Abc rachunkowości dla Menedżera



Pobieranie 105.94 Kb.
Data29.04.2016
Rozmiar105.94 Kb.
ABC Rachunkowości dla Menedżera

(by Adam Narkiewicz 2005, na podstawie wydania z 2001 roku)



I. Czym jest rachunkowość?
Rachunkowość wspiera proces komunikowania się ludzi i firm poprzez dostarczanie informacji niezbędnych do podejmowania decyzji:

Inwestorzy potrzebują informacji, które pomogłyby im podjąć decyzje, czy zatrzymać akcje, sprzedać, czy kupić. Ponadto chcą wiedzieć, czy spółka jest zdolna do wypłacenia dywidend i w jakiej wysokości.

Pożyczkodawcy chcą wiedzieć, czy firma jest wypłacalna.

Odbiorcy chcą wiedzieć, czy można z firmą nawiązywać długoterminowe umowy.

Rząd i jego agencje decydują o alokacji zasobów i polityce podatkowej.

Pracownicy i związki zawodowe chcą wiedzieć, czy przedsiębiorstwo nie splajtuje.

Zarządzający podejmują decyzje na podstawie historycznych danych rachunkowych.
Rachunkowość finansowa polega na zestawianiu i analizowaniu danych z przeszłości w sprawozdania finansowe.

Sprawozdanie finansowe są przygotowywane dla osób z zewnątrz i nie wiadomo, w jaki sposób będą wykorzystywane zawarte w nich informacje.

Rachunkowość zarządcza analizuje dane z przeszłości i prognozy i na ich podstawie produkuje dokumenty do wewnętrznego użytku. Informacje te pomagają w:

  • Przygotowywaniu planów – np. budżetowych – i analizy ich wykonania.

  • Codziennych działaniach – np. bieżące wartości sprzedaży i stanu w magazynach pozwalają skutecznie zarządzać sklepem.

  • Rozwiązywania problemów – np. informacje o kosztach i przychodach potrzebne przy podjęciu decyzji o kampanii reklamowej.

Szczegółowość informacji powinna być większa na niższych szczeblach zarządzania.


II. O czym (i kogo) informują sprawozdania finansowe?
Sprawozdania finansowe obejmują:

  • Bilans.

  • Rachunek zysków i strat.

  • Zestawienie zmian w kapitale własnym.

  • Rachunek przepływów pieniężnych.

  • Informację dodatkową – obejmuje wprowadzenie do sprawozdania oraz dodatkowe informacje i objaśnienia.

Sprawozdanie finansowe jest udostępnione (np. w monitorze) użytkownikom zewnętrznym. Z tego powodu musi ono odpowiadać standardom zdefiniowanym w ustawie o rachunkowości (UoR). Ustawa ta określa czyje sprawozdania podlegają ogłaszaniu i obowiązkowemu badaniu.

Rachunkowość finansowa operuje miernikiem pieniężnym dla gromadzenia i prezentacji informacji o działalności jednostki i jej sytuacji finansowej.

Zasada pomiaru pieniężnego ułatwia operacje arytmetyczne i porównywanie, ale nie uwzględnia wielu czynników np. wprowadzenia nowego produktu na rynek. Nie można również np. wycenić doświadczenia zespołu badawczego. Informacje zawarte w księgach są wyrażone w wartościach nominalnych i nie odzwierciedlają zmian wartości nabywczej pieniądza wynikłej np. z inflacji.



Rachunkowość finansowa zakłada, że jednostka będzie kontynuowała w dającej się przewidzieć przyszłości działalność w niezmniejszonym istotnie zakresie.

A więc sprawozdania finansowe zakładają, że firma będzie kontynuować działalność, wykorzystywać maszyny do produkcji itp. Jeśli jednak to założenie jest bezzasadne, wówczas zasoby powinny być wyszczególnione w sprawozdaniu finansowym w sposób określony w ustawie.



Rachunkowość finansowa zakłada, że efekty zdarzeń gospodarczych są uznawane w sprawozdaniach finansowych w okresie, w którym zdarzenia te mają miejsce, a nie w okresie, w którym środki pieniężne są otrzymane lub zapłacone.

Koncepcja ta nosi miano „memoriałowej”. Przychody uznane nie muszą oznaczać wpływów pieniężnych, koszty uznane nie musza oznaczać wydatków. Zysku nie można traktować jako miarodajnego wskaźnika określającego sytuację finansową, płynność i wypłacalność jednostki.

Sprawozdanie finansowe dzieli się na część obowiązkową dla wszystkich:


  • Bilans.

  • Rachunek zysków i strat.

  • Informacja dodatkowa.

Oraz część obowiązkową dla tych, których sprawozdanie podlega corocznemu badaniu:

  • Zmiany w kapitale (funduszu) własnym.

  • Rachunek przepływów pieniężnych.


Bilans księgowy jest to zestawienie zasobów majątkowych, którymi dysponuje jednostka oraz ich źródeł pochodzenia w momencie sporządzenia sprawozdania (dzień bilansowy).

Rachunek zysków i strat informuje o wyniku finansowym jednostki.
III. Bilans księgowy jako źródło informacji o sytuacji finansowej firmy.
1. Co to jest bilans i jakie zawiera informacje?
Bilans stanowi fotografię zasobów firmy i źródeł ich pochodzenia.

Aktywa są to zasoby będące w dyspozycji firmy.

Pasywa są to źródła finansowania tych zasobów.

AKTYWA = PASYWA = ZOBOWIĄZANIA + KAPITAŁ WŁASNY

Różnica między wierzycielem a właścicielem polega na tym, że właściciel może żądać zwrotu dopiero po zaspokojeniu wierzycieli.

AKTYWA NETTO = AKTYWA – ZOBOWIĄZANIA = KAPITAŁ WŁASNY


Rachunkowość prezentuje sytuację finansową oraz ujmuje zdarzenia mające wpływ na sytuację w konkretnej wyodrębnionej jednostce. To znaczy, że nawet jeśli jest tylko jeden właściciel to występuje ostre wyróżnienie majątki właściciela od majątku firmy.
Bilans można przedstawić w postaci dwustronnego zestawienia. Po jednej stronie są aktywa, po drugiej pasywa. Można go też przedstawić w postaci jednostronnej. Wtedy Aktywa są umieszczone na górze, a pasywa na dole.
2. Co to SA aktywa bilansu i o czym informują liczby w nich zawarte?
Warunki ujęcia zasobów majątkowych w księgach i zaprezentowania ich w bilansie:

  • Zasoby powstały w wyniku zdarzeń przeszłych.

  • Jednostka sprawuje nad nim kontrolę.

  • Oczekuje się, że zasoby przyniosą w przyszłości korzyści ekonomiczne.

  • Istnieje możliwość wiarygodnego określenia korzyści i ich pomiaru.

Aktywa można podzielić na dwie kategorie:

  • Aktywa przeznaczone do wykorzystania w działalności operacyjnej jednostki (np. maszyny do produkcji).

  • Aktywa utrzymywane w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych wynikających z przyrostu ich wartości (inwestycje – np. aktywa finansowe, nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne, które nie są użytkowane).

Aktywa wykorzystywane w działalności można podzielić na:

  • Aktywa materialne (mające postać fizyczną).

    • Rzeczowe aktywa trwałe (budynki, maszyny, grunty). Wykorzystywane długo, zużywające się stopniowo.

    • Zapasy (materiały, surowce, towary, wyroby). Przeznaczone do zbycia lub zużycia w ciągu 12 miesięcy.

  • Wartości niematerialne i prawne (patenty, licencje, znaki towarowe, nabyte oprogramowanie)

  • Rozliczenia międzyokresowe czynne kosztów (RMC) – np. ubezpieczenie.

  • Należności, czyli odroczone zapłaty za towar. Należności z terminem płatności krótszym niż rok określa się jako krótkoterminowe.

Uwaga! Należności z tytułu udzielonych pożyczek oraz wypłaconych zaliczek ujęte są w grupie zapasów. Zaliczki na środki trwałe w budowie, zaliczki na wartości niematerialne i prawne ujęte są w aktywach trwałych – tzn. uważa się je za zakupione, ale jeszcze niedostarczone aktywa.
Inwestycje (aktywa utrzymywane w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych wynikających z przyrostu ich wartości) podzielić można na:

  • Aktywa finansowe.

    • Aktywa pieniężne (gotówka, konta w banku, weksle, czeki, przekazy).

    • Instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne jednostki (udziały, akcje, prawa poboru).

    • Inne aktywa finansowe (np. prawa do otrzymania aktywów pieniężnych – należności z tytułu pożyczek, obligacje).

  • Pewne nieruchomości.

  • Wartości niematerialne i prawne.

  • Inne inwestycje.

Emisja papierów dłużnych powoduje powstanie aktywów u inwestora i pasywów u emitującego.
3. Prezentacja aktywów w bilansie. O czym informuje struktura aktywów?
Przy prezentacji aktywów w bilansie często grupuje się je, np. ze względu na stopień płynności, tzn. zamianę na gotówkę bez straty. Wyróżniamy:

  • Aktywa obrotowe – będą przekształcone w gotówkę w ciągu roku (środki pieniężne, należności krótkoterminowe, towary, surowce, krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe).

  • Aktywa trwałe.

    • Rzeczowe aktywa trwałe.

    • Wartości niematerialne i prawne.

    • Należności długoterminowe.

    • Inwestycje długoterminowe.

    • Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

3.1. Aktywa obrotowe.


Aktywa obrotowe można podzielić ze względu na płynność:

  • Środki pieniężne.

  • Należności krótkoterminowe.

  • Rynkowe papiery wartościowe.

  • Rzeczowe aktywa obrotowe (towary, wyroby, surowce) – zapasy.

  • Krótkookresowe rozliczenia międzyokresowe.

Inny podział:

  • Rzeczowe aktywa obrotowe (zapasy).

  • Należności krótkoterminowe.

  • Krótkoterminowe inwestycje (krótkoterminowe aktywa finansowe, np. akcje innych spółek, pożyczki, waranty, kontrakty terminowe, kontrakty opcyjne).

Do rzeczowych składników aktywów obrotowych zaliczamy:



  • Materiały i surowce (uwzględniane po cenie kupna + koszty towarzyszące jak transport, przystosowanie do magazynowania etc., jednak nie więcej niż potencjalny zysk ze sprzedaży).

  • Półprodukty i produkty w toku (po cenach w wysokości kosztów wyworzenia).

  • Wyroby (produkty gotowe) (jw.).

  • Towary zakupione celem odsprzedania.

  • Zaliczki na dostawy zapasów.


Należności krótkoterminowe obejmują należności z tytułu dostaw oraz inne należności niezliczone do aktywów finansowych, wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dani bilansowego.

Należności z tytułu dostaw są zawsze traktowane jako krótkoterminowe, więc w bilansie wyróżnia się te o wymagalności poniżej i powyżej 12 miesięcy.

Pozostałe należności to: należności z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych świadczeń, należności inne, należności dochodzone na drodze sądowej.

Gdy są wątpliwości czy dłużnik będzie wypłacalny należy wartość należności zaktualizować do kwoty, którą będziemy w stanie odzyskać.


Wartość godziwa to potencjalna kwota sprzedaży na zasadach rynkowych, w której sprzedawca i kupujący są niezależni. Wartość godziwa instrumentów finansowych to ich cena rynkowa minus prowizje. Ceną rynkowa aktywów, które firma posiada, jest aktualna rynkowa oferta kupna, a cena aktywów, które firma chce kupić stanowi aktualna rynkowa oferta sprzedaży.

Inwestycje krótkoterminowe są prezentowane w bilansie w wartości godziwej albo w wartości godziwej lub po cenie kupna w zależności, która wartość jest niższa.

3.2. Aktywa trwałe
Aktywa trwałe obejmują te aktywa, które nie są zaliczone do aktywów obrotowych. Dzielą się na:


  • Wartości niematerialne i prawne.

  • Koszty zakończonych prac rozwojowych (koszty badań naukowych).

  • Wartość firmy (różniąc między kosztem nabycia jednostki a jej wartością godziwą).

  • Inne wartości niematerialne i prawne (prawa autorskie, majątkowe).

  • Zaliczki na wartości niematerialne i prawne.

  • Inwestycje długoterminowe.

  • Nabyte udziały i akcje o charakterze długoterminowym.

  • Nabyte dłużne papiery wartościowe o charakterze długoterminowym.

  • Należności z tytułu udzielonych pożyczek długoterminowych.

  • Inwestycje w nieruchomości i wartości niematerialne i prawne.

  • Rzeczowe aktywa trwałe.

  • Środki trwałe (np. grunty, prawo wieczystego użytkowania + obce środki wynajmowane o ile jednostka sprawuje nad nimi kontrolę).

  • Środki trwałe w budowie.

  • Zaliczki na środki trwałe w budowie.

  • Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

  • Należności długoterminowe (te które nie wpadły do krótkoterminowych).

W Polsce, informacje dotyczące środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podaje się w wartości netto (wartość księgowa pomniejszona o dotychczasowe zużycie). Dotychczasowe zużycie podaje się w informacji dodatkowej sprawozdania.

Inwestycje długoterminowe są prezentowane w wartości godziwej.


3.3. O czym informuje struktura aktywów?
Podział aktywów na trwałe i obrotowe informuje o tym ile aktywów jest zaangażowanych długoterminowo a ile krótkoterminowo w działalność firmy. Wysoki udział aktywów trwałych świadczy o niskiej zdolności dostosowania się do zmieniającego otoczenia. W przypadku takiej oceny należy jednak porównać jednostkę z innymi jednostkami działającymi w podobnych warunkach. Ponadto należy uwzględnić następujące ograniczenia:

  1. Gdy przedsiębiorstwo działa w wielu branżach (produkcja, handel, usługi), to nie można porównywać rozkładu aktywów z rozkładem typowym dla jakiejś konkretnej branży.

  2. Przy ocenie struktury aktywów nie są brane takie czynniki jak zaplecze intelektualne pracowników, marka itp.


4. Skąd się biorą zasoby będące pod kontrolą firmy, czyli co to są pasywa?
Pasywa to źródła finansowania zasobów jednostki (aktywów). Dzielą się na:

  • Kapitały (fundusze) własne – są wnoszone do firmy przez właścicieli na czas nieokreślony. Kapitał własny wniesiony na początku działalności nosi nazwę kapitału podstawowego.

  • Zobowiązania – wnoszone na czas określony.

Do właścicieli należą aktywa netto = zasoby firmy pozostające po spłacie zobowiązań. Odpowiadają one wartościowo kapitałowi własnemu.
4.1. Kapitały (fundusze) własne
Kapitały własne pochodzą z:

  • Wniesionego przez właścicieli wkładu. Nosi on nazwę:

    • „Kapitał właściciela” – w przypadku osób fizycznych.

    • „Kapitał wspólników” – w przypadku spółek cywilnych i osobowych prawa handlowego.

    • „Kapitał zakładowy” – w przypadku spółek prawa handlowego: akcyjnych, z o.o. oraz komandytowo-akcyjnych.

    • „Fundusz udziałowy” – w spółdzielniach.

    • „Fundusz założycielski” – w przedsiębiorstwach państwowych.

  • Wygospodarowanego zysku.

Kapitał własny może ulec zwiększeniu poprzez ponowną wycenę aktywów trwałych. Wzrost wartości inwestycji zwiększa kapitał w pozycji „nadwyżka z tytułu przeszacowania”.

W spółce z o.o. i SA kapitał własny składa się z:



  • Kapitału zakładowego.

  • Kapitału zapasowego.

  • Kapitału rezerwowego.

  • Niepodzielnego zysku (straty) lat ubiegłych.

  • Wyniku finansowego roku obrotowego.

W SA co roku należy przeznaczyć przynajmniej 8% zysku na kapitał zapasowy na pokrycie strat, aż osiągnie on kwotę równą 1/3 kapitału zakładowego.

W przedsiębiorstwie państwowym zamiast kapitału zapasowego i rezerwowego występuje „fundusz przedsiębiorstwa”.

Kapitał własny w przedsiębiorstwie spółdzielczym składa się z funduszu własnego i funduszu zasobowego.
Jeżeli firma działa jako podmiot jednoosobowy lub spółka cywilna, właściciele są odpowiedzialni za nią swoim majątkiem. Jeżeli firma ma osobowość prawną, to właściciele odpowiadają za nią do wysokości wniesionych wkładów.
4.2. Zobowiązania (kapitały obce)
Zobowiązania to obowiązek wykonywania świadczeń, który powstał w następstwie uzyskanych w przeszłości korzyści. Stosunek zobowiązaniowy powstaje w wyniku zdarzenia prawnego. Kwotę oraz termin wypełnienia tego obowiązku można wiarygodnie określić.

Istnieją jednak zobowiązania, których termin, kwota i klient nie są znani, np. gwarancja. Zalicza się je do „rozliczeń międzyokresowych biernych” lub „rezerw na zobowiązania”.

Cechą charakterystyczną zobowiązań jest obowiązek przekazania lub wykorzystania aktywów, świadczenia usług lub rezygnacji z jakichś korzyści.
Zobowiązania i rezerwy na nie generalnie dzielą się na:


  • Zobowiązania.

  • Rezerwy na zobowiązania.

  • Rozliczenia międzyokresowe.

Do zobowiązań powstałych w wyniku określonego zdarzenia prawnego zalicza się:



  • Zobowiązania finansowe. Np. kredyty, pożyczka, emisja obligacji.

  • Pozostałe zobowiązania. Np. dostawy i usługi, wobec budżetu, wobec pracowników.

  • Fundusze specjalne. Np. pomoc mieszkaniowa dla załogi, finansowanie kultury.

Wszystkie zobowiązania o czasie realizacji poniżej 12 miesięcy oraz wszystkie z tytułu dostaw i usług są krótkoterminowe. Pozostałe są długoterminowe. Jeśli termin zobowiązania z tytułu dostaw i usług przekracza 12 miesięcy należy to ujawnić.


Zobowiązania nie powstałe w wyniku czynności prawnych tylko wynikające ze zwyczajów, normalnej praktyki gospodarczej i dobrych stosunków gospodarczych określa się mianem „rezerwy na zobowiązania” i „bierne rozliczenia międzyokresowe”, bo nie da się dokładnie określić ich kwoty.
Rezerwy na zobowiązania (prawdopodobne przyszłe wydatki – odprawy emerytalne, nagrody jubileuszowe):

  • Rezerwy z tytułu odroczenia podatku dochodowego. Występuje tam, gdzie są różnice w sposobie wyceny księgowej i podatkowej.

  • Rezerwy na świadczenia emerytalne i podobne.

  • Pozostałe rezerwy.

Bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów przypadają na bieżący okres rozliczeniowy i wynikają:

  • Ze świadczeń wykonanych przez wierzycieli jednostki, których wartość można wiarygodnie oszacować.

  • Z obowiązku wykonania przyszłych świadczeń, których data nie jest znana i których kwotę można oszacować, np. gwarancje i rękojmie.


Rozliczenia międzyokresowe przychodów są to zobowiązania wynikłe z otrzymania od kontrahentów świadczeń i które muszą być wykonane w przyszłości. Rozliczenia międzyokresowe dzielą się na:

  • Ujemną wartość firmy.

  • Inne rozliczenia międzyokresowe.

Rezerwy i rozliczenia międzyokresowe są prezentowane w bilansie w podziale na długoterminowe i krótkoterminowe.


4.3. Prezentacja pasywów w bilansie; o czym informuje struktura pasywów?
Jeżeli aktywa są uporządkowane od najbardziej płynnych do najbardziej trwałych, to pasywa powinny być uporządkowane od tych o najkrótszym terminie spłaty do tych o najdłuższym.

W Polsce składniki pasywów prezentowane są tak:



  • Kapitał własny:

    • Stan poszczególnych kapitałów własnych.

    • Nierozliczony wynik finansowy z lat poprzednich.

    • Wynik roku bieżącego.

  • Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania:

    • Rezerwy na zobowiązania.

    • Zobowiązania długoterminowe.

    • Zobowiązania krótkoterminowe.

  • Rozliczenia międzyokresowe.

Suma pasywów jest określona jako kapitał całkowity.

Ważna przy analizie struktury pasywów jest relacja między kapitałem własnym a kapitałem obcym. Nadmiar kapitału obcego może być przyczyną niewypłacalności firmy. Przy analizie pasywów ważne są również:


  • Terminy wymagalności zobowiązań.

  • Formy finansowania obcego (kredyty, pożyczki, leasing, factoring, itp.).

  • Wewnętrzna struktura kapitału własnego (relacja pomiędzy kapitałem zakładowym a wypracowanym w zysku).

Liczone wskaźniki to:

  • Kapitał obcy / pasywa ogółem.

  • Kapitał obcy / kapitał własny.

  • Kapitał obcy długoterminowy / kapitał własny.

Źródła finansowania działalności firmy:



  • Wkłady wspólników.

  • Przeszacowanie wartości aktywów.

  • Zysk zatrzymany w firmie.

  • Zaciągnięte kredyty bankowe.

  • Pożyczki.

  • Kredyty handlowe i inne zobowiązania.

  • Wyemitowane dłużne papiery wartościowe i wystawione weksle.

  • Rezerwy na przyszłe wydatki.

Przekształcają się one w:

  • Kapitał własny.

  • Zobowiązania długoterminowe.

  • Zobowiązania krótkoterminowe.


5. Relacje między strukturą aktywów i pasywów.
Równowaga finansowa firmy wymaga zachowani równowagi między strukturą aktywów i pasywów. Duża ilość aktywów trwałych wymaga stabilnego finansowania, a więc zobowiązań długookresowych i kapitału własnego. Majątek trwały powinien być finansowany kapitałem stałym. Zobowiązania krótkoterminowe powinny mieć pokrycie w majątku obrotowym.

Bezpieczna struktura:



Aktywa

Pasywa

Aktywa trwałe

Kapitał własny

Zobowiązania długoterminowe

Kapitał obrotowy dodatni

Kapitał obrotowy ujemny

Aktywa obrotowe

Zobowiązania krótkoterminowe

Dodatni kapitał obrotowy oznacza finansowanie majątku obrotowego kapitałem stałym. Ujemny oznacza finansowanie majątku trwałego za pomocą kredytu krótkoterminowego.

Szczegółowa analiza relacji między aktywami i pasywami zmierza do zbadania:



  1. Sposobu finansowania (pokrycia) aktywów trwałych.

    1. I stopień pokrycia – kapitał własny / aktywa obrotowe.

    2. II stopień pokrycia – kapitał stały / aktywa obrotowe.

    3. III stopień pokrycia – kapitał stały / aktywa trwałe + związane długookresowo aktywa obrotowe (zbędne zapasy, wyroby, nieściągalne należności).

  2. Bieżącej płynności finansowej.

    1. Płynność I stopnia – środki pieniężne i aktywa wymagalne w ciągu 3 m-cy / zobowiązania krótkoterminowe.

    2. Płynność II stopnia – należności o terminie spłaty do 12 m-cy / zobowiązania krótkoterminowe.

    3. Płynność II stopnia – wszystkie aktywa obrotowe minus te, których nie da się upłynnić w 12 m-cy i zapasy, na które nie otrzymano przedpłaty / zobowiązania krótkoterminowe.

  3. Zapotrzebowania na kapitał obrotowy. Zależy on charakteru prowadzonej działalności.


IV. Rachunek zysków i strat jako źródło informacji o efektach działalności firmy.
1. Co wpływa na zmiany sytuacji finansowej formy?
Bilans pokazuje sytuację finansową firmy w określonym momencie czasowym, np. w dniu 31 grudnia 2001 roku. Sporządzenie bilansu na kolejny moment czasowy pozwala zauważyć zwiększenie lub zmniejszenie sumy bilansowej. Nie informuje natomiast, jaka była przyczyna zmian.

Informacji na temat, jakie zdarzenia miały wpływ na wynik finansowy firmy dostarcza rachunek zysków i strat. Rachunek ten zawiera informacje o przychodach i kosztach, których nie zawiera bilans.
2. Przychody
Przychody mogą pochodzić:

  1. Ze sprzedaży wytworzonych wyrobów.

  2. Z obrotu towarami.

  3. Z oprocentowania udzielanych pożyczek/kredytów.

  4. Jako honorarium za usługi (np. prawnicze).

  5. Ze sprzedaży papierów wartościowych.

Za moment wystąpienia przychodu uznaje się moment przekazania praw własności lub wykonania usług o ile wiadomo, że należność zostanie uregulowana.

Kryteria warunkujące uznanie przychodów:



  • Dostarczenie dóbr lub wykonanie usług.

  • Istnienie dużego prawdopodobieństwa wpływu środków pieniężnych.

2.1. Czy przychodom zawsze towarzyszą wpływy środków pieniężnych?


Nie, bo wpływy środków pieniężnych mogą nastąpić później. Jeśli firma sprzedaje coś na raty, to też za moment przychodu uznaje się przekazanie praw własności, a nie konkretne wpłaty.
2.2. Kiedy uwzględnia się przychód w rachunku zysków i strat?
W rachunku uwzględnia się tylko te przedmioty, które faktycznie zostały sprzedane, których klient nie zwróci, które nie zostały sprzedane „na próbę”. Dlatego jeśli nie można oszacować, ile przedmiotów zostanie zwróconych, przychód można uznać w momencie utraty prawa zwrotu przez nabywcę.

W przypadku umów długoterminowych należy podzielić przychody pomiędzy okresy sprawozdawcze. W przypadku gwarancji i rękojmi, należy uwzględnić dodatkowe koszty, które mogą być ich konsekwencją.


3. Koszty
Koszty to celowe zużycie zasobów w okresie sprawozdawczym.

Wystawienie gwarancji powoduje powstanie zobowiązań i kosztów w okresie sprawozdawczym, w którym nastąpiła sprzedaż.

Koszty utrzymania pracowników:


  • Wynagrodzenie podstawowe.

  • Dodatki do wynagrodzeń.

  • Ubezpieczenie społeczne.

  • Szkolenia.

  • Odzież robocza.

Koszty utrzymania maszyn to:

  • Amortyzacja.

  • Zużycie energii i surowców.

  • Konserwacja i naprawy.

Koszty proste to elementy kosztów, które nie mogą być rozłożone na części składowe. Wynikają one bezpośrednio z dokumentów.

Podstawowe rodzaje kosztów to:



  • Amortyzacja.

  • Zużycie materiałów i energii.

  • Usługi obce.

  • Podatki i opłaty.

  • Wynagrodzenia.

  • Ubezpieczenia i inne świadczenia.

  • Pozostałe koszty rodzajowe.

Jednostki sporządzające rachunek zysków i strat w wersji porównawczej rozbijają koszty na powyższe rodzaje. Jednostki prezentujące kalkulacyjny rachunek ujawniają dodatkowe informacje o wszystkim poza podatkami, opłatami i pozostałymi kosztami rodzajowymi.
Koszty – celowe zużycie zasobów w ramach normalnej działalności gospodarczej.

Straty – niecelowe. Są konsekwencją złych decyzji (ujmowane w kosztach operacyjnych) lub nieprzewidzianego wpływu otoczenia (straty nadzwyczajne).

Koszty są niezależne od wydatków, a ich wzajemne powiązanie polega na tym, że wydatki pieniężne służą do wyceny kosztów np. materiałowych itp.
3.1. Czy wszystkie koszty poniesione w okresie sprawozdawczym wpłyną na wynik finansowy?
Wynik finansowy firmy wiąże się z ustaleniem przychodów i kosztów okresu objętego sprawozdaniem. A więc w okresie, w którym wytworzyliśmy zapasy, nie liczymy kosztów ich wytworzenia, natomiast gdy już je sprzedamy, to uwzględniamy zarówno przychody z tego tytułu jak i koszty.

Zasada współmierności – polega ona na wiązaniu z przychodami tych kosztów, które były konieczne do ich wytworzenia. Powiązanie przychodów z kosztami może mieć charakter:


  • Bezpośredni – np. wydatki na surowce.

  • Pośredni – np. akcja reklamowa.

Koszty występują również wtedy, gdy nie ma korzyści. Koszty powinny być uznane, gdy wiadomo, że zużycie zasobów nastąpi w przyszłości. Jest to związane z zasadą ostrożności, mająca na celu zapobiegać wykazywaniu nadmiernych zysków.

Kryteria uznania kosztów:



  • Współmierność przychodów i kosztów.

    • Możliwość bezpośredniego powiązania.

    • Stwierdzenie, że poniesione koszty doprowadziły do takich a nie innych zysków.

  • Ostrożność.

    • Stwierdzenie, że w okresie sprawozdawczym nastąpiło zmniejszenie aktywów (oczekiwanych przyszłych korzyści) bez zmniejszenia wartości zobowiązań.

    • Powstanie zobowiązań, którym nie towarzyszy wzrost aktywów.

3.2. Koszty bezpośrednio powiązane z przychodami.


Zaliczamy do nich:

  • Ceny nabycia towarów.

  • Koszty wytworzenia produktów.

    • Koszt surowców.

    • Koszt wynagrodzeń.

    • Koszty pośrednie (np. olej do maszyn).

  • Koszty wytworzenia usług.

Póki wyrób nie zostanie sprzedany, jego wartość wyceniana jest według kosztów (chyba, że wartość rynkowa jest niższa) i stanowi on zapasy.
3.3. Koszty związane z działalnością firmy w okresie objętym sprawozdaniem.
Koszty działania zarządu włączone są do kosztów pośrednich.

Istnieją również koszty sprzedaży – transportu, opakowań, ubezpieczeń itp., które powinny być uwzględnione w danym okresie sprawozdawczym.

Reklamy itp. uznaje się jako koszty okresu sprawozdawczego, mimo że mogą w przyszłości przynieść korzyści. Dzieje się tak, dlatego że korzyści tych nie jesteśmy w stanie wycenić.
3.4. Koszty będące odzwierciedleniem zmniejszania wartości aktywów.
Wartość aktywów może się zmniejszyć, bo:


  • Zmienia się technologia (trzeba wymienić maszyny).

  • Zmienia się moda (spada cena zapasów).

  • Dłużnik jest niewypłacalny.

Wszystkie te sytuacje mają wpływ na koszty okresu sprawozdawczego.
3.5. Koszty będące odzwierciedleniem podjętych przez firmę zobowiązań.
Zgodnie z zasadą ostrożności koszty należy uwzględniać, gdy tylko coś o nich wiadomo.

Należy np. oszacować przyszłe zobowiązania emerytalne wobec pracownika, choć jest ot trudne. Należy także oszacować koszty napraw gwarancyjnych i umieścić je w okresie sprawozdawczym, w którym towary zostały sprzedane.


4. Wpływ stosowanej przez firmę polityki rachunkowości na wysokość kosztów.
Przyjęte rozwiązania w ramach polityki rachunkowości powinny być zgodne z obowiązującymi przepisami i noszą nazwę „polityki bilansowej”. Pod ta nazwą kryją się zabiegi mające polepszyć ocenę firmy wg adresata sprawozdania.
4.1. W jaki sposób na wysokość kosztów zużytych zasobów wpływają stosowane w firmie metody wyceny aktywów obrotowych?
W przypadku, gdy materiały były nabywane po różnych cenach lub koszty wytworzenia magazynowanych partii zasobów są różne, zarząd może:

  • Przyjąć, że najpierw zostały sprzedane te zasoby, które zostały wytworzone wcześniej. Metoda ta nosi nazwę FIFO (First-In First-Out) lub „metoda ceny najwcześniejszej”.

  • Przyjąć, że najpierw sprzedano te, które zostały wytworzone ostatnio. Metoda ta nosi nazwę LIFO (Last-In First-Out), „metoda ceny najpóźniejszej”.

  • Przyjąć, że nie interesuje go, jaka partia zasobów została sprzedana. W tej metodzie liczy się średnią ważoną ceny produktu i na jej podstawie oblicza zysk.

  • Zapewnić szczegółową identyfikację cenową poszczególnych zasobów.

4.2. W jaki sposób na koszty wykorzystania zasobów zaangażowanych w długim okresie wpływają stosowane w firmie metody ustalania używania aktywów trwałych?


Aktywa trwałe stopniowo zużywają się i ich wartość maleje w ciągu kilku okresów sprawozdawczych.

Na wielkość amortyzacji mają wpływ następujące czynniki:



  • Cena nabycia oraz koszty poniesione po nabyciu, zwiększające wartość.

  • Przewidywana wartość odzysku (wraz z kosztami demontażu, przewozu itp.).

  • Przewidywany okres użyteczności ekonomicznej (można go mierzyć jednostkami czasowymi, ilością potencjalnie wyprodukowanych towarów i ilością godzin pracy).

  • Zastosowana metoda amortyzacji.

Metody amortyzacji (równomierne rozłożenie w czasie zużycia środka i metody oparte na nakładach i efektach):

  • Metoda amortyzacji oparta na równomiernym rozłożeniu w czasie zużycia środka- inaczej metoda liniowa (L). Wiąże amortyzację z upływem czasu a nie faktycznym zużyciem środka. Roczna stawka amortyzacji = (wartość początkowa – wartość odzysku) / szacunkowy okres użytkowania w latach. 5-procentowa amortyzacja oznacza, że środek będzie użytkowany przez 20 lat. Jest to metoda najczęściej stosowana.

  • Metoda godzin pracy (GP). Zakłada związek między żywotnością środka a czasem eksploatacji. Stawka amortyzacji na godzinę pracy = (wartość początkowa – wartość odzysku) / przewidywalna całkowita ilość godzin pracy. Roczna stawka amortyzacji = ilość godzin pracy w roku * stawka za godzinę. W wyniku użycia tej metody zachowana jest zasada współmierności kosztów i przychodów.

  • Metoda wydajności pracy środka trwałego (WP). Tutaj znaczenie ma ilość wyprodukowanych jednostek. Wzory analogiczne. Zostaje zachowana współmierność kosztów i przychodów.

  • Metoda przyspieszonej amortyzacji. Zakłada, że w początkowym okresie użytkowania, środek zużywa się mniej niż w późniejszym okresie.

  • Metoda malejącego salda, przyspieszona podwójna (PP). Stosowana w zmienionej postaci do celów podatkowych. Polega ona na tym, że wartość księgowa w danym okresie rozliczeniowym jest obliczana na podstawie wartości księgowej z zeszłego roku pomniejszonej o podwojoną stawkę amortyzacji liniowej. Wartość księgowa środka jest więc tu ciągiem geometrycznym.

Analizując powyższe metody należy zastanowić się, które z nich można uznać za dogodne do liczenia amortyzacji budynków. Wszystkie poza ostatnią nie nadają się do liczenia amortyzacji, gdy w grę wchodzi postęp techniczny (zużycie moralne).
4.3. W jaki sposób przyjęte przez firmę szacunki wpływają na wysokość kosztów?
Potrzeba szacowania kosztów występuje, gdy:

  • Nie można określić, o ile uległa obniżeniu wartość zasobów firmy. Punktem wyjścia do szacowania odpisu może tu być:

  • Analiza wiekowa należności – jeżeli dłużnik nie spłacił należności w terminie, to zakładamy, że nie spłaci.

  • odpis aktualizujący należności ustalany jest jako procent sprzedaży danego okresu.

  • Nie można określić kosztu powstałych zobowiązać albo ich terminu. Może to wystąpić w przypadku: porozumień z pracownikami, poręczeń, gwarancji itp. Pewne lub o dużym prawdopodobieństwie zobowiązania okresla się jako rezerwy.


5. Jakich informacji o wyniku finansowym dostarcza rachunek zysków i strat?
5.1. Informacje o przychodach firmy
Na przychody składają się:

  • Sprzedaż produktów (wyrobów i usług), po cenach netto (bez podatku a z ulgami i dotacjami itp.).

  • Zbycie środków trwałych – różnica między wartością księgową a ceną oraz darowizny, subwencje, odszkodowania.

  • Przychody z operacji finansowych – przyrostu wartości inwestycji oraz dywidend, odsetek itp.

5.2. Informacje o kosztach firmy


Na koszty składają się:

  • Koszty podstawowej działalności:

    • Wytworzenia sprzedanych produktów.

    • Sprzedaży i ogólnego zarządu.

  • Koszty odpisów aktualizujących wartość należności, zapasów i środków trwałych oraz darowizny, odszkodowania, kary, grzywny itp.

  • Koszty aktualizacji wartości inwestycji.

5.3. Informacja o stratach i zyskach nadzwyczajnych


Nie są one związane z ogólnym ryzykiem prowadzenia działalności. Najczęściej są to skutki zdarzeń losowych.
5.4. Informacje o obciążeniach z tytułu podatku dochodowego i pozostałych obowiązkowych obciążeniach wyniku finansowego
Obciążenia z tytułu podatku dochodowego ustane są na podstawie zysku brutto. Zysk brutto firmy nie jest podstawą jej opodatkowania. Do obowiązkowych obciążeń zysku zalicza się wpłaty dokonywane przez przedsiębiorstwa państwowe i jednoosobowe Spółka Skarbu Państwa.
5.5. Informacje o wyniku finansowym w wariancie kalkulacyjnym
Składowe wyniku finansowego:

  • Wynik na działalności operacyjnej.

    • Wynik na podstawowej działalności operacyjnej – przychody ze sprzedaży minus wartość sprzedanych produktów minus koszty sprzedaży i ogólnego zarządu.

    • Wynik na pozostałej działalności operacyjnej – różnica między pozostałymi przychodami i kosztami operacyjnymi.

  • Wynik na działalności inwestycyjnej i finansowej – różnica między przychodami finansowymi i kosztami finansowymi.

  • Wynik zdarzeń nadzwyczajnych.

  • Obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego.

    • Podatek dochodowy.

    • Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty).


6. Jak, na podstawie informacji zawartych w rachunkach zysków i strat, ocenić strukturę wyniku finansowego firmy?
Analiza zmian w wyniku finansowym na przestrzeni lat oraz porównywanie go z wynikami finansowymi innych jednostek umożliwia ocenę na ile jest on efektem działalności inwestycyjnej, na ile działalności operacyjnej itp.

Zmniejszający się udział przychodów ze sprzedaży a zwiększający udział przychodów z pozostałej działalności operacyjnej może świadczyć, że firma wyprzedaje składniki majątkowe w celu przetrwania.


W przypadku analizy zysków i strat najważniejsze jest rozpoznanie:

  • Dynamiki przychodów ze sprzedaży produktów i kosztów ich wytworzenia.

  • Dynamiki kosztów sprzedaży i kosztów ogólnego zarządu.

  • Dynamiki przychodów finansowych i kosztów finansowych.

  • Dynamiki obowiązkowych obciążeń zysku brutto.

Przy analizie należy uwzględnić następujące ograniczenia rachunku zysków i strat:



  • Prezentuje dane z pewnego odcinka czasu.

  • Prezentuje dane zagregowane, bez wyszczególnienia wyników poszczególnych działów.

  • Do obliczania danych można wybrać różne metody, np. metodę amortyzacji.

  • Często koszty są niewłaściwie klasyfikowane.


V. Analiza efektywności gospodarowania
Najczęstszym miernikiem efektywności jest rentowność. Wyróżnia się trzy podstawowe wskaźniki rentowności:

  • Rentowność sprzedany, inaczej rentowność handlowa.

  • Rentowność majątku (aktywów), inaczej rentowność gospodarczo-ekonomiczna.

  • Rentowność zaangażowanych kapitałów własnych – rentowność finansowa.


1. Rentowność sprzedaży
Jest ustalana jako relacja wyniku finansowego (różnie liczonego) do sprzedaży netto:

  • Rentowność brutto ze sprzedaży pokazuje relacje zysku (straty) brutto do przychodów netto ze sprzedaży. Wskaźnik ten informuje o rentowności z głównej działalności jednostki. Nie uwzględnia ona nieściągalnych należności – odpisy uaktualniające są w pozostałych kosztach operacyjnych.

  • Rentowność netto ze sprzedaży pokazuje relację zysku (straty) ze sprzedaży do przychodów netto ze sprzedaży. Obejmuje on cały wynik ze sprzedaży, bez uwzględnienia, jaka jego część pochodzi z działalności zakończonej a jaka z kontynuowanej.

  • Rentowność działalności operacyjnej pokazuje relację zysku (straty) z działalności operacyjnej do przychodów netto ze sprzedaży. Pozwala uwzględnić wpływ aktualizacji wartości aktywów takich jak zapasy i należności oraz sprzedaż niefinansowych aktywów trwałych, jak grzywny, dotacje, odszkodowania.

  • Rentowność działalności gospodarczej to relacja zysku (straty) z działalności gospodarczej do przychodów netto ze sprzedaży. Pozwala ocenić wpływ działalności inwestycyjnej i finansowej na wynik firmy.

  • Rentowność brutto pokazuje relację zysku (starty) brutto do przychodów ze sprzedaży.

  • Rentowność netto (inaczej „zwrot ze sprzedaży” lub „marża zysku”) pokazuje relację między zyskiem netto a przychodami netto ze sprzedaży. Służy do porównywania różnych jednostek.


2. Rentowność majątku
Określa efektywność wykorzystania zasobów majątkowych firmy. Jest relacja zysku netto do aktywów ogółem. Może być wyrażony jako iloczyn marzy zysku i wskaźnika rotacji majątku (ile razy w ciągu roku aktywa są zmieniane na przychody).
3. Rentowność kapitału własnego
Pokazuje relację zysku netto do kapitału własnego.
VI. Rachunek przepływów pieniężnych.
W rachunkowości memoriałowej (w odróżnieniu od kasowej) wynik finansowy uwzględnia przychody i koszty, które nie musze pociągać za sobą przepływów pieniężnych. Rachunek przepływów środków pieniężnych pozwala odpowiedzieć na pytanie czy ślad za „papierowym zyskiem” idą rzeczywiste środki finansowe i płynność.

Ta część sprawozdania finansowego prezentuje wpływy i wydatki z działalności:



  • Operacyjnej.

    • Wpływy – za zrealizowaną sprzedaż, przedpłaty, zaliczki, zwrot nadpłaconych podatków.

    • Wydatki – płatności za nabyte towary, wydatki na wynagrodzenia, podatki, opłaty.

  • Inwestycyjnej (lokacyjnej), a także wpływy i wydatki z obrotu aktywami trwałymi oraz wartościami niematerialnymi.

    • Wpływy – zbycie rzeczowych aktywów trwałych, zbycie inwestycji (np. w nieruchomość), zbycie cudzych akcji, uzyskanie zysku (np. dywidendy) w innych jednostkach, spłata udzielonych pożyczek, otrzymanie odsetek od pożyczek lub lokat.

    • Wydatki – nabycie (lub budowa) rzeczowych aktywów trwałych, nabycie inwestycji (np. w grunt), nabycie cudzych instrumentów kapitałowych (akcji), udzielenie pożyczki.

  • Finansowej.

    • Wpływy – emisja akcji, własne źródła finansowania, kredyty, obligacje.

    • Wydatki – dywidendy, udział w zyskach dla właścicieli, wykup obligacji, spłata kredytów.

Rachunek przepływów pieniężnych może być sporządzony metoda bezpośrednią i pośrednia. Rozróżnienie to dotyczy jedynie części zawierającej dane z działalności operacyjnej:

  • Metoda bezpośrednia prezentuje faktyczne wpływy i wydatki.

  • Metoda pośrednia polega na wyjściu od memoriału wyniku netto i skorygowaniu tego wyniku.

Różnice między wynikiem finansowym netto a przepływami netto:

  • Wynikają ze zmian w wysokości wyceny aktywów obrotowych takich jak należności handlowe, zapasy itp.

  • Wynikają z kosztów, przy których wydatki miały miejsce w przeszłości (np. amortyzacja).

Rachunek przepływów pieniężnych służy do uzyskania odpowiedzi na zagadnienia:

  • Analiza możliwości firmy pod kątem środków pieniężnych i ich salda.

  • Zdolność spłaty zobowiązań krótkoterminowych.

  • Jaki jest udział i struktura wydatków na rozwój? Skąd one pochodzą?

  • Z jakich środków firma wypłaca dywidendy?

  • Jakie są źródła finansowania zewnętrznego: krótkoterminowe czy długoterminowe? Czy są ryzykowne?


VII. Możliwości i ograniczenia w wykorzystaniu informacji zawartych w sprawozdaniu finansowym.
Celem sprawozdania finansowego jest dostarczenie informacji na temat sytuacji i działalności firmy. Jest ono przygotowywane dla szerokiego grona zewnętrznych użytkowników. Harmonizacją rachunkowości na świecie zajmuje się Komitet Międzynarodowy Standardów Rachunkowości (IASC). Narzędziem harmonizacja prawa bilansowego są również dyrektywy uchwalone przez Komisję Europejską.

Sprawozdania finansowe powinny być zrozumiałe dla potrafiących czytać i interpretować sprawozdania finansowe oraz powinno zawierać informacje istotne, czyli takie, których pominięcie może wpłynąć na zmianę decyzji użytkownika. Użytkownicy musze mieć możliwość porównywania sprawozdań finansowych z różnych okresów. W przypadku jakichś zmian w interpretacji lub prezentacji danych należy wyjaśnić ich przyczyny.


Rzeczywistość gospodarcza zmusza do zastosowania metody memoriałowej w miejsce kasowej. Natomiast podział cyklu życia jednostki na okresy sprawozdawcze implikuje zasady: realizacji, współmierności, ostrożności oraz stosowanie opartych na najlepszej wiedzy szacunków.
Bilans pozwalana na bardzo ograniczone spojrzenie na zasoby firmy.
Gdy jednostka wybrała do prezentacji porównawczy rachunek zysków i strat, można uzyskać następujące informacje o kosztach wykorzystanych zasobów:

  • Wartość zużytych surowców w całej jednostce.

  • Wartość zużytych w całej jednostce usług obcych.

  • Wartość świadczeń na rzecz pracowników (np. płac).

  • Równowartość zużytych składników majątku trwałego (amortyzacja).

Gdy jednostka wybrała kalkulatywny wariant rachunku zysków i strat, to koszty klasyfikuje się ze względu na cel ich poniesienia:



  • Koszty zasobów wykorzystanych przy produkcji (koszty produkcji).

  • Koszty zasobów wykorzystanych w procesie sprzedaży (koszty sprzedaży).

  • Koszty zasobów wykorzystanych w zarządzaniu (ogólne koszty zarządu).

Rachunek zysków i strat dostarcza informacji o kosztach wytworzenia i sprzedania produktów w postaci zagregowanej. Jednak zarządzający często potrzebują informacji szczegółowej.

System rachunkowości finansowej dostarcza informacji o tym, co miało miejsce w przeszłości.


Aby sprawozdanie finansowe mogło być wykorzystywane do zarządzania nowoczesną firmą musiałoby zawierać wiarygodną wycenę jakości dóbr, pracowników, lojalnych klientów. Nie mieści się to jednak w zakresie rachunkowości finansowej. Informacji o tych zasobach jest natomiast w stanie dostarczyć rachunkowość zarządcza.






©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna