Abc metod aktywnych w nauczaniu języka polskiego” opracowała Halina Kochan Wstęp



Pobieranie 122.29 Kb.
Data29.04.2016
Rozmiar122.29 Kb.
,, ABC
metod aktywnych
w nauczaniu języka
polskiego”

opracowała

Halina Kochan


Wstęp
W wielu dydaktycznych opracowaniach opublikowanych po wprowadzeniu reformy oświaty podkreśla się znaczenie metod aktywizujących ucznia w procesie nauczania.
Metoda oznacza ,,świadomie i konsekwentnie stosowany sposób postępowania dla osiągnięcia określonego celu”, a w odniesieniu do nauki, ,,sposób naukowego badania rzeczy i zjawisk; ogół reguł stosowanych przy badaniu rzeczywistości”. Przypomnienie tej definicji jest celowe, aby przechodząc do metod nauczania, zaakcentować potrzebę upodobniania procesu dydaktycznego do procesu badawczego z uczniem jako podmiotem.
Na efektywność uczenia się wpływa wiele czynników, wśród których są także metody nauczania. Poszczególne czynniki dydaktyczne działają na każdego ucznia w sposób odmienny, z różną siłą i skutecznością, bowiem każdy uczeń jest indywidualnością, ma określone cechy, potrzeby i aspiracje.
Przed lekcją nauczyciel musi przemyśleć wszystkie szczegóły organizacyjne i metodyczne, aby na lekcji oddać inicjatywę w ręce uczniów, a sam, wcielając się w rolę reżysera, nadzorować proces dydaktyczny. Dydaktycy podkreślają, że przygotowując się do zajęć, nauczyciel powinien dobrać takie metody nauczania, które pozwolą mu osiągnąć zamierzone cele lekcji.
Wybierając metodę nauczania, warto zawsze pamiętać o tym, że:


  • Ważne jest uwzględnienie potrzeb ucznia, rozbudzanie motywacji do uczenia się, indywidualizacja nauczania, a także emocjonalny rozwój ucznia.

  • Stopień opanowania materiału informacyjnego zależy od zastosowanej metody pracy i aktywności ucznia na lekcji.

Zadaniem nauczyciela jest przygotowanie ucznia do poszukiwania wiedzy w różnych źródłach, a nie nastawienie go na zapamiętywanie definicji i formułek. Stosowanie na lekcjach metod aktywizujących powoduje wykształcenie wrażliwego człowieka, umiejącego radzić sobie w życiu z rozwiązywaniem problemów i w zasadzie nieznającego pojęcia,,szkolny stres”.


Niniejsza publikacja stanowi kompendium wiedzy na temat metod aktywizujących w nauczaniu języka polskiego, gdyż przedstawia charakterystykę większości metod stosowanych przez nauczycieli na swoich lekcjach.
Wykaz metod aktywizujących:


  1. Analiza SWOT.

  2. Burza mózgów.

  3. Debata za i przeciw.

  4. Drama.

  5. Drzewo decyzyjne.

  6. Dyskusja.

  7. Dyskusja punktowana.

  8. Metaplan.

9. Metoda projektu.

10. Praca w grupach.

11.,,Sześć myślących kapeluszy”.


1. Analiza SWOT
Metoda zespołowej analizy i oceny określonego problemu lub wydarzenia. Pomaga w podejmowaniu decyzji.
Kształcenie umiejętności:



Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- określenie problemu przez nauczyciela.



Etap zasadniczy:

- praca nad problemem (wypełnianie karty).



Etap końcowy:

- ustalenie wspólnego stanowiska.


Uwagi dotyczące realizacji:

- problem może analizować cała klasa;

- klasę można podzielić także na zespoły, które będą analizować problem, po dyskusji następuje ustalenie wspólnego stanowiska oraz porównanie wyników pracy zespołów na forum klasy.


Problem

Mocne strony problemu

Słabe strony problemu






Szanse, które wynikają z mocnych stron problemu

Zagrożenia, które wynikają ze słabych stron problemu.







2. Burza mózgów
Metoda polegająca na zebraniu jak największej liczby pomysłów, w celu rozwiązania określonego problemu.
Kształcenie umiejętności:


  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • uwzględniania poglądów innych ludzi;

  • poprawnego posługiwania się językiem ojczystym;

  • przygotowania się do publicznych wystąpień;

  • twórczego rozwiązywania problemów;

  • rozwijania sprawności umysłowych.


Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- podanie problemu przez nauczyciela;

- uzasadnienie zajęcia się tym problemem;

Etap zasadniczy:

- zgłaszanie pomysłów, dotyczących rozwiązania problemu;

- zapisywanie pomysłów;

- ustalenie zasad i kryteriów oceny pomysłów;

- analiza i ocena pomysłów.

Etap końcowy:

- wybór najlepszego pomysłu, dotyczącego rozwiązania problemu.


Uwagi dotyczące realizacji:

- burzę mózgów można przeprowadzić:



  • w parach;

  • w grupach;

  • w klasie.

- zasady zachowania się w czasie burzy mózgów:

  • głosu udziela nauczyciel;

  • wszystkie pomysły są zapisywane;

  • nie krytykuje się ucznia;

  • każdy uczeń może zgłaszać dowolną liczbę pomysłów.



3. Debata za i przeciw
Metoda polegająca na analizie problemu i podejmowaniu decyzji. Zadaniem uczniów jest przytoczenie takich argumentów, które mogłyby przekonać ich przeciwników.

Kształcenie umiejętności:

  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • uwzględniania poglądów innych ludzi;

  • poprawnego posługiwania się językiem ojczystym;

  • przygotowania się do publicznych wystąpień;

  • podejmowania indywidualnych decyzji;

  • rozwiązywania problemów w twórczy sposób;

  • rozwijania sprawności umysłowych.


Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- określenie tematu debaty;

- podział klasy na dwie grupy:


  • uczniowie dzielą się dobrowolnie lub podziału dokonuje nauczyciel;

- klasy można nie dzielić na grupy, uczniowie podają wtedy wspólne

argumenty za i przeciw;

- określenie czasu debaty.

Etap właściwy:

- debata- wnioski mogą być notowane na plakacie lub na tablicy.



Etap końcowy:

- podsumowanie wyników debaty:



  • dokonanie oceny ,,jakości” argumentów przez nauczyciela;

  • ustalenie, które argumenty były najbardziej przekonujące.


Uwagi dotyczące realizacji:

- w sytuacji, gdy podziału na grupy dokonał nauczyciel, można zapytać uczniów o ich odczucia, gdy podawali argumenty niezgodne z ich faktycznymi przekonaniami;

- w sytuacji, gdy nauczyciel chce, aby grupy osiągnęły porozumienie, może poprosić uczniów, o wyszukanie u strony przeciwnej argumentu, który mógłby ich przekonać.

4. Drama
Metoda, która polega na przyswajaniu treści kształcenia poprzez przeżycie, doświadczenie i zabawę. Drama jest zatem metodą i nauczania i wychowania, zakładającą holistyczny rozwój osobowości ucznia. Podczas dramy uczniowie tworzą fikcję. Dramę stosujemy do analizy konkretnej sytuacji.
Kształcenie umiejętności:


  • poprawnego posługiwania się językiem ojczystym;

  • przygotowania się do publicznych wystąpień;

  • efektywnego współdziałania w zespole;

  • twórczego rozwiązywania problemów;

  • rozwijania sprawności umysłowych.


Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- wybór tematu (problemu);

- dobór techniki, służącej realizacji tematu (problemu);

Etap zasadniczy:

- drama;


Etap końcowy:

- omówienie pracy uczniów.


W dramie:

  • nie ma scenariusza;

  • nie ma prób;

  • gra odbywa się raz;

  • nie ma aktorów – każdy uczestnik jest sobą w określonej, wcześniej sobie nieznanej sytuacji;

  • zasadniczy temat (problem) stanowiący treść lekcji jest rozwiązywany technikami dramowymi – jest to działanie spontaniczne.


Uwagi dotyczące realizacji:

- w czasie dramy możemy stosować różne środki dydaktyczne ( np. ilustracje, reprodukcje)

- dramę na lekcji stosujemy jako:


  • metodę samodzielną;

  • metodę dominującą;

  • metodę uzupełniającą.


Techniki dramy:

  • rozmowa – dialog na podany temat, najczęściej w zespołach dwuosobowych;

  • wywiad – prowadzenie rozmowy, w której uczestniczą dwie lub więcej osób, może mieć postać konferencji prasowej, podczas której więcej osób zadaje pytanie;

  • rola (bycie w roli, przyjęcie roli) – uczeń wchodzi w rolę postaci i wyobraża sobie, co by było, gdyby nią był;

  • improwizacja – punktem wyjścia jest poznanie początku wydarzenia przez uczniów, natomiast przebieg i zakończenie wydarzenia nie są im znane;

  • pantomima – polega na przedstawieniu określonej sytuacji poprzez język ciała (mimika, gest, ruch, taniec);

  • rzeźba – wykonuje ją najczęściej dwóch uczniów, z których jeden jest ,,rzeźbiarzem”, a drugi przyjmuje rolę ,,rzeźby”;

  • ,,żywy obraz” – jest to obraz, który tworzą uczniowie a przedstawione zdarzenie zatrzymujemy w najbardziej dramatycznym momencie;

  • techniki manualno- plastyczne – wykonywanie rysunku, planu, mapy, kostiumu, makiety;

  • inscenizacja – elementy inscenizacji: recytacja indywidualna i zbiorowa, kostiumy, taniec muzyka (wprowadzają w klimat przedstawianego wydarzenia);

  • muzeum – przygotowanie wystawy na określony temat;

  • ,,płaszcz eksperta” – technika stosowana przez nauczyciela, który w trakcie realizacji zadania ma prawo do poprawiania błędów popełnionych przez uczniów.



5. Drzewo decyzyjne
Metoda, która polega na graficznym zapisie procesu podejmowania decyzji.

Stosując tę metodę:



  • znajduje się różne rozwiązania danego problemu;

  • zauważa się różne związki między rozwiązaniami;

  • dostrzega się skutki przyjętego rozwiązania.

Ujemną stroną tej metody jest to, że przy podejmowaniu decyzji za KRYTERIUM WYBORU DECYZJI, przyjmowane są cele i wartości wybrane przez uczniów i nauczyciela.
Kształcenie umiejętności:

  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • rozwiązywania problemów w sposób twórczy;

  • podejmowania indywidualnych decyzji;

  • poprawnego posługiwania się językiem ojczystym;

  • rozwijanie sprawności umysłowych.


Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- przygotowanie schematu drzewa,

podanie problemu w taki sposób, aby uczniowie mieli możliwość wyboru (wpisanie go w pień drzewa);

- określenie celów i wartości branych pod uwagę przez podejmujących decyzje.



Etap zasadniczy:

- podanie rozwiązań (wpisanie ich w gałęzie drzewa; gałęzi jest tyle, ile jest rozwiązań);

- określenie pozytywnych i negatywnych skutków każdego rozwiązania.

Etap końcowy:

- podjęcie decyzji.


Uwagi dotyczące realizacji:

- problem musi być tak sformułowany, aby uczniowie dostrzegli potrzebę dokonania wyboru.



Cele i wartości

…………………….

…………………….

Pozytywne………. Pozytywne……….

…………………... …………………..

…………………... …………………..

…………………... …………………..
Skutki

Negatywne………. Negatywne………

…………………… …………………..

…………………… …………………..

…………………… …………………..
Możliwe rozwiązania

…………………….

…………………….

.……………………

…………………….
Sytuacja wymagająca

podjęcia decyzji



schemat drzewa decyzyjnego


6. Dyskusja
Metoda polegająca na zorganizowanej wymianie poglądów miedzy nauczycielem a uczniami na temat określonego problemu. Służy opanowaniu materiału nauczania.
Kształcenie umiejętności:

  • skutecznego porozumiewania się w różnych sytuacjach;

  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • uwzględniania poglądów innych ludzi;

  • podejmowania indywidualnych decyzji;

  • twórczego rozwiązywania problemów;

  • przyswajania sobie metod i technik negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów.


Etapy postępowania:

Etap wstępny (czynności nauczyciela):

- ustalenie celu dyskusji;

- wybór tematu dyskusji (sformułowanie problemu);

- określenie efektów dyskusji;



Etap zasadniczy:

- wprowadzenie do dyskusji;

- podanie tematu dyskusji;

- rozpoczęcie i utrzymanie dyskusji.



Etap końcowy:

- podsumowanie dyskusji;

- ocena przebiegu dyskusji;
Rodzaje dyskusji:


  1. Dyskusja dotycząca poprzedzającego ją wykładu.

  2. Dyskusja okrągłego stołu – celem jest ustalenie stanowisk oraz rozwiązanie problemu przez zawarcie kompromisu;

  3. Dyskusja wielokrotna – prowadzona jest w małych grupach;

  4. Dyskusja podzielona – uczestniczą w niej dwie grupy:

  1. grupa dyskutantów – ekspertów;

  2. grupa słuchających

Najpierw wypowiadają się dyskutanci – eksperci, następnie do dyskusji mogą przyłączyć się wszyscy.
Uwagi dotyczące realizacji:

- przed rozpoczęciem dyskusji ustalamy z uczniami zasady dyskusji.


7. Dyskusja punktowana
Metoda, która polega na sprawdzeniu wiedzy uczniów.
Kształcenie umiejętności:

  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • uwzględniania poglądów innych ludzi;

  • podejmowania indywidualnych decyzji;

  • twórczego rozwiązywania problemów;

  • odnoszenia zdobytej wiedzy do praktyki.


Etapy postępowania:

Etapy wstępny:

- opracowanie systemu punktowania – określenie:



  • za co przyznawane są punkty dodatnie,

  • za co przyznawane są punkty ujemne,

- ustalenie punktacji wymaganej do uzyskania poszczególnych ocen;

- podanie tematu dyskusji;

- ustalenie planu dyskusji;

- określenie czasu dyskusji.



Etap zasadniczy:

- dyskusja.



Etap końcowy:

- podsumowanie dyskusji;

- przyznanie punktów (może być dokonane razem z uczniami)

- ocena uczniów.


Uwagi dotyczące realizacji:

- nauczyciel wybiera kilku uczniów do udziału w dyskusji(mogą to być ochotnicy);

- uczniowie zajmują widoczne dla wszystkich miejsce;

- karta oceny dyskusji powinna być dla wszystkich widoczna;

- nauczyciel tylko obserwuje dyskusję;


Karta oceny dyskusji




System punktowania





Maksy-

malna


liczba

punktów



Uczniowie

A

B

C

D

E

F

Punkty dodatnie

Podanie faktu

+1



















Skomentowanie faktu

+2



















Podanie nowej informacji

+2



















Zaangażowanie nowej osoby w dyskusję

+1



















Zwrócenie uwagi na błąd

+2



















Kultura zachowania w czasie dyskusji

+1



















Przestrzeganie planu dyskusji

+1



















Punkty ujemne

Błędna wypowiedź

-2



















Wypowiedź nie na temat

-1



















Nieprzestrzeganie planu dyskusji

-1



















Przeszkadzanie w czasie dyskusji

-1



















Brak udziału w dyskusji

-2






















Punkty uzyskane przez ucznia

























Ocena uzyskana przez ucznia
























8. Metaplan
Metoda ta polega na plastycznym zapisie dyskusji na określony temat,

prowadzonej przez uczestników. Podczas dyskusji powstaje plakat, który jest skróconym, graficznym zapisem.


Kształcenie umiejętności:

  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • twórczego rozwiązywania problemów;

  • przedstawiania wielu aspektów danego problemu;

  • rozwiązywania problemów w sposób twórczy.


Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- podanie problemu.



Etap zasadniczy:

- odpowiedź na pytania:



  • Jak było?

  • Jak być powinno?

  • Dlaczego nie było tak, jak być powinno?

Etap końcowy:

- podsumowanie dyskusji w formie wniosków.


Uwagi dotyczące realizacji:

- dyskusja może być prowadzona w grupach lub z całą klasą;

- jest stosowana przy rozwiązywaniu konfliktów lub omawianiu trudnych, kontrowersyjnych spraw.



Problem

Jak było? Jak być powinno?

…………………. ……………………

…………………. ……………………

…………………. ……………………

…………………. ……………………


Dlaczego nie było tak, jak być powinno?

……………………………..

…………………………….

…………………………….

…………………………….

Wnioski


…………………………..

…………………………..

………………………….

………………………




Schemat metaplanu

9.Metoda projektu
Metoda, która polega na samodzielnej i aktywnej pracy uczniów przy wykonywaniu zadania obejmującego określoną część materiału. Projekt ma charakter interdyscyplinarny.
Kształcenie umiejętności:

  • planowania i organizowania własnej nauki oraz przyjmowania coraz większej odpowiedzialności za postępy w kształceniu;

  • skutecznego porozumiewania się w różnych sytuacjach;

  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • uwzględniania poglądów innych ludzi;

  • efektywnego współdziałania w zespole i pracy w grupie;

  • podejmowania grupowych decyzji;

  • rozwiązywania problemów w sposób twórczy;

  • poszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł;

  • odnoszenia do praktyki zdobytej wiedzy;

  • rozwijania sprawności umysłowych;

  • rozwijania osobistych zainteresowań.


Etapy postępowania;

Etap wstępny:

- wybór materiału realizowanego metodą projektu;

- określenie tematu projektu;

- ustalenie celów projektu;

- podział tematu projektu na zadania;

- podział uczniów na grupy zadaniowe;

- przygotowanie instrukcji dla każdej grupy zadaniowej; instrukcja zawiera:

zadanie do wykonania, materiały i źródła, z których mogą korzystać uczniowie, terminy konsultacji z nauczycielem;

- określenie czasu, miejsca i sposobu (formy) realizacji projektu.

Etap zasadniczy:

- zbieranie i opracowywanie materiałów przez uczniów.



Etap końcowy:

- prezentacja projektu;

- ocena projektu – bierzemy pod uwagę: wykorzystanie dodatkowych źródeł informacji, pomysłowość, wkład pracy poszczególnych członków grupy.
Formy prezentacji mogą być następujące:


  • wystawa prac(albumów, plakatów, rysunków)

  • wystawa książeczek, broszur, gazet;

  • pokaz filmu wideo;

  • inscenizacja;

  • prezentacja planu;

  • prezentacja modelu.


Rodzaje projektów:
Projekt

Indywidualny Zbiorowy


Klasowy Międzyklasowy Szkolny



10. Praca w grupach.
Metoda, która polega na aktywizacji wszystkich uczniów w pracy nad określonym zadaniem.
Kształcenie umiejętności:

  • skutecznego porozumiewania się w różnych sytuacjach;

  • poprawnego posługiwania się językiem ojczystym;

  • przygotowania do publicznych wystąpień;

  • efektywnego współdziałania w zespole;

  • budowania więzi międzyludzkich;

  • rozwijania sprawności umysłowych.


Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- podział klasy na grupy równej liczbie uczestników:

- przedstawienie zadania (problemu);

- wyjaśnienie zadania (problemu);

- określenie czasu przeznaczonego na wykonanie zadania.

Etap zasadniczy:

- praca w grupach;

- wszystkie grupy otrzymują to samo zadanie lub każda grupa otrzymuje inne

zadanie;


Etap końcowy:

- podsumowanie : omówienie zadania (problemu) na forum klasy.


Uwagi dotyczące realizacji:

- wspólne ustalenie zasad pracy w grupie;

- określenie przez nauczyciela określonych wyników.

11. Metoda ,,sześć myślących kapeluszy”
Metoda polegająca na twórczym rozwiązywaniu problemów.
Kształcenie umiejętności:


  • skutecznego porozumiewania się w różnych sytuacjach;

  • prezentacji własnego punktu widzenia;

  • uwzględniania poglądów innych ludzi;

  • podejmowania grupowych decyzji;

  • rozwiązywania problemów w twórczy sposób.


Etapy postępowania:

Etap wstępny:

- przygotowanie na kartkach opisu kolorów;

- przygotowanie karteczek w takich ilościach, które umożliwiają podział

klasy na równe zespoły (w kolorze niebieskim tylko dwie kartki);

- wykonanie 6 kapeluszy w niżej wymienionych kolorach;

- podział klasy na zespoły (dobór następuje według wylosowanych kolorów);

- osoby, które wylosowały kapelusze, ,,reprezentują” kolory;

Etap zasadniczy:

- podanie problemu;

- dyskusja w zespołach – ustalenie wspólnego stanowiska;

- dyskusja,, kapeluszy – reprezentantów” na forum klasy;

- uczniowie, którzy wylosowali niebieskie kartki, zapisują na tablicy

argumenty.



Etap końcowy:

- podsumowanie dyskusji przez niebieski kapelusz.



Poniższe kolory określają sposoby myślenia, analizy problemu i jego rozwiązania.
Niebieski (analiza procesu) - Szef grupy – kieruje dyskusją, przyznaje głosy poszczególnym rozmówcom, podsumowuje dyskusję.
Biały (fakty) - Co mogę powiedzieć na podstawie konkretnych danych? Opinie wydaje na podstawie faktów i liczb, nie poddaje się emocjom, używa rzeczowych i konkretnych argumentów.
Czerwony (emocje) - Co czuję w związku z określoną sprawą? Kieruje się emocjami i intuicją, wydaje opinie na podstawie tego, czy pomysł mu się podoba, czy nie, wyraża przypuszczenia.
Żółty (optymizm) - Jakie wynikają z tego korzyści i jakie sukcesy można osiągnąć? Myśli konstruktywnie, nastawiony pozytywnie, optymista, widzi zalety i korzyści danego rozwiązania.
Zielony (możliwości) - Jak można wykorzystać dany pomysł? Twórczo podchodzi do problemu, podaje oryginalne, nowe rozwiązania, rozważa możliwości, jest pomysłowy.
Czarny (pesymista) - Jakie występują niebezpieczeństwa? Pesymista, nastawiony negatywnie, zauważa tylko wady, niedociągnięcia, trudności, krytykuje wszystkie rozwiązania.
Uwagi dotyczące realizacji:

- w czasie dyskusji uczniowie przejmują cechy przypisywane poszczególnym

kolorom.

Metody aktywne w nauczaniu języka polskiego przyczyniają się przede wszystkim do zwiększenia efektywności pracy oraz powodują, że lekcje są interesujące, obfitują w ciekawe i nowatorskie rozwiązania. W uczniach wyzwalają kreatywność i zmuszają do twórczego rozwiązywania problemów. Uczą też współdziałania w zespole i podejmowania decyzji w różnych sytuacjach problemowych.







©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna