1691 – Irlandia ostatecznie ujarzmiona. Traktowana jako kolonia, zakaz eksportu poza Anglią, nie może nic importować. 1771 – zezwolenie dla katolików na zawieranie umów dzierżawnych, mogą zajmować niższe urzędy



Pobieranie 71.68 Kb.
Data09.05.2016
Rozmiar71.68 Kb.

Irlandia

1541 – Henryk Tudor proklamowany królem Irlandii.

1652 – Cromwell akt zasiedlenia.

1691 – Irlandia ostatecznie ujarzmiona. Traktowana jako kolonia, zakaz eksportu poza Anglią, nie może nic importować.

1771 – zezwolenie dla katolików na zawieranie umów dzierżawnych, mogą zajmować niższe urzędy.

Zakaz małżeństw mieszanych z protestantami, posiadania ziemi. Ziemia tylko w rękach protestantów. Zakazane do 1792 szkoły kat.

Reformy


Henry Grattan 1746-1820 – prawnik, protestant, poseł do parlamentu irlan. Przywódca opozycji walczącej o polit i ekonom reformy, zniesienie ograniczeń handlowych, nabywania ziemi przez kat. Wywalczył 1782 niezależny parlament irlandzki (dotychczas wszelkie ustawy zatwierdzane przez bryt Tajną Radę). Zwolennik równouprawnienia katolików. 1800 oponował przeciw bryt-irl unii realnej.

Niepodległość


Teobald Wolfe Tone 1763-1798, bojownik o niepodległość. Zał Stow Zjedn Irów. Dążył do całkowitej niepodległości Irlandii. Zabiegał o pomoc za granicą u rew fr - Dyrektoriat. Uczestnik nieudanego desantu (burza) gen Hoche’a 1796. Ujęty, samobójstwo.
1782 – działa irlandzki parlament.

1792 pozwolono na małżeństwa mieszane.

1793 – dano katolikom dostęp do niższych urzędów i czynne prawo wyborcze – Akt ulżenia katolikom.

1796 – nieudany desant Hoche’a i Tona, Anglia w śm niebezpieczeństwie, ale ratuje ich burza, w Irlandii represje.

1797 – Brytyjczycy niszczą flotę hiszp i holend– musieli ściągnąć całą flotę z M. Śródz. 1797 – najcięższy rok do czasów II w św.

1798 otwarte powstanie – stłumione. Terror.

1800 – rząd Pitta aby związać bliżej Irlandię z W Bryt. znosi osobny parlament, za pomocą propagandy i przekupstwa. Wprowadzono Unię – 100 deputowanych zasiadło w Izbie Gmin i 28 w Izbie Lordów. Pitt obiecywał równouprawnienie Irom, ale król Jerzy III nie chciał o tym słyszeć, ani parlament ang. Pitt musiał podać się do dymisji. Rozdział między prot a kat pogłębił się.

Na plus – opozycja katolicka miała legalny charakter.



1801- unia Irlandii z W Bryt. Katolicy mogli być tylko dzierżawcami.

1803 – powstaje Stowarzyszenie Zjednoczony Irlandczyków (zał H. Grattan)- Rząd bryt popierał walki wyznaniowe, aby osłabić irl ruch narodowy powołał Stowarzyszenie Orańskie do walki z katolicyzmem, na wzór lóż masońskich, gł mieszczanie.


Daniel O’Connel 1775-1847 – przywódca legalnego ruchu irlandzkiego, adwokat.

  • 1823 utw Stowarzyszenie Katolickie

  • 1828 wybrany do Izby Gmin, w której jako katolik nie mógł zasiadać

  • 1829 przeforsował ustawę o dopuszczeniu kat do urz pań, armii sądów i parlamentu –warunkiem rozwiązanie stowarzyszenia

  • prowadził walkę o rozwiązanie unii Irlandii i Anglii, 1840 zał Stowarzyszenie dla Zniesienia Unii.

  • Niechętny radykalnym metodom walki o zniesienie unii stosowanym przez przywódców Młodej Irlandii

  • Pod koń życia stracił poparcie społeczne Irlandczyków.

Irlandia dostarczała tanich robotników.



1829 – parlament przeprowadził równouprawnienie z Anglikami, dopuszczeni do urzędów. Katolik nie mógł być tylko królem, lordem kanclerzem i wicehrabią Irlandii.
1848/9 – nie było rewolucji tylko w W Bryt. Siłą rew europejskich była burżuazja, a tu już dawno wywalczyła swoje prawa.
1845 – w Irlandii zaraza ziemniaczana, ok. 1,5 ml zmarło. Rząd Peela zniósł cła na zboże, co było przyczyną upadku jego gabinetu.

1847 głód w Irlandii, zm O’Conell, kler powstrzymywał powstańców. Tworzą się radykalne organizacje Młoda Irlandia.

Próby porozumienia z czartystami w Anglii upadły. We IX 1948 ruch czartystowski i rew irl zostały ostatecznie złamane.

William Smith O’Brien 1800-1864. Przywódca Mł Irlandii. 1847 współorg Konfederacji Irlandii. Wygnany, powrócił 1856.
1849-1856 – lata eksmisji, ok. 250 tyś Irlandczyków musiało opuścić ziemię. Projekt odszkodowań odrzucany przezparlament.

1861 - układ Edwarde Derby torrys i Palmerston wig w sprawie irlandzkiej nie wnoszenia przed parlament żadnych projektów.


1858 – z ruchu Młoda Irlandia powstała tajna organizacja Fenianie od staroceltyckiego bohatera Fina Mac Cumhaila. Zaangażowali się w wojnę domową w St Zj licząc na oderwanie się Irlandii od W Bryt. Zwolennicy w St Zj i emigrantach w W Bryt.

James Stephens 1825-1901, działacz niepodległościowy, nawoływał do walki zbrojnej. Przywódca ruchu Fenian.

1865 z inicjatywy Fenian odbył się sejm konstytucyjny przyszłej Irlandii w St Zj. Organizowano regularną armię.

1866 – nieudana próba inwazji Kanady.

1867 – dwukrotna próba powstania. Prowadzili akcje terrorystyczne. Kontakty z I Międzynarodówką, gł Engelsem.

Na skutek represji pod koń XIX stracili znaczenie na rzecz ruchu home rule i Ligi Rolnej.
Kwestia irlandzka niosła z sobą 3 problemy:


  1. społeczny – angielski właściciel ziemski wobec irlandzkiego chłopa

  2. polityczny – surowe zasady angielskiego najeźdźcy

  3. religijny – upośledzenie katolickich włościan irlandzkich przez anglikańskie rządy i anglikańskich właścicieli ziemskich


1870 – zakaz samowolnych eksmisji, odszkodowania dla dzierżawców za melioracje, dzierżawcy irl otrzymali prawa wyborcze. Dopuszczono katolików do szkół wyższych, w W Bryt powszechny obowiązek szkolny, rozdział koś anglikańskiego od państwa 1869

1870 – w Dublinie Związek Walki o Autonomie Irlandii od 1872 – Irlandzka Liga Autonomistów, od 1874 pod przywództwem Ch.Parnella – w parlamencie walczy o autonomię.


Po 1870 kryzys rolny, usuwano chłopów, którzy nie mogli wskutek spadku cen płodów rolnych opłacić czynszów.

1879 zawiązano Ligę Ziemską – orężem nie branie w dzierżawę ziemi, z której w sposób krzywdzący został usunięty poprzedni właściciel. Po raz pierwszy zastosowano wobec kpt Charlesa Boycotta – od jego nazwiska hasło walki gospod-polit.

Lata 80 „Liga Narodowa” – hasła autonomii.

1885 – przełomowy rok – od tego momentu żaden rząd nie może funkcjonować bez poparcia partii irlandzkiej.

1893 – Liga Celtycka – odwołanie się do przeszłości i tradycji.

1905 – Liga Celtycka przekształcona w Sinn Feinn z celtyckiego – MY SAMI – walka o pełną niepodległość i republikę.


Rząd Gladstona projekt - udzielić Irlandii autonomii z osobnym parlamentem w Dublinie – Home Rule. Doprowadziło to do sporu w Izbie Gmin, rozwiązania parlamentu i odrzucenie autonomii. Do głosu doszli konserwatyści. Od czasów Gladstone,a wigowie stali się ostatecznie partią liberalną.
Home rule, dosł Rządy Domowe - samorząd, autonomia kraju zależnego, sfederowanego. Zwolennicy żądali zniesienia unii i nadania autonomii. Organizowali z Ligą Rolną walki o ziemię dla chłopów irlandzkich. Uznawali tylko parlamentarną formę walki. Odrzucenie przez parlament 1886 i 1893 projektu autonomii zmniejszyło popularność ruchu na rzecz organizacji Sinn Feinn.

Charles Parnell – przywódca Ligi Rolnej i Home rule – autonomia i zniesienie unii – parlamentarne formy walki.
Sinn Fein – org zał 1905 przez Arthura Griffitha. Początkowo jako ruch odrodzenia kulturalnego. Stosowała bierny opór w działalności polit. 1916 udzieliła poparcia powstaniu wielkanocnemu w Dublinie (24-29 IV 1916 przeciwko panowaniu bryt wywołane przez Irlandzkie Bractwo Republikańskie popierane przez Sin Fein, proklamowano Republikę Irlandzką, po 5 dniach spacyfikowane, przywódców stracono, 1917 amnestia). Sinn Fein propagowała idee niepodległości i szkoliła ochotników. 1918 zdelegalizowana prowadziła nadal działalność polit. 1919-1921 stworzyła organizacje zbrojną IRA.

Arthur Griffith – zał org Sinn Fein 1905, do 1917 szef. W nielegalnym rządzie min spr zagr i wiceprezydent. 1921 podpisał w Londynie traktat , który wprowadzał oficjalny podział Irlandii: 6 hrabstw Ulsteru (Irlandia Północna) w Zjednoczonym Królestwie, 26 utw Wolne Państwo Irlandzkie.

Eamon de Valera – od 1917 przywódca partii Sinn Fein. 1919 wybrany zaocznie na prezydenta Republiki Irlandzkiej. Przeciwnik bryt-irl traktatu z 1921 wyłączającego Ulster. Nazywany irlandzkim Piłsudskim.


1903 – ustawa umożliwiająca chłopom irlandzkim kupowanie ziemi na własność nie osłabiła irlandzkiego ruchu niepodległościowego

  • Sinn Fein

  • Irlandzkie bractwo Republikańskie

1909 – obrady parlamentu nad autonomią, sprawa odłożona do 1913.

1912 – kolejny projekt autonomii dla Irlandii: 2 izbowy parlament, Sprawy handlu, ceł i obrony wyłączone. Izba Lordów dwa razy mogła odrzucić projekt autonomii, który mógł wejść w takim układzie dopiero w 1914. Jednak zapowiedziana autonomia nie zadowoliła Irlandczyków a oburzyła Brytyjczyków zamieszkałych w zach części wyspy Ulster. Obie strony się zbroiły.

W chwili wybuchu I woj. św przywódca Irlandczyków parlamencie brytyjskim John Redmond złożył deklarację lojalności.

Roger Casement – ang lord, były konsul w Kongu i Brazylii związał się z irl ruchem niepodległościowym. Udał się do Rzeszy w celu pomocy, dostawie broni, organizacji legionu irlandzkiego.

24 IV 1916 w Wielkanoc – wybuch powstania w Dublinie, 5 dni, stłumiony. Terror, stracono Cassementa.

Akcje Sinn Fein, z emigrantów w St Zj powodują zmianę taktyki, wypuszczono z więzień przywódców. Rząd zapewnił o rozwiązaniu kwestii irlandzkiej. Rząd nie ośmielił się wprowadzić powszechnej służby wojskowej.

1921 – dopiero po wojnie utw wolne państwo najpierw jako dominium, 1937 Republikę Irlandzką. Wyłączenie Irlandii Płn – protesty.

Królowie:

1714 – unię personalną ze Szkocją zastąpiono unią realna – tworząc Królestwo Wielkiej Brytanii, tron objął Jerzy I z dyn hanower.



Jerzy III 1760-1820, król Hanoweru i W Bry, okazywał przywiązanie do Anglii w przeciwieństwie do swych poprzedników J I i J II.

1756-1763 – zakończył wojnę siedmioletnią - Anglia otrzymała Kanadę, posiadłości w Indiach, Senegal, Florydę i Minorkę.

1775-1783 – wojna o niepodległość, utrata kolonii w Am Płn.

W skutek choroby umysłowej króla i rządów W Pitta juniora rola króla zmalała.

1811 – przekazał władzę regentowi ks Walii późniejszemu Jerzemu IV.

Jerzy IV 1820-1830, król W Bryt, Irlandii i Hanoweru. Regent od 1811, niepopularny.

Wilhelm IV 1830-1837, po śm rozpadła się hanowerska unia personalna. Poparł rządowy projekt reform wyborów do parlamentu.

Wiktoria 1837-1901 - Jerzy V -
Premierzy:

Robert Liverpool 1812-1827, torrys, prawa zbożowe – cło na zboże.

Robert Peel – 1834-1846, torrys, min ds. Irlandii, min spr wew: policja cywilna uzbrojona w pałki bobbies. Wprowadził wolność handlu między metropolią a koloniami. Walczył o równouprawnienie katolików.

1846 - w latach nieurodzaju doprowadził do zniesienia ceł na zboże, co spowodowało upadek rządu i rozłam w partii konserwat.

Arthur Wellington 1769-1852 walczył przeciw NB w Hiszpanii 1808, zwyc spod Waterloo. Boh narodowy. 1828-1830 premier, min spr zagr 1841-1846, głównodowodzący armią bryt 1842-1852.



Benjamin Disraeli 1868, 1874-1880. Przyczynił się do rozszerzenia praw wyborczych. Reformy społeczne w ochronie zdrowia.

Partia Konserwatystów – wykształcona ze stronnictwa torrysów w 30 XIX. R. Peel 1834-1846, B. Disraeli 1868, 1874-1880, lord Robert Salisbury 1885-1902.

1846 – rozłam w Partii Konserwatywnej (R. Peel)
1799 – zakaz zrzeszeń robotników, odwołane przez prawo Huma 1824.

Rządy wigów 1830-1841 – reformy:



1832 – przeforsował ustawę wyborczą Karol Grey 1830-1834 – premier wigowskiego gabinetu.

1833 – zniesienie niewolnictwa w Imperium Bryt, (1807 zakaz handlu niewolnikami).
Henry Palmerston 1855-1865 torrys do 1928 potem wig – głosił zasadę: Niezmienne są interesy W Bryt, nie zaś jej sojusznicy”. Zwolennik równowagi sił, popierał słabsze państwa przeciw silniejszym, przeciwnik Rosji. Doprowadził do włączenia się Anglii w wojnę krymską.
Oba stronnictwa wspólne stanowisko w sprawie: Irlandii, kolonializmu, utrzymanie podziału społecznego w Anglii.

William Gladstone 1809-1898, w rządzie Peela, zbliżył się do liberałów po rozłamie w Partii Konserwatywnej. 4 razy premierem: 1868-1894. Partia wigów stała się Partia Liberalną.

1884 - realizator reformy o rozszerzenie prawa wyborczego na robotników rolnych

1886 – opracował projekt autonomii Irlandii, z oddzielnym parlamentem w Dublinie. Spowodowało to silną opozycję i doprowadziło do rozłamu w Partii Liberalnej. Opanowanie Egiptu 1882 i kraju Beczuana (Botswana).
Reformy wyborcze

1832 Karol Grey – obniża cenzus majątkowy:

- prawo wyborcze dla klas średnich: bogate mieszczaństwo i bogaci chłopi

- Mogli głosować dzierżawcy pod warunkiem odpowiedniego dochodu.

- W miastach czynne prawo wyborcze dla osób mających 50 funtów rocznego dochodu.

- Kasacja 56 zgniłych miast, okręgów, mandaty dla nowych miast.

- Wybory w jednym dniu.



1867 Benjamin Disraeli – obniżenie cenzusu podatkowego:

- mogą głosować rzemieślnicy, arystokracja robotnicza

– przyznano w miastach prawo głosowania lokatorom, płacącym 10 funtów czynszu rocznie za mieszkanie

- nowy podział okręgów



1872 – wprowadzono tajność głosowania

1884 Wiliam Gladstone – cenzus wg płaconych podatków i czynszu – w ten sposób prawo otrzymali robotnicy

1918 David Lloyd George – powszechne prawo wyborcze, kobiety po 30 r. ż.
Partie robotnicze

Francja


1791 – prawo Isaac Le Chapeliera - 1754-1794, ustawa zakazującej robotnikom tworzenia związków zawodowych i strajków. We fr panował strach przed robotnikami, traktowani jako zło konieczne. Obowiązywało do 1864 N III (chciał mieć straszaka na burżuazję).
Babuf zwany Gracchusem – w okresie Wielkiej Rewolucji we Fr, tzw sprzysiężenie Babeufa mające na celu zaprowadzenie rządów ludu, wspólnota dóbr i komunistyczna organizacja produkcji. Stracony za czasów Dyrektoriatu 1797.

Claude de Saint-Simon 1760-1825 – socjalizm utopijny, socjalizacja środków produkcji, zniesienie dziedziczności dóbr.

Karol Fourier 1772-1837– furieryzm – falangi.

Pierr Proudhon 1809-1865 – anarchizm, społeczeństwo bezpaństwowe, bez pieniędzy, społeczeństwo rozbite w autonomiczne gminy, (początkowo współpraca z Marksem, ale krytykował rewolucję), rozkwit anarchizmu po 1846.
Klasa robotnicza represje po upadku Komuny Paryskiej 18 III – 28 V 1871 – 72 dni, „krwawy tydzień”.

Po upadku Komuny Paryskiej – okres reakcji, (prawo Le Chappierra uchylono dopiero 1884) zakaz działalności org robotniczych.


1878 pierwszy Kongres Robotniczy w Lyonie - 3 nurty:

  1. kolektywiści – uspołecznienie środków produkcji, Francuska Partia Robotnicza, Paul Lafarrguezięć Marksa oraz Juliusz Guesde (Gid) – tygodnik równość Egalite. 2 programy: max i minimalny.

  2. possybiliści (posible – możliwość) – w wyniku rozłamu w ruchu robotniczym 1882 - zwolennicy reform, ewolucyjne przeobrażenia, legalne działania, opanowanie samorządów, Benoit Malon

  3. blankiści – zdobycie władzy siłą w wyniku rewolucji– Edouard Vaillant były bojownik Komuny.


1905 – połączenie getystów, blanquistów i komunistów – powstała Socjalistyczna Partia Francji.
Pod koń XIX reformizm, którego teoretycznym uzasadnieniem był rewizjonizm. Gł wyrazicielem rewizjonizmu Eduard Bernstein.

Zdaniem Lenina Bernstein głosił w teorii to co Millerand pokazał w praktyce. Rezygnacja z rewolucji na rzecz reform.

Rewizjonizm – teoria. Reformizm – praktyka. Cechą chartka - brak zwartych organizacji partyjnych, jedynie określone kierunki.
Aleksander Millerand – 1899 pierwszy w dziejach socjalista, który otrzymał stanowisko w burżuazyjnym gabinecie. Min handlu, przemysłu i poczty. 1905 członek koła parlamentarnego socjalistów. 1920-1924 prezydent Francji, sojusznik JP w wojnie pol-radz.
2 kierunki polityczne: porozumienia z Niemcami oraz sojusz z Rosją.

Georges Bolualnger – generał odwet, revanche, minister wojny 1886. Samobójstwo 1891. Od niego kierunek – bulanżyzm.

1894 – sprawa Alfreda Dreyfusa. Walka polityczna we Fr, dzieli na dwa. W obronie E. Zola, 1906 zrehabilitowany.


W. Brytania


Robert Owen 1771-1858 – socjalista utopijny. Wdrożył program socjalny w fabryce. Car Mikołaj I propozycja 2 ml robotników.

Twórca bryt ruchu syndykalistycznego.( Program przejęty przez czartystów). 1833 – utw w W. Bryt Ogólnokrajowy Związek Robotników Zawodowych: hasła 8 h, powszechnego głosowania, zrzeszał 500 tys robotników. System nazywano socjalistycznym.


People’s charter (karta ludu) – czartyści 1837 petycja 6 punktów:

  • powszechne prawa wyborcze,

  • doroczny parlament,

  • tajne głosowanie,

  • pensji dla posłów,

  • zniesienia cenzusu majątkowego,

  • równych okręgów wyborczych.

Powtarzała program Owena. Wokół karty skupiały się masy robotników. Tworzy się ruch tzw czartystów.

William Lovett – zwolennik środków legalnych. Zamożniejsi robotnicy.

Feargus O’Connor – Irlandczyk zwolennik środków radykalnych – strajki. Uboższe grupy robotników.

Słabą stroną czartystów – brak poparcia związków zawodowych, które nie chciały wiązać spraw socjalnych z politycznymi.

Podpis 1250 tyś robotników. Izba Gmin 1839 odrzuca petycję. Aresztowania, deportacje. Ruch złamany w latach 40 traci znaczenie.
Fabian Society – Fabianie, Towarzystwo Fabiańskie – stowarzyszenie reformistyczne zał 1884 w Londynie dążące do przekształcenia ustroju kapitalistycznego w socjal. Nazwa sugerować miała przyjęcie taktyki Fabiusza Kunktatora, przy pomocy której państwo miało stać się właścicielem całej produkcji i własności rolnej bez walki klas. Weszła w 1900 w skład Labour Party.

Georg Bernard Shaw, małżeństwo Sidney i Beatrice Webb, późniejsi współzałożyciele Partii Pracy. Zwolennicy stopniowych reform społ i ekonom prowadzących do socjalizmu – gradualizm. System ustaw społecznych.

1908 – 8h pracy. 1909 – ustawowe emerytury.



Niemcy


Związek Sprawiedliwych – powstała w 1836 we Fr tajna niemiecka organizacja robotnicza propagująca hasła utopijnego socjalizmu wśród emigrantów niemieckich, gł w krajach E. Zach., gł we Francji, W Bryt, Niemczech. 1847 pod wpływem Marksa i Engelsa przekształcona w Związek Komunistów.

Związek Komunistów – powstała w 1847 w Londynie organizacja robotnicza z inicjatywy Marksa i Engelsa po reorganizacji Związku Sprawiedliwych. Programem Związku był Manifest komunistyczny (krytyka kapitalizmu, tezy ekonomii politycznej, cel – rewolucji). Po klęsce WL 1848, rozwiązany 1852.
Działacze niemieccy pierwsi dali początek teorii socjalizmu naukowego doktryna ekonomiczna marksizmu stosowana przez marksistów w celu podkreślenia odrębności od socjalizmu utopijnego. Był analizą zjawisk i praw społ-gospodarczych w przeciwieństwie do idealistycznych marzeń i wyobrażeń.
Jerzy Wilhelm Hegel 1770-1831 - najwięk filozof niem. Twórca idealistycznego systemu obejmującego wszystkie działy filozofii: teoria bytu, ontologia (nauka o bycie, charakter i struktura rzeczywistości– nauka o pierwszych zasadach i ostatecznych przyczynach bytu),

teoria poznania (gnoseologia, epistemologia – analiza procesów poznawczych prowadząca do zdobywania wiedzy, odpowiada na pytanie: czym jest poznanie, jaka jest jego geneza?

teorię rozwoju – idealizm ewolucyjny, filozofię państwa. Sztuki, religii, historii filozofii.

Państwo najważniejszą formą ewolucji. Metoda dialektyczna: każdej tezie odpowiada antyteza, z której wyłania się synteza.



Ludwik Feuerbach 1804-1872 – teoretyk ateizmu. Krytyka religii. W religii widział czynnik wrogi kulturze i postępowi.
W poł XIX istniały oświatowe związki zawodowe kierowane przez burżuazję, z czasem rosło ich uświadomienie klasowe..

Ferdynand Lassale – 1825-1864 ur we Wrocławiu – uważał, że zdobycie środków produkcji poprawi dopiero los robotnika.

  • początkowo związany z Marksem, potem przedmiotem krytyki teoretyków komunizmu

  • 1863 utw Powszechny Niemiecki Związek Robotników

  • zwolennik małoniemieckiego programu zjednoczenia Niemiec (bez Austrii) pod przewodnictwem Prus

  • powszechne prawo wyborcze, demokratyzowanie instytucji politycznych

  • spiżowe prawo płacy – górny pułap płacy robotniczej

  • tworzenie spółdzielni robotniczych

  • współpracował z Bismarckiem w sprawie wprowadzenia powszechnego głosowania, zginął w pojedynku


Lassalizm: zwycięstwo w wyniku wyborów, tworzenie spółdzielni robotniczych, pomoc kredytowa państwa, społecz. bezklasowe. Lassalizm odrzucał strajki i rewolucję społeczną jako metody walki. Krytyka Marksa: „królewsko-pruski socjalizm państwowy”.

1863 w Prusach i na Północy – Powszechny Niemiecki Związek Robotników utw przez F. Lassalle, (lassaliści) – pierwsza organizacja robotników niemieckich. (1875 na zjeździe w Gotha połączył się z SDPR tworząc – Socjalistyczną PR Niemiec.


1869 - na Południu związki nie poddały się lassalczykom, podczas zjazdu związków południowoniemieckich i saskich w Eisenach (stąd nazwa eisenachczycy) A. Bebel i W. Libknecht utw pierwszą marksistowską partię - Socjaldemokratyczną Partię Robotnicza.
August Bebel 1840-1913 – przeciwnik Lassalle’a. Doprowadził do utw SPRN, do której weszli eisenachczycy i lassalczycy.

Wilhelm Liebknecht 1826-1900 – początkowo lassalczyk w PNZR. Współtwórca SPR na zjeździe w Eisenach 1869. Jeden z inicjatorów połączenia eisenachczyków z lassalczykami w SPRN. 1889 jeden z założycieli II Międzynarodówki.
Socjalistyczna Partia Robotników Niemiec – utw 1875 na zjeździe w Gotha z połączenia PNZR i SDPR. 1878 zaprzestała legalnej działalności. 1890 przyjęła nazwę Socjaldemokratycznej Partii Niemiec SPD.

Socjaldemokratyczna Partia Niemiec SPD. Na zjeździe w Erfurcie 1891 uchwalono nowy program partii w 2 wersjach:

  1. minimum – bieżące sprawy społeczno-polityczne

  2. maksimum – przekształcenie kapitalizmu w socjalizm

Program erfurcki stał się wzorowym dla wielu partii socjaldemokratycznych na świecie. W SPD ukształtowały się 3 nurty:

  1. rewizjonistyczny Eduard Bernstein – odrzucał marksistowską teorię rewolucji i dyktatury proletariatu. Utw własną koncepcję walki o socjalizm zw rewizjonizmem – legalna działalność na rzecz reform.

  2. lewicowy Róża Luksemburg – koncepcja światowej rewolucji i państwa światowego, masowe strajki

  3. centrystyczny Karol Kautskyreformizm: odrzucał rewolucyjne metody walki na rzecz stopniowych reform w drodze ewolucyjnych zmian ustroju kapitalistycznego. Gł teoretyk II Międzynarodówki.

Doniosłym wydarzeniem w ruchu robot - spotkanie robotników fr z ang podczas wystawy w Londynie 1862. Myśl utw org europ.

28 września 1864 - utw I Międzynarodówkę. Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników. Marks opracował statut związku tzw Manifest inauguracyjny nawiązujący do Manifestu komunistycznego z 1848 (w Anglii Związek Komunistów). Proletariusze wszystkich krajów łączcie się. Powołano komitet, który miał za zadanie zwołać I Kongres Międzynarodówki.

I Kongres 1866 w Genewie – bez Marksa, walka z anarchizmem – proudhonizmem, gł wśród robotników francuskich

II Kongres 1867 Lozanna 3 konflikty:


  • z proudhonizmem

  • ze zwolennikami Bakunina.

  • z tradeunionistami brytyjsk (gotowi zawrzeć kompromis z liberałami za prawa wyborcze, przeciwni poruszaniu sprawy irlan)

III Kongres 1868 w Brukseli – uchwalono zniesienie własności prywatnej ziemi, lasów, kopalń i kolei żelaznych.

IV Kongres 1869 w Bazylei – po raz pierwszy St Zj, potępiono ucisk carski w Polsce i brytyjski w Irlandii, wyzysk kolonialny.

Wojna prus-fr zahamowała działalność i rozwój I Międz. V Kongres 1872 w Hadze
Michaił Bakunin 1814-1876 – zbliżył się do Proudhona. Współorganizator Zjazdu Słowiańskiego. Przewodził powstaniu drezdeńskiemu w V 1849, więziony, na Syberii 1857. Zbiegł do Londynu. 1864 wstąpił do Międzynarodówki, usunięty 1872 po konflikcie z Marksem. Na pokładzie statku z bronią dla powst styczn 1863. Zasada wolności absolutnej. Zwolennik rewolucji społ., którą miała poprowadzić tajna organizacja spiskowa. W wyniku miało powstać społeczeństwo bezpaństwowe.
Anarchizm, (z greckiego anarchís – bezrząd, brak rządu), doktryna i ruch społ-pol powstały w XIX w. jako opozycja kapitalizmu i ideologii marksistowskiej. Gł źródłem zła społ i wyzysku jest państwo i wywierany przez nie przymus, nie zaś klasowy podział społ.
Twórcami anarchizmu byli: J. Proudhon, M. Bakunin i P. Kropotkin. Anarchiści za najwyższą wartość uznawali wolność każdej jednostki, której warunkiem jest zniesienie władzy państwa, kapitału i religii. Państwo jako instytucja wyklucza wolność i równość, dlatego trzeba eliminować jego struktury i wpływy. Społeczeństwo anarchistyczne miało być bezpaństwową, wolną od wyzysku formą kooperacji, opartą na zasadach moralnych, rozumie i harmonijnych stosunkach międzyludzkich.
W przeciwieństwie do marksizmu-leninizmu anarchizm odrzucał ideologię dyktatury proletariatu i powszechną rewolucję. Uznawał, że jedyną formą walki z kapitalizmem i państwem jest terror indywidualny. Ofiarami zamachów anarchistów padło wielu polityków, np. francuski prezydent M.F. Carnot, król włoski Humbert I, prezydent Stanów Zjednoczonych W. McKinley. Cztery nurty:

1) indywidualistyczny – Odrzucał wszelką organizację społeczną. Niem Max Stirner (1806–1856) i fr Pierre Proudhon –negował władzę pań, ustrój oparty na drobnej własności prywatnej i bezpieniężnym zakupie towarów (proponowano bony wymiany)

2) kolektywistyczny – Utworzenie społeczeństwa współdziałającego na zasadzie porozumienia, bez przymusu. Michał Bakunin – odrzucał państwo jako aparat zbrodniczy, postulował masową, terrorystyczną rewolucję anarchistyczną skierowaną przeciwko władzy państwowej. Zwycięstwo miało doprowadzić do zniesienia własności prywatnej; wpływy gł w krajach romańskich.
3) komunistyczny (anarchokomunizm) – książę Piotr Kropotkin – wspólna własność środków produkcji, państwo oparte na absolutnej wolności jednostek.
4) syndykalistyczny (anarchosyndykalizm lub syndykalizm) – fr Georges Sorel, wł Antonio Labriola – instytucje państwowe miały zostać zastąpione przez związki zawodowe, a na ich bazie powstałoby społeczeństwo bezklasowe, znaczenie przypisywali związkom zawodowym - syndykatom. To związki miały obalić kapitalizm i znieść państwo. Wpływy we Włoszech, Fr, Hiszp, Am Łac.

Wśród anarchistów zwolennicy terroru indywidualnego, zabójstwa: Genewa 1898 ces aus Elżbieta, 1900 król włoski Humbert I, 1901 prezydent St Zj William Mac Kinley. Partie socjalistyczne ostro występowały przeciw anarchistom. Bakunin ze zwolennikami wykluczony z I Międz. Miejscem żywych dyskusji były kongresy II Międzynarodówki zwł Bruksela 1891 (mowa Bebebla), Zurych 1893 (uchwała o niedopuszczanie anarchistów do zjazdów).

Największy rozkwit ruchów anarchistycznych nastąpił na przełomie XIX i XX w. Ich zwolennicy odrzucali ideę państwa oraz koncepcje K. Marksa i F. Engelsa. Aktywnie działali podczas rewolucji w Rosji w 1905, rewolucji lutowej w 1917 i woj dom Hiszp.


Międzynarodówka I - Międzynarodowe Stowarzyszenie Robotników, pierwsza międzynar. organizacja socjaldemokratyczna utw. w Londynie 28 września 1864. Gł cele: koordynowanie działań partii z różnych krajów, tworzenie międzynarodowego forum wymiany poglądów i doświadczeń partii o socjaldemokratycznym programie politycznym.

5 kongresów: Genewa, Lozanna, Bruksela, Bazylea, Haga.


Na siedzibę Rady Generalnej, organu kierującego, wybrano Londyn, od 1872 N. Jork. Sekcje krajowe I Międzynarodówki skupiały szerokie grono działaczy lewicowych, zwolenników angielskiego tradeunionizmu, socjalizmu J. Proudhona i F. Lassalle'a, koncepcji spółdzielczych, anarchizmu M. Bakunina, stronników K. Marksa i F. Engelsa. I Między organizowała walkę robotników o prawa demokratyczne, społeczne i polityczne, m.in. przez pomoc dla strajkujących. W 1876 rozwiązana na kongresie w Filadelfii.

Reformizm – państwa E Zach, Płn i Środkowej.

Anarchizm – kraje romańskie E Płd-zach.

Rosja – rewolucyjny bolszewizm.


Międzynarodówka II, międzynarodowe zrzeszenie partii i organizacji socjalistycznych. Skupiała organizacje polityczne o zbliżonym profilu programowym, służyła jako płaszczyzna wymiany poglądów na forum międzynarodowym. Powołana w stulecie zburzenia Bastylii w Paryżu 14 lipca 1889, z inicjatywy socjaldemokratycznych partii Niemiec, Francji, Belgii i Anglii. Gł teoretyk II Międzynarodówki Karl Kautsky. Eduard Vailland, Wilhelm Liebknecht, August Bebel, Gieorgij Plechanow, Piotr Ławrow. –

- Uchwalono święto robotnicze 1 maja, po raz pierwszy obchodzone 1890.


9 kongresów w latach 1889-1914 : w Paryżu (1889), Brukseli (1891), Zurychu (1893), Londynie (1896), Paryżu (1900), Amsterdamie (1904), Stuttgarcie (1907), Kopenhadze (1910), Bazylei (1912).

W latach 1900-1914 wśród działaczy wyłoniły się trzy kierunki:

- reformistyczny (E. Bernstein),

- centrowy – lawirowanie między prawym reformistycznym a lewym skrzydłem rewolucyjnym (K. Kautsky),

- lewicowy (R. Luksemburg i W. Lenin).
Po wybuchu I wojny światowej wewn II Międzynarodówki rozłam - odejściem komunistów W. Lenina, co doprowadziło do zawieszenia działalności II Międzynarodówki. Reaktywowana w 1919, działała do 1940.
Kontynuacją II Międzynarodówki jest Międzynarodówka Socjalistyczna.
Międzynarodówka Komunistyczna, III Międzynarodówka, Komintern, powstała na Kongresie w Moskwie w dniach 2-6 III 1919 z inicjatywy L. Trockiego i W. Lenina w celu przygotowania rewolucji światowej. Centralizacja narzędziem sowieckim.
Reformizm, ideologiczno-polityczny kierunek w ruchu robotniczym odrzucający rewolucyjne metody walki o obalenie kapitalizmu na rzecz wprowadzenia stopniowych reform społecznych, ekonom i polit. Tym samym przejście do socjalizmu miało się odbyć w drodze ewolucyjnych przemian ustroju kapit. Reformizm ściśle związany jest z programem II Międzynarodówki, był zwalczany przez W. Lenina i partię bolszewicką. Teoretycznym uzasadnieniem reformizmu był rewizjonizm.
Współczesne idee reformizmu są podstawą programów politycznych socjaldemokracji.
Rewizjonizm, kierunek ideologiczno-polit w międzynarodowym ruchu robotniczym, powstały w końcu XIX w. w Niemczech, negujący podstawowe założenia marksizmu, reprezentowany zwłaszcza przez E. Bernsteina.
Kwestionował marksistowską teorię rewolucji społecznej i dyktatury proletariatu, odrzucał zasady kierowniczej roli klasy robotniczej i jej partii. Zwalczany przez partie komunistyczne, które oskarżenie o rewizjonizm wykorzystywały do walk z przeciwnikami polit.
Czasy założycielskie” – 1871-1873 – okres uwydatniający spekulację tego okresu, kontrybucja z Francji.
Partie w Niemczech:

Konserwatyści – gł junkrzy, cechował ich militaryzm i konserwatyzm. Poglądy skrajnie zachowawcze. Dominowali w sejmie pruskim (nie w sejmie Rzeszy), duże znaczenie u dworu, w armii, wyższej biurokracji. Ernst von Heydebrandt.

Wolnokonserwatywniin zwani Partią Rzeszy, umiarkowany konserwatyzm, wielka własność ziemska w połączeniu z wielką burżuazją, właściciele hut i kopalń. Zbliżeni do narodowych liberałów. Wiktor von Hohenlohe.

Stronnictwo narodowo-liberalne – wielka burżuazja zainteresowana w polityce kolonialnej i imperialistycznej. Prowadziło ostrą

politykę antypolską. Z inicjatywą 10 krotnego podwyższenia kwoty 10 ml MK dla Komisji Kolonizacyjnej - Johanes von Miguel,



Gustav Stresemann. 1884 podział:

  • Partia Wolnomyślna

  • Partia Postępowa

Niemiecka Partia Postępowa – średnia i drobna burżuazja, często stała w opozycji Eugen Richter.

Centrum – gł katolicy niem. I żywioły niechętne Prusom i ich przewadze, wrogie centralizacji. Utw 1870 popierało interesy drobnej włas ziem i rzemiosła. Ludwik von Windthorst jedyny człowiek, którego bał się Bismarck, z którym się liczył i którego nienawidził.

Leon XIII (po Pius IX 1846-1878), 1878-1903

  1. 1879 encyklika Aeterni Patris – tomizm, neoscholastyka oficjalny system doktryny Kościoła. Potrzeba upolitycznienia nauki i filozofii do celów, jakie stawia sobie Kościół.

  2. 1891 encyklika Rerum novarum – opowiedział się za ustrojem kapitalist, ostro potępiał socjalizm i ruch robot. Odwoływał się do dobrej woli kapitalistów w celu polepszenia doli robotników. Nawoływał do organizowania partii chrześcijańskich.



Rosja


1893 – Wyzwolenie Pracy – pierwsza ros org marksistowska w Genewie wśród emigrantów ros. Przekład dzieł Marksa, Engelsa. Krytyka narodników. Pismo Zaria i Iskra. Rozwiązane na II Zjeździe SDPRR 1903.
1898 – SDPRR w Mińsku, jako nielegalna organizacja.

1903 na II zjeździe partii w Brukseli i Londynie podział na:



  • bolszewików: z Leninem (większość głosów), zwolennicy centralizacji, obalenie caratu w drodze rewolucji, wprowadzenie republiki demokr, dyktatury proletariatu, 8h pracy. Zwalczali mienszewników, 1912 kongres partii: usunięto przeciwników Lenina i dokonano zmiany nazwy na SDPRR(bolszewików). Od 1917 legalna, powołała Czerwoną Gwardię. Po przejęciu władzy w wyniku rewolucji paźdz zmienili nazwę na RKP (b), od 1925 Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (b).

  • mienszewników: opowiadali się za legalizacją partii, rezygnacja z rewolucji, potrzeba ewolucyjnych przemian. 1912 wykluczeni z partii. W okresie rewolucji lutowej 1917 poparli burżuazyjny Rząd Tymczasowy. Gieorgij Plechanow.

Oktobryści – Październikowcy, Związek 17 października – partia utw w XI 1905, gł arystokracja, burżuazja i właściciele ziemscy. Stronnictwo konserwatywne, popierali cara.
Kadeci – konstytucyjni demokraci, monarchiści, monarchia konstyt., odrzucali walkę klas i rewolucję. Książę Gieorgij Lwow.
Eserowcy – socjaliści-rewolucjoniści – utw 1901/2: obalenie samowładztwa, ustanowienie republiki demokratycznej, federacja narodów w imperium. Chłopstwo główną siłą rewolucji. Posługiwali się terrorem indywidualnym, min nieudany zamach na Lenina 1918. Po rewolucji lutowej najsilniejsza partia Rosji. Współtworzyła Rząd Tymczasowy, Aleksander Kierenski. Po bolszewickim zamachu stanu w listopadzie 1917 lewicowi eserowcy weszli w skład Rady Komisarzy Ludowych (RKL - rząd podporządkowany podporządkowany sekretarzowi WKPb). Reszta członków stawiła opór.
Rewolucja lutowa – 1917 w wyniku klęsk na froncie, demonstracje, strajki, wojsko odmówiło strzelania do tłumów.

2 ośrod. władzy: Rada Delegatów Robot i Żołn oraz Tymczasowy Komitet Dumy Państwowej, z której powstał Rząd Tymczasowy.

Rosja republiką, car zmuszony do abdykacji 15 III 1917, powołano rząd ks Gieorgija Lwowa (kadet): ogłosił wolność słowa, uznaniu prawa Polski do niepodległości, amnestia, prawo zrzeszania, ogłosił kontynuowanie ofensywy na froncie. Ustąpił na rzecz Aleksandra Kierenskiego eserowiec. Po puczu Korniłowa ogłosił się Naczelnym Wodzem. Obalony przez bolszewików w wyniku październikowego przewrotu.

Pucz Korniłowa – gen, organizator zamachu stanu. 7-12 IX 1917 skierował na Piotrogród korpus kawalerii celem opanowania stolicy i narastającej rewolty. Propaganda bolszewicka - żołnierze zdezerterowali. Fiasko spowodowane chwiejną postawą Kiereńskiego

Stany Zjednoczone


Wojna o niepodległość 1775-1783, wojna domowa secesyjna 1861-1865 – były to 2 rewolucje.

Bitwa pod Gettysburgiem 1-3 VII 1863 przełomowa, odtąd konfederaci w defensywie.


FederaliściAleksander Hamilton, J. Adams, (wielcy przemysłowcy i właściciele ziemscy). Centralizacja władzy – monarchia na zasadzie wyboru prezydenta na okres kadencji, utw banku centralnego. Zabiegali i uznanie konstytucji przez poszczególne stany. 1789-1800 – partia rządząca. Niechętna rew fr.Tarcia wew między Adamsem a Hamiltonem, wkrótce przestała istnieć.
AntyfederaliściTh. Jefferson (drobni kupcy, rzemieślnicy). Przeciwko szerokim kompetencjom władz federalnych, za pełną suwerennością stanów. Przyczynili się do poszerzenia konstytucyjnych praw stanów, pierwsze 10 poprawek 1791 – Bill of Rigchts.

Demokratyczno-Republikańska PartiaT. Jefferson, (farmerzy i plantatorzy z płd stanów) sprzeciw antyfr polityki rządu, sympatyzowała z rew fr, sprawowała władze 1801-1825: Jefferson, Madison, Monroe. W latach 20 podział:

  • Partia Wigów, w opozycji do A. Jacksona, wzmocnienie Kongresu, ograniczenie prezydentury do 1 kadencji, ograniczenie niewolnictwa, cła zaporowe 1852 rozpadła się, jej członkowie weszli do Partii Republikańskiej

  • Partia Demokratyczna, A. Jackson (bogaci plantatorzy płd), po wojnie secesyjnej utraciła wpływy.

Patia Republikańska – utw 1854 z przekształcenia Partii Wolności (dążącej do zniesienia niewolnictwa), średnia warstwa przedsiębiorców i drobnych farmerów, A. Lincoln (śm 1860 bezpośrednią przyczyną wojny secesyjnej 1861-1865).
Dreeda Scotta sprawa – przybył na teren wolnych stanów i wytoczył proces o wolność. Oparł się na zasadzie, że przybycie na teren wolny stanowi go wolnym człowiekiem. 1857 Sąd Najwyższy oddalił powództwo uzasadniając, że jako niewolnik nie miał legitymacji procesowej. Sprawa zaostrzyła walkę między Północą a Południem w kwestii niewolnictwa.
20 XII 1860 wystąpiła Karolina Płd. W poł 1861 poszło za nią 10 innych stanów tworząc Skonfederowane Stany Ameryki.

Konfederaci: Prezydent Jefferson Davis. Stolca Richmond stan Wirginia. Robert Lee, Jonatan Jackson. Gł demokraci z południa. Zbombardowanie fortu wiernego unii – Fortu Sumter. (było traktowane jako wypowiedzenie wojny).

Federaliści: 23 stany, dowódcy: William Tecumseh Shermann, Ulisses Grant. Cała flota.

1 I 1863 Lincoln ogłosił akt o zniesieniu niewolnictwa: jak mówił jego gł celem jest zachowanie unii, nie zniesienie niewolnictwa. Dopiero po jego śm akt wszedł jako 13 poprawka do konstytucji w 1865. Dekret dawał wolność, ale bez ziemi.
Trójporozumienie – triple entente ang, entente cordiale z fr – 17 VIII 1892-1907. 3 fazy.

1892 – fr-ros konwencja wojskowa:

  • jeżeli Niemcy lub Włochy poparte przez Niemcy zaatakują Francję, Rosja wystawi 700 tys

  • jeżeli Niemcy lub Austria poparta przez Niemcy zaatakuje Rosję, Francja wystawi 1,3 mln

1904 – fr-bryt układ, nie był to sojusz wojskowy, a porozumienie (entente cordiale) eliminujące nieporozumienia kolonialne.

1907 – bryt-ros, także było to tylko porozumienie dot stref wpływu w Azji Śrdk: Afganistanu, Persji i Tybetu.


Trójprzymierze, państwa centralne – układ Bismarcka 20 V 1882 przewidywał pomoc sojuszników w razie niesprowokowanego ataku Francji lub Rosji na któregokolwiek z sygnatariuszy. Odnawiany 1887, 1892, 1902, 1912.

Przetrwał do 1915 do momentu przystąpienia Włoch po stronie ententy.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna