1818 rok Styczeń 8 I



Pobieranie 61.5 Kb.
Data04.05.2016
Rozmiar61.5 Kb.
Tadeusz Ochenduszko
W 90. rocznicę odzyskania niepodległości - 90 lat temu w Rzeszowie1.
1818 rok
Styczeń

8 I Prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson w orędziu do Kongresu stwierdził w 13 punkcie, że należy utworzyć niezawisłe państwo polskie, zamieszkałe przez ludność niezaprzeczalnie polską, zapewnić mu dostęp do morza, a jego niezawisłość zagwarantować paktem międzynarodowym.

14 I Zakończyły się ferie Bożego Narodzenia. Zostały one przedłużone przez Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia o 7 dni celem zaoszczędzenia opału.

22 I W kościele farnym odbyło się nabożeństwo za poległych w powstaniu styczniowym. W rzeszowskich szkołach rocznicę uczczono akademiami, wykładami i pogadankami.

I Drużyna skautów „Czarna Jedynka” przyjęła za swojego patrona Józefa Piłsudskiego.

I Leopold Lis-Kula został komendantem obwodu rzeszowskiego Polskiej Organizacji Wojskowej. Funkcję tę pełnił do lutego.

1918 I - 1920 i 1925 I – 1939 II Ukazywały się „Wiadomości Parafialne Rzeszowskie” (miesięcznik). Wyd. i red. odp. ks. Michał Tokarski, z druk. J. A. Pelara w Rzeszowie., od 1930 r. z Drukarni Udziałowej. Czytelnicy otrzymywali pismo bezpłatnie, a koszty wydawnictwa pokrywane były ze składek parafialnych i dobrowolnych ofiar.
Luty

9 II Niemcy i Austro-Węgry podpisały w Brześciu pokój z Centralną Radą Ukraińską odstępując państwu ukraińskiemu Chełmszczyznę.

14 II Przedstawiciele Wydziału Powiatowego: dr Roman Krogulski, ks. Jan Chmielnikowski, dr Wilhelm Hochfeld i dr Henryk Wachtel złożyli protest u starosty rzeszowskiego przeciw oderwaniu od Polski Chełmszczyzny i Podlasia. Do protestu przyłączyła się Rada Przyboczna burmistrza Rzeszowa.

15 II Urodził się Ignacy Tokarczuk, kapłan (1942), podczas okupacji prowadził tajne nauczanie, biskup przemyski (1965), arcybiskup przemyski (1992-93), od połowy lat 70. do końca 80. wspierał środowiska opozycyjne i niezależne, honorowy obywatel Rzeszowa (1994).

15 II W gimnazjach rzeszowskich odbył się egzamin dojrzałości (termin zwyczajny). Egzamin dojrzałości w terminach nadzwyczajnych (tzw. wojenna matura) w roku szkolnym 1917/18 odbywał się w kilku terminach, w zależności od potrzeb zgłaszanych przez kandydatów.

24 II (lub 18 II – relacje są sprzeczne) Podczas wielkiego wiecu pod pomnikiem Kościuszki mieszkańcy miasta protestowali przeciwko oddaniu przez rząd austriacki Chełmszczyzny Ukraińcom. Wiec został poparty 24-godzinnym strajkiem. Ludność opowiadała się za zerwaniem zależności od Austrii i za niepodległą Polską. Organizatorem manifestacji była m. in. Organizacja Obrony Narodowej. Włączyły się partie polityczne, m. in. Polskie Stronnictwo Ludowe -Piast.

26 II Zarejestrowana została Spółdzielnia Rolniczo-Handlowa „Gospodarz”. Inicjatorem jej powołania było Okręgowe Towarzystwo Rolnicze, które przekazało lokal we własnej siedzibie. Celem spółdzielni było wspieranie lokalnego rolnictwa w zakresie zaopatrzenia i zbytu produktów rolnych. W jej władzach znaleźli się: Jan Gumiński – właściciel Zalesia, ks. Stanisław Siara – proboszcz w Krasnem i dr Zygmunt Tałasiewicz – sędzia.

27 II Urodził się Kazimierz Władysław Piotr Więcek, absolwent I Gimnazjum (1936), działacz Polskiego Komitetu Opieki w Rzeszowie (1940), więziony w Tarnowie (1940), Sachsenhausen (1940-41), Oranienburgu (1941-45), od 1949 przebywający na emigracji w USA, działacz organizacji polonijnych, członek Rady Naczelnej Polskiego Stowarzyszenia Byłych Więźniów Politycznych Obozów Koncentracyjnych w USA i prezes oddziału chicagowskiego tego stowarzyszenia (11 lat), przewodniczący chicagowskiego Koła Przyjaciół Harcerstwa.

II We wszystkich kościołach Rzeszowa modlono się o odzyskanie niepodległości i odzyskanie Chełmszczyzny.

II Leopold Lis-Kula został skierowany na Ukrainę z zadaniem organizowania struktur POW.

II Rada Miejska przekazała pewną kwotę pieniędzy na rzecz grupy żołnierzy II Brygady Legionów, którzy zostali internowani przez Austriaków pod Rarańczą. Mieszkańcy miasta wysyłali dla internowanych odzież i żywność.

II Ministerstwo Obrony Krajowej zwróciło się do Ministerstwa Wyznań i Oświaty w Wiedniu, aby podjęło dochodzenie, ponieważ nieznani z imienia uczniowie i profesor gimnazjalny zorganizowali kilkutysięczną manifestację, podczas której rzucano kamieniami w orły cesarskie i rozrzucano ulotki wzywające żołnierzy narodowości polskiej do dezercji.

II – III W Rzeszowie stworzone zostały struktury organizacyjne Polskiej Organizacji Wojskowej. Komendantem, po Leopoldzie Lisie-Kuli, został Kazimierz Kublin. Struktura wewnętrzna organizacji miała charakter wojskowy (sekcja, pluton, kompania). Kadrę stanowili byli legioniści, a wśród członków przeważali uczniowie starszych klas szkół średnich. Zob. I 1918.

II – IV Leopolda Lisa-Kuli udał się z misją do Odessy i Bobrujska celem zapobieżenia rozbrojeniu I Korpusu Polskiego (dowodzonego przez gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego) przez Niemców. Cel wyprawy nie został osiągnięty. I Korpus Polski przestał istnieć.
Marzec

4 III Urodził się Stefan Gdula ps. „Orest”, „Grosz”, od 1943 r. wchodził w skład Komendy Podokręgu AK Rzeszów, kierował kontrwywiadem i wywiadem wojskowym, uczestnik akcji „Burza”.

12-13 III Zorganizowana została spowiedź wielkanocna dla uczniów szkół średnich.

17 III Urodził się Adam Kamiński, absolwent I Gimnazjum (1937), więziony przez policję niemiecką (od 1942), doktor weterynarii, adiunkt Katedrze i Klinice Chirurgii Wydziału Weterynaryjnego Akademii Rolniczej we Wrocławiu, autor kilku artykułów i publikacji dla studentów, działacz sportowy.

21 III Reskryptem namiestnika Galicji otwarto posiedzenie Rady Miejskiej w Rzeszowie w składzie przedwojennym (z burmistrzem Romanem Krogulskim, wiceburmistrzami Wilhelmem Hochfeldem i Mikołajem Machowskim). Roman Krogulski złożył protest na ręce starosty Adama Leszczyńskiego przeciwko oderwaniu Chełmszczyzny od Królestwa Polskiego i przekazaniu jej Ukraińcom. Zwołanie Rady było równoznaczne z rozwiązaniem zarządu komisarycznego (rady przybocznej burmistrza).

24 III – 3 IV Ferie wielkanocne w rzeszowskich szkołach. Ich długość była zgodna z planem.

III – XII Kontynuowała pracę Rada Miejska XII kadencji. Skład: Roman Krogulski – burmistrz, Edward Arvay, Antoni Barowicz, Michał Birman, ks. dr Jan Chmielnikowski, Franciszek Czechnicki, Bolesław Dzianott, dr Herman Kraus, Jan Krawecki, Stanisław Łubieński, Mikołaj Machowski, Jan Marcinkiewicz, dr Teofil Nieć, Jan Dzierżyński, Markus Ekstein, Józef Feiwel, Zygmunt Fertig, Józef Grodecki, dr Wilhelm Hochfeld, dr Stanisław Jabłoński, Edward Karaś, Bronisław Kijas, dr Henryk Köppel, Izydor Reiner, Leon Rubel, dr Józef Schaufel, Wilhelm Sperling, Noe Spiro, Antoni Szczurkowski, Kasper Szymaszek, ks. Michał Tokarski, Henryk Wachtel. W miejsce zmarłych: dr Tomasza Pelca wszedł Walenty Rusin, zaś w miejsce Wilhelma Zangena wszedł Feiwel Schneeweiss.
Kwiecień

27 IV Uczniowie rzeszowskich szkół obchodzili imieniny cesarzowej Zyty (żony Karola I). Był to „dzień dworski” tzn. wolny od zajęć dydaktycznych. Święto to obchodzone było po raz drugi i zarazem ostatni.
Maj

3 V Mieszkańcy miasta bardzo uroczyście obchodzili rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Przedłużeniem i pogłębieniem tych obchodów były uroczyste akademie wieczorne i poranki w szkołach.

8 V Zmarł Zygmunt (Selig) Kammerling nauczyciel religii mojżeszowej i języka hebrajskiego w I Gimnazjum (od I 1878) i w II Gimnazjum (od IX 1904), członek Wydziału Towarzystwa Ku zaopatrzeniu Ubogich Starców Izraelickich w Rzeszowie.

9 V Uczniowie rzeszowskich szkół obchodzili urodziny cesarzowej Zyty. „Dzień dworski” na cześć panującej świętowany był po raz drugi i ostatni.

12 V Stanisław Kulanowski przyjął sakrament kapłaństwa.

22 – 24 V W rzeszowskich gimnazjach odbył się pisemny egzamin dojrzałości (termin zwyczajny).

25 V Profesor I Gimnazjum Andrzej Kuś promował się na doktora filozofii w uniwersytecie lwowskim.

V – VI Powstał Okręg III (rzeszowski) Polskiej Organizacji Wojskowej, a jego komendantem został Tadeusz Münich (początki działalności POW datuje się na przełom 1917 i 1918 r. lub na styczeń 1918). Okręg obejmował powiaty środkowej Galicji. POW opierała się na kadrze Związku Strzeleckiego i Legionów, a zasadniczą jej część stanowili uczniowie szkół średnich. Głównym celem POW było wyszkolenie kadr i przygotowanie wystąpienia zbrojnego przeciwko Austro-Węgrom.
Czerwiec

10-11 W rzeszowskich szkołach średnich odbyła się spowiedź poprzedzająca zakończenie roku szkolnego.

12 – 13 VI W rzeszowskich gimnazjach odbył się ustny egzamin dojrzałości.

15 VI Wcześniej niż zwykle zakończono rok szkolny z powodu trudności aprowizacyjnych w miastach.

17 VI W rzeszowskich gimnazjach odbyły się egzaminy wstępne do klas pierwszych.
Lipiec

23 VII Urodził się Leopold Rząsa ps. „Jesiotr”, „Augustyn”, „Wacław”, absolwent II Gimnazjum (1936), działacz harcerski, podczas kampanii wrześniowej służył w Harcerskim Pogotowiu Wojennym w Rzeszowie, działacz Szarych Szeregów, żołnierz Związku Walki Zbrojnej, Armii Krajowej, działacz organizacji Wolność i Niezawisłość, kierownik informacji Wydziału WiN Rzeszów (1946 r.), zastępca prezesa Zarządu Wydziału WiN Rzeszów, aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa (1947 r.), skazany na karę śmierci (1948 r.) i zamordowany na Zamku Lubomirskich w Rzeszowie, rehabilitowany przez Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego (1992).

VII Leopold Lis-Kula został naczelnym komendantem POW na Ukrainę i Białoruś.

VII Ks. Józef Jałowy rozpoczął pracę jako duszpasterz wojskowy w garnizonie austriackim w Rzeszowie.

VII Zakończyło działalność schronisko dla legionistów (nazywane też gospodą dla legionistów). Funkcjonowało ono od 17 X 1915 r. Legioniści, głównie rekonwalescenci, otrzymywali w nim drugie śniadania i podwieczorki. Ponadto mogli korzystać z prasy i książek. Schronisko zajmowało się także urządzaniem pogrzebów zmarłych legionistów. Początkowo siedziba gospody znajdowała się w budynku „Sokoła”, pod koniec 1915 r. została przeniesiona do budynku przy ul. Zamkowej 6, a latem 1917 r. do budynku Towarzystwa Zaliczkowego przy ul. Sokoła. Na czele Zarządu Schroniska stała Helena ze Świeykowskich Vascu, a skarbnikiem i gospodarzem była Klementyna Arvayowa.

VII – VIII W grodzie nad Wisłokiem występował Teatr Miejski im. Słowackiego z Krakowa.

VII – VIII Władze austriackie przeprowadziły w Rzeszowie aresztowania nakierowane na działaczy POW.
Sierpień

5 VIII Rada Miejska powołała Straż Obywatelską celem zabezpieczenia porządku i bezpieczeństwa w mieście.

14 VIII Rada Szkolna Krajowa wydała rozporządzenie wprowadzające naukę rysunku jako przedmiotu obowiązkowego w I Gimnazjum w klasach pierwszych i drugich od początku roku szkolnego 1918/19.
Wrzesień

2 IX W rzeszowskich gimnazjach odbyły się egzaminy wstępne do klas pierwszych (ciąg dalszy).

3 IX W rzeszowskich placówkach oświatowych rozpoczął się rok szkolny.

9 IX Młodzież rzeszowskich szkół obchodziła po raz ostatni „dworskie święto” na cześć cesarzowej Elżbiety (dzień wolny od nauki). Elżbieta (1837-1898) była córką Maksymiliana Józefa bawarskiego i żoną Franciszka Józefa I. Po raz pierwszy obchody jej imienin odnotowane zostały 19 IX 1877 r., a po raz ostatni 19 IX 1916 r. Natomiast począwszy od 1899 r. corocznie w dniu 9 IX odbywały się nabożeństwa żałobne w rocznicę jej śmierci. Jeżeli święto dworskie wypadało w niedzielę to zwykle przesuwane było o jeden dzień wcześniej.

18 IX Rada Miejska nakazała zamykanie szynków o godz. 2000, a restauracji o 2200.

21 i 27 IX W rzeszowskich gimnazjach odbył się egzamin dojrzałości (termin zwyczajny).

24 IX Ks. biskup Karol Józef Fischer udzielił uczniom gimnazjalnym sakramentu bierzmowania.
Pażdziernik

6 X Reprezentacja piłkarska Rzeszowa wygrała z Przemyślem 6: 2.

7 X Rada Regencyjna, bez konsultacji z władzami niemieckimi i austriackimi, ogłosiła manifest do narodu, który był faktycznie proklamacją niepodległego państwa polskiego.

10 X Grono pedagogiczne rzeszowskich szkół wstrzymało się od pracy żądając przyznania przez Starostwo odpowiednich racji mąki i chleba.

12 X Rada Miejska odbyła uroczyste posiedzenie z okazji proklamowania niepodległości Polski przez Radę Regencyjną.

12 X Na tymże posiedzeniu Rady Miejskiej odczytano deklarację Zarządu Gminy Żydowskiej, skierowaną do burmistrza, wyrażającą, w imieniu Rzeszowskiej Gminy Izraelickiej, wielką radość z powodu proklamowania przez Radę Regencyjną niepodległości Polski.

12 X W kościele farnym odbyło się nabożeństwo w intencji Ojczyzny.

13 X Pod pomnikiem Tadeusza Kościuszki na rynku odbył się wiec, podczas którego mieszkańcy zademonstrowali po raz pierwszy masowo swoje aspiracje niepodległościowe, popierając manifest Rady Regencyjnej. Przemawiali m. in. burmistrz Roman Krogulski, Teofil Nieć, Włodzimierz Krwawicz.

13 – 14 X W rzeszowskich szkołach urządzono uroczyste poranki i prelekcje z okazji proklamowania Polski państwem samodzielnym przez Radę Regencyjną.

Połowa X Włodzimierz Babka-Radyski desygnowany został na komendanta Polskiej Organizacji Wojskowej w Rzeszowie.

20 X Procesy rozkładowe w monarchii austro-węgierskiej skłoniły Radę Miejską do powołania Obrony Narodowej, tj. formacji pełniącej funkcje milicji miejskiej do przestrzegania porządku i będącej pod kontrolą obywateli. Zob. 5 VIII.

20 X – 12 XI Z Z powodu hiszpanki władze miejskie zawiesiły zajęcia w szkołach.

28 X Urodził się Tadeusz Lis ps. „Ukleja”, żołnierz kampanii wrześniowej, ZWZ, AK, dowódca placówki AK Głogów Młp. (1944 r.), poległ w czasie akcji na więzienie w zamku rzeszowskim.

28 X Powstała Polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie celem zlikwidowania zależności Galicji od Austrii.

28 X Czeski Komitet Narodowy proklamował utworzenie Czechosłowacji.

30 X Słowacy proklamowali utworzenie Czechosłowacji.

III dekada X Polska Organizacja Bojowa w powiecie rzeszowskim liczyła 300 członków, z tego w Rzeszowie 160 członków.

31 X Polska Komisja Likwidacyjna poinformowała władze w Wiedniu o oderwaniu Galicji od monarchii austriackiej.

31 X Obradujący pod przewodnictwem Romana Krogulskiego Wydział Organizacji Obrony Narodowej postanowił przejąć władzę od dowódcy garnizonu wojskowego i starosty powiatowego.

31 X Drużyny Polskiej Organizacji Wojskowej i tzw. zielonej kadry złożonej z młodzieży okolicznych wiosek rozpoczęły rozbrajanie żołnierzy austriackich. Do miasta zawitała wolność. Akcją rozbrajania garnizonu austriackiego dowodził Włodzimierz Babka-Radyski.

31 X wieczorem Przedstawiciele Organizacji Obrony Narodowej zdołali podporządkować sobie wojsko. W nocy powołali Milicje Miejską, na czele z ppor. Janem Kotowiczem oraz Straż Obywatelską. Poszerzono Zarząd Organizacji Obrony Narodowej, przyjmując m. in. komendanta POW, przedstawicieli oficerów polskich w armii austriackiej i przedstawicieli niektórych partii (m. n. Antoniego Bombę).

31 X lub 1 XI Pierwszy dzień wolności w Rzeszowie – historycy wskazują na 31 X lub 1 XI.

Przełom X i XI Rozpadły się Austro-Węgry.
Listopad

1 XI Rzeszów był miastem wolnym. Organizacja Obrony Narodowej przekazała władzę Powiatowemu Komitetowi Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Większość członków Powiatowego Komitetu PKL wywodziła się z OON.

1 XI Likwidacja władzy zaborczej w Rzeszowie.

1 XI Udający się z Krakowa do Lwowa, celem objęcia władzy w imieniu Polskiej Komisji Likwidacyjnej posłowie Aleksander Skarbek, Władysław Grzędzielski i hr. Zygmunt Lasocki byli witani na stacji kolejowej w Rzeszowie w imieniu przedstawicieli władz miejskich i ludności.

1 XI W sali posiedzeń Rady Powiatowej przysięgę na wierność rządowi polskiemu złożyli członkowie Wydziału Organizacji Obrony Narodowej i delegaci PKL na Rzeszów i powiat rzeszowski.

1 XI Opuścił miasto składający się głównie z Austriaków 4 pułk piechoty (Hoch und Deutschmeister) eskortowany przez 30 żołnierzy.

1 XI 1918 - 12 I 1919 Ukazywał się Komunikat Organizacji Obrony Narodowej w Rzeszowie. Wyd. Komisja Prasowa O. O. N, z druk. J. A. Pelara w Rzeszowie.

1 XI Serbowie, Chorwaci i Słoweńcy połączyli się w SHS – Zjednoczonego Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców.

początek XI Leopold Lis-Kula ogłosił mobilizację POW na Ukrainie, celem przystąpienia do działań dywersyjnych na zapleczu armii niemieckiej oraz przyjścia z pomocą obrońcom Lwowa. Akcja nie powiodła się. Oddziały POW zostały rozproszone przez Ukraińców.

2 XI Komitet Powiatowy Polskiej Komisji Likwidacyjnej przejął władzę w powiecie rzeszowskim. Nazywany był on także rządem powiatowym lub Rządem Polskim Ziemi Rzeszowskiej. Celem jego było zorganizowanie w Rzeszowie i powiecie rzeszowskim polskiej administracji. Na jego czele stanął Roman Krogulski, który pełnił funkcje starosty. Jego zastępcą został Kazimierz Wilusz, sprawy wojskowe nadzorowali Stanisław Jabłoński i płk Celestyn Bruckner, a opiekę zdrowotną Teofil Nieć. Celem utrzymania bezpieczeństwa powołano Pułk Ziemi Rzeszowskiej, a celem poprawienia aprowizacji Radę Gospodarczą, którą kierował wiceprezes sądu dr Kazimierz Gruszczyński, a pomagali mu dr Zygmunt Tałasiewicz i prof. I Gimnazjum Wawrzyniec Wilk. Starosta wydał rozporządzenie o stanie wyjątkowym, sądach doraźnych i kary śmierci. Wprowadzono także godzinę policyjną.

2 XI Delegaci PKL odebrali ślubowanie od urzędników starostwa, sądu i urzędów.

3 XI Austro-Węgry podpisały kapitulację.

3 XI Po uroczystej mszy niedzielnej odbyło się na rynku symboliczne zaprzysiężenie ludności powiatu odradzającemu się państwu.

3 XI W sali „Sokoła” odbył się wiec ludowy reprezentantów miasta i wszystkich gmin w powiecie. Jego uczestnicy wydali odezwę do ludności z datą 1 XI, która zapowiadała równość obywateli, demokratyczną Polskę, unarodowienie kopalń, komunikacji, lasów, ustawę w sprawie reformy rolnej. Zapowiedziano powołanie Organizacji Obrony Narodowej w każdej gminie oraz Powiatowej Organizacji Obrony Narodowej.

3 XI Dyrektorzy rzeszowskich gimnazjów i Seminarium Nauczycielskiego Męskiego złożyli przysięgę na wierność wolnej ojczyźnie na ręce komisarza powiatowego Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

4 XI Nauczyciele rzeszowskich szkół postanowili wycofać naukę niemieckiego z klas III i IV szkół ludowych pospolitych, a w zamian wprowadzić dzieje ojczyste i geografię Polski.

5 XI Z Rzeszowa wysłany został w kierunku Przemyśla pociąg pancerny na odsiecz Polskom walczącym z Ukraińcami.

ok. 5 XI Zewnętrznym przejawem wolności, która zawitała do naszego miasta było zrzucenie przez mieszkańców austriackich orłów z fasad budynków Starostwa i I Gimnazjum (prawdopodobnie 5 XI). Wkrótce potem władze miejskie, nie czekając na wytyczne z Krakowa, a tym bardziej z Warszawy, zaktywizowały się, zajmując się głównie sprawami gospodarczymi i porządkowymi. Chcąc zapewnić miastu żywność, wzięły pod kontrolę młyny i piekarnie, a także zajęły się dowozem produktów i ich reglamentacją. Ponadto nakazały, pod groźbą kary, właścicielom realności codziennie rano sprzątać obejście.

6 XI Zarządzeniem Polskiej Komisji Likwidacyjnej połączono dawną władzę państwową (starosta) z autonomiczną (reprezentacje powiatowe) w jeden urząd, na którego czele stanął komisarz PKL. Podlegał mu dotychczasowy personel Starostwa i Rady Powiatowej. Jako ciało doradcze i kontrolujące dla komisarza ustanowiono dotychczasowy Wydział Rady Powiatowej wraz z prezesem, tudzież 4-6 delegatów, wybranych przez organizacje powiatowe.

6 XI Po powrocie z wojny Roman Hinze ponownie objął stanowisko dyrektora rzeszowskiego szpitala.

6 XI Na specjalnym posiedzeniu Rady Pedagogicznej nauczyciele I Gimnazjum złożyli przysięgę na wierność Wolnej Ojczyźnie. Fakt ten zaznaczono w kronice szkoły i dołączono podpisy wszystkich wówczas obecnych.

pierwszy tydzień XI Ludność żydowska utworzyła Żydowską Radę Narodową. Składała się ona z 50 członków i reprezentowała wszystkie stronnictwa.

7 XI Polska Komisja Likwidacyjna w rozporządzeniu zaleciła, aby w szkołach byłej Galicji w miejsce hymnu ludów śpiewać Boże coś Polskę, kończąc słowami - ... ojczyznę wolną pobłogosław Panie.

7 XI Na mocy rozporządzenia Polskiej Komisji Likwidacyjnej w Krakowie rzeszowskie szkoły podporządkowane zostały Miejscowej i Okręgowej Radzie Szkolnej w Rzeszowie, a ta ostatnia Radzie Szkolnej Krajowej we Lwowie.

7 XI Żydowska Rada Narodowa wybrała prezydium w składzie: Aron Lewin – przewodniczący, dr K. Salzman – zastępca, A. Apfelbaum – zastępca, dr E. Lecker – sekretarz, K. Kurzman – sekretarz, A. Ch. Lifschütz – skarbnik, dr A. Schnee, dr F. Hopfen, Ch. Eisenberg. Rada wyznaczyła spośród swego grona osoby do organów przedstawicielskich gminy, desygnując na przewodniczącego zarządu syjonistę dra Adolfa Schnea. Schnee został zatwierdzony przez przedstawiciela Polskiej Komisji Likwidacyjnej na komisarza Gminy Żydowskiej.

początek XI Powstała Żydowska Rada Narodowa.

11 XI Cesarz Karol I abdykował.

11 XI Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu dowództwo nad wojskiem polskim.

11 XI Niemcy podpisały kapitulację. Zakończyła się I wojna światowa.

12 XI Austria została ogłoszona republiką.

12 XI Leopold Lis-Kula został aresztowany przez nacjonalistów ukraińskich w Brodach. Po kilku dniach udało mu się wydostać z ich rąk. Zob. pocz. XI.

1918 13 XI – 1919 22 I Nie odbywały się zajęcia dla klas VI, VII i VIII rzeszowskich gimnazjów i dla najstarszych seminarium nauczycielskiego z powodu udziału młodzieży w walkach o Lwów i Galicję Wschodnią oraz pełnieniu przez wielu z nich pomocniczej służby wojskowej na miejscu.

14 XI Czechosłowacja proklamowana została republiką.

14 XI Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę cywilną. Józef Piłsudski ogłosił się Tymczasowym Naczelnikiem odradzającego sie państwa polskiego.

16 XI Węgrzy proklamowali utworzenie własnego państwa.

16 XI Nauczyciele większości rzeszowskich szkół ludowych i wydziałowych złożyli na ręce dyrektorów przysięgi służbowe na wierność państwu polskiemu.

17 XI Dwie kompanie Pułku Piechoty Ziemi Rzeszowskiej: „legionowa” pod dowództwem ppor. Jana Kotowicza i „studencka”, złożona głównie z gimnazjalistów pod dowództwem ppor. Józefa Kuryłowicza dołączyły do przejeżdżających przez miasto na odsiecz Lwowa wojsk ppłk. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza. Po dojechaniu do Przemyśla kampanie zostały włączone do 5 PP Legionów. Dowództwo kompanii studenckiej objął komendant okręgu POW w Rzeszowie Tadeusz Münich.

1918 17 XI – 1919 22 I 37 uczniów I Gimnazjum, II Gimnazjum i Seminarium Nauczycielskiego walczyło o Lwów i o Galicję Wschodnią.

1918 18 XI – 1919 16 I Funkcjonował rząd Jędrzeja Moraczewskiego – pierwszy gabinet odrodzonej Rzeczypospolitej.

20 XI Kompanie rzeszowskie dotarły do Lwowa.

21 XI Na mocy rozporządzenia Polskiej Komisji Likwidacyjnej zlikwidowano powiatowe komisje likwidacyjne. Ich miejsce zajęli (zwykle już wcześniej) komisarze PKL mający do pomocy rady przyboczne.

23 XI Uroczysty pogrzeb na cmentarzu Łyczakowskim ochotników z Rzeszowa: Stanisława Żmudy, Tadeusza Czeżowskiego, Jerzego Łobosa i Franciszka Całka.

23 XI Polska Komisja Likwidacyjna wydała rozporządzenie o rozszerzeniu prawa wyborczego do rad gminnych. Do dotychczasowych trzech kół wyborczych dodano czwarte koło, obejmujące wszystkich mieszkańców, którzy od roku mieszkali na terenie gminy, ukończyli 21 rok życia i nie płacili podatków bezpośrednich.

27 XI Rada Miejska podjęła uchwałę o uzupełnienie swojego składu o IV kurię (12 radnych i 6 zastępców).

29 XI Mieszkańcy Rzeszowa obchodzili rocznicę powstania listopadowego.

koniec XI Leopold Lis-Kula został dowódcą II batalionu 23 pułku piechoty w Lublinie.

koniec XI Tworzące się wojsko polskie w Rzeszowie składało się z trzech kompanii: ze zdemobilizowanych żołnierzy z armii austriackiej, budziwojskiej „zielonej kadry” oraz kompanii studenckiej.

XI W Polsce powstały Dowództwa Okręgów Wojskowych (DOW). Były to terytorialne władze wojskowe. Komendantem rzeszowskiego DOW, obejmującego powiaty: rzeszowski, tarnobrzeski, kolbuszowski, mielecki, ropczycki, strzyżowski, krośnieński i brzozowski został płk Ludwik Zawada.

XI Cesarsko-królewskie Seminarium przekształciło się w Seminarium Nauczycielskie.

XI – XII Kompanie rzeszowskie wzięły udział w natarciu polskim na pozycje ukraińskie.

1918 XI – 1919 VII Walki polsko-ukraińskie na terenie byłej Galicji Wschodniej z udziałem rzeszowskich jednostek wojskowych.

1918 XI – 1919 Ukazywał się miesięcznik „Komunikat Organizacji Obrony Narodowej” wydawany przez komisje prasową Organizacji Obrony Narodowej z drukarni J. A. Pelara. Było to pismo urzędowe informujące o działalności Polskiej Komisji Likwidacyjnej.
Grudzień

początek XII Odjechał na front ukraiński pierwszy, w pełni zorganizowany i przeszkolony, oddział pułku piechoty Ziemi Rzeszowskiej – 2 batalion dowodzony przez kpt. Gwido Kawińskiego. Walczył on w okolicach Przemyśla. Wsławił się zdobyciem poaustriackiego fortu Grochowce.

1 XII Rumuni zamieszkujący Siedmiogród opowiedzieli się za przyłączeniem go do Rumunii.

12 XII Adam Midowicz został honorowym obywatelem Rzeszowa.

16 XII Po przeprowadzeniu wyborów Rada Miasta dokooptowała grupę reprezentantów z IV koła wyborczego (IV kurii) do czasu przeprowadzenia nowych wyborów. Z czwartej kurii do Rady weszli: Karol Krwawicz, Wacław Buczyński, Marceli Czapliński, Maria Kaszuba, Jan Karwala, Michał Pasierb, Antoni Pieska, Jan Kruczek, Jan Lew, Adam Andres, Wawrzyniec Wilk i Paweł Zyga. Byli to w większości działacze przyznający się do poglądów socjalistycznych.

18 XII W Rzeszowie obradował zjazd 120 delegatów Polskiego Stronnictwa Ludowego - Lewicy, którzy wybrali kandydatów do Sejmu Ustawodawczego. Zostali nimi: A. Bomba, P. Kawalec, S. Lis, A. Rączy, J. Misio i J. Skomra.

koniec XII Polska Komisja Likwidacyjna oficjalnie podporządkowała się rządowi polskiemu (premierem był Jędrzej Moraczewski).

XII Na zgromadzeniu powiatowym PSL-Piast wysunięto na początek przedwyborczej listy Andrzeja Plutę, Antoniego Szmigla i Henryka Skrzypka.

XII Ochotnicy z Rzeszowa brali udział w obronie Lwowa, uczestniczyli także w wypadach do sąsiednich miejscowości.

XII W walkach o Lwów zmarła od odniesionych ran 21-letnia rzeszowianka Zofia Kościesza-Wrońska. Zwłoki jej przewieziono do Rzeszowa i pochowano na miejscowym cmentarzu.

XII Władze wojskowe przeprowadziły reorganizację pułku piechoty ZRz. Z istniejących oddziałów utworzono 1 pułk piechoty ZRz (późniejszy 17 pp) i 2 pułk piechoty ZRz (późniejszy 18 pp).

XII Liderami PSL-Lewicy w powiecie rzeszowskim byli: Antoni Bomba, Piotr Kawalec i Jan Tepper.

koniec XII Polska Komisja Likwidacyjna oficjalnie podporządkowała się rządowi polskiemu (premierem jego był Jędrzej Moraczewski).

koniec XII W Rzeszowie powołano Okręgową Komisję Wyborczą dla przeprowadzenia wyborów do Sejmu Ustawodawczego. Zarządziła ona sporządzenie spisu wyborców i rozpoczęła rejestrację list kandydatów.

koniec roku W Rzeszowie funkcjonowało ok. 200 zakładów rzemieślniczych.

koniec roku W Rzeszowie funkcjonowały dwa szpitale wojskowe, w tym jeden epidemiczny.

koniec roku Powstał Związek Inwalidów Wojennych RP w Rzeszowie, zrzeszający inwalidów wojennych oraz ich rodziny. Jednym z założycieli był S. Zakrzewski.

koniec roku Gminą żydowską w Rzeszowie kierował zarząd w składzie: W. Hochfeld, H. Kraus, S. Reich, H. Wachtel, M. Birman. M. Eckstein, L. Rubel, Z. Fertig, H. Feowel, A. Silber i Teitelbaum.
1918 rok

1918 W Rzeszowie mieszkało 24,2 tys. ludności, w tym 13,6 tys. Polaków, tj. 56,2%, 10,2 tys. Żydów, tj. 42,1% i 0,4 tys. obywateli pozostałych narodowości, tj. 1,7%.

1918 W ciągu całego roku na cmentarzu pobicińskim pochowano 754 osoby.

1918 Stefan Michulowicz występował po raz pierwszy w Rzeszowie, dając kilka przedstawień.

1918 Wkłady w Komunalnej Kasie Oszczędności wynosiły 12.136.332 korony.

1918 W Szkole Muzycznej poszerzono ofertę programową o grę na wiolonczeli, kontrabasie, instrumentach dętych oraz o wykłady z historii i teorii muzyki oraz solfeżu.

1918 W Rzeszowie było 1200 zakładów handlu towarowego, w tym 156 polskich i 1044 żydowskie.

1918 Spośród mieszkańców Rzeszowa zatrudnionych poza rolnictwem było 9 tysięcy, tj 37,2% ogółu ludności.

1918 Liczba bezrobotnych w Rzeszowie wynosiła 2,6 tys., tj. 10,7% ogółu ludności.

1918 W II Gimnazjum zorganizowano pracownię do nauki rysunku.

1918 Składnica Kółek Rolniczych liczyła ok. 3,9 tys. członków. Siedziba jej została przeniesiona do zakupionego od Jędrzejowiczów domu przy ul. Jabłońskiego, w pobliżu stacji kolejowej, gdzie urządzono biura i sklep kolonialny, prowadzący także sprzedaż hurtową.

1918 W Radzie Miejskiej zasiadało 14 radnych żydowskich.

1918 Władysław Szafer, wychowanek I Gimnazjum, został kierownikiem Katedry Botaniki Systematycznej w Uniwersytecie Jagiellońskim.

Pod koniec I wojny światowej Polską Partię Socjaldemokratyczną Galicji i Śląska Cieszyńskiego (Socjaldemokratyczną Partią Galicji) w Rzeszowie kierował Stanisław Bielatowicz.

Od 1918 Michał Gottman przejął kierownictwo nad firma handlową Schaittrów.

Od 1918 Funkcjonowały Warsztaty Kuchen Polowych Rzeszów Staroniwa. Powstały one na bazie warsztatów wojskowych uruchomionych podczas I wojny światowej przez Austriaków w obiektach przylegających do koszar Sobieskiego (ul. Langiewicza).

Po 1918 Wybudowany został dworek Liwów przy ul. Dąbrowskiego 18.

1918 – 1919 Roman Krogulski delegatem (komisarzem) Polskiej Komisji Likwidacyjnej (zob. 21 XI 1918 r.).

1918/1919 W tym roku szkolnym funkcjonowało w Rzeszowie 11 szkół podstawowych połączonych z wydziałowymi i 4 szkoły pospolite na przedmieściach. W żeńskiej szkole 4-klasowej pospolitej im. Scholastyki i 6-klasowej wydziałowej uczyło się 960 uczennic, w żeńskiej szkole im św. Jadwigi 4-klasowej pospolitej i 3-klasowej wydziałowej – 538 dziewcząt, w 4-klasowej szkole ludowej pospolitej żeńskiej im. ces. Elżbiety 446 uczennic, w 4-klasowej im. K. Hofmanowej 183 uczennice, a w 4-klasowej im S. Duchlińskiej 519 dziewcząt. W szkołach męskich pobierało naukę: w 4-klasowej pospolitej i 3-klasowej wydziałowej im. A. Mickiewicza – 716 uczniów, w 4-klasowej im. S. Konarskiego 171 uczniów, w 4-klasowej im. H. Sienkiewicza 170 chłopców, w 4-klasowej pospolitej im. ces. Franciszka Józefa – 177 chłopców, w 4-klasowej im. S. Jachowicza – 514 uczniów, w 4-klasowej Szkole Ćwiczeń 169 uczniów. Do 11 szkół ludowych i wydziałowych w mieście uczęszczało w sumie 4563 uczniów, w tym 2946 wyznania katolickiego i 1617 mojżeszowego. W podmiejskich szkołach koedukacyjnych uczyło się: w 1-klasowej szkole ludowej o 4 oddziałach w Drabiniance – 75 uczniów, w 1-klasowej o 4 oddziałach na Pobitnem – 87 uczniów, w 4-klasowej na Staromieściu – 278 uczniów, a w 2-klasowej o 4 oddziałach na Staroniwie 141 uczniów.

1918/19 W Prywatnym Gimnazjum Żeńskim uczyło się 174 uczennice.

1918/19 W Szkole Przemysłowej Uzupełniającej uczyło się 47 uczniów.

1918/19 Do Prywatnej Szkoły Handlowej uczęszczało 91 uczniów.

1918/19 W budynku bursy gimnazjalnej mieścił się szpital rezerwowy. Po jego likwidacji przekazano budynek na użytek wojsk polskich.

1918/19 Wojsko opuściło budynek I Gimnazjum przy ul. 3 Maja. Brak było jednak środków na jego umeblowanie i odrestaurowanie. Młodzież obu rzeszowskich gimnazjów uczyła się w budynku II Gimnazjum. Jedynie w niedziele i święta gromadziła się w budynku I Gimnazjum na egzorty.

1918 – 1920 Pacyfika Paluska przełożoną sióstr Felicjanek.



1Opracowano na podstawie książki Tadeusza Ochenduszki Dzieje Rzeszowa do 1918 roku. Kalendarium, Rzeszów 2006 oraz sprawozdań szkolnych i kronik rzeszowskich szkół.

Tadeusz Ochenduszko jest nauczycielem historii i wiedzy o społeczeństwie w I Liceum Ogólnokształcącym im. ks. St. Konarskiego w Rzeszowie, autorem ośmiu publikacji książkowych oraz kilkudziesięciu artykułów popularyzatorskich i naukowych. Przedmiotem jego zainteresowań jest historia regionalna i dydaktyka. Aktywnie działa w Regionalnym Stowarzyszeniu Pamięci Historycznej „ŚLAD”.







©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna