimy składały się z 23 do 25 takich okresów. (np. zimy: 1963/64, 1986/87, 1989/90). Te mało zwarte zimy najczęściej wystąpiły w latach 1961 – 1965, 1986 – 1991 oraz 1996 – 1998. W odniesieniu do wszystkich zim ich zwartość nie wykazuje istotnego związku z długotrwałością zimy i z terminem jej rozpoczęcia. Z zestawień sporządzonych dla analizowanego wielolecia wynika, większa liczba pojawów pokrywy śnieżnej i dzielących je okresów bezśnieżnych występuje w pierwszej fazie rozwoju pokrywy śnieżnej niż w ostatniej. Zjawisko okresowego zaniku pokrywy śnieżnej w początkowym okresie jej tworzenia się, następuje w warunkach jej relatywnie niedużej miąższości, braku wyraźnego zróżnicowania jej budowy wewnętrznej oraz często zmieniających się dynamicznych warunkach atmosferycznych. W okresie wiosennych nawrotów pokrywy śnieżnej nie sprzyjają jej warunki termiczne i solarne w jakich ma się utrzymać. Również i te pokrywy nie wykazują zróżnicowania w budowie wewnętrznej, które mogło by spowolnić tajanie śniegu. Przyczyną przypadków wewnątrz zimowych zaników pokrywy śnieżnej należy doszukiwać się podczas dłuższych okresów wzmożonej aktywności cyklonalnej cyrkulacji z S, SW i W i adwekcji ciepłych mas powietrza polarnomorskiego (PPm). Adwekcjom tym towarzyszy na ogół rozwój zjawisk fenowych na barierze Karkonoszy, przyspieszający degradacje nawet bardzo grubych pokryw śnieżnych.

Tylko podczas trzech zim: 1973/74, 1988/89, 1992/93 roku. początek zimy śnieżnej nie był poprzedzony jej krótkotrwałymi pojawami i jednocześnie otwierał okres stabilnej, trwałej pokrywy śnieżnej, natomiast aż podczas 14 zim zanik trwałej pokrywy śnieżnej kończył jednocześnie zimę śnieżną (tab I, rys. 1). Koniec każdej z tych zim przypadał w maju (np. zimy: 1969/70, 1974/75, 1981/82, 1987/88, 1991/92, 2001/02).

Zarówno trwałość zalegania pokrywy śnieżnej w czasie jej nawrotów, jak też długotrwałość dzielących je okresów bezśnieżnych była bardzo zróżnicowana, od 1 do kilkunastu dni. W 20 % przypadków zim okresy bezśnieżne trwały ponad 2 tygodnie. Szczególnie długie przerwy w zaleganiu wczesnozimowej pokrywy śnieżnej wystąpiły w czasie zim 1962/63 (34 dni), 1977/78 (38), 1984/85 (40), oraz w okresie jej wiosennych nawrotów podczas zim 1966/67 (31 dni), 1985/86 (35) i 2000/01 r. (47 dni).

Wspomniano wyżej, że innym wskaźnikiem zwartości zim śnieżnych może być stosunek liczby dni z trwałą pokrywą śnieżną do ogólnej liczby dni zimy śnieżnej. Ponieważ nie uwzględnia on ilości okresów wystąpienia pokrywy i okresów bezśnieżnych w przebiegu zimy, należy go traktować jako wskaźnik pośredni w ocenie tej cechy rozwoju pokrywy śnieżnej. Według tego wskaźnika do grupy zim cechujących się dużym stopniem zwartości, o wielkości wskaźnika od 0,85 do !,0 należało 5 zim: 1992/93, 2001/02, 1974/75, 1991/92, 1981/82, 1998/89, natomiast do grupy zim mało zwartych (< 0,59), należało również 5 zim: 1963/64, 1961/62, 1960/61, 1990/91, 1989/90. Pozostałe zimy mieściły się w grupach zim zwartych i umiarkowanie zwartych. W dalszej kolejności grupowanie zim według wskaźnika zwartości wykorzystano do klasyfikacji zim.



1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   27


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna