Agnieszka Pilch Kryteria tożsamości czynu



Pobieranie 129.8 Kb.
Strona3/8
Data07.05.2016
Rozmiar129.8 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

W opinii S. Śliwińskiego tożsamość czynu zachodzić miała wtedy, gdy chociażby zaledwie część działania lub zaniechania przestępczego pokrywała się z działaniem lub zaniechaniem przestępczym, które było przedmiotem aktu oskarżenia albo działania, a one, aczkolwiek zewnętrznie różne, ze względu na swą materialną treść (zawartość) wykazywały te same cechy (tzw. prawna jedność czynu), np. przestępstwo trwałe, ciągłe, o skutkach trwałych28.

Jakkolwiek w istocie wskazane przez S. Śliwińskiego kryterium z uwagi na swoją niejasność, nieprecyzyjność i ogólnikowość samo w sobie nie może stanowić wyłącznej podstawy (czy też wyznacznika) oceny tożsamości czynu zarzucanego w kontekście czynu przypisanego oskarżonemu w wyroku, a odwołanie się do niego w istocie oznaczać musi odwołanie się do intuicji organu stosującego prawo, tym niemniej pozwala ono na skoncentrowanie uwagi na czynie, a nie skupianie się na kwalifikacji prawnej i determinowanie rozstrzygnięcia, patrząc przez pryzmat tej kwalifikacji29. Odrzucając przyjęcie „zdarzenia faktycznego” jako jedynego i wyłącznego kryterium ustalania tożsamości, należy rozważyć jednak przyjęcie go za kryterium podstawowe, pierwotne, którego realizacja stanowi asumpt do oceny jednoczesnej realizacji kryteriów pomocniczych.

Inaczej rzecz ujmuje J. Bafia, który, kwestionując przyjęcie „zdarzenia faktycznego”30 jako kryterium określającego jedność czynu i jednocześnie ustalającego tożsamość przedmiotu w procesie karnym, a także odrzucając koncepcje, które posługują się pojęciem „istotnej treści zdarzenia31”, wskazuje na „fakt główny” jako punkt odniesienia (jako właściwe kryterium)32. Koncentrując wszystkie cechy istotne dla ustalenia tożsamości przedmiotu procesu karnego, określa on główny kierunek postępowania dowodowego33. Jak wskazuje Bafia, „fakt główny” to „fakt określający istotę czynu, odbijający treści powinnościowe ujęte w formie zakazu lub nakazu, a więc przestępstwa; (…) jest poznawalnym fragmentem rzeczywistości, wyrażonym w zachowaniu interesującym prawo karne, jest też faktem określonym a priori, gdyż jest przedmiotem ustalenia w procesie poznawczym. Fakt główny, wyznaczony zachowaniem człowieka, rozpatrywany jest w procesie karnym, a nie tylko formalnie dekretowany. Zawiera on nie tylko elementy zachowania się człowieka, które są niezbędne z punktu widzenia ustawowych znamion przestępstwa, ale także inne charakterystyczne elementy zachowania się człowieka mające znaczenie w procesie poznawczym człowieka. Fakt główny podlega w procesie poznawczym kontroli z punktu widzenia ustawowych znamion przestępstwa, gdyż fakt nie istnieje dla prawa karnego poza tymi znamionami, które są odbiciem powinności społecznych człowieka i ich prawnokarnej oceny w związku z nieczynieniem tych powinności przez sprawcę”34. Reasumując, J. Bafia35 wysnuwa następujące wnioski:

  1. Żaden z wyprowadzonych z prawa karnego materialnego elementów faktu głównego nie może zostać uznany za jedyne kryterium tożsamości przedmiotu procesu, co oznacza, że żaden z tych elementów nie jest na tyle wszechstronny, aby mógł przesądzać o każdym zespole okoliczności zachodzących w procesie karnym.

  2. Kryterium przedmiotu wykonawczego, zarówno dzięki swojej prostocie, jak i dostatecznie rozległemu rozumieniu tożsamości przedmiotu procesu, w granicach którego możliwa jest zmiana kwalifikacji prawnej danego czynu, stanowi najdogodniejsze narzędzie do wykorzystania w praktyce.

  3. Powyższe kryterium nie powinno jednak być jedynym, lecz zaleca się wykorzystanie kryteriów pomocniczych dotyczących „przedmiotu ochrony, skutku przestępnego, czasu, miejsca oraz innych okoliczności czynu przestępnego”36, które dopełniają kryterium główne.

  4. Określenie tożsamości osoby oskarżonej jest konieczne w celu określenia tożsamości przedmiotu procesu, natomiast nie jest do tego celu niezbędne zdefiniowanie tożsamości oskarżyciela.

Nie dezawuując w całości prezentowanego przez J. Bafię stanowiska, zwrócić należy uwagę na niejednoznaczność kryterium faktu głównego i wiążące się z tym problemy z ustaleniem, co to jest fakt główny, kiedy zachodzi jego identyczność i jakie są wyznaczniki jego tożsamości.

W odróżnieniu od J. Bafii i S. Śliwińskiego, analizując tę problematykę, A. Kaftal wskazuje, iż – mówiąc o podstawie tożsamości – należy skoncentrować się na czynie naturalnym37, przy czym zwrócić należy jednocześnie uwagę, iż aczkolwiek „zdarzenie faktyczne będzie się w zasadzie pokrywało z czynem w znaczeniu naturalnym, może się natomiast różnić z czynem w znaczeniu prawnym”38.

Takie stanowisko poddaje krytyce J. Bafia, twierdząc, że i tak nie unikniemy praktycznego pytania, na jakich elementach ma się opierać kryterium tożsamości czynu: czy na elementach strony realistycznej, czy na elementach strony normatywnej czynu, czy też na jednych i drugich, tzn. na wszystkich elementach pojęcia «czyn przestępny»”39. Podkreślając, iż „wychodząc z punktu widzenia koncepcji realistycznej, możemy powiedzieć, że czyn, którym interesuje się proces karny, to taki czyn, który oprócz cechy realności zawiera cechy normatywne, ponieważ wyczerpuje znamiona przepisu ustawy karnej”40, ostatecznie konkluduje, że „należy zrezygnować z prób skonstruowania tożsamości na podstawie «czynu» i poszukiwać takich kryteriów, które obejmowałyby zarówno elementy faktyczne, elementy procesowego opisu, jak i elementy normatywne”41.

I tak, w ocenie A. Kaftala o tożsamości czynu decydują: identyczność podmiotu przestępstwa, faktycznego przedmiotu ochrony, przedmiotu czynności wykonawczej oraz kryteria posiłkowe – czasu, miejsca i innych okoliczności czynu. Mając to na względzie, dzieli on znamiona przestępstwa z punktu widzenia tożsamości czynu na dwie grupy, tj. na takie, które nie mogą się zmieniać (tutaj przedmiot ochrony, przedmiot czynności wykonawczej, w pewnym zakresie czynność wykonawcza) oraz okoliczności, które mogą się zmieniać (znamiona strony przedmiotowej – czas i miejsce, znamiona strony podmiotowej). W konsekwencji, zdaniem A. Kaftala, ustalając tożsamość czynu, najpierw „należy dokonać analizy wymienionych znamion przestępstwa od strony negatywnej w celu stwierdzenia, że mamy do czynienia z tym samym czynem albo z innym”42.

1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna