Analiza prawa ustrojowego, materialnego i formalnego Raport sporządzony w ramach poddziałania 2: „Diagnoza obecnej organizacji i funkcjonowania systemu zdrowia publicznego w Polsce”



Pobieranie 0.97 Mb.
Strona1/14
Data02.05.2016
Rozmiar0.97 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


dr Maciej Dercz prof. dr hab. Hubert Izdebski
Prawne aspekty

organizacji i funkcjonowania systemu zdrowia publicznego w Polsce.

(Analiza prawa ustrojowego, materialnego i formalnego)


Raport sporządzony w ramach poddziałania 1.2:

Diagnoza obecnej organizacji i funkcjonowania



systemu zdrowia publicznego w Polsce”,

realizowanego w ramach Programu PL 13:

Ograniczenie społecznych nierówności w zdrowiu,

współfinansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014

Warszawa 2015




Streszczenie

W raporcie przeprowadza się inwentaryzację i analizy przepisów obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej prawa, przede wszystkim prawa wewnętrznego – ustrojowego, materialnego i formalnego czyli proceduralnego – mających za przedmiot organizację i funkcjonowanie zdrowia publicznego. Zdrowie publiczne rozumie się zgodnie z definicją przyjętą przez Światową Organizację Zdrowia.


Podstawą konstrukcji raportu jest – odpowiadający klasyfikacji przyjętej w doktrynie prawa publicznego, do którego należy prawo zdrowia publicznego oraz w Zasadach techniki prawodawczej - podział materii pomiędzy prawo ustrojowe, materialne i formalne (odpowiednio rozdziały II-IV). Szczególnie w odniesieniu do prawa materialnego podstawowe znaczenie ma równocześnie podział – dokonany w ramach klasyfikacji Essential Public Health Operations (EPHOs), narzędzia samooceny całości funkcjonowania zdrowia publicznego w europejskich państwach członkowskich WHO – na podstawowe w tej klasyfikacji (pkt 3-5): ochrona zdrowia, promocja, zapobieganie. W raporcie uwzględniono także inne punkty EPHOs, w szczególności, ze względu na jego charakter prawno-instytucjonalny, pkt 6 (assuring governance for health).
Ponieważ raport może służyć pracom nad opracowaniem – niezbędnej, jak wynika także z jego ustaleń, w polskim systemie prawa – ustawy o zdrowiu publicznym, przedstawienie treści i oceny przepisów z trzech odpowiednich działów w rozdziałach II-IV poprzedzono przedstawieniem zastosowania określenia „zdrowie publiczne” w aktach prawa obowiązującego w RP: prawa krajowego oraz prawa Unii Europejskiej, jak również analizą, dokonaną z punktu widzenia potrzeb ustawodawstwa o zdrowiu publicznym, konstrukcji systemu źródeł prawa obowiązującego w RP.
Podstawowe wnioski z analizy ustawodawstwa polskiego z zakresu zdrowia publicznego to: stwierdzenie braku systemowego podejścia (wyrażającego się w rozproszeniu ustawodawstwa i jego niedostatecznym skorelowaniu, zarówno pod względem terminologicznym, jak i pod względem merytorycznym), niepełne zrealizowanie w ustawodawstwie dyspozycji art. 68 Konstytucji RP, w szczególności niezrealizowanie dyspozycji ust. 3 tego artykułu zapewniającego szczególną opiekę zdrowotną dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku, jak również brak czytelnego podziału zadań i odpowiedzialności różnych podmiotów publicznych działających w sferze zdrowia publicznego.

Wnioski te wskazują na potrzebę systemowego podejścia przez ustawodawcę do materii zdrowia publicznego, czego wyrazem może być przygotowanie obszernych merytorycznych założeń do projektu ogólnych przepisów o zdrowiu publicznym jako lex generalis, efektem czego mogłoby być, w perspektywie, sprowadzenie, po odpowiednich zmianach, obecnych przepisów do roli przepisów szczególnych.


Spis treści:

Streszczenie 2

Wprowadzenie 5

Rozdział wstępny. „Zdrowie publiczne” w przepisach prawa obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej 7

1. „Zdrowie publiczne” i pojęcia wchodzące w jego skład w ustawodawstwie polskim

2. „Zdrowie publiczne” w aktach prawa Unii Europejskiej
Rozdział I: Konstrukcja systemu prawa RP z punktu widzenia materii zdrowia publicznego 17

1. Przepisy prawa o mocy powszechnie obowiązującej i o mocy wewnętrznej

2. Kategorie prawa ustrojowego, materialnego i formalnego

3. Podstawowe źródła prawa w zakresie zdrowia publicznego

4. Rola orzecznictwa trybunałów i sądów
Rozdział II: Podmioty organizacji systemu zdrowia publicznego oraz ich rola i zadania. Prawo ustrojowe zdrowia publicznego 29

1. Uwagi ogólne

2. Organy administracji publicznej

2.1. Wprowadzenie

2.2. Minister Zdrowia

2.3. Centralne organy administracji rządowej i inne podmioty administracji publicznej działające w obszarach zdrowia publicznego

2.3.1. Wprowadzenie

2.3.2. Państwowa Inspekcja Sanitarna

2.3.3. Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna

2.3.4. Inspekcja Weterynaryjna

2.3.5. Inspekcja Ochrony Środowiska

2.3.6. Inspektor do spraw Substancji Chemicznych

2.3.7 Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych

2.3.8 Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa

2.3.9 Inspekcja Handlowa

2.3.10.Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych

2.3.11. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

2.3.12. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

2.3.13. Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii

2.3.14. Krajowe Centrum do spraw AIDS

2.4. Wojewodowie i administracja rządowa w województwie

2.5. Jednostki samorządu terytorialnego

2.5.1. Zagadnienia ogólne

2.5.2. Gminy

2.5.3. Powiaty

2.5.4. Samorząd województwa

3. Płatnicy publiczni świadczeń opieki zdrowotnej i zdrowia publicznego

3.1. Narodowy Fundusz Zdrowia

3.2. Fundusz Ubezpieczenia Społecznego

3.3. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

3.4. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

3.5. Ministrowie jako płatnicy

4. Podmioty prowadzące działalność naukowo-badawczą i dydaktyczną w zakresie zdrowia publicznego

4.1. Uczelnie medyczne

4.2. Instytuty badawcze

4.3. Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego

4.4. Podmioty wykonujące działalność leczniczą

5. Instytucje stojące na straży przestrzegania praw podmiotowych w sferze zdrowia publicznego

5.1. Rzecznik Praw Obywatelskich

5.2. Rzecznik Praw Dziecka

5.3. Rzecznik Praw Pacjenta

6. Samorządy zawodowe

7. Organizacje pozarządowe i inne podmioty prowadzące działalność pożytku publicznego

Rozdział III: Unormowanie różnych sfer działalności w zakresie zdrowia publicznego – prawo materialne zdrowia publicznego 111

1. Ochrona zdrowia

1.1. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

1.2. Ustawa o działalności leczniczej

1.3. Ustawa o akredytacji w ochronie zdrowia rectangle 3

1.4. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

1.5. Ustawa o ochronie środowiska

1.6. Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska

1.7. Ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie

1.8. Ustawa - Prawo budowlane

1.9. Ustawa o wyrobach budowlanych

1.10.Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

1.11. Ustawa - Prawo wodne



1.12. Ustawa o służbie medycyny pracy

1.13. Konwencja Nr 161 Międzynarodowej Organizacji Pracy

1.14. Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia

1.15. Ustawa o ogólnym bezpieczeństwie produktów

1.16. Ustawa o kosmetykach

1.17. Ustawa - Prawo o ruchu drogowym

1.18. Ustawa o drogach publicznych

1.19. Podsumowanie


2. Promocja zdrowia

2.1. Ustawy o samorządzie powiatowym i samorządzie województwa

2.2. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

2.3. Ustawa o działalności leczniczej

2.4. Ustawa o zawodach lekarz i lekarza dentysty

2.5. Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej

2.6. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

2.7. Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych

2.8. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii

2.9. Ustawa o systemie oświaty

2.10. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego

2.11. Ustawa o służbie medycyny pracy

2.12. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

2.13. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

2.14. Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

2.15. Ustawa o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych

2.16. Uchwały Rady Ministrów

2.17. Podsumowanie


3. Zapobieganie chorobom

3.1. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

3.2. Ustawa o działalności leczniczej

3.3. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

3.4. Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej

3.5. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i inne regulacje dotyczące rehabilitacji

3.6. Ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych

3.7. Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii

3.8. Ustawa o systemie oświaty

3.9. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego

3.10. Ustawa o służbie medycyny pracy

3.11.Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

3.12. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

3.13.Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie

3.14. Ustawa o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych

3.15. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

3.16. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

3.17. Ustawa o radiofonii i telewizji

3.18. Ustawa o ustanowieniu programu wieloletniego "Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych"



3.19. Uchwały Rady Ministrów

3.20. Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia



3.21. Ustawa o systemie informacji oświatowej

3.22. Ustawa o systemie oświaty

3.23. Ustawa - Prawo atomowe

3.24. Ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym

3.25. Podsumowanie




Rozdział IV: Prawo formalne zdrowia publicznego 160

1. Uwagi ogólne

2. Brak wystarczających rozwiązań właściwych „zarządzaniu interaktywnemu”

3. Szczególne cechy polskiej procedury administracyjnej

4. Niejednolitość rozwiązań dotyczących trybu zawierania umów zlecenia realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego

Konkluzje 167
Załącznik: Wykaz niepowołanych w raporcie ustaw zawierających regulacje związane ze zdrowiem publicznym wraz z podaniem przepisów najbardziej poruszających tę materię 171
Cytowane źródła inne niż normatywne i literatura 174

Wprowadzenie
Niniejszy raport ma na celu przeprowadzenie inwentaryzacji i analizy przepisów obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej prawa, przede wszystkim prawa wewnętrznego (które powinno być zgodne z prawem międzynarodowym i prawem Unii Europejskiej) – ustrojowego, materialnego i formalnego czyli proceduralnego – mających za przedmiot organizację i funkcjonowanie zdrowia publicznego. Zgodnie z umową stanowiącą podstawę jego sporządzenia, co wynika z ustalonego wewnętrznego podziału prawa publicznego, do którego należy prawo zdrowia publicznego, podstawą konstrukcji raportu jest podział analizowanej materii pomiędzy prawo ustrojowe, materialne i formalne.

Analiza, razem z innymi równoległymi, nieprawniczymi opracowaniami z zakresu systemu zdrowia publicznego w Polsce, ma służyć wypracowaniu optymalnych rozwiązań, w tym znajdujących wyraz w projektowanej ustawie o zdrowiu publicznym1. W odróżnieniu od pozostałych analiz przygotowywanych w tym samym celu, jest to analiza prawna i prawnicza – w tym rozumieniu obydwóch tych przymiotników, który jest przyjęty wobec języka stosowanego w prawoznawstwie, odnoszącego się odpowiednio do aktów prawnych oraz stanowiska doktryny i orzecznictwa. Rzutuje to bezpośrednio na zastosowaną systematykę i terminologię, poczynając od zakresu pojęcia „zdrowie publiczne”.


Przez zdrowie publiczne w niniejszym raporcie rozumie się bowiem, zgodnie z definicją przyjętą przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), „zorganizowany wysiłek społeczny, realizowany głównie przez wspólne działania instytucji publicznych, mający na celu polepszenie, promocję, ochronę i przywracanie zdrowia ludności; obejmuje, między innymi, takie rodzaje działalności jak analizę sytuacji zdrowotnej, nadzór zdrowotny, promocję zdrowia, zapobieganie, zwalczanie chorób zakaźnych, ochronę środowiska i sanitację, działania przygotowawcze na wypadek katastrof i nagłych zagrożeń zdrowotnych oraz medycynę pracy.

Zarazem analiza będzie skupiona na trzech podstawowych punktach Essential Public Health Operations (EPHOs), narzędziu samooceny całości funkcjonowania zdrowia publicznego w europejskich państwach członkowskich WHO2, wskazanym przez Zleceniodawcę jako istotny punkt odniesienia - tj. na punktach 3-5. Na podstawowe, z punktu widzenia przedmiotu niniejszego raportu, znaczenie tych właśnie punktów zwraca uwagę Leif Edvard Aarø z Norweskiego Instytutu Zdrowia Publicznego3 - a sama WHO uważa je za trzy główne obszary dostarczania usług (działania) w zakresie zdrowia publicznego4.

Wskazane punkty EPHOs to:


  • ochrona zdrowia – mechanizmy regulacyjne i implementacyjne nastawione na ochronę zdrowia i polepszenie stanu otoczenia, w tym czuwanie nad zgodnością z ustalonymi normami, dotyczące przede wszystkim sfery środowiska naturalnego, zatrudnienia i bezpieczeństwa żywności;

  • promocja zdrowia – mechanizmy nastawione na zwiększenie przez poszczególne osoby i społeczności kontroli nad własnym zdrowiem i jego determinantami;

  • zapobieganie (profilaktyka, w tym wczesne wykrywanie chorób, ale też i zwalczanie przede wszystkim chorób zakaźnych, zagrażających rozprzestrzenieniu się).

Pozostałe punkty EPHOs5 nie pozostaną poza zakresem dokonywanej analizy – odpowiednio również do definicji zdrowia publicznego WHO. Dotyczy to, w szczególności, punktu 6 – zapewnienia odpowiedniej governance, przy czym konieczne jest stwierdzenie, że – powszechnie stosowany w materii zarządzania publicznego obecnie, choć relatywnie od niedawna, bowiem wprowadził go do obiegu w 1989 r. Bank Światowy – angielski termin governance nie ma bezpośredniego odpowiednika w języku polskim, tak jak nie ma go w znacznej większości języków europejskich. Odnosi się on nie do struktur władzy (government), lecz do funkcji governing (w sensie wykonywania zadań władzy) z punktu widzenia sposobów działania, procesów i jakości rządzenia – a zatem do podejmowanych i realizowanych polityk oraz do ich społecznej efektywności. Ma zakres szerszy niż system władz publicznych czy nawet sektor publiczny; obejmuje podmioty gospodarki rynkowej (corporate governance) i podmioty społeczeństwa obywatelskiego w wąskim znaczeniu (civic governance) i dopiero w kontekście powyższych kategorii podmiotów instytucje publiczne (public governance)6. Przy tego rodzaju rozumieniu, governance dotyczy jednak wszelkich instytucjonalnych i prawnych instrumentów z zakresu prawa ustrojowego, materialnego i formalnego, z istoty swojej nie mogąc być wyodrębniana w ramach analizy prawnej. Należy ona, w rozumieniu WHO, do kategorii enabler EPHOs (razem z punktami 7-10), podczas gdy punkty 1 i 2 są określane jako intelligence – i jako takie z trudnością poddają się unormowaniu prawnemu.


Należy przy tym zaznaczyć, że definicja zdrowia publicznego WHO nie jest jedyną występującą w obrocie prawnym ani tym bardziej w doktrynie7. Z definicji prawnych za szczególnie celowe można uznać, biorąc pod uwagę ostateczny cel raportów, do których należy niniejsze opracowanie, przytoczenie definicji sformułowanej w norweskiej ustawie o zdrowiu publicznym, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2012 r., formułującej jako swój cel przyczynienie się do rozwoju społecznego, który promuje zdrowie ludności i redukuje nierówności w zdrowiu: „stan zdrowia ludności i jego zróżnicowanie w społeczeństwie” – wraz z definicją działań w obszarze zdrowia publicznego: podejmowanie społecznych działań umożliwiających kształtowania czynników bezpośrednio lub pośrednio: promujących zdrowie i dobrostan ludności, zapobiegających chorobom psychicznym i somatycznym, zakłóceniom stanu zdrowia (disorders) lub powstawaniu urazów, a także podejmowanie społecznych działań zapobiegających powstawaniu zagrożeń dla zdrowia jak również służących bardziej równemu rozkładowi czynników wywierających bezpośredni lub pośredni wpływ na zdrowie”8.
Także i taki – bardziej społecznie nastawiony - sposób rozumienia zdrowia będzie uwzględniany w ramach dokonywanej analizy, przy podstawowym jednak znaczeniu definicji WHO i sposobów podchodzenia WHO do materii zdrowia publicznego.
Analiza jest dokonana według stanu prawnego na dzień 28 lutego 2015 r. – z uwzględnieniem istotniejszych zmian do 31 maja 2015 r.
Rozdział wstępny
Zdrowie publiczne” w przepisach prawa

obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej

1. „Zdrowie publiczne” i pojęcia wchodzące w jego skład w ustawodawstwie polskim
W obowiązujących przepisach polskiego prawa krajowego termin „zdrowie publiczne” nie występuje w sposób systemowy, lecz znajduje zastosowanie tylko w sposób rozproszony, na użytek poszczególnych aktów normatywnych – a wobec tego używa się go w różnym znaczeniu, niekoniecznie nawiązującym do definicji WHO. Jest to przy tym jeden z wielu przejawów ogólnego podejścia polskiego ustawodawcy do problematyki zdrowia publicznego, które wynikną z niniejszego raportu – mianowicie, braku systemowości, w tym koherentnej terminologii, oraz rozproszenia pomiędzy różne akty normatywne, w tym również takie, inicjatywa których wydania lub zmiany znajduje się poza zakresem działania ministra właściwego do spraw zdrowia, należąc do ministrów właściwych w innych sprawach (w szczególności ministra właściwego do spraw rolnictwa, ministra właściwego do spraw środowiska praz ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego)9.
Jak można sądzić, zdrowie publiczne jest rozumiane w stosunkowo szerokim znaczeniu w podstawowych przepisach dotyczących specjalizacji lekarzy, lekarzy dentystów, farmaceutów czy diagnostów laboratoryjnych10 - tyle że o jego konkretnym zastosowaniu przesądzają odpowiednie programy kształcenia. Nie jest natomiast wiadomy – bo nie wynika z treści tego aktu – zakres pojęciowy zdrowia publicznego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw projektu ustawy o zdrowiu publicznym11.
W ujęciu ustawowym „zdrowie publiczne” występuje w bardzo wąskim znaczeniu, niewątpliwie nieobejmującym wszystkich punktów EPHOs, przy czym, gdy idzie o możliwość ustalenia znaczenia terminu, ma to miejsce jedynie w dwóch ustawach – z istoty swojej niemających charakteru ogólnych przepisów o zdrowiu publicznym, bowiem w polskim systemie prawnym wciąż nie ma takich przepisów.
W ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi12 zdrowie publiczne jest zatem zdefiniowane – oczywiście, co ogólnie dotyczy takich definicji (tzw. definicji legalnych) tylko na użytek tej ustawy - jako „stan zdrowotny całego społeczeństwa lub jego części, określany na podstawie wskaźników epidemiologicznych i demograficznych”; termin ten nie znajduje, co więcej, większego praktycznego zastosowania w ustawie.
Z kolei w ustawie z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej13 (w brzmieniu ustalonym w 2001 r.) zdrowie publiczne występuje wprawdzie bez bezpośredniego zdefiniowania, ale za to w następującym wyrażeniu: „Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru nad warunkami: 1) higieny środowiska, 2) higieny pracy w zakładach pracy, 3) higieny radiacyjnej, 4) higieny procesów nauczania i wychowania, 5) higieny wypoczynku i rekreacji, 6) zdrowotnymi żywności, żywienia i przedmiotów użytku, 7) higieniczno-sanitarnymi, jakie powinien spełniać personel medyczny, sprzęt oraz pomieszczenia, w których są udzielane świadczenia zdrowotne - w celu ochrony zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobiegania powstawaniu chorób, w tym chorób zakaźnych i zawodowych”. Powyższe wyliczenie obejmuje większość z punktów EPHOs – w tym, poza podstawowymi punktami 3-5, punkty 1 i 7, ale z istoty swojej nie może być ukierunkowane na unormowanie całości problematyki zdrowia publicznego.
Powyższe przepisy należy odczytywać z punktu widzenia dyspozycji – nieużywającego terminu „zdrowie publiczne” - art. 68 Konstytucji, zgodnie z którym: każdy ma prawo do ochrony zdrowia (ust. 1); jest obowiązkiem władz publicznych zapewnienie obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych – na warunkach i w zakresie określonym w ustawie (ust. 2); szczególna opieka zdrowotna powinna być zapewniona dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku (ust. 3); władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska (ust. 4), jak również do popierania rozwoju kultury fizycznej, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży (ust. 5)14. Względy ochrony zdrowia stanowią również jedną z przesłanek dopuszczalności ustawowego ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela (art. 31 ust. 3 Konstytucji).
Nie prowadząc już bardziej szczegółowych rozważań15, należy dodać, że, jak wynika z ustawodawstwa, termin „ochrona zdrowia” występuje co najmniej w dwóch znaczeniach: szerszym, obejmującym promocję zdrowia, i węższym, przy czym – w zakresie niewątpliwie dotyczącym zdrowia publicznego – inaczej jest w Kodeksie pracy, gdzie jest mowa o profilaktycznej ochronie zdrowia (art.226 i nast.), a inaczej w ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy16, której art.1 jako cel ustawy wskazuje ochronę zdrowia pracujących przed wpływem niekorzystnych warunków związanych ze środowiskiem pracy i sposobem jej wykonywania, redakcyjnie oddzielając ten cel od sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi. O podwójnym rozumieniu ochrony zdrowia – terminu użytego w pkt 3 EPHO, jednakże niewątpliwie w znaczeniu węższym niż zastosowane w Konstytucji RP i w polskim ustawodawstwie - świadczyć mogą sformułowania podstawowych ustaw ustrojowych z dziedziny samorządu terytorialnego dotyczące zakresu zadań jednostek samorządu poszczególnych szczebli w sferze zdrowia: w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym jest mowa tylko o ochronie zdrowia (art. 7 ust. 1 pkt 1)17, podczas gdy w ustawach z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (art. 4 ust. 1 pkt 2) i o samorządzie województwa (art. 14 ust. 1 pkt 2)18 używa się wyrażenia „promocja i ochrona zdrowia”; ponieważ gminy odgrywają największą rolę w promocji zdrowia, należy przyjąć, że w „ochrona zdrowia” w ustawie o samorządzie gminnym obejmuje także promocję zdrowia, inaczej niż w pozostałych ustrojowych ustawach samorządowych.
W każdym razie, w niniejszym raporcie będzie mowa o ochronie zdrowia w rozumieniu pkt 3 EPHO.
Z kolei „promocja zdrowia” (pkt 4 EPHO) znajduje definicję legalną w art. 2 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej19; są to „działania umożliwiające poszczególnym osobom i społeczności zwiększenie kontroli nad czynnikami warunkującymi stan zdrowia i przez to jego poprawę, promowanie zdrowego stylu życia oraz środowiskowych i indywidualnych czynników sprzyjających zdrowiu”. Do takich działań należy także poradnictwo i oświata ukierunkowane na rozwijanie indywidualnej odpowiedzialności za własne zdrowie, co znajduje bezpośredni wyraz także w art. 11 pkt 2 Europejskiej Karty Społecznej, ratyfikowanej przez RP umowy międzynarodowej sporządzonej w ramach Rady Europy w 1961 r.20
Ze względu na zbieżność powołanej definicji ustawowej i rozumienia w EPHO, w niniejszym raporcie będzie można zasadniczo stosować się do zakresu terminu promocji zdrowia odpowiadającego powołanej definicji ustawy o działalności leczniczej.
W odniesieniu do zapobiegania (pkt 5 EPHO), odnosząca się do klasycznej materii zdrowia publicznego, powołana ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zajmuje się m.in. (art. 1 pkt 1) „zasadami i trybem zapobiegania oraz zwalczania zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym zasady i tryb rozpoznawania i monitorowania sytuacji epidemiologicznej oraz podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych w celu unieszkodliwienia źródeł zakażenia, przecięcia dróg szerzenia się zakażeń i chorób zakaźnych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie”. Zarazem ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych21 wskazuje, iż „świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie (art. 15 ust. 1). Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 tej ustawy, „świadczenia na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego wykrywania chorób obejmują: 1) propagowanie zachowań prozdrowotnych, w szczególności poprzez zachęcanie do indywidualnej odpowiedzialności za własne zdrowie; 2) wczesną, wielospecjalistyczną i kompleksową opiekę nad dzieckiem zagrożonym niepełnosprawnością lub niepełnosprawnym; 3) profilaktyczne badania lekarskie w celu wczesnego rozpoznania chorób, ze szczególnym uwzględnieniem chorób układu krążenia oraz chorób nowotworowych; 4) promocję zdrowia i profilaktykę, w tym profilaktykę stomatologiczną obejmującą dzieci i młodzież do ukończenia 19. roku życia; 5) prowadzenie badań profilaktycznych obejmujących kobiety w ciąży, w tym badań prenatalnych zalecanych w grupach ryzyka i u kobiet powyżej 40. roku życia oraz profilaktyki stomatologicznej; 6) profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dziećmi i młodzieżą w środowisku nauczania i wychowania; 7) wykonywanie szczepień ochronnych; 8) wykonywanie badań z zakresu medycyny sportowej obejmujących dzieci i młodzież do ukończenia 21. roku życia oraz zawodników pomiędzy 21. a 23. rokiem życia, którzy nie otrzymują wynagrodzenia w związku z uprawianiem sportu”.
W powyższym wyliczeniu kilkakrotnie użyty został termin „profilaktyka” w różnych formach gramatycznych; w świetle przedstawianej ustawy profilaktyka jest zakwalifikowana jako jeden z rodzajów świadczeń zdrowotnych (także w ogólnej definicji tego świadczenia w art. 5 pkt 40).
Niezależnie od pewnego mieszania ze sobą w powołanych przepisach materii promocji zdrowia i zapobiegania w raporcie można zasadniczo kierować się przedstawionym wyżej ustawowo wyznaczonym rozumieniem zapobiegania – wraz z profilaktyką i wczesnym wykrywaniem chorób, tj. również odpowiednio do zakresu pkt 5 EPHO.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna