Absorpcja p wchłanianie Biodostępność p dostępność biologiczna Biologiczny okres półtrwania t



Pobieranie 20.48 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar20.48 Kb.
DEFINICJE GŁÓWNYCH POJĘĆ FARMAKOKINETYCZNYCH
Absorpcja p. wchłanianie

Biodostępność p. dostępność biologiczna

Biologiczny okres półtrwania (t0.5) - czas po zakończeniu faz wchłaniania i dystrybucji leku, po upływie którego stężenie leku we krwi (surowicy) maleje o połowę. Jest miarą szybkości eliminacji leku.
Biotransformacja p. metabolizm wątrobowy

Czas stężenia maksymalnego (tmaks) – czas, mierzony od chwili pozanaczyniowego podania leku, po którym jego stężenie we krwi osiąga wartość maksymalną.

Dostępność biologiczna (biodostępność, F) – ułamek (procent) dawki leku, jaki przechodzi do krążenia ogólnego po jego pozanaczyniowym podaniu oraz szybkość z jaką ten proces zachodzi.. Przyjmuje się, że po dożylnym podaniu leku wartość tego ułamka wynosi jeden (100%), natomiast po pozanaczyniowym podaniu jest mniejsza od jedności. Jest to spowodowane m.in. niecałkowitym uwalnianiem leku z danej postaci, niecałkowitym wchłanianiem z miejsca podania lub efektem pierwszego przejścia przez wątrobę.

Dystrybucja – proces przechodzenia leku z przestrzeni naczyniowej do pozanaczyniowej oraz jego rozmieszczania w płynach i tkankach organizmu.
Efekt pierwszego przejścia przez wątrobę metabolizm, jakiemu ulegają leki w wątrobie przed osiągnięciem krążenia ogólnego. Występuje po doustnym oraz głębokim doodbytniczym podaniu leków intensywnie metabolizowanych w wątrobie i jest jedną z głównych przyczyn ich małej dostępności biologicznej.
Eliminacja – łączna nazwa procesów usuwania leku z organizmu w wyniku jego biotransformacji (metabolizmu) i wydalania.
Farmakokinetyka - nauka o procesach wchłaniania, dystrybucji oraz eliminacji leków z organizmu, która na podstawie zmian ich stężeń oznaczonych we krwi określa matematyczne zależności pomiędzy podaną dawką a tymi stężeniami.
Fenotyp metaboliczny - cecha uwarunkowana dziedzicznie, dzieląca populację ludzką na dwie fenotypowo odmienne grupy, t.zn. na szybko i wolno metabolizujących. Jest jedną z głównych przyczyn osobniczych różnic w stężeniach leków metabolizowanych głównie drogą utleniania, hydrolizy i acetylacji.
Klirens całkowity leku (ClT) – objętość osocza jaka w jednostce czasu została oczyszczona z leku wszystkimi możliwymi sposobami jego eliminacji. Jest miarą wydajności procesu eliminacji leku i stanowi sumę klirensów narządowych (głównie wątrobowego i nerkowego).
Klirens wątrobowy (CH) – objętość krwi przepływającej przez wątrobę, jaka zastaje oczyszczona z leku w jednostce czasu. Zależy od szybkości przepływu krwi przez wątrobę, aktywności enzymów mikrosomalnych wątroby oraz wiązania leku z białkami krwi.
Klirens nerkowy (ClR) – objętość osocza przepływającego przez nerki, jaka zostaje oczyszczona z leku w jednostce czasu. Zależy od szybkości procesu przesączania kłebkowego leku, jego aktywnego wydzielania kanalikowego oraz wchłaniania zwrotnego.
Kompartment – hipotetyczna przestrzeń organizmu obejmująca zespół tkanek i narządów (na ogół nie określonych pod względem anatomicznym), w których lek z kinetycznego punktu widzenia zachowuje się podobnie. Np. szybkość zmian stężenia leku w czasie jest taka sama. Pojęcie kompartmentu wynika z przyjęcia modelu matematycznego do opisu procesu dystrybucji leku w organizmie.
Liniowa farmakokinetyka – opisuje procesy farmakokinetyczne, których szybkości są liniową funkcją stężenia, a wielkości parametrów farmakokinetycznych nie zależą od wielkości podanej dawki leku.
Metabolizm wątrobowy (biotransformacja) – procesy przemiany cząsteczek leków zachodzące z udziałem enzymów frakcji mikrosomalnej wątroby i obejmujące reakcje pierwszej fazy (utlenianie, redukcja, hydroliza) oraz reakcje drugiej fazy (acetylacja, metylacja, sprzęganie z glicyną, kwasem glukuronowym lub siarkowym). Produkty biotransformacji leku (metabolity) z reguły dobrze rozpuszczają się w wodzie, a przez to łatwiej wydalane są z moczem.
Model jednokompartmentowy – opisuje kinetykę takich leków, które po podaniu ulegają prawie natychmiastowej dystrybucji w organizmie (równowaga stężeń krew – tkanki ustala się bardzo szybko). Organizm z kinetycznego punktu widzenia stanowi wówczas jeden kompartment, a przebieg zmian stężenia leku obserwowany we krwi po dożylnym podaniu odpowiada wyłącznie procesowi eliminacji leku, natomiast po podaniu pozanaczyniowym – procesowi wchłaniania i eliminacji.
Objętość dystrybucji (Vd) – parametr charakteryzujący pozorną (hipotetyczną) objętość płynów organizmu, w których lek w stanie stacjonarnym miałby takie samo stężenie jak we krwi.
Pole pod krzywą stężeń (AUC) – miara ilości leku, jaka dociera do krążenia ogólnego obliczana metodą trapezów w przedziale czasu od zera do nieskończoności.
Populacyjna farmakokinetyka – dział farmakokinetyki zajmujący się określaniem parametrów farmakokinetycznych, przewidywaniem stężeń oraz ustalaniem schematu dawkowania u indywidualnego chorego na podstawie jednego pomiaru stężenia leku we krwi i w oparciu o populacyjne wartości parametrów farmakokinetycznych, ich odchylenia standardowe oraz dane fizjologiczne takie jak wiek, płeć, wzrost, masa ciała, klirens kreatyniny itp. Metoda wymaga korzystania z programu komputerowego.
Przedział dawkowania (τ) – przedział czasu pomiędzy podaniem kolejnych dawek leku.

Przedział stężeń terapeutycznych – zakres stężeń leku we krwi zapewniający największe prawdopodobieństwo jego działania terapeutycznego oraz najmniejsze ryzyko wystąpienia objawów toksycznych u większości osób w populacji.

Stała szybkości eliminacji (K) – stała szybkości pierwszego rzędu dla prosesu eliminacji leku z organizmu na drodze wydalania i biotransformacji. Określa ułamek dawki leku eliminowany z organizmu w jednostce czasu.
Stała Michaelisa-Menten (Km) – stężenie substratu (leku), przy którym szybkość reakcji enzymatycznej osiąga połowę szybkości maksymalnej. Enzymy o dużym powinowactwie charakteryzują się niskimi wartościami Km.
Stan stacjonarny – stan, w którym szybkość wprowadzania leku do organizmu jest równa szybkości jego eliminacji. Osiągany jest podczas wlewu dożylnego prowadzonego przez czas równy co najmniej 4 – 5 biologicznym okresom półtrwania leku lub w wyniku wielokrotnego podawania leku dożylnie lub pozanaczyniowo przez ten sam okres.
Stężenie maksymalne (Cmaks) – największe stężenie leku obserwowane we krwi natychmiast po dożylnym jego podaniu lub po pewnym czasie, po podaniu pozanaczyniowym.
Stężenie minimalne (Cmin) – wartość stężenia leku obserwowana w trakcie jego wielokrotnego podawania tuż przed podaniem kolejnej dawki.
Stężenie potencjalnie toksyczne – stężenia leżące powyżej górnej granicy zakresu stężeń terapeutycznych, przy którym mogą wystąpić objawy toksyczne.
Stężenie stacjonarne ( Css) – stężenie leku lub metabolitu występujące we krwi i tkankach po osiągnięciu stanu stacjonarnego. W przedziale dawkowania oscyluje ono między wartością maksymalną (Cmaks) oraz minimalną (Cmin).
Szybkość maksymalna (Vmaks) – szybkość reakcji enzymatycznej osiągana przy wysokim stężeniu substratu (leku) – znacznie przewyższającym wartość Km , przy którym cały enzym ulega wysyceniu.
Wchłanianie – proces przechodzenia leku do krążenia ogólnego po pozanaczyniowym (np.doustnym, domięśniowym, doodbytniczym itp.) jego podaniu.
Wiązanie leku z białkami – odwracalny proces powstawania kompleksu lek-białko, zależny od powinowactwa leku do białka, liczby miejsc wiążących oraz stężenia białka i leku. Kliniczne znaczenia ma wówczas, gdy stopień wiązania z białkami jest większy od 80%.
Wolna frakcja leku lek wolny, nie związany z białkami krwi lub tkanek, aktywny farmakologicznie.
Wydalanie – usuwanie leków oraz ich metabolitów z kałem, moczem, potem, śliną itp.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna