2. Sytuacja literatury po II wojnie światowej 8 Literatura przed 1949 rokiem 8



Pobieranie 195.61 Kb.
Strona1/9
Data29.04.2016
Rozmiar195.61 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9
Obsah

Obsah 5

1. Wstęp 6

2. Sytuacja literatury po II wojnie światowej 8

2.1. Literatura przed 1949 rokiem 8

2.2. Rozliczanie się z wojną 9

2.3. Spory i dyskusje na temat kształtu literatury 10

2.4. Kultura w służbie polityki 12

3. Początki literackie Jerzego Andrzejewskiego 14

3.1. Debiut autora w latach trzydziestych 14

3.2. Charakterystyka moralnej postawy bohaterów wczesnych utworów Andrzejewskiego 15

4. Przemiany autora pod wpływem nowej Polski 18

4.1. Wojenne opowiadania 18

4.2. Dylematy nad ostatecznym kształtem utworu Popiół i diament 19

4.3. Kwestie autokorekty utworów 20

5. Popiół czy diament? Problematyka zawarta w utworze Popiół i diament 22

5.1. Problematyka moralna - postać Chełmickiego 22

5.2. Problematyka psychologiczna - postać Kosseckiego 24

5.3. Problematyka społeczna – społeczeństwo i Polonez 26

5.4. Utwór wobec prawdy historycznej 29

5.5. Kwestia tytułu 30

5.6. Krytyka literacka 31

a) recenzje powieści z 1948 roku 31

b) krytyki wersji poprawionej z roku 1954 33

c) dzisiejsza ocena utworu 34

5.7. Adaptacja filmowa Andrzeja Wajdy 35

6. Zarys twórczości literackiej Jerzego Andrzejewskiego w latach pięćdziesiątych 37

6.1. Droga do rozrachunku autora 37

7. Zakończenie 39

8. Resumé 41

9. Bibliografia 43

9.1. Publikacje 43

9.2. Źródła periodyczne 44

9.3. Źródła elektroniczne i multimedialne 45

1. Wstęp

Swoją pracę poświęciłam literaturze z okresu po drugiej wojnie światowej, poddanej politycznym i ideologiznym zmianom. Wprowadzenie nowego systemu odegrało ważną rolę we wszystkich dziedzinach życia kulturalnego w Polsce, a także miało wpływ na samych pisarzy. W centrum mojego zainteresowania znalazło się dzieło Popiół i diament Jerzego Andrzejewskiego – i to ze względu na trzykrotne poprawianie utworu przez autora. Zależnie od tego w jakiej pozycji wobec nowego ustroju pisarz się akurat znajdował.

W swojej pracy zajmę się problematyką moralną głównych bohaterów w utworze Popiół i diament. W utworze tym jest także zawarta problematyka z obszaru psychologicznego i historycznego. Celem mojej pracy jest udowodnić, że zmiany wprowadzone w trzech wydaniach Popiołu i diamentu, związane są ze zmianą poglądów Jerzego Andrzejewskiego, zarówno tych historycznych i politycznych, jak i ideologicznych.

Na wstępie krótko przedstawię kondycję kultury, a szczególnie literatury tuż po wojnie i jak sytuacja ta odbiła się na literatach. Zwrócę uwagę na okres lat 1945-55, gdy na początku toczyły się liczne dyskusje na temat kształtu przyszłej literatury. Oprócz przytaczania etycznych zasad i dróg rozwojowych literatury, dyskusja dotyczyła tragizmu pokolenia wojennego – żołnierzy Armii Krajowej. Tym problemem zajął się też Jerzy Andrzejewski w Popiele i diamencie.

Rozdział trzeci jest poświęcony wczesnej twórczości Jerzego Andrzejewskiego i jego miejscu w literaturze lat trzydziestych, gdy był on zaliczany do nurtu chrześcijańskiego. W moich rozważaniach przytoczę i omówię sylwetki bohaterów z dzieł: Wobec czyjegoś życia, Drogi nieuniknione i Ład serca.

W czwartej części pracy zajmę się wojennymi opowiadaniami Jerzego Andrzejewskiego i moralnymi dylematami bohaterów tych utworów. Kolejny podrozdział przedstawia przyczyny powstania powieści Zaraz po wojnie i opublikowania jej w tygodniku Odrodzenie. To pierwsza wersja Popiołu i diamentu pod zmienionym tytułem. W tym utworze widać pierwotny zamiar pisarza, czyli opisanie tego, jaki wpływ miała druga wojna światowa i pobyt w obozie koncentracyjnym na ludzką psychikę. Kolejnym zagadnieniem, które warto opisać, jest sprawa nadchodzącej przemiany światopoglądu pisarza i sprawy poprawiania jego utworów. Wychodzą one bowiem ze zmian, odbywających się w tym czasie w kraju, i wiążą się z utratą wiary przez Andrzejewskiego – chrześcijaństwo zostało zastąpione stalinowską odmianą marksizmu. Następnie zwrócę uwagę na fakty historyczne i przemiany polityczne, z którymi bezpośrednio jest związane wprowadzenie realizmu socjalistycznego i przedstawię zarówno postawy pisarzy wobec nowego nurtu, jak i zaangażowanie się w socrealizm przez samego Andrzejewskiego.

W następnym rozdziale skupię się na moralnej postawie Maćka Chełmickiego. Scharakteryzuję postać tego młodego żołnierza i przedstawie jego trudny los. Oprócz tego zajmę się utworem jako powieścią psychologiczną na przykładzie postaci Antoniego Kosseckiego i jego losów. Opierać się będę na wydaniu z 1948 roku – będę je porównywać z kolejną wersją z 1954 roku. Oddzielny akapit poświęcę kształtowi polskiego społeczeństwa i scenie poloneza, przedstawiającego, podobnie jak w Weselu Stanisława Wyspiańskiego, polskie słabości i kompleksy narodowe. W kolejnym podrozdziale przedstawię rzeczywistość pokazaną w Popiele i diamencie wobec prawdy historycznej. Zajmę się również kwestią tytułu, który wyraża ważny pogląd pisarza. Całość uzupełnię porównaniem artykułów krytycznych i recenzji, które ukazały się w latach czterdziestych do dziewiędziesiątych, traktujących o tym właśnie dziele. Koniec tego rozdziału poświęcony jest adaptacji filmowej Andrzeja Wajdy. Korzystać będę z jego wypowiedzi dodanych na płytę DVD filmu Popiół i diament. Fragmenty tej rozmowy uważam za ważny dokument, mówiący o powstaniu filmu i poglądach reżysera.

W kolejnym rozdziale krótko przedstawię postawę i twórczość Andrzejewskiego po 1957 roku, gdy postanowił wystąpić z partii i dokonać rozliczenia się ze sobą i ze swoją twórczością sprzed lat.


2. Sytuacja literatury po II wojnie światowej

2.1. Literatura przed 1949 rokiem

Od września 1944 r. rozpoczęto odbudowę polskiego życia kulturalnego na ziemiach dotąd wyzwolonych. Najpierw starano się zgromadzić ludzi kultury, którzy przeżyli. Ofiar z tego środowiska było bardzo dużo na skutek planowej polityki Niemców, którzy zamierzali pozbyć się polskiej inteligencji artystycznej1.

Z tego wynika także całkowita przemiana środowiska pisarskiego – wielu znakomitych pisarzy pozostaje na obczyźnie i pojawia się nowa grupa twórców, zajmujących miejsce centralne. Od 1945 roku powracają do kraju pisarze, między innymi Władysław Broniewski, Leon Kruczkowski, Konstanty Ildefons Gałczyński, Julian Tuwim, Tadeusz Borowski. Wracali oni ze zsyłek, z obozów koncentracyjnych czy z łagrów. Lecz wielu twórców postanowiło zostać nadal na obczyźnie, nie godząc się z sytuacją w kraju. W Argentynie pozostaje Witold Gombrowicz, w Meksyku Tadeusz Parnicki, w Stanach Zjednoczonych m.in. Kazimierz Wierzyński czy Jan Lechoń. Jednym z głównych ośrodków polskiej emigracji była Anglia. Miejsce schronienia odnaleźli tam m.in. Stanisław Młodożeniec, Maria Kuncewiczowa, Zofia Kossak-Szczucka. Józef Czapski zatrzymał się we Francji, Gustaw Herling-Grudziński we Włoszech2.

Tematyka utworów powojennych związana była z potrzebą nakreślenia obrazu wojny, czyli przedstawienia wydarzeń wojennych, codziennego życia za okupacji i życia w obozach koncentracyjnych czy łagrowych. Pisarze, przeżywszy wojnę, często w swej twórczości powojennej sięgali do własnych doświadczeń. W utworach tych zawarty jest autobiografizm a brakuje fikcyjnych fabuł, w wyniku tego są to dzieła o charakterze dokumentalnym.

Życie literackie rekonstruowało się w warunkach zupełnie odmienionych. Kultura odbudowywała się pod całkowitą opieką państwa, które szczodrze finansowało jej potrzeby. Doszło także do odnowienia materialnych podstaw kultury: drukarni, teatrów, ruchu czasopiśmienniczego, radiofonii oraz kinematografii.

Druga wojna światowa w dużej mierze powstrzymała rozwój polskiej telewizji. Pierwszy próbny program, trwający pół godziny, wyemitowano dopiero 25 X 1952 roku. A regularne audycje transmitowano niemal rok później. Przy czym można wspomnieć, że w Stanach Zjednoczonych w tym czasie oglądano już telewizję kolorową. Polskie Radio starało się odnowić zniszczone rozgłośnie, by móc od 1950 roku nadawać dwa programy ogólnopolskie3.

Polska kinematografia tuż po zakończeniu wojny odnalazła się pod całkowitą opieką państwa. Pierwszym polskim powojennym filmem były Zakazane piosenki Leonarda Buczkowskiego. Film ten tworzą piosenki, które śpiewają Polacy za okupacji. Niestety twórcy filmu byli zmuszeni wprowadzić poprawki, które miały za cel pokazać przyjaźń polsko-radziecką. Mimo to film obejrzało piętnaście milionów widzów4. Po wprowadzeniu socrealizmu w kinach pojawiały się filmy radzieckie o właściwej mu tematyce.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna