Analiza Rynku Turystycznego Stanów Zjednoczonych Manuela Frencel



Pobieranie 0.58 Mb.
Strona1/5
Data06.05.2016
Rozmiar0.58 Mb.
  1   2   3   4   5
Analiza Rynku Turystycznego Stanów Zjednoczonych

Manuela Frencel

I TiR SUM/Z

T1
Spis treści:

I Informacje ogólne…………………………………………………………………...3

1. Polityczne…………………………………………………………………………………………3

2. Geograficzne………………………………………………………………………………………6

3. Gospodarcze……………………………………………………………………………………….7

4. Demograficzne…………………………………………………………………………………….9

5. Komunikacja i łączność…………………………………………………………………………..10

6. Atrakcje turystyczne……………………………………………………………………………...11

II Analiza rynku turystycznego Stanów Zjednoczonych…………………………….31


1.Rynek recepcji turystycznej………………………………………………………………………31


2. Rynek emisji turystycznej………………………………………………………………………..34

2.1. Aktywność turystyczna mieszkańców………………………………………………………….34

3. Branża trystyczna………………………………………………………………………………...34

3.1 Firmy transportowe……………………………………………………………………………..37

4. Znaczenie rynku turystycznego Stanów Zjednoczonych dla Polski……………………………..37

III Podsumowanie……………………………………………………………………46


BIBLIOGRAFIA. SPIS TABEL WYKRESÓW, RYCIN I ZDJĘĆ……………………….......47

I INFORMACJE OGÓLNE
1. Polityczne

Wprowadzenie. Brytyjskie kolonie w Ameryce zerwały z metropolią w 1776 roku, a ostatecznie niepodległość Stanów Zjednoczonych została uznana traktatem paryskim w 1783 roku. W XIX i XX wieku, w wyniku ekspansji na kontynencie północnoamerykańskim i terenach zamorskich do pierwotnych 13 stanów dołączyło 37 kolejnych. Najbardziej traumatycznymi doświadczeniami w historii kraju były wojna secesyjna (1861-65) i wielki kryzys w latach trzydziestych XX wieku. Po zwycięstwach w obu wojnach światowych i zakończeniu zimnej wojny, Stany Zjednoczone pozostają najpotężniejszym państwem na świecie. Dla gospodarki charakterystyczny jest równomierny wzrost, niskie bezrobocie i inflacja oraz szybki postęp technologiczny.



Oficjalna nazwa Stany Zjednoczone Ameryki

Oficjalna nazwa w języku lokalnym United States of America

Nazwa w języku lokalnym United States, USA

Ustrój republika prezydencka

Stolica Waszyngton

Używane języki angielski 82,1%, hiszpański 10,7%, inne języki indoeuropejskie 3,8%, języki azjatyckie i wysp Pacyfiku 2,7%, inne 0,7%; hawajski jest językiem urzędowym stanu Hawaje

Prawo głosu 18 lat; powszechne

Święta narodowe Święto Niepodległości, 4 lipca (1776)



Ryc. 1. Flaga Stanów Zjednoczonych

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Flag_of_the_United_States.svg


Ryc. 2. Godło Stanów Zjednoczonych

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:US-GreatSeal-Obverse.svg
Podział administracyjny: 50 stanów (state) i 1 dystrykt (district)*; Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, California (Kalifornia), Colorado (Kolorado), Connecticut, Delaware, District of Columbia*, Florida (Floryda), Georgia, Hawaii (Hawaje), Idaho, Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, Louisiana (Luizjana), Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan, Minnesota, Mississippi, Missouri, Montana, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Jersey, New Mexico (Nowy Meksyk), New York (Nowy Jork), North Carolina (Karolina Północna), North Dakota (Dakota Północna), Ohio, Oklahoma, Oregon, Pennsylvania (Pensylwania), Rhode Island, South Carolina (Karolina Południowa), South Dakota (Dakota Południowa), Tennessee, Texas (Teksas), Utah, Vermont, Virginia (Wirginia), Washington (Waszyngton), West Virginia (Wirginia Zachodnia), Wisconsin, Wyoming



Ryc. 3. Podział Administracyjny

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:Stany_Zjednoczone-mapa_administracyjna.png
Spory i kwestie międzynarodowe. USA we współpracy z sąsiadami, Kanadą i Meksykiem, wzmacniają środki bezpieczeństwa dla lepszego monitoringu legalnego i nielegalnego przepływu osób i towarów przez granicę; obfite opady wzdłuż granicy z Meksykiem w ostatnich latach złagodziły spory o podział wód; rosyjska Duma nie ratyfikowała jeszcze porozumienia z 1990 roku o granicy morskiej w cieśninie Beringa; rozstrzygnięty spór o granicę morską z Kanadą w rejonie cieśniny Dixona, Morza Beauforta, cieśniny Juan de Fuca i wokół spornych wysp Machias Seal Island i North Rock; nie udało się dojść do porozumienia z Bahamami w sprawie granicy morskiej; baza amerykańskiej marynarki wojennej w zatoce Guantanamo dzierżawiona od Kuby; dzierżawę może zakończyć jedynie zgoda obu stron lub rezygnacja USA; roszczenia Haiti do administrowanej przez USA wyspy Navassa; roszczenia Wysp Marshalla do wyspy Wake; należąca do Samoa Amerykańskiego wyspa Swains znalazła się wśród wysp wyliczonych w projekcie konstytucji Tokelau

Zagrożenie narkotykowe: największy na świecie konsument kokainy przerzucanej z Kolumbii przez Meksyk i Karaiby; konsument ecstasy oraz heroiny, marihuany i metaamferaminy z Meksyku; pomniejszy konsument południowoazjatyckiej heroiny wysokiej jakości, producent marihuany, środków uspokajających, pobudzających, halucynogennych i metamfetaminy; centrum prania pieniędzy


2. Geograficzne

Położenie. Ameryka Północna, nad północnym Atlantykiem i północnym Pacyfikiem, pomiędzy Kanadą i Meksykiem trzecie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji i Kanadzie) i ludności (po Chinach i Indiach); McKinley jest najwyższym punktem Ameryki Północnej, Dolina Śmierci – najniższym





Ryc. 4. Położenie Stanów Zjednoczonych

Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Grafika:LocationUSA.svg
Współrzędne geograficzne 38 00 N, 97 00 W

Powierzchnia całkowita 9 826 630 km2

Powierzchnia - porównanie 31 razy większa od Polski 50 stanów i Dystrykt Kolumbii

Powierzchnia lądu 9 161 923 km2

Powierzchnia wód 664 707 km2

Długość granic 12 034 km

Linia brzegowa 19 924 km

Ukształtowanie terenu rozległa równina centralna, góry na zachodzie, wzgórza i niskie góry na wschodzie; góry i szerokie doliny na Alasce, wulkaniczne wyspy Hawaje

Najwyższy punkt Mount McKinley: 6 194 m

Najniższy punkt Dolina Śmierci (Death Valley): -86 m

Zasoby naturalne węgiel, miedź, ołów, molibden, fosforyty, uran, boksyty, złoto, żelazo, rtęć, nikiel, sole potasowe, srebro, wolfram, cynk, ropa naftowa, gaz ziemny, drewno

Użytkowanie ziemi ziemie uprawne 18,01%, sady i trwałe plantacje 0,21%, inne 81,78% (2005)

Zagrożenia naturalne: tsunami, trzęsienia ziemi i aktywność wulkaniczna wzdłuż wybrzeży Pacyfiku, huragany na wybrzeżu atlantyckim i nad Zatoką Meksykańską, tornada na środkowym zachodzie i południowym wschodzie, lawiny błotne w Kalifornii; pożary lasów na zachodzie; powodzie; wieczna zmarzlina na północy Alaski jest główną przeszkodą rozwoju

Klimat: w większości umiarkowany, zwrotnikowy na Hawajach i Florydzie, arktyczny na Alasce, półsuchy na Wielkich Równinach na zachód od Missisipi, suchy na południowym zachodzie; niskie temperatury zimowe na północnym zachodzie są od czasu do czasu w styczniu i lutym łagodzone wpływem ciepłego wiatru chinook, wiejącego od wschodnich zboczy Gór Skalistych

Problemy ekologiczne: zanieczyszczenie powietrza powodujące kwaśne deszcze w USA i Kanadzie; USA emitują najwięcej na świecie dwutlenku węgla do atmosfery ze spalania paliw kopalnych; zanieczyszczenie wód pestycydami i nawozami sztucznymi; ograniczone zasoby słodkiej wody na zachodzie kraju wymagają ostrożnego zarządzania; pustynnienie


3. Gospodarcze

Gospodarka: Stany Zjednoczone mają największą i najbardziej zaawansowaną technologicznie na świecie gospodarkę, o dochodzie na mieszkańca wynoszącym 43500 dolarów. Większość decyzji w tej wolnorynkowej gospodarce podejmują firmy i osoby prywatne, a rządy stanowe i federalny kupują potrzebne usługi i towary głównie na rynku prywatnym. Amerykańskie firmy cieszą się znacznie większą niż ich odpowiednicy w Europie Zachodniej i Japonii swobodą w podejmowaniu decyzji o rozbudowie bazy produkcyjnej, zwolnieniach zbędnych pracowników czy pracach nad nowymi produktami. Równocześnie jednak, wchodząc na rynki krajowe swoich konkurentów, mają do pokonania większe bariery niż są stawiane firmom zagranicznym w USA. Amerykańskie przedsiębiorstwa pod względem zaawansowania technologicznego, zwłaszcza w dziedzinie IT, medycyny, kosmonautyki i wyposażenia wojskowego, znajdują się w światowej czołówce, chociaż ich przewaga zmalała od zakończenia II wojny światowej. Szybkie tempo postępu technologicznego w znacznej mierze wyjaśnia powstanie ""dwuwarstwowego rynku pracy"", w którym niższa, pozbawiona wykształcenia i kwalifikacji warstwa nie otrzymuje podwyżek, ubezpieczenia zdrowotnego i innych świadczeń porównywalnych z warstwą wyższą. Praktycznie cały wzrost przychodów gospodarstw domowych od 1975 roku nastąpił w 20% gospodarstw o najwyższych dochodach. Reakcja na ataki terrorystyczne z 11 września wykazała znaczną odporność amerykańskiej gospodarki. Wojna w Iraku w marcu i kwietniu 2003 roku, i będąca jej wynikiem okupacja Iraku doprowadziła do znacznego wzrostu nakładów na cele wojskowe. Wzrost gospodarczy w latach 2004-06 zawdzięcza się znacznej poprawie wydajności pracy. Huragan Katrina w sierpniu 2005 roku wywołał rozległe zniszczenia nad Zatoką Meksykańską, miał jednak niewielki wpływ na wzrost gospodarczy. Rosnące ceny ropy w 2005 i 2006 roku zagroziły wzrostem inflacji i bezrobocia, ale do końca 2006 roku zanotowano wzrost gospodarczy. Ropa z importu zaspokaja około 2/3 potrzeb USA. Długofalowymi problemami pozostają nieodpowiednie inwestycje w infrastrukturze gospodarczej, gwałtownie rosnące koszty opieki emerytalnej i medycznej wskutek starzenia się społeczeństwa, znaczny deficyt handlowy i budżetowy oraz stagnacja przychodów biedniejszych grup społecznych. W 2006 roku deficyt w handlu zagranicznym był rekordowy i wyniósł 750 mln dolarów.





Zdj. 1. Huragan Katrina

Źródło: http://www.persianstudents.org/archives/katrina_image.jpg
PKB 13,13 bilionów USD

Wzrost PKB 3,2%

PKB na 1 mieszkańca 44 tys USD

Struktura PKB rolnictwo 0,9%; przemysł 20,4%; usługi 78,6%

Zadłużenie 10,04 bilionów USD

Inflacja 2,5%

Bezrobocie 4,8%

Produkcja energii elektrycznej 3,979 bilionów kWh

Przemysł wiodąca potęga w dziedzinie przemysłu, zróżnicowanego i zaawansowanego technologicznie; ropa naftowa, stal, pojazdy silnikowe, przemysł kosmiczny, telekomunikacja, chemikalia, elektronika, przetwórstwo żywności, dobra konsumpcyjne, drewno, górnictwo

Rolnictwo pszenica, kukurydza, inne zboża, owoce, warzywa, bawełna; wołowina, wieprzowina, drób, nabiał; produkty leśne; ryby

Ziemie nawadniane 223850

Waluta 1 dolar USA (USD) = 100 centów

Eksport - najważniejsi partnerzy Kanada 23,4%, Meksyk 13,3%, Japonia 6,1%, Chiny 4,6%, Wielka Brytania 4,3%

Import – towary:produkty rolne 4,9%, zaopatrzenie dla przemysłu 32,9% (nieprzetworzona ropa naftowa 8,2%), dobra kapitałowe 30,4% (komputery, urządzenia telekomunikacyjne, części pojazdów silnikowych, urządzenia biurowe, maszyny energia elektryczna), dobra konsumpcyjne 31,8% (samochody, odzież, leki, meble, zabawki)

produkty rolne (soja, owoce, kukurydza) 9,2%, zaopatrzenie dla przemysłu (chemia organiczna) 26,8%, dobra kapitałowe (tranzystory, samoloty, części pojazdów silnikowych, komputery, urządzenia telekomunikacyjne) 49,0%, dobra konsumpcyjne (samochody, leki) 15,0%

Import - najważniejsi partnerzy Kanada 16,9%, Chiny 15%, Meksyk 10%, Japonia 8,2%, Niemcy 5%
4. Demograficzne

Ludność 301 139 947 osób

Struktura wiekowa 0-14 lat: 20,2% (mężczyźni 31152050, kobiety 29777438), 15-64 lat: 67,2% (mężczyźni 100995752, kobiety 101365035), 65 lat i więcej: 12,6% (mężczyźni 15858477, kobiety 21991195)

Przyrost naturalny 0,89%

Liczba urodzeń na 1000 osób 14,16

Liczba urodzeń na 1000 osób 8,26

Kobiety/Mężczyźni 50,8% / 49,2%

Śmiertelność niemowląt (liczba zgonów na 1000 urodzeń) 6,37

HIV/AIDS 0,6%

Średnia życia całej populacji 78 lat

Średnia życia kobiet 80,97 lat

Średnia życia mężczyzn 75,15 lat

Analfabetyzm 1%

Analfabetyzm kobiet 1%

Analfabetyzm mężczyzn 1%

Grupy wyznaniowe protestanci 52%, katolicy 24%, mormoni 2%, Żydzi 1%, muzułmanie 1%, inne 10%, bezwyznaniowi 10%

Grupy etniczne: biali 81,7%, czarni 12,9%, Azjaci 4,2%, Indianie i Eskimosi 1%, Hawajczycy i inni mieszkańcy wysp Pacyfiku 0,2%; amerykańskie statystyki nie uznają Latynosów za osobną rasę, Latynos oznacza osobę pochodzącą z krajów Ameryki Łacińskiej (w tym również z Kuby, Meksyku i Puerto Rico)


5. Komunikacja i Łączność

Telefony 268 mln

Telefony komórkowe 219 mln

Numer kierunkowy 1

Stacje radiowe 13769

na falach długich i średnich 4789, UKF 8961, na falach krótkich 19

Stacje telewizyjne 2218

w tym prawie 1000 stacji należących do pięciu głównych sieci - NBC, ABC, CBS, FOX, PBS; około 9000 sieci kablowych

Domena narodowa .us

Dostawcy internetu 195139000

Użytkownicy internetu 205327000

Sieć kolejowa 226 605 km

Sieć drogowa 6 430 366 km

utwardzonych 4165110 km, w tym 75009 km autostrad

Porty lotnicze 14 858

w tym 5119 o nawierzchni utwardzonej

Drogi wodne 41 009 km

Flota handlowa 465 (statków)

13 273 133 BTW
6. Atrakcje turystyczne

Obszar 9372,6 tys. km2; 50 stanów i Dystrykt Kolumbii; ponadto posiadłości w Ameryce Środkowej: Portoryko (terytorium stowarzyszone), Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych i w Oceanii: Guam, Midway, Samoa Amerykańskie i Wake oraz Powiernicze Wyspy Pacyfiku (Wspólnota Marianów Północnych, Wyspy Marshalla, Belau i Federacja Mikronezji);

252,7 min ludności (1991 r.); 27 osób na 1 km2; stolica Waszyngton (3,9 min mieszk.); 74% ludności miejskiej; większe miasta (min): Nowy Jork (8,5), Chicago (6,1), Filadelfia (4,8), Detroit (4,4), Los Angeles (3,5), Boston (2,9), Baltimore (2,4), Pittsburgh (2), Cleveland (1,8), San Francisco (1,6); Amerykanie pochodzenia europejskiego stanowią 84%, Murzyni i inna ludność kolorowa 17%; język angielski; protestanci 66%, katolicy 26%, wyznania mojżeszowego 3%, oprócz tego kilkaset sekt wyznaniowych; grunty orne 20%, łąki i pastwiska 25%, lasy 34%, nieużytki i pozostałe obszary 21%; struktura zatrudnienia: przemysł 16%, rolnictwo 3%, budownictwo 4%, transport 5%, handel 22%, usługi 30%; na 100 km2: 2,3 km linii kolejowych, 68 km dróg o twardej nawierzchni; 643 samochodów osobowych na 1000 mieszkańców; 1 dolar USA = 100 centów.

Charakterystyczną cechą ukształtowania powierzchni Stanów Zjednoczonych jest południkowy układ wielkich krain fizycznogeograficznych. Tworzą one strefy o odmiennym typie krajobrazowym, a ich granice morfologiczne stanowiły często w przeszłości bariery hamujące proces opanowywania i zagospodarowywania poszczególnych regionów kraju.


Wzdłuż wschodniego wybrzeża ciągnie się Nizina Atlantycka łącząca się na południu, u nasady półwyspu Floryda, z Niziną Zatokową. Od zachodu przylegają do niej Appalachy — kraina wyżynno-górska, wzniesiona od 600 do 1000 m n.p.m., pocięta szerokimi dolinami i zapadliskami. Najwyższym szczytem Appalachów jest Mitchell (2037 m n.p.m.) nnłnżnrw w nnłuriniowfii inh nześci. w masywie Gór Błękitnych. Na zachód od Appalachów ciągnie się obszar równinny obejmujący Niziny Wewnętrzne, przechodzące ku południowi w Nizinę Zatokową oraz Wielkie Równiny, zwane również Równinami Prerii. Ich dość monotonny krajobraz urozmaicają miejscami tereny o charakterze wyżynnym (Ozark, wys. do 823 m n.p.m.) lub górskim (Black Hills, najwyższy szczyt Harney 2207 m n.p.m.). W części zachodniej Wielkie Równiny osiągają wysokości dochodzące do 1600 m n.p.m. Przechodzą one w kierunku zachodnim w strefę Kordylierów (ok. 1/3 pow. Stanów Zjednoczonych). Wschodnia ich część — Góry Skaliste — składa się z szeregu biegnących południkowo łańcuchów górskich z licznymi szczytami przekraczającymi wysokość 4000 m n.p.m. (najwyższy Elbert 4399 m), oddzielonych od siebie obniżeniami tektonicznymi, m.in. rozległą kotliną Wyoming. Na zachód od Gór Skalistych leży wyżynno-górski region, obejmujący w części północnej Wyżynę Kolumbii i Wielką Kotlinę z depresyjną Doliną Śmierci (86 m p.p.m. — najniżej położony punkt w Stanach Zjednoczonych), a w części południowej — Wyżynę Kolorado z Wielkim Kanionem. Zachodnią część Kordylierów tworzą dwa równoległe ciągi pasm górskich: Góry Kaskadowe i Sierra Nevada (Whitney 4418 m n.p.m.) oraz biegnące wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego Góry Nadbrzeżne. Rozdziela je pas tektonicznych dolin, m.in. Dolina Kalifornijska i dolina rzeki Willamette.
Powierzchnia Alaski jest w większości górzysta (północna część Kordylierów). Na południu, w paśmie górskim Alaska leży najwyższy szczyt Stanów Zjednoczonych — McKinley (6194 m n.p.m.). Oprócz licznych wulkanów występują tu także lodowce (Malaspina, ok. 4 tys. kma pow.).
Górskim typem krajobrazu, utworzonym wskutek działalności wulkanicznej, odznaczają się Hawaje. Najwyższymi masywami wulkanicznymi są Mauna Kea (4205 m n.p.m.) i Mauna Loa (4170 m n.p.m.).

Na obszarze Stanów Zjednoczonych występują cztery strefy klimatyczne: zwrotnikowa (krańce południowe i południowo-wschodnie, Hawaje), podzwrotnikowa (część środkowa), umiarkowana (część północna, południowa część Alaski) oraz okołobiegunowa (północna część Alaski).


Ze względu na południkowy układ rzeźby terenu oraz obecność zimnych prądów morskich (Labradorskiego i Kalifornijskiego) klimat Stanów Zjednoczonych jest chłodniejszy od klimatu obszarów europejskich położonych na tych samych szerokościach geograficznych. Cechuje go także znacznie większa, aniżeli w Europie, zmienność pogód. Przewaga zachodniej cyrkulacji mas powietrza powoduje, że wybrzeża Oceanu Spokojnego i zachodnie stoki Gór Nadbrzeżnych mają klimat łagodny i wilgotny; na południu średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 13°C, w lipcu 21 °C, natomiast w części północnej odpowiednio 6 i 12°C. Wewnętrzny obszar Kordylierów (na wschód od Gór Nadbrzeżnych), w którym osłabiony jest wpływ morskich mas powietrza, ma klimat suchy (zwłaszcza w kotlinach), z najwyższymi na południowym-zachodzie temperaturami w Stanach Zjednoczonych (śr. temp. w lipcu dochodzi miejscami do 33°C). We wschodniej części kraju znaczne są wahania temperatur w ciągu roku, związane ze zmiennym wpływem mas wilgotnego powietrza zwrotnikowego znad Zatoki Meksykańskiej oraz suchych mas powietrza polarnego. Średnia temperatura w styczniu wynosi od -20°C na północy kraju do 20°C na południu Florydy, w lipcu odpowiednio od 18 do 29°C.

Roczne sumy opadów wynoszą w południowej części wybrzeża zachodniego ok. 300-500 mm, w północnej natomiast 1500-3000 mm. W Kordylierach ich wielkość waha się od 50 mm (na pustynnych terenach Wielkiej Kotliny) do ok. 1000 mm w najwyższych partiach Gór Skalistych, na pozostałym obszarze od 400-600 mm na północy i 600-800 mm na Nizinie Zatokowej do 1200-1400 mm na Florydzie. Wschodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych nawiedzane jest czasami przez silne huragany, wnętrze kraju przez tornada.

W południowej części Alaski średnia temperatura stycznia wynosi ok. -2°C, lipca 14°C, natomiast na północy odpowiednio -27°C oraz 4°C. Zróżnicowana jest również roczna suma opadów — od ok. 5000 mm (głównie w postaci śniegu) na Wyspie Bara-nowa (Archipelag Aleksandra) do 110 mm w Barrow nad Morzem Arktycznym. Na Hawajach temperatura powietrza w ciągu całego roku jest wyrównana (w lutym 18-21°C, w sierpniu 21 -25°C). Średni opad roczny na stokach dowietrznych wynosi 3500-4000 mm, a na stokach zawietrznych i w osłoniętych przez nie dolinach zaledwie 300-400 mm.

Większa część terytorium Stanów Zjednoczonych należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego. Zlewisko Oceanu Spokojnego obejmuje nieco mniej niż 1/4 terytorium kraju. Kontynentalny dział wodny tworzą Góry Skaliste. Wielka Kotlina stanowi obszar bezodpływowy. Największą rzeką jest Missisipi z Missouri (dł. 6230 km, pow. dorzecza 3,2 min km2), zbierająca dopływy z Appalachów (Ohio, dł. 1578 km), i Gór Skalistych (Platte ok. 1500 km, Arkansas 2333 km, Red 2043 km). System wodny dorzecza Missisipi łączy przez system kanałów Zatokę Meksykańską z największym zbiornikiem jeziornym Ameryki, jakim jest zespół Wielkich Jezior (Jezioro Górne 82,4 tys. km2, Jezioro Michigan 58 tys. km2, Huron 59,5 tys. km2, Erie 25,6 tys. km2, Ontario 19,7 tys. km2) połączonych Rzeką św. Wawrzyńca. Między jeziorami Erie i Ontario znajduje się wodospad Niagara (51 m wysokości). Do Zatoki Meksykańskiej wpływa, oprócz Missisipi, wiele innych rzek południowej części Stanów Zjednoczonych, m.in. Rio Grandę (dł. 3033 km), Brazos (ok. 1300 km) i Alabama (967 km). Ze wschodnich stoków Appalachów spływają liczne, krótkie rzeki uchodzące bezpośrednio do Oceanu Atlantyckiego (m.in. Hudson, Connecticut, Susquehanna). Główne systemy wodne zachodniej — należącej do zlewiska Oceanu Spokojnego — części Stanów Zjednoczonych, to: Kolumbia (dł. 2026 km) z dopływem Snake (ok. 1600 km), Kolorado (2333 km) oraz Sacramento z San Joaquin. Na bezodpływowym obszarze Wielkiej Kotliny występują rzeki okresowe oraz słone jeziora (m.in. Wielkie Jezioro Słone o powierzchni zmieniającej się sezonowo od ok. 4,8 do 6,1 tys. km2). Największą rzeką Alaski jest Jukon (dł. 3392 km), uchodzący do Oceanu Spokojnego.





Zdj. 2. wodospad Niagara

Źródło: http://www.dobrypasterz.pl/img_upl/2233.jpg

Strefy roślinności we wschodniej części Stanów Zjednocznych mają układ równoleżnikowy. Dawne lasy i prerie zostały tu w znacznym stopniu zastąpione użytkami rolnymi. Tereny leśne stanowią 34% ogólnej powierzchni kraju. Na północnych krańcach występują lasy iglaste, w rejonie Wielkich Jezior i Nowej Anglii mieszane, dalej na południe liściaste i iglaste (zwłaszcza na nizinach), a na Florydzie - - wiecznie zielone lasy liściaste, namorzynowe (mangrowe) i zarośla palmowe. W środkowej i zachodniej części kraju strefy roślinne mają układ zbliżony do południkowego. Obszary położone na zachód od Missisipi zajmuje pas prerii, przechodzący dalej w kierunku zachodnim w roślinność sucholubną oraz półpustynie i pustynie (w kotlinach śródgórskich Kordylierów). Wyżej położone partie górskie porastają lasy iglaste (m.in. jodłowo-świerkowe), a ponad górną ich granicą (3400 m n.p.m.) panuje roślinność alpejska. W południowej części strefy nadbrzeżnej Oceanu Spokojnego występują lasy twardolistne oraz zarośla typu makia. Południowo-zachodnie wybrzeża Alaski pokrywają bujne lasy iglaste, przechodzące w części środkowej w tajgę. Północne i zachodnie obszary zajmuje tundra. Na Hawajach występuje roślinność o charakterze tropikalnym.



Świat zwierzęcy Stanów Zjednoczonych odznacza się występowaniem wielu gatunków endemicznych. Należy do nich m.in. niedźwiedź czarny, jeleń wirgiński, puma, kojot (wilk stepowy), bizon, a na terenie Alaski renifer karibu i wół piżmowy. Faunę reprezentuje również niedźwiedź grizli (podgatunek niedźwiedzia brunatnego), ryś, rosomak, szop, bóbr, aligator, grzechotnik i sęp. Na Hawajach żyją m.in. węże, jaszczurki i żółwie. W wyniku zdziczenia zwierząt domowych występują tam również niewielkie ilości dzikich kóz, owiec, świń, kotów, psów oraz dzikiego bydła. Utrzymaniu się naturalnej fauny w Stanach Zjednoczonych sprzyja w dużym stopniu dobrze zorganizowany system ochrony przyrody. Istnieje tu 38 parków narodowych oraz ok. 270 obszarów chronionych, z których 2/3 stanowią ogólnonarodowe pomniki przyrody, pozostałe zaś mają znaczenie historyczne lub rekreacyjne.
Przypuszcza się, że pierwotni mieszkańcy obecnych Stanów Zjednoczonych — Indianie — przybyli z Azji przez Cieśninę Beringa w epoce lodowcowej. Zasiedlili początkowo Alaskę, a następnie pozostałe tereny Ameryki. Najstarsze ślady istnienia człowieka pochodzą sprzed 40000-60000 lat. Rdzenna ludność, należąca do rasy mongoloidalnej, zachowała pomimo znacznej ewolucji podstawowe cechy tej rasy, jak żółtobrązowe zabarwienie skóry, proste czarne włosy itp. W okresie przedkolumbijskim żyło na terytorium obecnych Stanów Zjednoczonych 8 dużych grup kulturowych, w których wyróżnia się ok. 50 grup językowych (największe: Algonkinowie, Atapaskowie, Irokezi, Siuksowie). Ogólna liczba ludności indiańskiej wynosiła pod koniec XV w. ok. 700 tys. osób. Pozostałościami z epoki przedkolumbijskiej są m.in. kurhany grobowe (ok. 1000 r. p.n.e.) odkryte we wschodniej części Stanów Zjednoczonych (Adena, Hopewell) oraz kurhany kultowe (ok. 700-1700 r. n.e.) znalezione również w tej części kraju. Na południo-zachodzie istniała na początku naszej ery kultura wyplataczy koszy, która zapoczątkowała ok. 700 r. kulturę Pueblo (tarasowe osiedla, np. Mesa Verde w stanie Kolorado). W Arizonie na początku naszej ery wykształciła się kultura Hohokam (Casos Grandes — kompleksy mieszkalne), a w dolnie Rio Grandę kultura Mogollon (dekoracja ceramiki).

Pierwszym europejczykiem, który wylądował na kontynencie amerykańskim był prawdopodobnie wiking Leif Erikson, który ok. 1000 r. dopłynął z Grenlandii do wybrzeży Labradoru (ob. terytorium Kanady). Jednakże proces ekspansji europejskiej w Nowym Świecie rozpoczął się dopiero po odkryciu Ameryki przez Kolumba (10 X 1492 r.). Obszar północnoamerykański kolonizowali Hiszpanie (od strony Rio Grandę i Morza Karaibskiego), Francuzi (od Kanady), Holendrzy (od ujścia rzeki Hudson) i Anglicy (od wschodnich wybrzeży). Pierwsza osada angielska — Jamestown (stan Wirginia) została założona w 1607 r. W 1620 r. przybyli do Nowej Anglii tzw. "pielgrzymi" purytanie — emigranci brytyjscy szukający schronienia przed prześladowaniami religijnymi ze strony kościoła anglikańskiego.

Napływ dalszych osadników angielskich doprowadził z biegiem czasu do powstania na wschodzie Stanów Zjednoczonych (na terenach od Oceanu Atlantyckiego po Appalachy) 13 kolonii: New Hampshire, Massachusetts, Connecticut, Rhode Island (kolonie północne), Nowy Jork, New Jersey, Pensylwania, Delaware (kolonie środkowe) oraz Maryland, Wirginia, Karolina Północna, Karolina Południowa i Georgia (kolonie południowe). Poszczególne grupy kolonii cechowała znaczna odrębność gospodarcza i społeczno-kulturowa. Duże różnice występowały zwłaszcza między koloniami północnymi, w których podstawowym źródłem utrzymania była eksploatacja lasów, eksport skór zwierzęcych oraz rolnictwo oparte na drobnej własności ziemskiej, a południowymi o przewadze gospodarki plantacyjnej wykorzystującej pracę niewolników murzyńskich. Położone między nimi obszary tzw. wybrzeża środkowego stanowiły strefę przejściową. Dominowała w niej duża własność feudalna dzierżawiona drobnym farmerom. Po wyparciu Holendrów z tzw. Nowych Niderlandów, Anglicy rozpoczęli kolonizację ziem położonych na zachód od Appalachów, napotykając w dolinie Missisipi na opór osadników francuskich. Doszło do wojen angielsko-francuskich (1689-97, 1701-13, 1745-48, 1754-63 r.) zakończonych opanowaniem przez Brytyjczyków wschodniej części Luizjany, a także francuskich terytoriów w Kanadzie.

Rozwój terytorialny i gospodarczy kolonii angielskich, któremu towarzyszyło kształtowanie się poczucia własnej siły i odrębności napotkał sprzeciw metropolii. Merkantylistyczna polityka Anglii hamowała zwłaszcza rozwój amerykańskiego przemysłu, handlu i żeglugi. Jej wyrazem było m.in. arbitralne ustalenie cen na towary produkowane przez kolonistów, zakaz przewozu wyrobów amerykańskich na statkach nie należących do Wielkiej Brytanii, zabronienie osiedlania się na terenach położonych na zachód od Ap-palachów itp. Do szczególnie krytykowanych należała m.in. ustawa o cle na herbatę. Na znak protestu mieszkańcy Bostonu zatopili w 1773 r. ładunek herbaty przywiezionej na statkach Towarzystwa Wschodnioindyjskiego. Nastąpiły represje ze strony władz metropolii, które doprowadziły do wybuchu w 1775 r. wojny amerykańskiej o niepodległość. 4 lipca 1776 r. ogłoszono Deklarację Niepodległości Stanów Zjednoczonych, jednakże działania wojenne zakończono dopiero w 1783 r. Przełomowe bitwy stoczono pod Saratogą (1777 r.) i Yorktown (1781 r.), a bohaterami walki o niepodległość byli zwłaszcza: Jerzy Waszyngton (1732-99   r.), Tomasz Jefferson (1743-1826 r.), Benjamin Franklin (1706-90 r.), a z cudzoziemców: Tadeusz Kościuszko (1746-1817), Kazimierz Pułaski (1747-79 r.) i  Marie Joseph La Fayette (1757-1834 r.). W  1787 r.uchwalono konstytucję  Stanów Zjednoczonych, a w 1789 r. J. Waszyngton został pierwszym prezydentem niepodległego państwa, składającego się z niezależnych stanów połączonych unią.

Po uzyskaniu niepodległości nasiliła się ekspansja terytorialna ku zachodowi. W 1803 r. Stany Zjednoczone zakupiły od Francji (za 15 min dolarów) pozostałą część Luizjany - ok. 3 min km2 terenów obejmujących zachodnią część dorzecza Missisipi. W 1819 r. wymogły na Hiszpanii odstąpienie Florydy i Oregonu (za cenę 5 min dolarów), w 1845 r. na Meksyku odstąpienie Teksasu, a w 1848 r., po zwycięskiej wojnie z Meksykiem, opanowały Kalifornię, Nowy Meksyk, Arizonę, Nevadę, Utah, Kolorado i część stanu Wyoming. Rozszerzenie terytorium i znaczny rozwój gospodarczy wzmogły napięcie społeczne i walkę  przemysłowo-handlowej Północy z plantatorsko-niewolniczym Południem (w 1860 r. produkcja Północy przewyższała dziewięciokrotnie wartość produkcji Południa). Doszło do secesji stanów południowych12 i wybuchu wojny domowej (1861-65 r.), zakończonej zwycięstwem Północy i zniesieniem niewolnictwa w całych Stanach Zjednoczonych. Po wojnie kontynuowano ekspansję terytorialną — w 1867 r. Stany Zjednoczone odkupiły od Rosji Alaskę (za cenę 7,2 min dolarów)13, a po pokonaniu w 1898 r. Hiszpanii zaanektowały Filipiny, wyspy Guam i Puerto Rico oraz przejęły kontrolę nad Kubą14. W tym samym roku opanowały Hawaje.


Rozwojowi terytorialnemu towarzyszyła akcja zasiedlania nowych ziem. Z biegiem lat dolina Missisipi i prerie zostały zamienione na pola uprawne, a obszary na południu przekształcono w plantacje roślin podzwrotnikowych. W dalszej drodze na zachód przeszkodę stanowiły Góry Skaliste. Ich pokonanie wiązało się z odkryciem w Dolinie Kalifornijskiej w 1848 r. bogatych złóż złota, co spowodowało gwałtowny napływ osadników na tereny położone w strefie wybrzeża Oceanu Spokojnego. Istotną rolę w kształtowaniu się krajobrazu zagospodarowywanych obszarów Stanów Zjednoczonych odegrały ustawy Kongresu z lat 1785 i 1787 (tzw. land or donances), określające zasady pomiaru i nadawania ziemi. Zgodnie z nimi kolonizowane tereny dzielono, po przeprowadzeniu dokładnych pomiarów, na kwadratowe pola o powierzchni 36 mil2 (townships), które dzielono z kolei na 36 równych sekcji (sections), a te parcelowano na ćwiartki (quarters) powierzchni 160 akrów, czyli 64 hektarów. Stanowiły one dominującą jednostkę osadniczą. Drogi i ulice prowadzono wzdłuż linii granicznych między działkami. W wyniku tego systemu powstały szachownice pól i kwadraty dzielnic miejskich. Podział ten sprzyjał utrzymaniu rozproszonego osadnictwa rolniczego oraz wpłynął na wytyczenie granic między niektórymi stanami, a także mniejszymi jednostkami administracyjnymi.

Podbój i kolonizacja nowych ziem przez Stany Zjednoczone były dokonywane często przy użyciu brutalnych i okrutnych metod. W wyniku zbrojnego zaboru terytoriów indiańskich i masowej eksterminacji całych niekiedy plemion, liczebność Indian pod koniec XIX w. spadła do ok. 250 tys. Zamknięto ich w rezerwatach zakładanych z reguły na najgorszych terenach, często pustynnych. Dopiero w 1923 r. przyznano im obywatelstwo Stanów Zjednoczonych.


Kolonizacja wywarła istotny wpływ na rozwój amerykańskiej kultury, zwłaszcza literatury, muzyki, teatru i filmu. Odegrała także ważną rolę w kształtowaniu się nowej mentalności społeczeństwa amerykańskiego. Osadnicy przybywający ze wschodniego wybrzeża w dolinę Missisipi przestawali myśleć kategoriami europejskimi. Zaczynali przyzwyczajać się do szerokiego rozmachu i perspektyw, jakie dawał bezkresny obszar Nizin Wewnętrznych, a następnie Wielkich Równin.

Procesowi zasiedlania ziem amerykańskich w XVII i XVIII w. towarzyszył rozwój tzw. stylu kolonialnego, który wyraził się głównie w architekturze. Odznaczał się on rozmaitością form związanych z narodowymi tradycjami osadników, utylitaryzmem, a także opóźnieniem w stosunku do rozwoju sztuki w kraju macierzystym.

Najbardziej reprezentacyjny był angielski styl kolonialny, występujący na wybrzeżu wschodnim (w północnej jego części budownictwo drewniane o konstrukcji ryglowej, w południowej natomiast domy murowane o dwuspadowych dachach i kominach w części szczytowej). W końcu XVII w. rozpoczął się szybki rozwój urbanistyki - założenia miast na planie szachownicowym (m.in. Filadelfia, Williamsburg), a po 1720 r. rozprzestrzenił się angielski palladianizm, którego wyrazem był tzw. styl georgiański (liczne domy w miastach i rezydencjach wiejskich, np. Mount Vernon, budowle użyteczności publicznej, m.in. Independence Hali w Filadelfii, kościoły wzorowane na budowlach londyńskich, zwłaszcza Ch. Wrena, np. Trinty Church w Newport). Od ok. 1780 r. rozwijał się klasycyzm, w którym przejawiały się m.in. dążenia do stworzenia własnej sztuki narodowej (np. kapitol w Richmond). Powstały nowe założenia urbanistyczno-architektoniczne (m.in. plan Waszyngtonu), gmachy rządowe (Biały Dom i Kapitol w Waszyngtonie) oraz rezydencje wiejskie.

We francuskim stylu kolonialnym, występującym głównie w regionie Wielkich Jezior, Illinois i Luizjanie, przeważały początkowo budowle drewniane (forty i domy o konstrukcji słupowej), a później murowane.

W stylu hiszpańskim, rozwijanym na obszarze Florydy, Teksasu, Nowego Meksyku i Kalifornii, zaznaczyły się zwłaszcza zespoły misyjne, początkowo o prymitywnych formach opartych na tradycjach miejscowych, później o cechach renesansowej i barokowej architektury hiszpańskiej. Wznoszono także murowane domy z wystającymi dachami i podcieniami oraz miejskie — o wewnętrznych dziedzińcach i zewnętrznych 2-3 kondygnacjowych żelaznych galeriach.
W drugiej połowie XIX w. w budownictwie amerykańskim zaznaczyły się tendencje historyczne i eklektyczne. W latach dziewięćdziesiątych awangardową w skali światowej stała się twórczość architektów tzw. szkoły chicagowskiej (m.in. W. Le Baron Jenney, D.H. Burnham, L.H. Sullivan), odznaczająca się zastosowaniem stalowej konstrukcji szkieletowej w budownictwie wysokościowym (Home Insurance Building, Reliance  Building i Auditorium Building w Chicago, Guaranty Trust Building w Buffalo, Woolworth Building w Nowym Jorku 17 i in.). Wywarła ona decydujący wpływ na rozwój nowoczesnej architektury na świecie.
Rosnącej potędze gospodarczej Stanów Zjednoczonych w drugiej połowie XIX w. i na początku  XX w. towarzyszyła dążność do ekonomicznego, a następnie politycznego podporządkowana sobie wielu krajów formalnie niezawisłych. Terenem ingerencji stał się przede wszystkim obszar Ameryki Środkowej i Południowej. Powołując się na doktrynę Monroe'go: „Ameryka dla Amerykanów", która orzekła, że kontynent amerykański nie może być skolonizowany przez jakiekolwiek mocarstwo europejskie, Stany Zjednoczone wypierały konkurentów z tego regionu świata. Amerykańska marynarka wojenna ingerowała m.in. w Chile (1891 r.), Brazylii (1893-94 r.), Nikaragui (1894 r.), na Kubie (1898, 1906, 1907, 1910 i 1912 r.), w Hondurasie (1905, 1907, 1910 r.), Kolumbii (1903, 1904 r.), Panamie (1904 r.) i Dominikanie (1916 r.).
Podczas I wojny światowej Stany Zjednoczone, początkowo neutralne, udzieliły pomocy aliantom, a w 1917 r. przystąpiły do działań wojennych po stronie Ententy. Po wojnie stały się najpotężniejszym krajem kapitalistycznym i wierzycielem wielu" państw. W 1929 r. wybuchł największy w historii Stanów Zjednoczonych kryzys gospodarczy. Jego przezwyciężenie nastąpiło w wyniku szeregu przedsięwzięć ekonomicznych i społecznych realizowanych od 1933 r. (tzw. new deal), a także dzięki poprawie koniunktury w przemyśle amerykańskim (zwłaszcza zbrojeniowym) w okresie II wojny światowej, do której Stany Zjednoczone przystąpiły w 1941 r. (po ataku japońskim na Pearl Harbor).

W okresie powojennym zewnętrzną politykę władz amerykańskich cechowała dążność do rozszerzania swoich wpływów za granicą, głównie poprzez udzielanie licznym krajom pomocy gospodarczej, a także poprzez zakładanie w wielu rejonach świata baz wojskowych oraz paktów militarnych. Celem osiągnięcia dominacji w świecie, rząd Stanów Zjednoczonych realizował w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych doktrynę tzw. „zimnej wojny". Wojska amerykańskie interweniowały w Korei, Libanie, na Kubie i Półwyspie Indochińskim. Po częściowej rezygnacji z polityki zimnowojennej w latach siedemdziesiątych nastąpił kilkuletni okres ponownego usztywnienia postaw władz amerykańskich w polityce zagranicznej. Stało się to widoczne zwłaszcza w odniesieniu administracji Stanów Zjednoczonych do sytuacji politycznej w państwach Ameryki Środkowej (Nikaragua, Grenada), a także w jej dążeniu do realizacji programu militaryzacji kosmosu.

Oprócz pozycji supermocarstwa Stany Zjednoczone odgrywają dużą rolę jako jeden z głównych na świecie ośrodków sztuki nowoczesnej. Na szczególną uwagę zasługuje architektura, której wybitnym przedstawicielem był F.L. Wright (1869-1958 r.) — twórca koncepcji tzw. architektury organicznej, polegającej na jak najściślejszym jej zespoleniu z otaczającą przyrodą przy maksymalnym uwzględnieniu potrzeb człowieka (Dom nad wodospadem w Bear Run, 1936 r„ zespół budynków firmy S.C. Johnson w Racine, 1936-39 r. i in.). Znanymi twórcami w tej dziedzinie byli także: W. Lescaze, R.M. Hood, L Kahn, E. Saarinen, R. Neutra, L. Skidmore, N.A. Owings, J.O. Merville, Ph. Johnson. W malarstwie, obok tendencji realistycznych (E. Hopper, B. Shahn) rozwijał się kierunek abstrakcyjny (S. Macdonald — Wright, M. Russel, A. Reinhardt, W. de Kooning, M. Rothko, A. Gorky, F. Kline, J. Pollock, M. Tabeu i in.). Powiązanie sztuki z życiem codziennym znalazło odzwierciedlenie w twórczości pop-artu (R. Rauschenberg). W dziedzinie rzeźby wyróżnić należy nurty: eks-presjonistyczny (G. Lachaise), kubistyczny (E. Nadelman), realistyczny (W. Zorach) i abstrakcyjny (A. Calder, T. Roszak, S. Lipton, D. Smith). W zakresie literatury na szczególne podkreślenie zasługuje zwłaszcza twórczość J. Londona, J. Steinbecka, E. Caldwella, E. Hemingwaya, W. Faulknera,  E. O'Neilla i A. Millera. Wybitne osiągnięcia ma amerykańska kinematografia. Do grona znanych reżyserów należą m.in. D.W. Griffith, E.S. Porter, M. Sennett, C. De Mille, E. Lubitsch, W. Disney, M. Hawks, A. Hitchcock, J. von Sternberg, J. Huston, F. Capra, J. Ford, F. Zinnemann, O. Welles, E. Kazań, S. Kubrick, F.F. Coppola i S. Spielberg. Podkreślić należy światowy zasięg oddziaływania twórczości muzycznej, m.in. jazzowej (L. Armstrong, J. Oliver, J.R.  Morton,  B.  Bolden  i  in.) oraz musicali (C. Porter, G. Gershwin, J. Bernstein).

Stany Zjednoczone są krajem odgrywającym również czołową rolę w rozwoju współczesnej nauki i techniki. Osiągnięcia w tej dziedzinie wpływają w znacznym stopniu na atrakcyjność turystyczną tego państwa.



Regiony turystyczne Na obszarze Stanów Zjednoczonych można wyróżnić 8 regionów turystycznych: Nową Anglię, Nizinę Nadbrzeżną (w tym subregiony: Atlantycki, Florydy, Niziny Zatokowej), Środkowe i Południowe Appalachy, Wielkie Jeziora, Stany Środkowe, Kordyliery (w tym subregiony: Gór Skalistych, Wyżyn i Kotlin Śródgórskich, Gór Kaskadowych i Sierra Nevada, Wybrzeża Oceanu Spokojnego), Alaskę i Hawaje.

Nowa Anglia Region ten obejmuje stany: Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island i Connecticut. Większą część jego powierzchni stanowią tereny wyżynno-górskie (pn. część Appalachów) osiągające wysokość 1917 m n.p.m. (Góra Waszyngtona w Górach Białych). Jedynie na wschodzie, wzdłuż wybrzeży Oceanu Atlantyckiego ciągnie się pas nizin. Największą rzeką jest Connecticut (655 km dł.). Krajobraz omawianego regionu został w znacznym stopniu uformowany w wyniku zlodowacenia plejs-toceńskiego, którego pozostałością są m.in. wzgórza morenowe, głazy narzutowe i jeziora. Szczególną jego cechą jest również specyficzny styl budownictwa wiejskiego, w którym zachowało się wiele elementów architektury europejskiej, nietypowej dla pozostałych regionów Stanów Zjednoczonych.

Największym miastem, a zarazem głównym ośrodkiem ruchu turystycznego Nowej Anglii jest Boston — jeden z głównych ośrodków życia gospodarczego i kulturowego kraju, stolica stanu Massachusetts. Założony w 1630 r. przez przywódcę grupy kolonistów — purytanów J. Winthrapa, był w latach 1643-84 stolicą konfederacji Nowej Anglii o rozwiniętej funkcji naukowej i oświatowej (w 1635 r. powstała tu pierwsza szkoła bezpłatna, a w 1653 r. — pierwsza biblioteka publiczna). W XVIII w. stał się ośrodkiem oporu przeciw Anglii i kolebką ruchu niepodległościowego (krwawe starcie ludności z wojskami angielskimi w 1770 r., zwane bostońską masakrą). Zatopienie przez Amerykanów w porcie bostońskim transportu herbaty w 1773 r. (na znak protestu przeciw cłom nałożonym przez Wielką Brytanię) stało się zarzewiem wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Najstarsza część miasta, położona na półwyspie Boston, ma gęstą zabudowę i nieregularną sieć ulic. Na pozostałym obszarze przeważa zabudowa niska, wkomponowana w pagórkowaty krajobraz. Wśród zabytków na uwagę zasługują zwłaszcza domy mieszkalne z XVII-XIX w.,  budowle administracji i użyteczności publicznej z XVIII w. (m.in. Stary i Nowy Dom Stanowy) i XIX w. (szpital Massachusetts, giełda, Bostońska Biblioteka Publiczna) oraz kościoły z XVIII w. (Christ Church, King's Chapel) i XIX w. (m.in. katedra Św. Pawła w stylu klasycystycznym). W Bostonie znajduje się siedziba Harvard University - najstarszego (zał. w 1636 r.) i jednego z czołowych uniwersytetów amerykańskich. Światową sławę ma Instytut Technologii (Massachusetts In-titute of Technology), a także Bostońska Orkiestra Symfoniczna (zał. w 1881 r.). Atrakcję turystyczną stanowią miejscowe muzea, zwłaszcza Fogg Art Museum (sztuka starożytna i orientalna, rzeźba romańska i gotycka).

Do miast o walorach historycznych należy Plymouth. Tutaj w 1620 r. przybił (po krótkim postoju w Provincetown) żaglowiec "Mayflower", przywożąc z Anglii pielgrzymów — purytanów (102 osoby), będących jedną z pierwszych grup osadników angielskich na kontynencie amerykańskim. W istniejącym w pobliżu muzeum — skansenie Pi-Igrim Village można zapoznać się z warunkami życia kolonistów na wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych. W porcie Plymouth znajduje się kopia żaglowca „Mayflower".
Liczne pamiątki z okresu kolonizacji zachowały się w Hartford (dom H. Beecher Stove — autorki powieści Chata wuja Toma, dom M. Twaina), New Haven (siedziba Yale University, zał. w 1701 r.), Auguście (fort z XVIII w. i Dom Stanowy z XIX w.), Dover (stare osadnictwo angielskie z XVII w.), Providence (dom Johna Browna z 1786 r. i Stefana Hopkinsa z 1707 r., kościół baptystów z 1775 r.) oraz Wiscasset (oryginalna architektura domów mieszkalnych z XVIII i XIX w.).

Rozwojowi turystyki w Nowej Anglii sprzyjają walory wypoczynkowe wybrzeży morskich. Dogodne warunki do uprawiania kąpieli i sportów wodnych występują zwłaszcza w rejonie zatoki Cape Cod, Narragansett i Buzzards oraz cieśnin Rhode Island, Long Island i Nantucket. Do najbardziej znanych kąpielisk należą: Newport, Hyannis, Eastham, Falmouth, Brewster, Sandwich, Yarmouth, Tiverton, Martha's Vineyard, Błock Island i Bridgeport.


W północnej części wybrzeża, na wyspie Mount Desert znajduje się park narodowy Acadia, znany m.in. dzięki licznym gatunkom żyjących tu ptaków, a także grotom skalnym i klifom powstałym wskutek niszczącej działalności wód morskich.
Wewnętrzne obszary omawianego subregionu, to teren atrakcyjny dla miłośników turystyki wędrownej, a także wypoczynku weekendowego. Wiele starych farm zostało przekształconych w tzw. residential farms — posiadłości wiejskie służące głównie krótkoterminowym pobytom turystycznym. W górskich miejscowościach występują dogodne warunki do uprawiania sportów zimowych. Najbardziej znaną stacją narciarską jest Berlin, położony w Górach Białych u podnóża Góry Waszyngtona — siedziba najstarszego w Stanach Zjednoczonych (zał. w 1872 r.) Klubu Narciarskiego Nansen. Do popularnych miejscowości tego typu należą ponadto: Franconia, Center Ossipee, Killington, Magie Mountain, Mount Snów i Stowe.

Nizina Nadbrzeżna Subregion Atlantycki. Subregion ten obejmuje większą część Niziny Atlantyckiej. Na północy sięga do Nowej Anglii, na południu - do Florydy, na zachodzie jego granice wyznaczają Appalachy.

Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta z licznymi półwyspami i estuariami rzek (Hudson, Delaware, Susquehanna, Potomac). Północną część wybrzeża atlantyckiego zajmują silnie zurbanizowane tereny megalopolis, obejmujące m.in. zespoły miejskie Nowego Jorku, Waszyngtonu, Filadelfii i Baltimore. Koncentruje się w nich większa część ruchu turystycznego omawianego obszaru.

Nowy Jork — światowe centrum finansowo-handlowe, jeden z najważniejszych ośrodków przemysłowych i naukowych Stanów Zjednoczonych, węzeł komunikacyjny o znaczeniu międzynarodowym — leży przy ujściu rzeki Hudson do Oceanu Atlantyckiego na
wyspach Manhattan, Long Island, Staten Is-land i kilkunastu mniejszych oraz częściowo na kontynencie. Historia miasta sięga początku XVII w. W 1614 r. osadnicy holenderscy założyli na wyspie Manhattan faktorię handlową, obok której powstało w 1625 r. osiedle handlowe Nowy Amsterdam. W 1664 r. zdobyli je Anglicy i przemianowali na Nowy Jork. W XVIII w. miasto pełniło funkcję ośrodka ruchu niepodległościowego Stanów Zjednoczonych, stając się równocześnie największym portem i centrum przemysłowym kraju. Było także w latach 1785-90 stolicą państwa. W XIX w. stanowiło główne centrum oligarchii finansowej (Wall Street). Od 1946 r. znajduje się tu stała siedziba ONZ. W obrębie Nowego Jorku wyróżnia się 5 głównych dzielnic: Manhattan (na wyspie o tej samej nazwie), Brooklyn i Oueens (w zach. części wyspy Long Island), Bronx (na kontynencie) i Richmond (na wyspie Staten Island).  Centralna  dzielnica —  Manhattan spełnia funkcje nowojorskiego city. Mieszczą się tu siedziby koncernów przemysłowych, handlowych, komunikacyjnych, ubezpieczeniowych, reklamowych i hoteli, a także większość nowojorskich lokali rozrywkowych i teatrów (głównie wzdłuż i w pobliżu ulicy Broadway). Brak przestrzeni i wysoka renta gruntowa przyczyniły się do powstania licznych „drapaczy chmur" (m.in. Rockefeller Center, Empire State Building, zespół gmachów ONZ), które nadają charakterystyczne piętno sylwetce miasta. Manhattan odznacza się także dużym kontrastem zabudowy mieszkaniowej. Obok ekskluzywnych obiektów (głównie w środkowej i wschodniej części dzielnicy) znajdują się tu rozległe slumsy zamieszkane przeważnie przez ludność murzyńską (Harlem) i portorykańską. W pobliżu Manhattanu, na jednej z licznych drobnych wysp — Liberty, wznosi się Statua Wolności — posąg podarowany w 1884 r. Stanom Zjednoczonym przez Francję. Pozostałe dzielnice Nowego Jorku pełnią funkcje głównie mieszkalne. Przeważa w nich budownictwo o średnim i niskim standardzie. Obszary mieszkaniowe ludności zamożnej leżą w peryferyjnej strefie aglomeracji, m.in. we wschodniej części wyspy Long Island.



Zdj. 3. Manhattan

Źródło: http://www.atpm.com/7.01/new-york-ii/images/manhattan.jpg

Większość zabytkowych budowli Nowego Jorku pochodzi z XVIII i XIX w. Należą do nich m.in.: Kaplica Św. Pawła (XVIII w.) i kościół St. Mark's-in-the Bowerie (XVIII w.) oraz Trinity Church, katedra St. John's the Divine, katedra Św. Patryka29 oraz Ratusz (City Hali), National Academy of Design, Nowojorska Biblioteka Publiczna (wszystkie obiekty z XIX w.).


Światową sławą cieszą się miejscowe muzea, zwłaszcza Metropolitan Museum of Art - jedno z największych i najbogatszych na świecie30. Oprócz kolekcji amerykańskiego malarstwa, rzeźby, grafiki i sztuki zdobniczej, zawiera ono także galerię malarstwa europejskiego (m.in. ponad 30 obrazów Rem-brandta) oraz zbiory sztuki starożytnej, Dalekiego i Bliskiego Wschodu. Równie znane jest Muzeum Sztuki Nowoczesnej (słynne dzieła sztuki od końca XIX w. ze szczególnym uwzględnieniem artystów tworzących w Stanach Zjednoczonych, Muzeum Guggenheima (cenne zbiory malarstwa) oraz Muzeum Historii Naturalnej.

Nowy Jork jest siedzibą wielu wyższych szkół (m.in. Columbia University, Fordham University, City College) oraz instytucji muzycznych (Metropolitan Opera, Juilliard School of Musie i in.). Znajduje się tu również szereg parków, obiektów rekreacyjnych i sportowo-widowiskowych, m.in. Central Park (z ogrodem botanicznym, zoologicznym i planetarium), Bronx Park (z największym w Stanach Zjednoczonych ogrodem zoologicznym), Flushing Meadow - Corona Park i Madison Square Garden.



Zdj. 4. Nowy York, Statua Wolności

Źródło: http://kanmycel.com.pl/nowosci/2004_nowy_jork_03.jpg

Waszyngton — leży na obszarze Dystryktu Kolumbii (pomiędzy stanami Maryland i Wirginia), nad rzeką Potomac i jej dopływami - Anacostia i Rock Creek. Założony w 1781 r. został w 1800 r. stolicą państwa. Stanowi neutralną jednostkę administracyjno-polityczną, zarządzaną przez trzyosobową komisję powołaną przez prezydenta Stanów Zjednoczonych.



Zdj. 5. Waszyngton.

Źródło: http://m.onet.pl/_m/4ef64c212a23a0802ca778c40db34e56,14,1.jpg

Jest siedzibą prezydenta, Kongresu, ministerstw i departamentów oraz urzędów federalnych. Oprócz dominującej funkcji administracyjnej pełni również rolę jednego z głównych ośrodków naukowo-kulturalnych w kraju. W Waszyngtonie i przyległych miejscowościach znajduje się kilkanaście wyższych uczelni (m.in. Georgetown University, George Washington University, Ho-ward University) oraz liczne instytuty, siedziby towarzystw naukowych (m.in. Amerykańska Akademia Nauk, Biblioteka Kongresu) i muzea (m.in zespół Smithsonian). Charakterystyczną cechą układu urbanistycznego Waszyngtonu jest jego promienisty plan zabudowy, nietypowy dla miast amerykańskich. Sieć szerokich arterii zbiega się w dwóch centrach, z których jednym jest Kapitol - siedziba Kongresu, drugim natomiast Biały Dom — rezydencja prezydenta. Obydwie budowle łączy szeroka aleja (Pennsylvania Avenue), stanowiąca centrum handlowe stolicy. Nieco dalej na północ i północo-wschód mieszczą się siedziby przedstawicielstw dyplomatycznych, wschodnią część miasta zajmują natomiast dzielnice mieszkaniowe ludności murzyńskiej. Ludność biała zamieszkuje północo-zachodnią część Waszyngtonu oraz strefę podmiejską. Na prawym brzegu Potomacu (wstanie Wirginia) mieści się Pentagon (Ministerstwo Obrony) oraz cmentarz wojskowy (Arlington National Cementery). Wśród licznych zabytków stolicy na uwagę zasługują zwłaszcza Biały Dom (koniec XVIII w., XIX i XX w.), Kapitol (XVIII i XIX w.), neogotycka katedra Św. Piotra i Pawła, kościoły: Christ Church, St. JohrTs Church, Presbyterian Church (XIX w.), budowle reprezentacyjne i gmachy użyteczności publicznej o formach klasycystycznych z XIX w. (m.in. Blair House, Treasury Building, Library of Congress Building), a także mauzoleum Lincolna37, obelisk Waszyngtona i pomnik Jeffersona. Waszyngton ma wiele terenów zieleni. Największym parkiem jest Rock Creek (z ogrodem zoologicznym).



Filadelfia - położona przy ujściu rzek Delaware i Schuylkill do zatoki Delaware, została założona w latach 1681 - 82 na miejscu osady szwedzkiej z pierwszej połowy XVII w. W XVIII w. stanowiła główny ośrodek walk o niepodległość. W 1774 r. obradował w niej 1 Kongres Kontynentalny, w 1776 r. podpisano Deklarację  Niepodległości  Stanów Zjednoczonych, a w 1787 r. utworzono Unię i uchwalono  konstytucję  Stanów Zjednoczonych38. W okresie 1790-1800 pełniła funkcję stolicy państwa. Jest jednym z największych portów oraz ważnym ośrodkiem przemysłowohand-lowym i kulturalno-naukowym z licznymi wyższymi uczelniami (m.in. University of Pennsylvania, zał. w 1779 r.), bibliotekami, muzeami (m.in. Philadelphia Museum of Art), a także słynną orkiestrą symfoniczną (zał. w 1900 r.)39. Zabytki Filadelfii, skupione głównie w rejonie starego miasta w widłach rzek Delaware  i  Schuylkill,  stanowią  budowle z XVII - XIX w. Należą do nich domy mieszkalne i kościoły (m.in. Gloria Dei z końca XVII w., katedra Św. Piotra i Pawła z połowy XIX w.), liczne klasycystyczne i neogotyckie budowle reprezentacyjne z XVIII (m.in. Independence Hali, Philosophical Hali, Congress Hali) i XIX w. (Second Bank of the United States, giełda, Philadelphia Athenaeum).
Baltimore — położone nad zatoką Chesapeake, zostało założone w 1634 r. Prawa miejskie uzyskało w 1797 r. W XIX w. rozwinęło się jako węzeł transportowy i ośrodek przemysłowy (m.in. hutnictwo żelaza). Obecnie jest także ważnym ośrodkiem kultury i nauki z licznymi wyższymi uczelniami (m.in. Uniwersytet Johna Hopkinsa, filia uniwersytetu stanowego), muzeami i galeriami sztuki. Wśród zabytków na uwagę zasługują zwłaszcza Bazylika Wniebowstąpienia z 1809 r. — najstarsza w Stanach Zjednoczonych katedra rzymskokatolicka, klasycystyczne budynki uniwersytetu stanowego (początek XIX w.) oraz domy mieszkalne z XVIII i XIX w.

Do znanych miejscowości o walorach historycznych należą: Jamestown - pierwsza osada angielska z 1607 r., Hampton - jedno z najstarszych miast angielskich w Stanach Zjednoczonych (zał. w 1610 r.), York - stolica 13 kolonii w  czasie  wojny  amerykańskiej o niepodległość, Yorktown - miejsce jednego z decydujących zwycięstw wojsk amerykańskich  nad  Anglikami  w  1781   r.,  Annapolis - miejsce podpisania traktatu pokojowego z Wielką Brytanią w 1784 r., Savannah - baza zaopatrzenia wojsk Południa w czasie wojny secesyjnej40, Gettysburg - miejsce decydującego zwycięstwa wojsk Północy nad siłami Konfederacji w 1863 r., oraz Appomattox - miejsce  kapitulacji  wojsk Południa w 1865 r. Cenne zabytki ma Williamsburg - jeden z najbogatszych w Stanach Zjednoczonych zespołów architektury kolonialnej, Charleston - budowle w stylu kolonialnym z XVIII i XIX w., wśród nich kościoły Św. Filipa, św. Michała, Św. Jana i in.41 oraz Wilmington (najstarszy w Stanach Zjednoczonych, czynny do  dziś  kościół  protestancki,  zbudowany przez Szwedów w 1699 r.).


Subregion Atlantycki słynie z licznych terenów golfowych. Głównym ośrodkiem tego sportu jest Augusta.



Zdj. 6. Filadelfia nocą

Źródło: http://www.magazyntd.com/pliki/118541478111956.jpg

Subregion Gór Kaskadowych i Sierra Nevada

Góry Kaskadowe (najwyższy szczyt Rainier, 4392 m, i Sierra Nevada Whitney, 4418 m n.p.m.) leżą w zachodniej części Kordylierów. Ich atrakcyjność krajobrazowa wiąże się m.in. z występowaniem licznych form polodowcowych (cyrki, żłoby, jeziora i in.) i zjawisk wulkanicznych (wygasłe i częściowo czynne wulkany, gorące źródła itp.), a także bogatej szaty leśnej, którą tworzą lasy iglaste (wśród nich sekwoje). Na najcenniejszych przyrodniczo obszarach utworzono parki narodowe. Do najliczniej odwiedzanych należy Yosemite, położony w środkowej części gór Sierra Nevada. Został on założony już w 1890 r. Występują w nim m.in. wodospady (największy wys. 727 m) oraz cenne gatunki drzew (sekwoje). Z lasów sekwojowych słyną także parki narodowe: Sekwoi (zwłaszcza jego część zwana Giant Forest) oraz Kings Canyon. Wyjątkowymi walorami krajobrazowymi wyróżniają się parki narodowe North Cascades (formy polodowcowe) i Mt. Rainier (nieczynne wulkany z systemem lodowców). Ze zjawisk wulkanicznych znane są głównie: Lassen Volcanic (gorące źródła i wrzące jeziora), Park Narodowy Jeziora Kraterowego (Crater Lakę National Park; jezioro w kraterze wulkanu) oraz St. Helens Mt. — wulkan w Górach Kaskadowych, będący przykładem krajobrazu "żywego wulkanizmu".


Atrakcyjność turystyczna omawianego subregionu jest również związana z istnieniem wielu miejscowości wypoczynkowych, zwłaszcza stacji narciarskich, rozmieszczonych wzdłuż grzbietu Gór Kaskadowych i Sierra Nevada (okolice jeziora Tahoe), a także uzdrowisk (Palm Springs).

Subregion Wybrzeża Oceanu Spokojnego

Główną jednostką geomorfologiczną Subregionu Wybrzeża Oceanu Spokojnego są Góry Nadbrzeżne ciągnące się południkowo od granicy z Kanadą po Meksyk. Największymi miastami omawianego obszaru, stanowiącymi równocześnie główne ośrodki ruchu turystycznego są Los Angeles i San Francisco.



Los Angeles - położone w południowej części regionu nad Oceanem Spokojnym, na nadmorskiej nizinie osłoniętej od strony lądu Górami Nadbrzeżnymi, zostało założone przez Hiszpanów w 1781 r. Od 1821 r. należało do Meksyku, a w 1848 r. zostało włączone do Stanów Zjednoczonych. W latach 1876-85 doprowadzono do miasta kolej trans-kontynentalną. W 1892 r. odkryto w jego okolicach ropę naftową, co przyczyniło się do szybkiego wzrostu miasta. W 1930 r. powstał tu słynny ośrodek produkcji filmowej Hollywood.

Zespół miejski Los Angeles - Long Beach (obejmujący m.in. miasta Long Beach, Torrance, Glendale, Pasadena) tworzy wraz z sąsiednim zespołem miejskim Anaheim - Santa AnaGarden Grove region metropolitalny, liczący ok. 10 min mieszkańców. Ciągnie się on na przestrzeni ok. 100 km wzdłuż wybrzeża i ok. 70 km w głąb lądu, stanowiąc główny ośrodek gospodarczy zachodniej części Stanów Zjednoczonych (m.in. największy na świecie ośrodek przemysłu lotniczego). W samym Los Angeles, stanowiącym jądro tej zurbanizowanej strefy, brak typowego centrum. Przeważa zabudowa niska — głównie domy jednorodzinne. Wśród zabytków architektury na uwagę zasługują zwłaszcza kościół Nuestra Senora de la Reina de Los Angeles i Lugo House (ob. część uniwersytetu Loyola), obydwa obiekty z pierwszej połowy XIX w., a także liczne domy mieszkalne i budowle reprezentacyjne z drugiej połowy XIX w. Zespoły nowoczesnych gmachów zaprojektowane były przez F.L. Wrighta i R. Neutrę. Znajdują się tu muzea i galerie sztuki.

Częścią metropolii jest Hollywood - światowa stolica filmu, w którym m.in. można zwiedzać liczne wytwórnie filmowe. Międzynarodową sławą cieszy się Beverly Hills - miejsce zamieszkania wielu gwiazd filmowych, a także Disneyland - park rozrywki, założony w Anaheim w 1955 r.



San Francisco - położone malowniczo (na 14 wzgórzach) na półwyspie między Oceanem Spokojnym a zatoką San Francisco, stanowiło początkowo osadę pod nazwą Jerba Buena Cove, założoną przez hiszpańskich franciszkanów w 1776 r. Od 1821 r. należało do Meksyku, a w 1846 r. przeszło w posiadanie Stanów Zjednoczonych. Gwałtowny rozwój miasta nastąpił po odkryciu w 1848 r. złóż złota w Kalifornii. Prawa miejskie otrzymało w 1850 r. W 1906 r., wskutek trzęsienia ziemi i pożaru uległo zniszczeniu ok. 25 tys. budynków. W następstwie miasto całkowicie przebudowano. W północno-wschodniej części miasta znajduje się centrum handlowo-usługowe, we wschodniej (nad zatoką) — dzielnica portowa, w pobliżu portu na południe od centrum handlowo-usługowego, skupia się przemysł, dzielnice mieszkaniowe zajmują północne, zachodnie i południowe obszary miasta. Specyficzny charakter ma dzielnica chińska (Chinatown), z domami, sklepami i restauracjami chińskimi. Atrakcję stanowią miejscowe tramwaje, jeżdżące po stromo nachylonych ulicach, a także słynny wiszący most Golden Gate (dł. 2,7 km)65. Wśród budynków zabytkowych na uwagę zasługują m.in. zabudowania misji Dolores (druga połowa XVIII w.), fortyfikacje (Castillo de San Joaquin i dom komendanta) z XVIII w., jak również kościoły i budynki z XIX w.
W mieście znajdują się liczne muzea (m.in. Muzeum Morskie, Muzeum Historii Naturalnej), galerie sztuki, a także Akwarium Stein-harta, planetarium i arboretum.
San Francisco tworzy wraz z otaczającymi go miastami (Oakland, Richmond, Alameda, Berkeley, San Leandro, San Mateo, Re-dwood City, Pało Alto) drugi, po Los Angeles, obszar zurbanizowany zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Rozległe tereny, obejmujące strefę wybrzeża Oceanu Spokojnego zajmują tu również osiedla z zabudową willową.
Wybrzeże Oceanu Spokojnego to obszar występowania wielu miejscowości wypoczynkowych i ośrodków sportów wodnych. Do najbardziej znanych należą: Santa Monica, Marina del Rey, Redondo Beach, Palos Ver-des Estates, San Pedro, Long Beach, Newport Beach, Costa Mesa, Ventura, Santa Barbara, Cannon Beach, Seaside, Depoe Bay i Gold Beach.
Atrakcję turystyczną stanowią pozostałości dawnej architektury hiszpańskiej w San Jose i Carmel — jednych z najstarszych miast subregionu67. Przykładem współczesnego budownictwa jest m.in. Boeing Jumbo Jet Assembly Building (hangar samolotowy) — budynek o największej w świecie kubaturze (ok. 5,8 min m3), wzniesiony w Eve-rett, nad zatoką Puget (pn.-zach. część stanu Waszyngton).

Do licznie odwiedzanych należą parki narodowe Redwood (fragmenty pierwotnego lasu z 1000-letnimi drzewami) i Olympic (tzw. lasy deszczowe, o ogromnym bogactwie florystycznym - od mikroflory do olbrzymich świerków, jodeł i cedrów alaskich).



II ANALIZA RYNKU TURYSTYCZNEGO STANÓW ZJEDNOCZONYCH
  1   2   3   4   5


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna