Agnieszka Pilch Kryteria tożsamości czynu



Pobieranie 129.8 Kb.
Strona5/8
Data07.05.2016
Rozmiar129.8 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Jak w takim razie zinterpretować znaczenie art. 399 k.p.k., do czego i w jakim zakresie odnosi się on? Nie ulega wątpliwości, iż kwalifikacja prawna jest nierozłącznie związana z opisem czynu przypisywanego sprawcy, a podstawę do zmiany stanowi sytuacja, gdy można czyn zakwalifikować według innego przepisu prawnego, nie wychodząc poza granice oskarżenia. Skoro granice skargi wyznaczają między innymi takie elementy, jak czas, miejsce popełnienia przestępstwa wskazane przez oskarżyciela, to jakie przesłanki przemawiają za tym, żeby modyfikacje dokonywane przez sąd w tym zakresie uznawać za dozwolone i jak najbardziej pożądane, jednocześnie podtrzymując, że zasada skargowości jest zachowana, a w przypadku zmiany w innym zakresie (np. przedmiotu ochrony) za wykraczające poza te granice? W konsekwencji zaś, jakie argumenty racjonalne stoją za tym, że dopiero wówczas dochodzi do wyjścia poza granice aktu oskarżenia, gdy jednocześnie sąd dokonuje zmiany co do osoby pokrzywdzonego i równocześnie wystąpiła jakakolwiek różnica dotycząca miejsca czynu, czasu czynu, przedmiotu wykonawczego lub ustawowych znamion czynu? Dlaczego w sytuacji, gdy różnica dotyczy tylko miejsca i czasu czynu, tożsamość czynu uważa się zachowaną, a granice skargi za nieprzekroczone?

Czy wreszcie, dlaczego zmiana przedmiotu ochrony ma automatycznie prowadzić do uznania, iż nie mamy do czynienia z czynem tożsamym? Czy nie należałoby uznać, że wszystkie elementy (czas, miejsce itp.) mają równorzędne znaczenie? Dlaczego dopiero kumulacja zmian ma przesądzać o braku tożsamości czynu?

Nie odrzucając koncepcji kryteriów negatywnych oceny tożsamości czynu, należałoby rozważyć usystematyzowanie i wyodrębnienie poszczególnych elementów tych kryteriów w zależności od charakteru poddawanego ocenie zachowania, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszego opracowania.


***


Mając na uwadze wszystkie aspekty przedstawionych wyżej poglądów i stanowisk, nasuwają się następujące wnioski. Punktem odniesienia – substratem oceny organu stosującego prawo – winna być zmiana w świecie zewnętrznym, spowodowana zachowaniem człowieka. Zmianę tę stanowi „czyn” rozumiany jako zjawisko świata zewnętrznego w sposób oderwany od karnomaterialnego jego rozumienia. Natomiast dla oceny, istotnej z punktu widzenia materialnego i procesowego, tożsamości tego czynu służą dwie kategorie kryteriów. Pierwszą z tych kategorii – kryterium podstawowe – stanowi zdarzenie faktyczne (stanowiące wycinek rzeczywistości zachowanie człowieka w sensie faktycznym: ontologicznym). Druga kategoria to kryteria pomocnicze, na które składają się różnorakie kombinacje kryteriów materialnych i procesowych49.

4. Dobro prawne jako kryterium tożsamości czynu

a) miejsce dobra prawnego w typie czynu zabronionego

Jak podnosi się w doktrynie, materialną przyczyną wydania przepisu prawa karnego jest dążenie do ochrony pewnego dobra prawnego50. Zgodnie z przeważającym stanowiskiem, pod pojęciem dobra prawnego należy rozumieć jedno ze znamion typu czynu zabronionego, które musi być udowodnione w procesie karnym dla przypisania komuś popełnienia danego przestępstwa51. Tak rozumiane dobro prawne stanowi wartość społeczną, którą chroni norma sankcjonowana.

Wyczerpująca, kompletna definicja dobra prawnego powinna swym zakresem obejmować zarówno stany realne, jak i wartości idealne. Odniesienie pojęcia dobra prawnego wyłącznie do jednej z tych sfer, z pominięciem drugiej, nie przystaje do warunków społecznych i jednocześnie nie spełnia postawionych dobru prawnemu zadań. Bogactwo życia społecznego i różnorodność otaczających dóbr nie pozwala się ująć w wąskie ramy, lecz musi wykazywać się, aczkolwiek „kontrolowaną”, ale jednak elastycznością. Tak rozumiane pojęcie dobra prawnego ma przede wszystkim umożliwiać i gwarantować osobisty rozwój jednostki, a w dalszej perspektywie mieć na celu zapewnienie każdemu człowiekowi warunków do wolnej samorealizacji. Jednocześnie, o tyle, o ile na to pozwala ich charakter, dobra prawne mają pełnić określone, przypisane im w systemie funkcje społeczne przy uwzględnieniu akceptowanych, uznawanych, respektowanych przez społeczeństwo kulturowych wartości.

Sformułowana definicja z założenia ma tak ogólny charakter. Nie może być bowiem celem pojęcia dobra prawnego stworzenie ogólnie obowiązującego uniwersalnego zdania prawnego, za pomocą którego w każdym przypadku można by decydować, co jest zakazane, a co nakazane. Sformułowanie pojęcia dobra prawnego ma tylko ustanowić ramy, których ustawodawca nie może przekroczyć, które mają ograniczyć ustawodawcę. Dla rozwiązania konfliktu w poszczególnych przypadkach należy sięgnąć do prawa pozytywnego, nie zaś do abstrakcyjnego, nadrzędnego pojęcia dobra prawnego52.

Obiektywne zaatakowanie tej wartości (dobra prawnego) jest podstawą do uznania zachowania za sprzeczne z tą normą i uzasadnia jego kryminalizację53. Przychylając się do stanowiska, zgodnie z którym znamionami charakteryzującymi typ czynu zabronionego będą nie tylko znamiona wyraźnie wypowiedziane w przepisie ustawy karnej, ale także znamiona, które decydować będą o sprzeczności czynu z normą sankcjonowaną w ogóle, nawet jeżeli nie są wypowiedziane w ustawie karnej54, za element taki składający się na typ uznać należy atak na dobro prawne. Jakkolwiek najczęściej ustawa karna nie zawiera określenia dobra prawnego w przepisie stanowiącym podstawę rekonstrukcji typu, to znamię to pozwala się wyinterpretować z treści pozostałych znamion określonych w przepisie karnym, z systematyki kodeksowej czy też z kontekstu. W sytuacji zatem, gdy zachowanie realizujące znamiona w rzeczywistości nie stanowi ataku na dobro prawne, nie może być ono uznane za zachowanie naruszające normę sankcjonowaną i za zachowanie bezprawne55. Czyny takie są już pierwotnie karnie irrelewantne. Przyjmując, że dobro prawne stanowi jeden z elementów składających się na przedmiotową zawartość bezprawia (tzn. te, które charakteryzują zewnętrzne przejawy zachowania), trzeba jednocześnie uznać, że warunkiem sprzeczności zachowania z normą sankcjonowaną jest naruszenie dobra prawnego lub zagrożenie temu dobru. Norma sankcjonowana zakazuje zachowań, które prowadzą do zagrożenia dóbr prawnych w stopniu przekraczającym wynikający z potrzeb życia stopień akceptacji lub tolerancji dla zachowań ryzykownych. Jeśli dana rzecz, zdarzenie bądź idea stanowią dobro prawne, to wszystko to, co je narusza lub mu zagraża, musi być oceniane negatywnie. Ujemna wartość czynu uzasadniana jest już samym naruszeniem reguły postępowania z danym dobrem56. To wszystko, co nie zagraża dobrom prawnym, nie może być przez ustawodawcę uznawane za szkodliwe. Warunkiem sprzeczności zachowania z normą sankcjonowaną jest naruszenie dobra prawnego lub zagrożenie temu dobru57.

1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna