Ariadna Ochnio Blokada rachunku instrumentów finansowych



Pobieranie 80.8 Kb.
Data06.05.2016
Rozmiar80.8 Kb.

Blokada rachunku instrumentów finansowych

Ariadna Ochnio

Blokada rachunku instrumentów finansowych

Streszczenie

Artykuł traktuje o nowym pozakodeksowym środku przymusu uregulowanym w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym (Dz. U. z 2005 r., Nr 183, poz. 1537). Wprowadzenie instytucji blokady rachunku instrumentów finansowych do polskiego porządku prawnego wypełniło zobowiązania płynące z Dyrektywy Market Abuse (Dz. Urz. WE L 96 z dnia 12 kwietnia 2003 r.). Ze względu na możliwość szybkiego zamrażania aktywów o zmiennej wartości instytucja blokady rachunku odpowiada potrzebom walki z przestępstwami giełdowymi. W artykule został omówiony charakter prawny instytucji blokady, zbliżonej do środka przymusu w postaci zabezpieczenia majątkowego. Ponadto, przeanalizowano przesłanki i procedurę zakładania blokady, problem odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za zablokowanie rachunku z naruszeniem prawa oraz przestępstwo niedopełnienia obowiązku dokonania blokady.

I. Wprowadzenie

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym1 wprowadziła blokadę rachunku papierów wartościowych, innego rachunku, na którym zapisywane są instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi lub rachunku pieniężnego służącego do obsługi rachunku (art. 39 i art. 40). Wprowadzenie instytucji blokady rachunku instrumentów finansowych do polskiego porządku prawnego wypełniło zobowiązania płynące z prawa UE. Ustawą tą dokonano dalszej implementacji dyrektywy 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie wykorzystywania informacji poufnych i manipulacji na rynku (nadużyć na rynku)2. Akt ten wyszedł naprzeciw postulatom Strategii Lizbońskiej3, ustanawiającej plan rozwoju gospodarczego i społecznego Unii Europejskiej. W Strategii Lizbońskiej wskazano, że rynki powinny podążać w kierunku maksymalnej konkurencyjności, dynamiczności i efektywności (Europe’s objective should be to have financial markets as competitive, dynamic and effective as any in the world).

W preambule dyrektywy Market Abuse jako cel przepisów wymierzonych przeciwko wykorzystywaniu poufnych informacji oraz manipulacjom na rynku wskazano zapewnienie integralności rynków finansowych Wspólnoty oraz zwiększenie zaufania inwestorów. Nawiązano też do ataków terrorystycznych z dnia 11 września 2001 r. oraz finansowania terroryzmu, której to praktyce dyrektywa ta ma również przeciwdziałać.

Dla skutecznego zwalczania zabronionych praktyk na rynku finansowym, zgodnie z art. 11 dyrektywy Market Abuse, każde Państwo Członkowskie powinno wyznaczyć jeden właściwy organ administracyjny, bez uszczerbku dla kompetencji organów sądowych. Właściwym organom powinny przysługiwać uprawnienia nadzorcze i śledcze. Z dyrektywy wynika, że organy mogą wykonywać uprawnienia bezpośrednio, we współpracy z innymi organami lub przedsiębiorstwami rynkowymi, w drodze delegacji do takich organów lub przedsiębiorstw rynkowych, a także poprzez składanie wniosków do właściwych organów sądowych. Uprawnienia nadzorcze i śledcze mają być wykonywane zgodnie z prawem krajowym. Zakres uprawnień nie został określony w dyrektywie w sposób wyczerpujący, ustanowiono tylko standard minimalny, który powinno spełnić prawo krajowe. Jednym z takich uprawnień, zgodnie z art. 12 dyrektywy Market Abuse, jest żądanie zamrożenia i/lub sekwestracji aktywów (request the freezing and/or sequestration of assets).

Proces tworzenia aktów prawnych dotyczących rynków papierów wartościowych w Unii Europejskiej odbywa się według koncepcji przyjętej w Raporcie Komitetu Mędrców w sprawie regulacji europejskich rynków papierów wartościowych4. Pracom nad raportem przewodniczył Alexandre Lamfalussy, z tego względu dokument ten nazywany jest raportem Lamfalussy’ego. Koncepcja Komitetu Mędrców zakłada tworzenie regulacji na kilku poziomach. Dyrektywa Market Abuse to akt o charakterze ramowym, który można przypisać do pierwszego poziomu. Drugi poziom to środki o charakterze wykonawczym, które przyjmuje Komisja Europejska po opiniach wyrażonych przez Europejski Komitet Regulatorów Papierów Wartościowych (CESR) i przegłosowaniu przez Europejski Komitet Papierów Wartościowych (ESC) przy pewnym udziale Parlamentu Europejskiego. Dyrektywa Komisji 2004/72/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. wykonująca dyrektywę Market Abuse w zakresie dopuszczalnych praktyk rynkowych, definicji informacji wewnętrznej w odniesieniu do towarowych instrumentów pochodnych, sporządzania list insiderów, powiadamiania o transakcjach związanych z zarządem oraz powiadamiania o podejrzanych transakcjach (Dz. Urz. WE L 162 z dnia 30 kwietnia 2004 r.)5 oraz inne akty wykonawcze do dyrektywy Market Abuse nie precyzują jednak, w jaki sposób miałoby następować zamrożenie lub sekwestracja aktywów.

II. Charakter prawny blokady rachunku

Ustanowienie blokady ingeruje w konstytucyjnie chronione prawo własności poprzez ograniczenie posiadacza rachunku w dysponowaniu aktywami. Blokada może być ustanowiona tylko na podstawie ustawy i przez upoważnione do tego organy. Oprócz zabezpieczenia rynku kapitałowego przed nadużyciami, przekształcając się w zabezpieczenie majątkowe, blokada służy długofalowemu celowi zapewnienia prawidłowego wykonania przyszłego orzeczenia. Jako pozakodeksowy środek przymusu blokada może być stosowana jeszcze na etapie przed wszczęciem postępowania karnego, po wszczęciu, by na końcu przekształcić się we właściwe zabezpieczenie majątkowe.

Określając charakter prawny blokady rachunku można rozważać, czy jest ona: a) środkiem sui generis, b) zwykłą formą zabezpieczenia majątkowego, c) quasi-zabezpieczeniem majątku osoby podejrzewanej o dokonanie przestępstw związanych z nadużyciami na rynku. Środek ten charakteryzuje się pewnymi odmiennościami, ale jednocześnie nie jest dostatecznie samodzielny, by uznać go za odrębną, sui generis instytucję. Za uznaniem blokady rachunku za quasi-zabezpieczenie majątkowe przemawia: po pierwsze to, że przekształca się ona we właściwe zabezpieczenie i od tego momentu, na podstawie art. 292 § 1 k.p.k., zastosowanie ma art. 7521 k.p.c., regulujący zajęcie praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, po drugie, zgodnie z art. 40 ust. 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym do blokowania rachunku w zakresie nieuregulowanym w przepisach rozdziału 4 przedmiotowej ustawy, normującego postępowania kontrolne i wyjaśniające oraz blokadę rachunków, zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania karnego, co uniemożliwia uznanie blokady rachunku za kompleksowo uregulowaną odrębną instytucję.

Blokada jako nowoczesne quasi-zabezpieczenie majątkowe odpowiada potrzebom walki z przestępstwami giełdowymi. Ze względu na specyfikę tych przestępstw, związaną ze zmiennością kursów, potrzebna jest szybkość reakcji. Dzięki temu rodzajowi zabezpieczenia aktywów właściwy do tego podmiot, zorientowany w funkcjonowaniu rynku i dysponujący odpowiednimi informacjami, jakim jest Komisja Nadzoru Finansowego, może zabezpieczyć aktywa jeszcze przed wszczęciem postępowania karnego.

Przez blokadę rachunku rozumie się czasowe uniemożliwienie dysponowania i korzystania z całości lub części instrumentów finansowych lub środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku, w tym również przez podmiot nadzorowany. Ze względu na możliwość tylko częściowego zablokowania rachunku, organy do tego uprawnione mają dużą elastyczność co do formy, w jakiej może nastąpić ograniczenie dysponowania aktywami. Na przykład, poprzez wprowadzenie ograniczenia kwotowego co do wartości transakcji, ilościowego co do liczby instrumentów finansowych czy też obowiązku uzyskania przez posiadacza rachunku zatwierdzenia przez organ dla transakcji dotyczących ściśle określonych instrumentów finansowych. Jednakże od momentu przekształcenia blokady w zabezpieczenie majątkowe, przy odrębności sposobu zabezpieczenia przepadku, na podstawie art. 292 § 1 k.p.k., zastosowanie ma omawiany wyżej art. 7521 k.p.c.

Na przykładzie blokady rachunku instrumentów finansowych uwidacznia się niedostosowanie terminologiczne kodeksu postępowania karnego. Termin zabezpieczenie kojarzy się z zabezpieczaniem dowodów w toku postępowania karnego oraz zabezpieczaniem roszczeń pieniężnych i niepieniężnych w toku postępowania cywilnego. W prawie UE funkcjonuje wyrażenie freezing property, termin zamrożenie bardziej odpowiada instytucji zabezpieczenia majątku, jako środka przymusu w procesie karnym, termin ten jest również bardziej kompatybilny z terminologią używaną w aktach prawnych powstałych w ramach ONZ i Rady Europy. Blokada rachunku określona jako quasi-zabezpieczenie majątkowe – w nawiązaniu do terminologii kodeksu postępowania karnego – w istocie jest postacią zamrożenia aktywów, a zabezpieczenie w przyszłości wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego oraz zabezpieczenia z urzędu ewentualnych roszczeń o naprawienie szkody jest długofalowym, ostatecznym celem tego środka przymusu. Na gruncie procesu karnego termin zabezpieczenie wydaje się adekwatny do czynności zabezpieczenia dowodów, dlatego można zastanowić się nad wprowadzeniem w przyszłości do rozdziału 32 oraz rozdziałów 62a i 62b k.p.k. terminu zamrożenie mienia6.

III. Przesłanki blokady rachunku

Zgodnie z ustawą o nadzorze nad rynkiem kapitałowym organem nadzoru nad rynkiem kapitałowym oraz rynkiem instrumentów finansowych będących przedmiotem ubiegania się o dopuszczenie do obrotu na takim rynku, w rozumieniu prawa UE, jest Komisja Nadzoru Finansowego. Celem nadzoru, określonym w art. 4 tej ustawy, jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku kapitałowego, w szczególności bezpieczeństwa obrotu, ochrony inwestorów i innych uczestników oraz przestrzegania reguł uczciwego obrotu.

Jednym z postępowań, którego przeprowadzenie może zarządzić Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, jest postępowanie wyjaśniające, które ma za zadanie ustalić, czy istnieją podstawy do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, określonego w ustawie o ofercie publicznej, ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, ustawie o funduszach inwestycyjnych, ustawie o giełdach towarowych oraz innych ustawach – w zakresie dotyczącym czynów skierowanych przeciwko interesom uczestników rynku kapitałowego, pozostających w związku z działalnością podmiotów nadzorowanych. Postępowanie wyjaśniające ma ponadto ustalić, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia przepisów prawa w zakresie podlegającym nadzorowi Komisji. Po zakończeniu postępowania Przewodniczący Komisji ma trzy możliwości: złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, wszcząć postępowanie administracyjne albo zarządzić zamknięcie postępowania wyjaśniającego. Do zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa dołącza się akta postępowania wyjaśniającego z załącznikami. Zgodnie z przepisami ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, zamknięcie postępowania wyjaśniającego nie stanowi przeszkody do ponownego jego przeprowadzenia o ten sam czyn, chyba że nastąpiło przedawnienie karalności przestępstwa.

Podstawą dokonania blokady jest art. 39 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, zgodnie z którym Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego lub jego zastępca może wystąpić do podmiotu nadzorowanego z pisemnym żądaniem dokonania blokady. Równocześnie z żądaniem Przewodniczący Komisji składa zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, załączając informacje i dokumenty dotyczące blokowanego rachunku.

Zablokowanie rachunku instrumentów finansowych na żądanie Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego lub jego zastępcy może nastąpić w dwóch sytuacjach.

Pierwsza sytuacja ma miejsce wtedy, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki:

  1. z uzyskanych informacji wynika uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa określonego w art. 181–183 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi7, tj.:

  • insider trading8 (art. 181);

  • zakazanego udzielania rekomendacji lub nakłaniania do nabycia lub zbycia instrumentów finansowych (art. 182);

  • manipulacji instrumentem finansowym9 (art. 183);

  1. z uzyskanych informacji wynika, że transakcja, która została dokonana lub ma zostać dokonana, może mieć związek z popełnieniem jednego z wyżej wymienionych przestępstw.

Druga sytuacja została przewidziana w art. 42 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, który stanowi, że pisemne żądanie dokonania blokady rachunku może być przekazane firmie inwestycyjnej również w przypadku otrzymania od niej przez Komisję informacji o uzasadnionym podejrzeniu manipulacji (art. 40 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi) oraz uzasadnionym podejrzeniu bezprawnego ujawnienia lub wykorzystania informacji poufnej (art. 161 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi).

Notyfikacja podejrzanych transakcji Komisji Nadzoru Finansowego jest kluczowa dla zarządzenia przez Przewodniczącego Komisji postępowania wyjaśniającego. Z przekazanych informacji dotyczących transakcji może wynikać uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, co może skutkować zablokowaniem rachunku i złożeniem zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Dla ustanowienia blokady rachunku przez prokuratora wystarczającą przesłanką z art. 40 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym jest otrzymanie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 181–183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Ponadto art. 40 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym stosuje się odpowiednio w toku wszczętego postępowania karnego o wyżej wymienione przestępstwa, gdy otrzymane przez prokuratora zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa pochodzi z innego źródła.

IV. Postępowanie w przedmiocie blokady rachunku

Zablokowanie rachunku jest zawsze fakultatywne. Uprawnione do zastosowania blokady organy samodzielnie oceniają, czy jest ona w danej sytuacji uzasadniona.

1. Ustanowienie blokady rachunku na żądanie Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego lub jego zastępcy

Przewodniczący Komisji lub jego zastępca może zwrócić się z pisemnym żądaniem dokonania blokady rachunku do podmiotu nadzorowanego – wykonawcy żądania. Art. 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym zawiera otwarty katalog podmiotów nadzorowanych: nadzorowi Komisji podlegają podmioty prowadzące działalność na rynku kapitałowym na podstawie zezwoleń Komisji lub innego właściwego organu administracji. Ponadto inne podmioty w zakresie, w jakim ciążą na nich określone w odrębnych przepisach obowiązki związane z uczestnictwem w tym rynku, w szczególności:

  1. firmy inwestycyjne w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi;

  2. agenci firm inwestycyjnych w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi;

  3. podmioty, o których mowa w art. 71 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi10, przyjmujące i przekazujące zlecenia w zakresie papierów wartościowych lub tytułów uczestnictwa w instytucjach zbiorowego inwestowania;

  4. banki powiernicze w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi;

  5. spółki prowadzące rynek regulowany;

  6. spółka prowadząca depozyt papierów wartościowych w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi;

  7. emitenci dokonujący oferty publicznej papierów wartościowych, w rozumieniu ustawy o ofercie publicznej, lub których papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym;

  8. fundusze inwestycyjne;

  9. towarzystwa funduszy inwestycyjnych;

  10. inne podmioty prowadzące obsługę funduszy inwestycyjnych, w tym podmioty, którym towarzystwa funduszy inwestycyjnych powierzyły wykonywanie swoich obowiązków;

  11. spółki prowadzące giełdy towarowe;

  12. towarowe domy maklerskie w rozumieniu ustawy o giełdach towarowych;

  13. zagraniczne osoby prawne prowadzące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność maklerską w zakresie obrotu towarami giełdowymi;

  14. przedsiębiorstwa energetyczne prowadzące na podstawie zezwolenia Komisji rachunki lub rejestry towarów giełdowych w rozumieniu ustawy o giełdach towarowych;

  15. giełdowe izby rozrachunkowe w rozumieniu ustawy o giełdach towarowych.

Żądanie blokady może dotyczyć następujących rachunków, prowadzonych przez wyżej wymienione podmioty:

  • rachunku papierów wartościowych;

  • innego rachunku, na którym zapisywane są instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi;

  • rachunku pieniężnego służącego do obsługi wyżej wymienionych rachunków.

Blokada może być ustanowiona tylko na okres 48 godzin od momentu potwierdzenia otrzymania żądania przez podmiot nadzorowany, przy czym podmiot nadzorowany ma obowiązek dokonania blokady rachunku natychmiast po otrzymaniu pisemnego żądania. W art. 39 ust. 1 in fine ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym ustanowiono wymóg, aby równocześnie z żądaniem Przewodniczący Komisji złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, załączając informacje i dokumenty dotyczące blokowanego rachunku.

2. Ustanowienie blokady rachunku na podstawie postanowienia prokuratora

Prokurator ma prawo wydać postanowienie o dokonaniu blokady rachunku w przypadku otrzymania zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 181–183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Blokada może być założona na rachunek na czas oznaczony, maksymalnie na 3 miesiące od otrzymania zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia wyżej wymienionych przestępstw. Postanowienie o dokonaniu blokady rachunku, zgodnie z art. 40 ust. 2 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, powinno zawierać: oznaczenie organu wydającego postanowienie, datę jego wydania, zakres, sposób i termin blokady rachunku, uzasadnienie oraz pouczenie o prawie do złożenia zażalenia do sądu właściwego do rozpoznania sprawy.

Właściwość sądu została zatem przez ustawę inaczej określona niż w kodeksie postępowania karnego właściwość sądu do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym11.

Kodeks postępowania karnego w art. 463 § 2 ustanawia wymóg, aby zażalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania oraz zabezpieczenia majątkowego było przekazane do rozpoznania w ciągu 48 godzin. Przepis ten, na podstawie art. 465 § 1 k.p.k., stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia prokuratora. Konsekwencją uznania, że blokada rachunku jest środkiem przymusu najbardziej zbliżonym do zabezpieczenia majątkowego, oraz wobec brzmienia art. 40 ust. 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym o stosowaniu do blokady rachunku przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie nieuregulowanym, jest twierdzenie, że w przypadku przekazywania zażalenia na postanowienie prokuratora o dokonaniu blokady rachunku obowiązuje termin 48 godzin wyznaczony w art. 463 § 2 k.p.k.

Możliwe jest odroczenie ogłoszenia postanowienia na czas oznaczony, niezbędny ze względu na dobro sprawy, a więc teoretycznie maksymalnie na 3 miesiące. Zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, może to nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. O wydaniu przedmiotowego postanowienia zawiadamia się niezwłocznie podmiot nadzorowany. Problem może powstać, gdy osoba, której rachunek zablokowano na podstawie postanowienia prokuratora, nie może dokonać operacji. Nie rozwiązuje go art. 43 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, który stanowi, że na żądanie posiadacza rachunku podmiot nadzorowany może poinformować go o dokonaniu blokady rachunku, wskazując organ, który zażądał blokady, ponieważ przepis ten in fine zawiera zastrzeżenie, że podmiot nadzorowany nie może tego uczynić w przypadku wydania przez prokuratora postanowienia o blokadzie rachunku, którego ogłoszenie zostało odroczone na czas oznaczony12. Wyjątek ten nie znajduje uzasadnienia. Po pierwsze dlatego, że osoba, która nie będzie mogła dokonać skutecznej operacji na rachunku, z dużym prawdopodobieństwem zorientuje się, że został on zablokowany. Ponadto, niewiadomo jakiej odpowiedzi ma udzielać podmiot nadzorowany klientowi pytającemu o to, co się dzieje z jego rachunkiem. Tym bardziej, że podmiot nadzorowany jest w istocie tylko technicznym wykonawcą blokady rachunku. W przypadku, gdy mimo żądania informacji, osoba, której rachunek zablokowano, nie otrzymuje odpowiedzi, możliwość dalszego odraczania ogłaszania postanowienia prokuratora może narazić podmiot nadzorowany na podejmowanie przeciwko niemu zbytecznych kroków prawnych, na przykład wytoczenie powództwa cywilnego, a przecież odpowiedzialność nie wchodzi w grę, ze względu na działanie podmiotu nadzorowanego w ramach uprawnień i obowiązków.

W sytuacji zgłoszenia podmiotowi nadzorowanemu żądania informacji o rachunku przez jego posiadacza, najrozsądniejszym rozwiązaniem de lege lata, jest natychmiastowe poinformowanie o tym żądaniu prokuratora, wtedy już w jego gestii pozostawałyby dalsze kroki, na przykład szybszego postawienia zarzutów.

Rozwiązanie nie dające prawa podmiotowi nadzorowanemu do poinformowania posiadacza rachunku o ustanowieniu blokady na podstawie postanowienia prokuratora, którego ogłoszenie zostało odroczone na czas oznaczony, w przypadku gdy posiadacz rachunku zgłasza takie żądanie, wobec przedstawionych argumentów, jest pozbawione sensu.

3. Upadek blokady albo przekształcenie w zabezpieczenie majątkowe

Blokada rachunku może upaść w trzech sytuacjach:

  • po 48 godzinach, w przypadku gdy prokurator nie postanowi o dokonaniu blokady po otrzymaniu zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 181–183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, czyli uzna, że kontynuacja blokady jest w danej sytuacji nieuzasadniona. Jeżeli prokurator podejmie decyzję o stosowaniu blokady przez dalszy czas oznaczony, nie dłuższy niż 3 miesiące od otrzymania zawiadomienia, powinien niezwłocznie poinformować o swej decyzji wykonawcę postanowienia – podmiot nadzorowany,

  • jeżeli przed upływem 3 miesięcy od otrzymania zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 181–183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi nie zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym,

  • jeżeli nie zostało wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z upływem 3 miesięcy od otrzymania przez prokuratora zawiadomienia z innego źródła niż Komisja Nadzoru Finansowego, gdy została ona zastosowana w toku wszczętego postępowania karnego o przestępstwa określone w art. 181–183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Oznacza to, że jeżeli nie zostaną w przeciągu 3 miesięcy od ustanowienia blokady postawione zarzuty, blokada upadnie wobec niemożliwości zastosowania zabezpieczenia majątkowego, które może nastąpić dopiero w fazie postępowania ad personam.

Jeżeli zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, zgodnie z ustawą, blokada nie upadnie, jednakże nie będzie to dalej ta sama blokada, ale nastąpi jej swoiste przekształcenie w zabezpieczenie majątkowe, i od tej pory stosowane będą przepisy Kodeksu postępowania karnego o zabezpieczeniu majątkowym, który z kolei, co do sposobu zabezpieczenia, odsyła do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W art. 292 § 2 k.p.k. uregulowany został tylko odrębny sposób zabezpieczenia grożącego przepadku, które może nastąpić poprzez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, przy czym zakaz ten podlega ujawnieniu w księdze wieczystej, a w razie jej braku w zbiorze złożonych dokumentów. W dalszej kolejności, w miarę potrzeby, może być ustanowiony zarząd nieruchomości lub przedsiębiorstwa oskarżonego.

W Kodeksie postępowania cywilnego sposób zabezpieczenia rachunku instrumentów finansowych został uregulowany w art. 747 pkt 1 k.p.c. oraz w art. 7521 k.p.c. Roszczenia pieniężne mogą zostać zabezpieczone m.in. przez zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Zgodnie z art. 7521 k.p.c., w razie udzielenia zabezpieczenia przez zajęcie praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, obowiązany (w k.p.k. osoba, wobec której wydano postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z zastosowaniem tego sposobu zabezpieczenia) w terminie 3 miesięcy od dnia zajęcia może zlecić ich sprzedaż. W takim przypadku sumę uzyskaną ze sprzedaży umieszcza się na rachunku depozytowym sądu. Osoba ta może także zlecić, aby znajdujące się na rachunku sumy pieniężne zostały wpłacone na rachunek depozytowy sądu. Na podstawie art. 752 § 2 k.p.c., sumę złożoną na rachunek depozytowy sąd umieszcza na wydzielonym, oprocentowanym rachunku bankowym w wysokości oprocentowania udzielonego przez bank dla wkładów wypłacanych na każde żądanie. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że zabezpieczenie może trwać dłużej niż trzy miesiące, w art. 752 § 2 in fine k.p.c. przewidziano możliwość umieszczenia, na wniosek obowiązanego, złożonych do depozytu sum w banku wskazanym przez obowiązanego na rachunku bankowym oprocentowanym jak dla lokat terminowych.

W sprawach, w których zabezpieczenie może być udzielone z urzędu, na podstawie art. 752 § 3 k.p.c., sąd (w postępowaniu przygotowawczym zabezpieczenie majątkowe stosuje prokurator) wydaje z urzędu orzeczenia, o których mowa w art. 752 § 2 k.p.c. Przepis ten ma kluczowe znaczenie w świetle art. 291 § 1 i 2 k.p.k., będących podstawą zabezpieczenia z urzędu wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego oraz zabezpieczenia z urzędu roszczeń o naprawienie szkody.

V. Odszkodowanie z tytułu dokonania blokady z naruszeniem prawa

Zgodnie z art. 41 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym w przypadku, gdy rachunek został zablokowany z naruszeniem prawa, odpowiedzialność za szkodę wynikłą z dokonania blokady ponosi Skarb Państwa na zasadach określonych w kodeksie cywilnym.

W świetle konstytucyjnej zasady wynagrodzenia każdemu szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, wyrażonej w art. 77 ust. 1 Konstytucji, oraz uregulowań art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, art. 41 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym stanowi superfluum. Sprawdza się tu jednak zasada, że superflua non nocet, wszak chodzi o środek przymusu stosowany jeszcze przed wszczęciem postępowania karnego, ponadto, biorąc pod uwagę charakter ustawy spełniającej funkcję ochronną wobec obrotu kapitałem oraz uczestników tego obrotu, zasadne jest powtórzenie prawa do odszkodowania w ustawie szczegółowej względem kodeksu cywilnego.

W art. 421 k.c. przewidziano sytuację, w której art. 417 k.c. nie ma zastosowania, dzieje się tak w przypadku, gdy odpowiedzialność za szkodę przy wykonywaniu władzy publicznej została uregulowana w przepisach szczególnych. Jak wyżej wskazano, art. 41 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym stanowi superfluum, nie jest natomiast lex specialis w stosunku do art. 417 § 1 k.c., z którego wynika ewentualna odpowiedzialność za szkodę spowodowaną dokonaniem blokady rachunku z naruszeniem prawa. Uwaga ta odnosi się mutatis mutandis również do odszkodowawczej odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu zablokowania rachunku lub wstrzymania transakcji z naruszeniem prawa uregulowanej w podobny sposób w art. 20 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu13.

W doktrynie przeważa pogląd, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za swe działania lub zaniechania władcze na zasadzie bezprawności14, wina zatem nie jest konieczną przesłanką odpowiedzialności. Dla skutecznego dochodzenia odszkodowania należy więc wykazać, że rachunek został zablokowany z naruszeniem prawa, poniesiona została szkoda oraz że istniał związek przyczynowy między naruszeniem prawa związanym z zablokowaniem rachunku a poniesioną szkodą.

Roszczenie o naprawienie szkody z tytułu zablokowania rachunku, na podstawie art. 4421 § 1 k.c., ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, przy czym art. 4421 § 1 in fine k.c. stanowi, że termin przedawnienia nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę15.

Art. 39 ust. 4 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym stanowi, że dokonanie blokady rachunku na żądanie Przewodniczącego KNF lub jego zastępcy wyłącza odpowiedzialność dyscyplinarną, cywilną, karną oraz inną określoną odrębnymi przepisami podmiotu nadzorowanego oraz osób działających w jego imieniu. Przepis ten nie odnosi się natomiast do ustanowienia blokady na podstawie postanowienia prokuratora. Art. 39 ust. 4 tej ustawy jest kolejnym superfluum w ustawie. Skoro jednak został już przewidziany, powinien mieć właściwą treść i obejmować dokonanie blokady na podstawie postanowienia prokuratora. Rodziłoby to konieczność utworzenia oddzielnego artykułu umiejscowionego już po przepisach regulujących procedurę zakładania blokady na podstawie postanowienia prokuratora.

Wadą art. 39 ust. 4 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym jest to, że mówi tylko o wyłączeniu odpowiedzialności podmiotu nadzorowanego oraz osób działających w jego imieniu, pomijając z niezrozumiałych powodów osoby działające w interesie takiego podmiotu, które z kolei należą do katalogu podmiotów podlegających odpowiedzialności karnej za przestępstwo niedopełnienia obowiązku dokonania blokady rachunku16.

Na podstawie art. 44 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, art. 41 tej ustawy traktujący o odszkodowaniu, stosuje się odpowiednio w toku wszczętego postępowania karnego o przestępstwa określone w art. 181–183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, gdy otrzymane przez prokuratora zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa pochodzi z innego źródła.

VI. Przestępstwo niedokonania blokady rachunku

Przestępstwem stypizowanym w art. 45 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym jest niedokonanie blokady rachunku. W myśl tego przepisu, kto, działając w imieniu lub interesie podmiotu nadzorowanego, nie dopełnia obowiązku dokonania blokady rachunku, podlega grzywnie do 1.000.000 zł albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie.

Rodzajowym przedmiotem ochrony jest prawidłowe funkcjonowanie rynku kapitałowego, bezpieczeństwo i reguły uczciwego obrotu, a także ochrona inwestorów i innych uczestników obrotu kapitałem. Indywidualnym przedmiotem ochrony jest natomiast prawidłowe działanie funkcji nadzoru lub funkcji ścigania poprzez zapewnienie wykonania środka przymusu w postaci blokady rachunku, na żądanie organów nadzoru lub organów ścigania.

Procedura zakładania blokady przebiega w ten sposób, że Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego lub jego zastępca występuje do podmiotu nadzorowanego z pisemnym żądaniem dokonania blokady rachunku prowadzonego przez ten podmiot. Prokurator może postanowić o dokonaniu blokady rachunku w przypadku otrzymania zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 181–183 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Obowiązek dokonania blokady spoczywa wtedy na podmiocie nadzorowanym, który jest wykonawcą żądania Przewodniczącego KNF, jego zastępcy lub postanowienia prokuratora. Występek z art. 45 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym popełnia osoba działająca w imieniu lub interesie podmiotu nadzorowanego, która nie dopełnia obowiązku dokonania blokady rachunku, czyli przez zaniechanie działania, do którego jest obowiązana. Sam obowiązek wynika z ustawy, a powstaje z momentem, gdy podmiot nadzorowany otrzyma żądanie od Przewodniczącego KNF lub jego zastępcy albo w terminie, który wskazany został przez prokuratora w postanowieniu17.

Biorąc pod uwagę, że wykonawcami żądania lub postanowienia o zastosowaniu omawianego środka są osoby działające w imieniu lub interesie instytucji nadzorowanych, w przypadku niewykonania blokady rachunku, nie mogłyby one odpowiadać za przestępstwo niedopełnienia obowiązków z art. 231 k.k., gdyż nie są funkcjonariuszami publicznymi, kryminalizacja takiego czynu w art. 45 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym jest uzasadniona. W literaturze zwrócono uwagę, że o ile nie stwarza wątpliwości sformułowanie: „kto działa w imieniu podmiotu nadzorowanego”, to zastrzeżenia budzi zwrot: „kto działa w interesie podmiotu nadzorowanego”. W literaturze trafnie wskazuje się na trudności w ustaleniu, czy osoba działająca w interesie podmiotu nadzorowanego miała obowiązek dokonania blokady, przy czym ustalenie takiego obowiązku jest warunkiem karalności, ponadto trudno wskazać sytuację, w której osoba nie związana stosunkiem prawnym z instytucją nadzorowaną dokonywałaby jakichkolwiek operacji na rachunku, a tym bardziej jego blokady18. Nasuwa się wniosek, że został ustanowiony niejasno określony szeroki krąg osób, które mogą być sprawcami występku z art. 45 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym.

Przestępstwo niedokonania blokady jest indywidualne oraz umyślne, można je popełnić w zamiarze bezpośrednim oraz ewentualnym.

Oprócz grożących kar wymienionych w art. 45 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, szczególnie dolegliwe mogą okazać się inne konsekwencje, na przykład, art. 82 ust. 1 pkt 10 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi stanowi, że udzielenie zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej zawiera oświadczenia: członków zarządu, wspólników, komplementariuszy (z wyłączeniem wspólników i komplementariuszy w spółce osobowej), rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, jak również innych osób, które odpowiadają za rozpoczęcie przez wnioskodawcę działalności maklerskiej lub będą nią kierować, że nie były uznane prawomocnym orzeczeniem za winne popełnienia przestępstwa skarbowego, przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, za enumeratywnie wymienione przestępstwa określone w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, za przestępstwa określone w ustawie o giełdach towarowych lub za przestępstwa określone w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi. Ze względu na przedmiot ochrony, przestępstwo niedokonania blokady rachunku należy do wyżej wymienionego katalogu. Ponadto, w przypadku niedokonania blokady rachunku przez osobę do tego obowiązaną, wchodziłoby w grę zastosowanie środka karnego w postaci zakazu zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej (art. 39 pkt 2 k.k.).

Przestępstwo niedokonania blokady rachunku lub wstrzymania transakcji znajduje się również w ustawie z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu19. Na podstawie tej ustawy można dokonać blokady następujących rachunków: bankowego, w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, papierów wartościowych i rachunku pieniężnego służącego do jego obsługi, rejestru uczestników funduszu, o którym mowa w ustawie z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych20. Zgodnie z art. 35 ust.1 pkt 4 tej ustawy, kto działając w imieniu lub interesie instytucji obowiązanej, wbrew przepisom ustawy, nie dopełnia obowiązku wstrzymania transakcji lub blokady rachunku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Aktualne tu pozostają mutatis mutandis uwagi odnoszące się do podmiotu przestępstwa oraz dolegliwości wynikających z kodeksu karnego, poczynione na temat przestępstwa niedokonania blokady określonego w art. 45 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym.

W ustawie o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu istnieją pewne odmienności w konstrukcji przestępstwa niedokonania blokady. Przede wszystkim, określono typ przestępstwa nieumyślnego niedokonania blokady rachunku lub wstrzymania transakcji zagrożonego tylko karą grzywny bez określenia jej wysokości, ponadto przewidziano typ kwalifikowany poprzez znamię wyrządzenia znacznej szkody zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.


Blockade of a financial instruments’ account

Abstract

This article addresses a new off–code coercive measure regulated under the Act of 29 July 2005 on Capital Market Supervision (Journal of Laws of 2005, No. 183, item 1537). When introduced to the Polish legal order, the institution of blocking a financial instruments’ account has fulfilled obligations under the Market Abuse Directive (OJ L 96, 12.04.2003). Providing for the fast freezing of assets with variable value, the said institution permits to meet the needs of fighting against stock exchange offences. The article discusses the legal nature of the said institution, this being comparable with the coercive measure in the form of security on property. Moreover, prerequisites and procedures for blocking, the problem of the State Treasury’s liability for damages caused by blocking the account in breach of law, and the offence of failure to block are analyzed.



1 Dz. U. Nr 183, poz. 1537 ze zm.

2 Dz. Urz. WE L 96 z dnia 12 kwietnia 2003 r. zawierający tzw. Market Abuse Directive.

3 The Lisbon European Council – an Agenda of Economic and Social Renewal for Europe. Contribution of the European Commission to the Special European Council in Lisbon, 23–24th March 2000, Brussels, 28 February 2000, DOC/00/7.

4 Final Report of the Committee of Wise Men on the Regulation of European Securities Markets, Brussels, 15 February 2001.

5Directive 2004/72/EC of 29 April 2004 implementing Directive 2003/6/EC of the European Parliament and of the Council as regards accepted market practices, the definition of inside information in relation to derivatives on commodities, the drawing up of lists of insiders, the notification of managers’ transactions and the notification of suspicious transactions, OJ L 162.

6Pojęciem freezing posługują się m.in.: Dyrektywa 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie wykorzystywania informacji poufnych i manipulacji na rynku (nadużyć na rynku)/Directive 2003/6/EC of the European Parliament and of the Council of 28 January 2003 on insider dealing and market manipulation (market abuse); Decyzja ramowa Rady z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie prania brudnych pieniędzy oraz identyfikacji, wykrywania, zamrożenia, zajęcia i konfiskaty narzędzi oraz zysków pochodzących z przestępstwa/Council Framework Decision of 26 June 2001 on money laundering, the identification, tracing, freezing, seizing and confiscation of instrumentalities and the proceeds of crime; Decyzja ramowa Rady 2003/577/WSiSW z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie wykonania w Unii Europejskiej postanowień o zabezpieczeniu mienia i środków dowodowych/Council Framework Decision 2003/577/JHA of 22 July 2003 on the execution in the European Union of orders freezing property or evidence; Konwencja ONZ przeciwko korupcji z dnia 31 października 2003 r./United Nations Convention against Corruption; Konwencja Prawnokarna Rady Europy o korupcji z dnia 27 stycznia 1999 r./Criminal Law Convention on Corruption.

7 Dz. U. Nr 183, poz. 1538 ze zm.

8W art. 181 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi zostało stypizowane przestępstwo zakazanego wykorzystywania informacji poufnej. Por. uwagi dotyczące pojęcia insider trading na gruncie obowiązywania poprzedniej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.  Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (R. Kuciński, Przestępstwa giełdowe, Warszawa 2000, s. 65 i n.).

9 Instrumentami finansowymi w rozumieniu art. 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi są: 1) papiery wartościowe; 2) niebędące papierami wartościowymi: tytuły uczestnictwa w instytucjach zbiorowego inwestowania, instrumenty rynku pieniężnego, finansowe kontrakty terminowe oraz inne równoważne instrumenty finansowe rozliczane pieniężnie, umowy forward dotyczące stóp procentowych, swapy akcyjne, swapy na stopy procentowe, swapy walutowe, opcje kupna lub sprzedaży instrumentów finansowych, opcje na stopy procentowe, opcje walutowe, opcje na takie opcje, oraz inne równoważne instrumenty finansowe rozliczane pieniężnie, prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od wartości oznaczonych co do gatunku rzeczy, określonych rodzajów energii, mierników i limitów wielkości produkcji lub emisji zanieczyszczeń (pochodne instrumenty towarowe), inne instrumenty, jeżeli zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym na terytorium państwa członkowskiego lub są przedmiotem ubiegania się o takie dopuszczenie. Ponadto, ustawa wyróżnia maklerskie instrumenty finansowe, którymi są instrumenty finansowe wymienione wyżej w punktach 1 i 2 lit. a–d.

10 Art. 71 ObrInsFinUst: 1. Nie stanowią działalności maklerskiej czynności polegające wyłącznie na przyjmowaniu i przekazywaniu zleceń nabycia lub zbycia papierów wartościowych lub tytułów uczestnictwa w instytucjach zbiorowego inwestowania, o ile podmiot wykonujący te czynności nie jest uprawniony do świadczenia usług w zakresie przechowywania środków pieniężnych lub papierów wartościowych należących do osób trzecich oraz o ile czynności te są wykonywane przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą regulowaną odrębnymi przepisami. 2. Zlecenia przyjmowane zgodnie z ust. 1 mogą być wyłącznie przekazywane do firmy inwestycyjnej albo instytucji zbiorowego inwestowania prowadzącej działalność na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 3. Wykonywanie czynności, o których mowa w ust. 1, wymaga zawiadomienia Komisji nie później niż na miesiąc przed ich podjęciem. Do podmiotu wykonującego czynności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 88, art. 90 ust. 1–4, przepisy wydane na podstawie art. 94 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26–37 ustawy o nadzorze.

11Według art. 293 § 2 k.p.k. sądem właściwym do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego jest sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Ustawą z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432), która weszła w życie dnia 12 lipca 2007 r., został zmieniony art. 293 § 2 k.p.k. Dzięki zmianie ujednolicony został system zażaleń, po 12 lipca 2007 r. wszystkie zażalenia w przedmiocie zabezpieczenia wydawane przez prokuratora rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Wcześniej, do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie prokuratora co do zabezpieczenia majątkowego właściwy był, zgodnie z przepisami ogólnymi o zażaleniach, prokurator nadrzędny, a zażalenie do sądu przysługiwało tylko na postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym.

12 Podobne zastrzeżenie zawiera art. 20c ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1505).

13 Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1505 ze zm. Art. 20 ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu... stanowi, że w przypadku gdy rachunek został zablokowany lub transakcja została wstrzymana z naruszeniem prawa, odpowiedzialność za szkodę wynikłą z jej wstrzymania ponosi Skarb Państwa na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

14Patrz więcej: J. Kremis, (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 676; Z. Banaszczyk, (w:) Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1–44911, t. I, pod red. K. Pietrzykowskiego, Warszawa 2008, s. 1234; W. Czachórski, A. Brzozowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2002, s. 229. Za odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka opowiedzieli się m.in.: G. Bieniek, (w:) G. Bieniek, H. Ciepła, S. Dmowski, J. Gudowski, K. Kołakowski, M. Sychowicz, T. Wiśniewski, C. Żuławski, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, t. I, Warszawa 2007, s. 306; Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 2003, s. 197.

15Odmienne uregulowanie terminu przedawnienia w art. 4421 k.c. dotyczy roszczenia odszkodowawczego w przypadku wyrządzenia szkody na osobie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1 września 2006 r. (sygn. SK 14/05; Dz. U. z 2006 r., Nr 164, poz. 1166) orzekł, że art. 442 § 1 k.c. zdanie drugie jest niezgodny z art. 2 i art. 77 ust. 1 Konstytucji przez to, że pozbawia pokrzywdzonego dochodzenia odszkodowania za szkodę na osobie, która ujawniła się po upływie lat dziesięciu od wystąpienia zdarzenia wyrządzającego szkodę. Nowy art. 4421 § 3 k.c. stanowi, że w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletniości. Ponadto, roszczenie o naprawienie szkody wynikłej ze zbrodni lub występku, na podstawie z art. 4421 § 2 k.c. przedawnia się z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa, bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

16M. Sucharski, Prawnokarna ochrona giełdowego obrotu papierami wartościowymi, Toruń 2006, s. 126.

17 Por. M. Sucharski, Prawnokarna ochrona giełdowego obrotu..., s. 128.

18 Ibidem, s. 126.

19 Dz. U. z 2003 r., Nr 153, poz. 1505 ze zm.

20 Dz. U. z 2002 r., Nr 49, poz. 448 ze zm.


Prokuratura

i Prawo 1, 2009


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna