1. Wprowadzenie 4 Podstawa wykonania raportu 4



Pobieranie 1.38 Mb.
Strona18/27
Data07.05.2016
Rozmiar1.38 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   27

5.7.2. Źródła zanieczyszczeń powietrza w rejonie Szrenicy i Łabskiego Szczytu




I. Emisje zanieczyszczeń ze schronisk
Oszacowano wielkości emisji zanieczyszczeń powietrza ze schronisk, zlokalizowanych w obrębie Szrenicy (schronisko „Szrenica”), Hali Szrenickiej (schronisko „Hala Szrenicka”) i pod Łabskim Szczytem (schronisko „Pod Łabskim Szczytem”) oraz emisje z ratraków, wykorzystywanych przez firmę Sudety Lift do przygotowania i naśnieżania tras narciarskich.

Na Hali Szrenickiej znajduje się jeszcze jeden obiekt – Ośrodek Wypoczynkowy „Kamieńczyk”, ale od ponad roku jest wyłączony z użytkowania. Został prawdopodobnie przejęty przez Agencję Mienia Wojskowego, natomiast schronisko koło Wodospadu Kamieńczyka jest ogrzewane elektrycznie.

Źródłem emisji zanieczyszczeń powietrza w schroniskach są kotłownie do celów grzewczych i ciepłej wody użytkowej oraz trzony kuchenne. Są opalane drewnem, węglem kamiennym i koksem.

Dane wyjściowe do obliczeń uzyskano bezpośrednio w omawianych obiektach, od dzierżawców i właściciela.




kotły i paliwo

schronisko na Szrenicy

schronisko na Hali Szrenickiej

schronisko pod Łabskim Szczytem

rodzaje kotłów

kocioł typu UKS o mocy 160 kW

kocioł typu Eca IV o mocy 240 kW

kocioł nietypowy



kocioł typu Żar o mocy 50 kW

kocioł typu Żar o mocy 25 kW



rodzaje i ilości spalanych paliw

drewno – ok. 100 m3 (ok. 70 Mg)*

węgiel kamienny – ok. 20 Mg



drewno – ok. 200 m3 (ok. 140 Mg)*

węgiel kamienny – ok. 10 Mg

koks– ok. 15 Mg


drewno – ok. 200 m3 (ok. 140 Mg)*


* gęstość drewna 700 g/m3 (0,7 kg/ m3)


parametry paliwa

węgiel kamienny

koks

drewno

zawartość siarki s %

0,9

0,6

0,04

zawartość popiołu Ar %

9

10

0,75




wskaźniki emisji ze spalania paliw

[kg/Mg]


węgiel kamienny

koks

drewno

dwutlenek siarki SO2

14,4 (16 s)

9,6 (16 s)

0,75

dwutlenek azotu NO2

1

1,5

5

tlenek węgla CO

45

25

1

Pył

13,5 (1,5 Ar)

15 (1,5 Ar)

13




wskaźniki emisji ze spalania paliw

[Mg/Mg]


węgiel kamienny

koks

drewno

dwutlenek siarki SO2

0,0144

0,0096

0,00075

dwutlenek azotu NO2

0,001

0,0015

0,005

tlenek węgla CO

0,045

0,025

0,001

Pył

0,0135

0,015

0,013



Emisje zanieczyszczeń ze schroniska „Pod Łabskim Szczytem”

W kotłach typu „Żar” w schronisku „Pod Łabskim Szczytem” spalane jest drewno sezonowane, w specyficznych warunkach – tworzy się gaz drzewny, dlatego wskaźniki emisji w tym przypadku różnią się od wskaźników emisji ze spalania drewna w pozostałych kotłach.

Dane do obliczeń emisji:



  • wartość opałowa drewna – 14 MJ/kg, roczne zużycie drewna w obydwu kotłach „Żar”– 140 Mg, moc cieplna źródła – 1960 GJ

  • unos pyłu z paleniska 10%, up = 0,1; koksik - 20%, k = 0,2

wskaźniki emisji

SO2

NO2

CO

pył

kocioł Żar

1,6 s/100

0,05 kg/GJ

1 kg/Mg

up Ar /(1-k)

[kg/Mg]

0,00064

0,0007

0,001

0,00094

emisje [Mg] = wskaźnik emisji [kg/Mg] x zużycie paliwa [Mg]


Roczne emisje zanieczyszczeń ze schroniska „Pod Łabskim Szczytem”


Roczne emisje [Mg/rok]

SO2

NO2

CO

pył

kocioł Żar

0,0896

0,098

0,14

0,132


Roczne emisje zanieczyszczeń ze schronisk „Szrenica” i „Hala Szrenicka”


Roczne emisje zanieczyszczeń

schronisko „Szrenica”

schronisko „Hala Szrenicka”

[Mg/rok]

SO2

NO2

CO

pył

SO2

NO2

CO

pył

spalanie węgla

0,288

0,02

0,9

0,27













spalanie koksu

-

-

-

-













spalanie drewna

0,0525

0,35

0,07

0,91

0,105

0,70

0,14

1,82


II. Emisje zanieczyszczeń powietrza z ratraków

Do oszacowania emisji zanieczyszczeń z ratraków przyjęto wskaźniki dla kategorii pojazdów „maszyny robocze”, ponieważ nie zostały określone wskaźniki dla ratraków. Ta kategoria była przyjmowana przy naliczaniu opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska.



wskaźniki emisji ze spalania oleju napędowego [kg/Mg]

tlenki azotu NOx

tlenek węgla CO

ratraki

60

40

Ilość oleju napędowego spalana rocznie w ratrakach wynosi ok. 56 Mg. Wobec tego roczne emisje szacunkowe z ratraków wynoszą:

  • tlenki azotu NOx – 3,36 Mg

  • tlenek węgla – 2,24 Mg



5.7.3 Informacja o warunkach aerosanitarnych w Województwie Dolnośląskim



Dwutlenek siarki

Stopień zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki jest ściśle związany z emisją zanieczyszczeń ze stacjonarnych źródeł spalania paliw: elektrowni, elektrociepłowni, kotłowni komunalnych i zakładowych, indywidualnych pieców grzewczych i kuchennych. Dwutlenek siarki pochodzi ze związków siarki zawartych w paliwie, dlatego tak istotny wpływ na poziom stężeń tego związku w powietrzu ma rodzaj i ilość spalanego paliwa oraz warunki techniczne emisji zanieczyszczeń do powietrza. Zależność taka jest szczególnie widoczna przy analizie rozkładu stężeń SO2 na obszarze województwa: najwyższe stężenia tego wskaźnika występują w jego południowo-zachodniej części, w zasięgu oddziaływania największego producenta energii na Dolnym Śląsku – Elektrowni „Turów” S.A. oraz na terenach miejskich (w Wałbrzychu, Szczawnie-Zdroju, Nowej Rudzie, Kłodzku, Legnicy i innych), gdzie dominują niezorganizowane źródła emisji „niskiej”, czyli lokalne kotłownie oraz indywidualne ogrzewanie mieszkań, zwłaszcza przy pomocy pieców węglowych. W przypadku określania źródeł zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki w naszym województwie nie można pominąć również oddziaływania źródeł zagranicznych, głównie znajdujących się na terenie Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Czeskiej.

Z badań prowadzonych w 2003 r. w wojewódzkiej sieci monitoringu jakości powietrza wynika, że stężenia dwutlenku siarki na większości obszaru Dolnego Śląska utrzymywały się na dość niskim poziomie. Przekroczenie średniodobowej wartości normatywnej zarejestrowano jedynie w Szczawnie-Zdroju na terenie ochrony uzdrowiskowej. Ponadnormatywne wartości stężeń dobowych zanotowane zostały 2-krotnie, w miesiącu lutym, w punkcie przy ul. Ratuszowej. Na pozostałym obszarze województwa notowano stężenia SO2 niższe od wartości dopuszczalnych zarówno średniodobowych, jak i 1-godzinowych.

Stężenia średniodobowe – normowane odrębnie dla obszarów ochrony uzdrowiskowej i pozostałych obszarów, występowały w zakresie stężeń od ok. 11 µg/m3 w Zamecznie i Brzegu Głogowskim (stacje Huty Miedzi „Głogów” S.A.) do 184 µg/m3 w Szczawnie-Zdroju i Nowej Rudzie.

Okresem dominującej emisji SO2 do powietrza jest sezon grzewczy, czyli okres od października do kwietnia. W tym czasie, w większości punktów pomiarowych obserwuje się najwyższe stężenia średniodobowe. Corocznie największy wzrost stężeń rejestruje się na terenach miejskich, zwłaszcza na obszarach zwartej zabudowy mieszkaniowej, nie posiadającej zorganizowanych systemów zaopatrzenia w ciepło, wyposażonych głównie w indywidualne piece opalane węglem. Najbardziej znaczący, nawet 10-krotny, wzrost stężeń w sezonie grzewczym stwierdzono w stacjach pomiarowych w części śródmiejskiej Wałbrzycha, w Jeleniej Górze-Cieplicach, w Lubawce i w Kamiennej Górze. Najmniejsze różnice sezonowe zanotowano na terenach miejskich w całości ogrzewanych z miejskich sieci ciepłowniczych oraz na terenach pozamiejskich. W stacjach pomiarowych zlokalizowanych w zasięgu oddziaływania Elektrowni „Turów”, zarówno miejskich, jak i pozamiejskich, nie zaobserwowano znaczących różnic sezonowych – wartości stężeń średniodobowych występowały przez cały rok na zbliżonym poziomie. Średnio dla całego województwa stężenia SO2 w sezonie grzewczym były o ok. 270% wyższe niż w sezonie pozagrzewczym (średnia z pomiarów na stałych stacjach).

Stężenia średnioroczne – nienormowane dla kryterium ochrony zdrowia ludzi, występowały w zakresie stężeń od ok. 1 µg/m3 na terenach pozamiejskich powiatu głogowskiego do 40,9 µg/m3 w Jasnej Górze (powiat zgorzelecki). Najwyższe stężenia średnioroczne stwierdzono w powiatach: zgorzeleckim – w Zgorzelcu, Jasnej Górze, Bogatyni, kłodzkim – w Nowej Rudzie i Kłodzku oraz wałbrzyskim – w Wałbrzychu oraz w Szczawnie-Zdroju.

Analizując zmiany stężeń średniorocznych w ostatnim dziesięcioleciu, można stwierdzić wyraźną poprawę jakości powietrza pod względem zanieczyszczenia dwutlenkiem siarki. W największych miastach Dolnego Śląska poziom ten w latach 1999-2000 był ponad 2-krotnie niższy niż notowany w 1994 r. W latach 2001-2003 w większości stacji pomiarowych stężenia średnioroczne pozostają na zbliżonym poziomie.
Pył zawieszony PM10

Pył zawieszony PM10 – drobne cząstki zawieszone w powietrzu, do których zalicza się frakcję o średnicy równoważnej ziaren mniejszej od 10 μm są jednym z większych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego pochodzących z zanieczyszczenia powietrza. Są one wprowadzane do powietrza w wyniku bezpośredniej emisji do powietrza (tzw. emisja pierwotna), której podstawowym źródłem są procesy spalania paliw w elektrowniach, elektrociepłowniach, lokalnych systemach grzewczych, z transportu samochodowego i procesów przemysłowych.

Ich źródłem jest również tzw. emisja wtórna – będąca wynikiem reakcji i procesów zachodzących podczas przenoszenia gazów w atmosferze, których prekursorami są związki takie, jak dwutlenek siarki, tlenki azotu i amoniak, a także wtórne pylenie pyłu z podłoża, które jest częstą przyczyną zawyżania poziomu stężeń pyłu PM10 w miastach. Takie zróżnicowanie źródeł powstawania pyłu zawieszonego PM10 jest przyczyną rejestrowania przez większość stacji pomiarowych dość wysokiego poziomu stężeń tego zanieczyszczenia. Najwyższe poziomy zanieczyszczenia pyłem notuje się na terenach miejskich, najniższe na terenach pozamiejskich, poza rejonami oddziaływania zakładów przemysłowych.

Do chwili obecnej monitoring zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym opierał się na pomiarach pyłu zawieszonego ogółem (tzw. pyłu TSP – bez separacji frakcji) oraz pyłu reflektometrycznego (tzw. pyłu BS – Black Smoke, oznaczanego na podstawie oceny stopnia zaczernienia filtra). Ze względu na dostosowanie polskiego systemu monitoringu jakości powietrza do wymagań nowego prawodawstwa polskiego i dyrektyw Unii Europejskiej, systematycznie zwiększana jest liczba stanowisk pomiarowych pyłu zawieszonego PM10. Dąży się, aby wszystkie pomiary wykonywane były metodą wagową z separacją frakcji. W 2003 r. na terenie województwa dolnośląskiego pracowało 15 stacji mierzących stężenia pyłu zawieszonego PM10 (w tym 3 stacje manualne mierzące metodą wagową), w 2002 r. było ich 5. Dodatkowo, pył zawieszony mierzony jest przez laboratorium mobilne WIOŚ (pomiary okresowe).

Monitoring jakości powietrza w 2003 r. wykazał występowanie stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego PM10 w zakresie 17,4-48,8 μg/m3, czyli 44-122% normy. Przekroczenia średniorocznej wartości dopuszczalnej zarejestrowano:


  • we Wrocławiu przy ul. Wierzbowej – 102% normy,

  • w Legnicy przy ul. Złotoryjskiej – 122% normy,

  • w Pawłowicach Małych – 120% normy.

W 2003 r. na 6 stanowiskach pomiarowych zanotowano również znaczne przekroczenia dopuszczalnego poziomu 24-godzinowego (powyżej dopuszczalnych 35 dni w roku):

  • we Wrocławiu przy ul. Wierzbowej: 73 razy,

  • w Legnicy przy ul. Złotoryjskiej: 59 razy,

  • w Pawłowicach Małych (p. legnicki): 61 razy,

  • w Lubinie: 49 razy,

  • w Rudnej (p. lubiński): 60 razy,

  • w Bogatyni: 36 razy.

Przekroczenia normy średniodobowej mierzono w większości stacji pomiarowych, jednak poza wyżej wymienionymi częstość przekroczeń tego kryterium była mniejsza od częstości dopuszczalnej. W porównaniu do 2002 r., w 2003 r. znacznie zwiększyła się liczba przekroczeń średniodobowych pyłu zawieszonego PM10.

W większości stacji wyższe stężenia pyłu PM10 notowano w sezonie grzewczym (od października do marca), zależność odwrotną – wyższe stężenia dla sezonu pozagrzewczego (od kwietnia do września), zarejestrowano w Legnicy przy ul. Złotoryjskiej oraz w 3 stacjach zlokalizowanych w powiecie zgorzeleckim: w Jasnej Górze, Wyszkowie i Witkowie. Średnio dla całego województwa stężenia pyłu zawieszonego PM10 w sezonie grzewczym były o ok. 30% wyższe niż w sezonie pozagrzewczym (średnia z pomiarów na stałych stacjach).

Lata 1990-1998 charakteryzowały się systematycznym obniżaniem emisji zanieczyszczeń pyłowych, a co się z tym wiąże, poprawą jakości powietrza. Od roku 1998 obserwuje się niewielkie wahania w poziomie stężeń pyłu zawieszonego PM10, zarówno w przypadku dużych miast: Wrocławia i Legnicy, jak i terenów podmiejskich. W porównaniu do 2002 r. w niektórych punktach pomiarowych stwierdzono niewielki wzrost stężeń pyłu PM10.
Pomiary imisji pyłu zawieszonego oznaczanego metodą reflektometryczną (BS) prowadzone były w 39 punktach województwa dolnośląskiego, natomiast pyłu zawieszonego ogółem (TSP) w 12 punktach. Dodatkowo, w 4 punktach prowadzone były również pomiary pyłu TSP za pomocą laboratorium mobilnego WIOŚ.

Obydwie metody pomiarowe nie są zgodne z metodą referencyjną, określoną dla pyłu zawieszonego PM10. Stężenia pyłu BS są wyraźnie niższe, a pyłu TSP – wyższe w stosunku do metody referencyjnej. W celu umożliwienia porównania istniejących wyników pomiarów za rok 2003 z obowiązującymi obecnie normami, zastosowano przybliżone współczynniki korekcyjne, wyznaczone na podstawie porównania stężeń uzyskanych z pomiarów prowadzonych różnymi metodami:



  • dla pyłu zawieszonego TSP: SPM10 = 0,85 · STSP;

  • dla pyłu zawieszonego BS: SPM10 = 1,5 · SBS.

Zastosowane współczynniki pozwalają na oszacowanie poziomu zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym PM10, nie są jednak wystarczającą podstawą do jednoznacznego wskazywania przekroczeń wartości kryterialnych, ewentualne przekroczenia określono jako potencjalne.

Na podstawie pomiarów pyłu zawieszonego TSP potencjalne przekroczenia średniorocznego poziomu dopuszczalnego określonego dla pyłu PM10 zarejestrowano w stacjach:



  • w Wałbrzychu, przy ul. Mickiewicza: 78,6 µg/m3 (197% normy),

  • w Legnicy przy ul. Mickiewicza: 63,3 µg/m3 (158% normy),

  • w Jeleniej Górze, na pl. Ratuszowym: 43,2 µg/m3 (108% normy) – pomiary okresowe laboratorium mobilnego.

Potencjalne ponadnormatywne stężenia (powyżej 35 razy w roku) zanotowano również w odniesieniu do dopuszczalnego poziomu 24-godzinnego:

  • w Wałbrzychu przy ul. Mickiewicza: 201 razy,

  • w Wałbrzychu przy ul. Broniewskiego: 59 razy,

  • w Legnicy przy ul. Mickiewicza: 116 razy,

  • w Legnicy przy ul. Księżycowej: 39 razy,

  • w Legnicy przy ul. Jaworzyńskiej: 66 razy,

  • w Szczawnie Zdroju przy ul. Ratuszowej: 46 razy,

Najwyższe stężenia pyłu TSP występowały w stacjach narażonych na „niską” emisję, na osiedlach charakteryzujących się starą zabudową i znacznym udziałem rozproszonych źródeł zaopatrzenia w ciepło. Tam też widoczny jest największy wzrost stężeń w sezonie grzewczym. W punktach oddalonych od źródeł „niskiej” emisji: na osiedlach zasilanych w ciepło z centralnych ciepłowni (Legnica ul. Księżycowa, Wałbrzych ul. Broniewskiego) czy na terenach pozamiejskich (Białka, Kawice, Rudna), zanotowano wyższy poziom stężeń pyłu TSP w sezonie pozagrzewczym.

W punktach pomiarowych zlokalizowanych na obszarach miejskich odnotowano od początku lat 90-tych znaczny spadek stężeń średniorocznych pyłu zawieszonego TSP, nieco mniejszy w ostatnich latach. W porównaniu do 2002 r. większość stacji mierzących pył TSP odnotowało wzrost stężeń w 2003 r.






Analizując trendy zmian stężeń średniorocznych pyłu reflektometrycznego, zwraca uwagę znaczny spadek stężeń, zarejestrowany w latach 1990-1993. Po roku 1993 w większości stacji notowano dalszą, jednak znacznie słabszą tendencję spadkową stężeń pyłu BS. W ostatnich latach pomiarowych (1999-2003) stężenia pyłu reflektometrycznego utrzymują na zbliżonym poziomie.

Stężenia średnioroczne pyłu zawieszonego reflektometrycznego (BS) w stałych stacjach pomiarowych na terenie województwa dolnośląskiego w 2003 r.






Tlenek węgla

Tlenek węgla emitowany jest do atmosfery głównie jako produkt niepełnego spalania paliw – węgla lub paliw węglowodorowych, np. gazu ziemnego i benzyny. Szacuje się, że największym źródłem emisji CO jest transport drogowy i sektor komunalno-bytowy.

Pomiary imisji tlenku węgla prowadzone są jedynie za pomocą mierników automatycznych. W 2003 r. na terenie województwa dolnośląskiego ciągłe badania wykonywano w 8 stałych stacjach pomiarowych, spełniających wymagania odnośnie lokalizacji dla kryterium ochrony zdrowia ludzi. W 8 punktach, zlokalizowanych w miastach, wykonywano również pomiary okresowe tlenku węgla za pomocą laboratoriów mobilnych WIOŚ.

Ogólnie, na terenie województwa stwierdzono niski poziom zanieczyszczenia powietrza tlenkiem węgla. Najwyższe średnioroczne stężenia CO notowano na terenach miejskich, w pobliżu dróg o dużym natężeniu ruchu oraz w rejonach zabudowy mieszkaniowej, gdzie dominują systemy indywidualnego ogrzewania budynków oparte na spalaniu węgla.

Obecnie, zarówno przepisy polskie, jak i Unii Europejskiej, określają dopuszczalną 8-godzinną wartość (średnia krocząca) tlenku węgla w powietrzu. Poziom zanieczyszczenia powietrza jest przekroczony, gdy maksymalna wartość ze średnich 8-godzinnych kroczących w ciągu roku jest wyższa od 5 000 µg/m3 dla obszarów ochrony uzdrowiskowej lub wyższa od 10 000 µg/m3 dla zwykłych obszarów.

Uzyskane maksymalne wartości z pomiarów okresowych, prowadzonych w 2003 r., wskazały na przekroczenie stężenia dopuszczalnego tlenku węgla w Jeleniej Górze (obszar ochrony uzdrowiskowej). Pomiary wykonywane w lutym 2003 r. wykazały 2-krotne przekroczenie 8-godzinnej wartości dopuszczalnej. Maksymalne stężenie 8-godzinne (5446 µg/m3) wystąpiło 25 lutego 2003 r.

W dniach wysokich stężeń tlenku węgla, a szczególnie w dniach przekroczeń poziomu dopuszczalnego CO występowały korzystne warunki do tworzenia się inwersji w Kotlinie Jeleniogórskiej. W tych dniach zanotowano również podwyższone wartości stężeń dwutlenku siarki. Podwyższanie się poziomu stężeń następowało w nocy i w godzinach porannnych, natomiast wraz ze wzrostem temperatury spadały stężenia zanieczyszczeń powietrza – tlenku węgla i dwutlenku siarki.

Przebieg stężeń tlenku węgla oraz temperatury powietrza w Jeleniej Górze na pl. Ratuszowym w okresie od 22 do 26 lutego 2003 r.



Najwyższe wartości stężeń 8-godzinnych, poza Jelenią Górą, zarejestrowano w stacjach komunikacyjnych we Wrocławiu przy pl. Grunwaldzkim (ok. 33% normy) oraz w Legnicy na al. Rzeczypospolitej (ok. 43% normy). W pozostałych punktach maksymalne stężenia 8-godzinne w ciągu roku były niższe od 25% normy.

Stężenia CO w sezonie grzewczym są średnio o 50% wyższe niż w sezonie pozagrzewczym.

W ostatnich latach 2000-2003 zanieczyszczenie powietrza tlenkiem węgla utrzymuje się na podobnym poziomie.
Ołów

Poziom metali ciężkich w powietrzu, w tym ołowiu, zależny jest przede wszystkim od wielkości emisji z procesów spalania paliw i procesów technologicznych w przemyśle metalurgicznym. Znaczącym źródłem emisji ołowiu jest również transport samochodowy, jednak jego udział zmniejsza się wraz z coraz mniejszym wykorzystaniem benzyn z dodatkiem ołowiu.

Pomiary zawartości ołowiu w pyle zawieszonym PM10 prowadzone są w województwie dolnośląskim w 6 punktach pomiarowych.

Średnioroczne stężenia ołowiu oznaczanego w pyle zawieszonym PM10 w 2003 r. rejestrowano na zróżnicowanym poziomie od bardzo niskich stężeń w Działoszynie (4% normy) do wartości ponadnormatywnych w Legnicy przy ul. Złotoryjskiej (133% normy). Punkty, w których zarejestrowano najwyższe stężenia średnioroczne: Legnica ul. Złotoryjska oraz Pawłowice Małe, znajdują się w strefie oddziaływania KGHM „Polska Miedź”, Huty Miedzi „Legnica” – obok Huty Miedzi „Głogów” największego zakładu kompleksu górniczo-hutniczego rud miedzi Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego.

W większości punktów notowano wyższe stężenia w sezonie grzewczym niż w pozagrzewczym, największe różnice sezonowe wystąpiły w Działoszynie, najmniejsze – w Pawłowicach Małych, w powiecie legnickim. Wzrost stężeń w sezonie pozagrzewczym wystąpił jedynie w Legnicy przy ul. Złotoryjskiej.
Benzen

Benzen – najprostszy węglowodór aromatyczny, jest lotnym związkiem organicznym otrzymywanym w trakcie przeróbki węgla kamiennego i ropy naftowej. Uważa się, że głównym źródłem emisji benzenu są pojazdy samochodowe, ponieważ w znaczących ilościach, razem z innymi jednopierścieniowymi węglowodorami aromatycznymi, występuje w benzynach silnikowych. Emisja ta związana jest nie tylko ze spalaniem paliw, ale także ich parowaniem podczas dystrybucji, jak i ich późniejszego użytkowania. Do atmosfery benzen dostaje się także podczas niepełnego spalania węgla w piecach i paleniskach domowych. Za jego emisję odpowiedzialne są również źródła przemysłowe m.in. koksownie, zakłady petrochemiczne, zakłady malarskie.

W województwie dolnośląskim pomiary stężeń benzenu w powietrzu w 2003 r. wykonywane były w 6 stacjach stałych. W celu poszerzenia i uzupełnienia informacji o wielkości oraz zróżnicowaniu przestrzennym stężeń benzenu na terenie największych miast Dolnego Śląska, w 2003 r. prowadzono również wskaźnikowe pomiary benzenu metodą pasywną. Ze względu na fakt, że nie jest to metoda referencyjna wyniki badań zamieszczono w osobnym zestawieniu, a prezentowane wartości stężeń, w tym przekroczenia wartości dopuszczalnej, powinny być traktowane jako szacunkowe (w tabeli zaznaczono je jako potencjalne przekroczenia wartości kryterialnych).

Średnioroczne stężenia benzenu uzyskane z pomiarów stałych stacji monitoringu były niższe od poziomu dopuszczalnego i występowały w zakresie od 1,6 µg/m3 we Wrocławiu przy ul. Ukrytej do 4,8 µg/m3 w Wałbrzychu przy ul. Jordana. Na wszystkich stanowiskach wyższe stężenia występowały w sezonie grzewczym. Największy, ponad dwukrotny, wzrost stężeń zarejestrowano w Kawicach (powiat legnicki) i w Legnicy, co świadczy o znacznym udziale źródeł grzewczych w zanieczyszczeniu powietrza w rejonie stacji. Najmniejszy – w Wałbrzychu przy ul. Jordana – w punkcie narażonym na całoroczne oddziaływanie emisji ze źródeł przemysłowych.

Punkty monitoringu pasywnego zlokalizowano w rejonach dróg o dużym natężeniu ruchu (stanowiska komunikacyjne) oraz na obszarach osiedli mieszkaniowych. Najwyższy poziom stężeń i jednocześnie potencjalne przekroczenia wartości dopuszczalnej stwierdzono na terenie Wałbrzycha – zarówno w punktach komunikacyjnych (ul. Armii Krajowej i ul. Andersa), jak i zlokalizowanych w obrębie starej zabudowy kamienicowej (dzielnica Śródmieście) oraz, chociaż nieco niższe, w rejonie pozostałych osiedli mieszkaniowych.

Potencjalne przekroczenia stwierdzono również we Wrocławiu na stanowiskach komunikacyjnych przy ul. Kazimierza Wielkiego i Wiśniowej oraz na terenach zamieszkałych w centralnej części miasta i na osiedlach: Sępolno, Wojnów, Oporów, Muchobór Mały, Różanka, Kozanów, w rejonie których znaczący udział w zanieczyszczeniu powietrza ma niezorganizowana emisja z indywidualnych źródeł grzewczych i komunikacja drogowa.

W Jeleniej Górze potencjalne ponadnormatywne stężenie średnioroczne wystąpiło w punkcie komunikacyjnym przy skrzyżowaniu al. Różyckiego z al. Jana Pawła II.

W Legnicy stężenia średnioroczne rejestrowano na poziomie niższym od wartości kryterialnych – 41-88% normy. Najwyższy poziom zanieczyszczenia benzenem zarejestrowano w centralnej części miasta, w rejonie gęstej zabudowy mieszkaniowej, gdzie dominuje ogrzewanie piecowe.

Podobnie jak w stacjach stałych, we wszystkich punktach metody pasywnej stwierdzono wyższe stężenia w sezonie grzewczym. W większości przypadków to właśnie wysokie stężenia w miesiącach zimowych zadecydowały o tak wysokich stężeniach średniorocznych.

Stężenia średnioroczne na stanowiskach komunikacyjnych, na podstawie pomiarów wykonywanych w Wałbrzychu i we Wrocławiu, były wyższe o ok. 30% niż notowane na osiedlach mieszkaniowych. W Jeleniej Górze stężenie w punkcie usytuowanym w pobliżu dużego skrzyżowania było ponad 2-krotnie wyższe niż w pozostałych punktach zlokalizowanych na terenie miasta.


Ozon

Ozon należy do grupy zanieczyszczeń powstających w wyniku reakcji chemicznych zachodzących pod wpływem promieniowania słonecznego w powietrzu zanieczyszczonym tlenkami azotu (a ściślej dwutlenkiem azotu) i węglowodorami. Ponadto powstawaniu ozonu i jego kumulowaniu się w przyziemnej warstwie atmosfery sprzyja wysoka temperatura, niska wilgotność powietrza oraz występowanie warstwy inwersyjnej utrudniającej mieszanie mas powietrza i rozprzestrzenianie zanieczyszczeń. Ozon należy do grupy tzw. zanieczyszczeń wtórnych, które z uwagi na czas potrzebny do ich powstawania, z reguły osiągają wyższe wartości w rejonach oddalonych od źródeł emisji ich prekursorów (zanieczyszczeń pierwotnych).

Największe jego stężenia w dolnej atmosferze notowane są zatem w godzinach najintensywniejszego promieniowania słonecznego, w okresie ciepłym roku: od kwietnia do września. W centrach miast, o intensywnym ruchu samochodowym, obserwuje się zazwyczaj niższe stężenia ozonu niż na obrzeżach i na terenach pozamiejskich, co spowodowane jest redukcją ozonu w wyniku reakcji z tlenkiem azotu emitowanym z silników pojazdów.

Na terenie województwa dolnośląskiego pomiary poziomu ozonu w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi prowadzono w 2003 r. w jednym stałym punkcie pomiarowym we Wrocławiu przy pl. Grunwaldzkim oraz w 8 punktach, w których wykonywane były pomiary okresowe za pomocą laboratoriów mobilnych.

Pomimo występowania w większości punktów pomiarowych okresów podwyższonych stężeń ozonu, wyższych od normowanej maksymalnej średniej 8-godzinnej – 120 µg/m3, w żadnym nie stwierdzono przekroczenia dopuszczalnej częstości przekroczeń – 60 dni. Należy jednak podkreślić, że pomiary okresowe nie dają pełnej informacji o ilości dni z przekroczeniami wartości kryterialnych, a jedynie sygnalizują możliwość wystąpienia wartości ponadnormatywnych.

Najwyższe stężenia ozonu, w przeciwieństwie do większości mierzonych zanieczyszczeń, notowano w najcieplejszych miesiącach roku, głównie w okresie od kwietnia do września. W Karpaczu, Świeradowie Zdroju oraz w Jeleniej Górze – stwierdzono około 30% dni podczas letniej serii pomiarowej z przekroczoną wartością dopuszczalną.

Okres lata charakteryzuje się również zdecydowanie największymi wahaniami stężeń. Silne natężenie promieniowania słonecznego intensyfikuje procesy fotochemiczne, natomiast dobowe amplitudy temperatury sprzyjają konwekcyjnemu transportowi powietrza, w wyniku którego ozon może docierać do powierzchni ziemi z wyższych warstw troposfery. W okresie zimowym stężenia ozonu są zazwyczaj niskie i charakteryzują się niewielką zmiennością dobową.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami parametrem charakteryzującym poziom zanieczyszczenia ozonem w powietrzu ze względu na ochronę roślin jest współczynnik AOT 40, obliczany jest jako suma różnic pomiędzy stężeniem średnim jednogodzinnym wyrażonym w µg/m3 a wartością 80 µg/m3, dla każdej godziny w ciągu doby pomiędzy godziną 8:00 a 20:00 czasu środkowoeuropejskiego, dla której stężenie jest większe niż 80 µg/m3. Wartość tę uznaje się za dotrzymaną, jeżeli nie przekracza jej średnia z takich sum obliczona dla okresów wegetacyjnych z pięciu kolejnych lat.

Pomiary stężeń ozonu na terenach pozamiejskich województwa dolnośląskiego, nie wykazały przekroczeń dopuszczalnego poziomu, określonego jako średni współczynnik AOT 40 w latach 1998-2003 dla okresu wegetacyjnego roślin w okresie od 1 maja do 31 lipca.

Najwyższą wartość współczynnika AOT 40 zanotowano na Czarnej Górze (pow. kłodzki): 18130 µg/m3·h (76% normy), najniższą – w Jeleniowie (pow. bolesławiecki): 14068 µg/m3·h (59% normy).



Biorąc pod uwagę zmiany wartości współczynnika AOT 40 w kolejnych latach 1998-2003 obserwuje się tendencję wzrostową jego wartości.

Wyniki pomiarów ozonu na terenach pozamiejskich Dolnego Śląska – współczynnik AOT 40 w latach 1999-2003 [µg/m3·h]

Lp.

Stanowisko pomiarowe

Rok 1999

Rok 2000

Rok 2001

Rok 2002

Rok 2003

Lata 1999-2003

% normy \1

Powiat bolesławiecki

1.

Jeleniów

12293

14241

12586

14482

16737

14068

59%

Powiat jeleniogórski

2.

Śnieżne Kotły

15210

14519

18330

19374



16858*

70%

Powiat kłodzki

3.

Czarna Góra

14919

17859

15613

21154

21105

18130

76%

4.

Sokolec

10052

16581

12350

16027

17557

14513

60%

Powiat lubański

5.

Czerniawa

10905

19707

14539

17812

19725

16538

69%

1/ dopuszczalny poziom współczynnika AOT 40 (średnia z okresu 5 lat): 24000 [µg/m3·h]

* średnia wartość współczynnika AOT 40 z lat 1999-2002






Wartości współczynnika AOT 40 dla ozonu na terenach pozamiejskich województwa dolnośląskiego – średnia z lat 1999-2003

Trendy zmian współczynnika AOT 40 dla ozonu na terenach pozamiejskich województwa dolnośląskiego w latach 1999-2003




Tlenki azotu

Pomiary stężeń tlenków azotu, prowadzone w 2003 r. na terenach pozamiejskich województwa dolnośląskiego, nie wykazały przekroczeń dopuszczalnego poziomu średniorocznego, określonego ze względu na ochronę roślin. Stężenia średnioroczne NOx kształtowały się w zakresie od 5 µg/m3, tj. 17% normy (Sokolec, pow. kłodzki) do 20 µg/m3, tj. 67% normy (Jeleniów, pow. bolesławiecki). Na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego – w stacji pomiarowej na Śnieżnych Kotłach – średnioroczne stężenie NOx zarejestrowano na poziomie 10 µg/m3, co stanowi 50% normy ustanowionej dla obszaru parków narodowych.

Analizując zmiany stężeń średniorocznych tlenków azotu na obszarach pozamiejskich województwa dolnośląskiego w części stacji widoczny jest niewielki spadek stężeń do roku 1998. W ostatnich latach obserwuje się nieznaczne wahania poziomu stężeń NOx.



Stężenia średnioroczne tlenków azotu na terenach pozamiejskich województwa dolnośląskiego w 2003 r.

Trendy zmian stężeń tlenków azotu w wybranych punktach pomiarowych na terenach pozamiejskich województwa dolnośląskiego w latach 1997-2003





Podsumowanie

Monitoring jakości powietrza prowadzony w województwie dolnośląskim koncentruje się na pomiarach zanieczyszczeń podstawowych, dla których określone są wartości kryterialne. Substancje te: dwutlenek siarki, tlenki azotu, pył zawieszony PM10, tlenek węgla, benzen, ozon i ołów, określone są w przepisach polskich oraz dyrektywach Unii Europejskiej jako priorytetowe wskaźniki stopnia zanieczyszczenia powietrza i odzwierciedlają główne problemy związane z ochroną atmosfery.

Wieloletnie badania poziomu stężeń dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, czy zanieczyszczeń pyłowych, obserwacja trendów oraz dynamiki zmian imisji zanieczyszczeń, umożliwiają określenie skuteczności działań, dzięki którym została zmniejszona emisja zanieczyszczeń do powietrza w ostatnim dziesięcioleciu, a także pozwalają na sprecyzowanie kolejnych zadań, mających na celu dalszą poprawę jakości powietrza.

W latach 1990-2002 emisja zanieczyszczeń do powietrza z największych zakładów Dolnego Śląska uległa obniżeniu: dla pyłów – o 91%, dla dwutlenku siarki – o 80%, a dla tlenków azotu – o 29%. Najkorzystniejsze zmiany w wielkości emisji odnotowane zostały do roku 1998, w latach następnych jej poziom ulegał niewielkim wahaniom. Redukcja ilości zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza znalazła odzwierciedlenie w wynikach pomiarów imisji, szczególnie na terenach pozamiejskich, w stacjach prowadzących monitoring pod kątem określenia oddziaływania dużych zakładów przemysłowych – Elektrowni „Turów” S.A. i KGHM „Polska Miedź” S.A. Obecnie, wpływ emisji z zakładów przemysłowych na jakość powietrza zauważalny jest głównie poprzez podwyższone stężenia normowanych substancji specyficznych, charakterystycznych dla określonego procesu technologicznego: benzenu w Wałbrzychu (emisja z Koksowni „Viktoria”) i ołowiu w Legnicy (emisja z Huty Miedzi „Legnica”).

Monitoring jakości powietrza prowadzony w 2003 r. wykazał, że jednym z najbardziej istotnych obecnie problemów jest wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym PM10 – okresy podwyższonych stężeń pyłu rejestruje większość stacji pomiarowych zlokalizowana na terenach miejskich województwa. Kolejne problemy to: podwyższone wartości stężeń dwutlenku azotu oraz benzenu w rejonie dróg o dużym natężeniu ruchu, a także znaczny wzrost zanieczyszczenia powietrza w sezonie grzewczym.

Podstawową przyczyną występowania zwiększonych stężeń zanieczyszczeń na terenach miejskich jest ich emisja z obiektów zaliczanych do sektora komunalno-bytowego: lokalnych kotłowni i palenisk domowych, wyposażonych w niskie emitory, zlokalizowanych często w centralnych, gęsto zabudowanych obszarach miast oraz emisja związana z ruchem samochodowym. Uciążliwość tych źródeł potwierdzona jest badaniami wykonywanymi w stacjach monitoringu powietrza na terenach miast, które rejestrują wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem azotu, benzenem oraz drobnym pyłem zawieszonym. Podwyższone koncentracje zanieczyszczeń w 2003 r. notowane były zwłaszcza w rejonach znacznego natężenia ruchu samochodowego (stanowiska komunikacyjne) oraz na obszarach o zwartej zabudowie kamienicowej, w większości ogrzewanych węglem, nie podłączonych do centralnych systemów grzewczych.

Czynnikiem wpływającym na występowanie okresów podwyższonych stężeń zanieczyszczeń w powietrzu są warunki meteorologiczne i ukształtowanie terenu. Spadek temperatury powietrza wymusza intensyfikację procesów ogrzewania, co równoznaczne jest ze zwiększeniem ilości spalanych paliw, a tym samym – ze wzrostem emisji produktów spalania do atmosfery. Wynikiem tego jest nawet kilkukrotny wzrost poziomu zanieczyszczenia powietrza (głównie SO2, pyły, CO) w sezonie grzewczym, rejestrowany na całym obszarze województwa. W miesiącach letnich stężenia zanieczyszczeń, zwłaszcza dwutlenku siarki są znacznie niższe od wartości normatywnych.

Położenie miejscowości w kotlinach górskich utrudnia rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń, zwłaszcza podczas występowania inwersji temperatury. Wyraźny wpływ tego zjawiska na poziom stężeń widoczny był w punktach pomiarowych na terenie Jeleniej Góry, Wałbrzycha i Nowej Rudy.

Wyniki badań monitoringowych chemizmu opadów atmosferycznych w 2003 r. wykazały, że zanieczyszczenia transportowane w atmosferze i wprowadzane wraz z opadami na tereny województwa dolnośląskiego, pomimo obserwowanych malejących tendencji w wieloleciu 1997-2003, w znaczący sposób obciążają powierzchnię województwa. Stanowią znaczące źródło zanieczyszczeń obszarowych tego regionu i nie mogą być pomijane w ogólnym bilansie tych substancji.

W 2003 r. przekroczenia wartości dopuszczalnych w odniesieniu do kryterium ochrony zdrowia zanotowano:


  • we Wrocławiu, w Pawłowicach Małych (powiat legnicki), w Rudnej (powiat lubiński), w Bogatyni (powiat zgorzelecki) – przekroczenie wartości kryterialnych pyłu zawieszonego PM10,

  • w Jeleniej Górze (obszar ochrony uzdrowiskowej) – przekroczenie maksymalnej średniej 8-godzinnej tlenku węgla,

  • w Legnicy – przekroczenie wartości kryterialnych pyłu zawieszonego PM10 oraz ołowiu,

  • w Lubaniu (powiat lubański) – przekroczenie wartości dopuszczalnej dwutlenku azotu,

  • w Lubinie (powiat lubiński) – przekroczenie wartości kryterialnych dwutlenku azotu oraz pyłu zawieszonego PM10,

  • w Szczawnie Zdroju (powiat wałbrzyski, obszar ochrony uzdrowiskowej) – przekroczenie wartości dopuszczalnej dwutlenku siarki.

Potencjalne przekroczenia wartości kryterialnych określane na podstawie wskaźnikowych lub nie referencyjnych metod pomiarowych stwierdzono:

  • we Wrocławiu i w Wałbrzychu – przekroczenie wartości kryterialnych dwutlenku azotu i benzenu (metoda pasywna), wartości dopuszczalnych pyłu zawieszonego PM10 (na podstawie pyłu BS),

  • w Legnicy – przekroczenie wartości dopuszczalnych pyłu zawieszonego PM10 (na podstawie pyłu TSP i BS),

  • w Jeleniej Górze i w Szczawnie Zdroju (obszary ochrony uzdrowiskowej) – przekroczenie wartości dopuszczalnej pyłu zawieszonego PM10 (na podstawie pyłu TSP) oraz benzenu (metoda pasywna),

  • w Bolesławcu, Kłodzku, Nowej Rudzie, Lubaniu, Oleśnicy, Dzierżoniowie, Oławie, Ząbkowicach Śląskich – przekroczenie wartości dopuszczalnych pyłu zawieszonego PM10 (na podstawie pyłu BS).

Monitoring jakości powietrza w odniesieniu do ochrony roślin (tzw. stacje „ekosystemowe”) wykazał brak przekroczeń stężeń dopuszczalnych mierzonych zanieczyszczeń, a także niski poziom zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki i tlenkami azotu oraz dość wysokie zanieczyszczenie ozonem. W ostatnich latach obserwuje się wzrost wskaźnika AOT 40, określającego stopień narażenia roślin w związku z nadmierną ekspozycją na ozon w okresie wegetacyjnym (maj-lipiec).

Pomimo występowania w województwie dolnośląskim rejonów, gdzie stężenia określonych zanieczyszczeń utrzymują się na podwyższonym poziomie, jakość powietrza można określić jako dobrą. W ostatnim dziesięcioleciu w odniesieniu do większości zanieczyszczeń odnotowano znaczące obniżenie stężeń. Największą poprawę jakości powietrza, szczególnie pod względem dwutlenku siarki i pyłu, odnotowano na terenach pozamiejskich, gdzie decydujący wpływ na poziom stężeń ma napływ zanieczyszczeń z dużych źródeł energetycznych i przemysłowych zarówno zlokalizowanych na Dolnym Śląsku jak i poza nim (zanieczyszczenia transgraniczne). Szczególnie korzystne zmiany zaszły w południowo-zachodniej części województwa, na terenie dotychczas zaliczanym do najbardziej zanieczyszczonych obszarów w kraju (rejon „Czarnego Trójkąta”).



5.7.4. Literatura do rozdziału





  1. Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 2003 roku. Strona internetowa Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska we Wrocławiu

  2. Wspólny raport o jakości powietrza w trójgranicznym regionie Republiki Czeskiej, Polski i Niemiec w roku 2003 (były Czarny Trójkąt). Strona internetowa Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska we Wrocławiu

  3. Ocena jakości powietrza na terenie województwa dolnośląskiego w 2004 roku. Strona internetowa Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska we Wrocławiu

  4. Raport syntetyczny 2003. Monitoring tła zanieczyszczenia atmosfery w Polsce dla potrzeb EMEP i GAW/WMO. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Instytut Ochrony Środowiska. Warszawa 2004

  5. Wskazówki dla wojewódzkich inwentaryzacji emisji na potrzeby ocen bieżących i programów ochrony powietrza. Instytut Ochrony Środowiska. Krajowe Centrum Inwentaryzacji Emisji. Warszawa 2003

  6. Wskaźniki emisji substancji zanieczyszczających wprowadzanych do powietrza z procesów energetycznego spalania paliw. MOŚZNiL, Warszawa, 1997.

  7. Badanie procesów wymiany pomiędzy zanieczyszczeniami gazowymi, aerozolami i chmurami. Projekt badawczy nr 6P04G 03017 Finansowany przez Komitet Badań Naukowych.Zakład Ekologistyki i Ochrony Atmosfery Instytut Inżynierii Ochrony Środowiska, Politechnika Wrocławska / Zwoździak A, Zwoździak J.,Sówka I.,Kmieć G., Schady A.,Szczurek A/,Uniwersytet Warszawski, Instytut Fizyki Doświadczalnej, Zakład Optyki /Ernst K.,Stacewicz T., Szymański S.,Czyżewski A.,Skubisza W.,Stelmaszczyk K.,Pietruczuk A.,Kołacz K.,Polska Akademia Nauk, Instytut Fizyki /Kolwas M.,Kolwas K.,Demianiuk S.,Jakubczyk D.Jurek; 2001 r



1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   27


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna