Autoimmunologiczne zapalenie wątroby (Autoimmune hepatitis)



Pobieranie 100.56 Kb.
Data28.04.2016
Rozmiar100.56 Kb.
Autoimmunologiczne zapalenie wątroby

(Autoimmune hepatitis)


Praca poglądowa, gastroenterologia polska rok wyd. 1998
Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, Anna Szafarska-Szczepanik,

Agnieszka Żyromska

Katedra i Klinika Gastroenterologii i Chorób Dzieci AM w Bydgoszczy

W pracy przedstawiono aktualne poglądy dotyczące autoimmunologicznego zapalenia wątroby ze szczególnym uwzględnie­niem etiopatogenezy, diagnostyki i leczenia.


Autoimmunologiczne zapalenie wątroby to przewlekły proces zapalny o nieznanej etiologii, który charakteryzuje się obecnością w surowicy autoprze­ciwciał skierowanych przeciwko różnym strukturom tkanek lub różnym ich antygenom, podwyższonym poziomem gammaglobulin oraz zwykle dobrą odpo­wiedzią na leczenie immunosupresyjne. Pierwsze dane na temat choroby pojawiły się w piś­miennictwie przed prawie pół wiekiem, kiedy to w 1950 r. Waldenström opisał hipergammaglobuline­miczne zapalenie wątroby młodych kobiet. Sześć lat później Mackey wprowadził termin lupoid hepatitis, aby określić plazmocytowe zapalenie wątroby z obecnością komórek LE, dziś znane jako klasyczna postać autoim­munologicznego zapalenia wątroby. Od 1992 r. obowią­zuje nazwa „autoimmunologiczne zapalenie wątroby” (autoimmune hepatitis, AIH), właściwsza niż używana wcześniej – „autoimmunologiczne przewlekłe aktywne zapalenie wątroby” (autoimmune chronic active hepati­tis, AI-CAH), w której pominięto słowo „przewlekłe” – termin „autoimmunizacja” wskazuje na przewlekłość procesu – i „aktywne” – choroba może samoistnie lub pod wpływem leczenia przejść w stadium remisji.

Patomechanizm autoimmunologicznego zapalenia wątroby polega na utracie tolerancji autologicznej tkan­ki wątrobowej, w wyniku czego dochodzi do produkcji autoprzeciwciał przeciwko poszczególnym elementom komórki wątrobowej. Ich obecność w surowicy chorych na autoimmunologiczne zapalenie wątroby ma zna­czenie diagnostyczne i stanowi podstawę podziału choroby na poszczególne typy.


Wśród stwierdzanych przeciwciał wyróżnia się:

  • narządowo niespecyficzne przeciwciała przeciwjądrowe, antinuclear antibodies, ANA;

  • przeciwciała przeciw mięśniom gładkim, smooth muscle antibodies, SMA;

  • wątrobowo-nerkowe przeciw­ciała przeciwmikrosomalne, liver-kidney microsomal antibodies, anty-LKM1;

  • przeciwciała przeciwmitochon­drialne, antimitochondrial antibodies, AMA;

  • przeciwciała przeciwko rozpuszczalnym antygenom wątroby, anti­soluble liver antigen, anty-SLA;

  • przeciwciała reagujące z antygenami wątroby i trzustki, liver-pancreas antibodies, LP) specyficzne (przeciwciała przeciwcytozolowe typu 1, anti-cytosolic antigen, anty-LC1;

  • przeciwciała przeciwko wątrobowo specyficznym antygenom błonowym, anti-liver­-specific membrane lipoprotein, anty-LSP

Tylko część determinant antygenowych wykazuje swoistość wątro­bową; przeciwciała przeciwko receptorowi asialoglikopro­teinowemu, składnikowi wielkocząsteczkowego komplek­su LSP, anti-asialoglycoprotein receptor, anty-ASGPR, u dzieci także przeciwciała przeciwko innemu składniko­wi LSP – dehydrogenazie alkoholowej, ADH).


Autoprzeciwciała uczestniczą w procesie uszkadza­nia hepatocytów na drodze skomplikowanych mechaniz­mów immunologicznych, w których biorą udział limfocyty T pomocnicze (T helper – Th) z receptorem powierzch­niowym CD4. Ich rola polega na rozpoznawaniu jako obce własnych antygenów, prawdopodobnie asialogliko­proteinowych. Peptyd ASGPR po fragmentacji i ekspresji antygenu na powierzchni komórki prezentującej antygen (APC) zostaje rozpoznany przez limfocyt T, pod warun­kiem, że CD4 i APC są identyczne pod względem anty­genów zgodności tkankowej HLA klasy II (tzw. restrykcja MHC klasy II). W efekcie limfocyty T produkują interleukiny, które indukują różnicowanie się limfocytów B w komórki wytwarzające przeciwciała swoiste dla da­nego antygenu, a także aktywują makrofagi, uruchamia­jąc w ten sposób wiele reakcji immunologicznych pro­wadzących w konsekwencji do uszkodzenia komórki wątrobowej. W niszczeniu hepatocytów uczest­niczą także komórki K, cytotoksyczne limfocyty T oraz cytokiny o właściwościach cytolitycznych.
Obecność przeciwciał jest podstawą przyjętego przez większość autorów podziału autoimmunologicz­nego zapalenia wątroby na dwa typy: typ 1 charakte­ryzujący się obecnością autoprzeciwciał ANA i/lub SMA oraz typ 2, dla którego typowa jest obecność au­toprzeciwciał anty-LKM1. Niektórzy autorzy wyróż­niają dodatkowo typ 3 charakteryzujący się obecno­ścią przeciwciał anty-SLA, sugerując jednocześnie ist­nienie jeszcze innych, nie do końca zdefiniowanych typów. U pacjentów z przeciwciałami anty­-LKM1 możliwa jest ewentualna dalsza klasyfikacja zapalenia wątroby na podstawie obecności lub braku przeciwciał anty-HCV. Wydaje się jednak, że istnieje wystarczająca ilość danych tłumaczących rozdzielenie tych dwóch jednostek chorobowych. Pacjenci z przeciw­ciałami anty-LKM1 i anty-HCV są głównie płci męskiej, starsi niż pacjenci z przeciwciałami anty-LKM1, a bez anty-HCV. Odznaczają się też mniejszą aktyw­nością zapalną, niższym mianem przeciwciał anty-LKM1 i częstszą seropozytywnością w stosunku do autoprze­ciwciał anty-GOR, które uważa się za marker autoimmu­nizacji indukowanej przez wirus C. Sugerowano, że to wirus C inicjuje odpowiedź autoimmunologiczną na zasadzie mimikry molekularnej, ponieważ stwier­dzono częściowe podobieństwo biochemiczne między nim a cytochromem P450 II D6 – docelowym antygenem dla autoprzeciwciał LKM1. Rezultaty późniejszych badań wykazały jednak, że przeciwciała anty-LKM1 obecne u chorych z przewlekłym zakażeniem HCV rozpoznają inne epitopy niż u chorych z autoimmunologicznym za­paleniem wątroby. Zidentyfikowano dotąd przy­najmniej dwa miejsca antygenowe na cząsteczce cy­tochromu P450 II D6; to z nich, które znajduje się pomiędzy aminokwasami 254 i 271, określa się jako specyficzne dla typu 2 AIH. W obydwu przewle­kłych zapaleniach wątroby spotykane są także prze­ciwciała anty-ASGPR wykrywane również u pacjentów z przeciwciałami ANA, SMA, w ostrych wirusowych zapaleniach wątroby, w pierwotnej marskości żółcio­wej i innych chorobach autoimmunologicznych, ale ich miana są znacznie wyższe w AIH. Mimo że w jednym i drugim przypadku są reprezentowane przez immuno­globuliny klasy IgG i IgM, to w AIH dominuje podklasa IgG2, a w zapaleniu wirusowym – IgG4. Począt­kowo różnice kliniczne i immunoserologiczne spowo­dowały podział typu 2 AIH na typ 2a (bez przeciwciał anty-HCV) i 2b (z przeciwciałami anty-HCV). Później usprawiedliwiono wyłączenie pacjentów seropozytyw­nych co do anty-HCV z grupy chorych na AIH typu 2. Wyszczególniono chorych z obecnymi przeciwciałami anty-LKM1 i anty-HCV jako przypadki przewlekłego zapalenia wątroby typu C z towarzyszącą autoimmuniza­cją, co zapewnia jednolitość typu 2 AIH i uwydatnia jego cechy wyróżniające jako jednostki chorobowej.
W typie 2 AIH stwierdza się także autoprzeciwciała anty-LC1, które występują głównie u pacjentów z prze­ciwciałami anty-LKM1, a bez przeciwciał anty-HCV. Mogą być one pomocne w potwierdzeniu rozpoznania AIH.
Defekt w mechanizmach kontroli immunologicznej zależy od udziału czynników genetycznych. Podczas badań wykazano, że podatność na autoimmunologicz­ne zapalenie wątroby jest związana z antygenami głównego układu zgodności tkankowej, przy czym dla pa­cjentów z typem 1 charakterystyczny jest inny haplo­typ HLA niż dla osób z typem 2. Haplotypy HLA DR3 i HLA DR4 są niezależnymi czynnikami ryzyka w odnie­sieniu do typu 1 AIH i stwierdza się je w tym przy­padku odpowiednio u 52% i 42% pacjentów. U 37% chorych z typem 1 AIH występuje haplotyp HLA A1-B8­-DR3 są młodsi, stwierdza się u nich większą aktywność cho­roby, częstszy jej nawrót po steroidoterapii, i częściej wymagają transplantacji wątroby niż chorzy z innymi haplotypami. Pacjenci z typem 1 AIH i haplotypem HLA DR4 są starsi, głównie płci żeńskiej, mają wyższy po­ziom gammaglobulin, częściej dochodzi u nich do remisji podczas leczenia i częściej towarzyszą im inne choro­by autoimmunologiczne. Typ 2 AIH charakteryzuje natomiast haplotyp HLA B14, DR3 oraz C4A-Q0. Pojawienie się typu 1 AIH w dzieciństwie jest związane z delecją genu C4A, co objawia się niskim poziomem komplementu w surowicy i w konsekwencji upośledzoną eliminacją kompleksów immunologicznych, wirusów i innych antygenów. Delecję genu C4A stwierdzano także u dorosłych, co wiązało się z częstszymi nawrotami choroby i większą śmiertelnością. Dalszych informacji na temat związku czynników genetycznych z przebiegiem klinicznym poszczególnych typów AIH dostarczyły wyniki badań molekularnych, których rozkwit przyniosły lata 90. Typ 1 AIH silnie związany jest z obecnością alleli HLA DRB3* 0101, HLA DRB1* 0401, HLA DRB1* 0301 i HLA DRB4* 0103, podczas gdy allel HLA DRB1* 1501 może chronić przed zachorowaniem. U pacjentów z allelem HLA DRB4* 0103 częściej stwierdza się inne towarzyszące choroby autoimmunologiczne. Haplotyp DRB1* 0301/DRB3* 0101 występuje powszechniej u chorych, którzy żle odpowiadają na steroidoterapię. Haplotypy DRB1* 0401 i DRB1* 0401 - DRB4* 0103 kojarzą się natomiast z mniejszą śmiertelnością i rzadszymi transplantacjami wątroby. Pacjenci z DRB1* 0301 są ponadto młodsi od chorych z DRB1* 0401.

Zróżnicowanie autoimmunologicznego zapalenia wątroby na dwa typy znajduje poparcie także w klinicznym przebiegu choroby. Typ 1 AIH dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych, a szczyt zachorowań przypada między 10 a 20 oraz 45 a 70 rokiem życia. Ma stosunkowo łagodny przebieg, przynajmniej u dorosłych. Na AIH typu 2 chorują zwykle dzieci i młodzi dorośli, głównie płci żeńskiej. W tym przypadku przebieg choroby jest zwykle ciężki, czasami objawia się ostrą niewydolnością wątroby. Pacjenci z typem 2 AIH częściej zapadają na współistniejące choroby autoimmunologiczne. Częściej także dochodzi u nich do marskości wątroby pomimo farmakoterapii. Obserwuje się u nich wyższy poziom aminotransferaz i bilirubiny, a niższy gammaglobulin i IgA w surowicy. Częściej stwierdza się specyficzne

narządowo przeciwciała, np. przeciwko tarczycy czy wysepkom Langerhansa.

W obu postaciach AIH objawy kliniczne nie różnią się od stwierdzanych w innych przewlekłych zapaleniach wątroby. Są to głównie: męczliwość, ucisk w prawym

podżebrzu, bóle stawów, świąd skóry, gorączka. W około 45% przypadków obserwuje się współistnienie innych chorób autoimmunologicznych (tab. I).
Tabela I: Choroby autoimmunologiczne współistniejącez autoimmunologicznym zapaleniem wątroby


Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy

Zespół CREST

Cukrzyca insulinozależna

Zespół Sjögrena

Wrzodziejące zapalenie

jelita grubego



Reumatoidalne

zapalenie stawów



Choroba Leśniowskiego-Crohna

Toczeń rumieniowaty układowy

Celiakia

Bielactwo nabyte

Zapalenie kłębków nerkowych

Liszaj płaski

Zapalenie osierdzia

Samoistna trombocytopenia

Zwłóknienie płuc

Niedokrwistość hemolityczna

Zespół Guillaina-Barre’go

Krioglobulinemia

Rozpoznanie u chorego autoimmunologicznego zapalenia wątroby i określenie jego typu wymaga wnikliwej analizy wywiadu, cech klinicznych, laboratoryjnych,

profilu autoprzeciwciał i obrazu histopatologicznego (biopsja wątroby). Eksperci International

Autoimmune Hepatitis Group zalecili rozważenie rozpoznania AIH u każdego pacjenta, głównie płci żeńskiej (choć niekoniecznie), u którego stwierdza się nie wyjaśnioną, ostrą lub przewlekłą chorobę wątroby, lub nieprawidłowości biochemicznych testów wątrobowych i jednoczesny brak klinicznych objawów choroby, zwłaszcza jeśli u pacjenta albo u jego bliskich

krewnych występują inne choroby autoimmunologiczne. Dla tych osób International Autoimmune Hepatitis Group opracowała opisowe kryteria diagnostyczne, które pozwalają na postawienie pewnego lub prawdopodobnego rozpoznania autoimmunologicznego zapalenia wątroby (tab. II).
Tabela II: Kryteria diagnostyczne autoimmunologicznego zapalenia wątroby


Parametr

Kryteria pewne

Kryteria prawdopodobne

Obraz patomorfologiczny

przewlekłe aktywne zapalenie wątroby o umiarkowanej

lub dużej aktywności, z martwicą kęsową, z obecnym lub nie zrazikowym zapaleniem wątroby lub srodkowowrotną martwicą mostkową, bez uszkodzenia przewodów

żółciowych, ziarniniaków, żelazicy, złogów miedzi lub

jakiejkolwiek innej zmiany sugerującej odmienną etiologię




takie same jak pewne


Badania biochemiczne surowicy

jakiekolwiek odchylenia od normy w poziomie transaminaz, zwłaszcza gdy poziom fosfatazy nie jest znacznie podwyższony, prawidłowe stężenie alfa 1 antytrypsyny, miedzi i ceruloplazminy


takie same jak pewne, ale można zaliczyć również pacjentów

z nieprawidłowym poziomem miedzi i ceruloplazminy, pod warunkiem,

że wykluczono chorobę Wilsona na podstawie braku pierścieni

Kaysera-Fleischera i braku znacznego wzrostu wydalania miedzi

z moczem po prowokacji D-penicylaminą


Immunoglobuliny w surowicy

całkowite stężenie globulin, gammaglobulin lub IgG

podwyższone 1,5 raza w stosunku do górnej granicy normy




jakikolwiek wzrost stężenia globulin, gammaglobulin lub IgG powyżej

górnej granicy normy




Przeciwciała w surowicy

obecność przeciwciał ANA, SMA lub LKM1 w mianie

wyższym niż 1:80 u dorosłych i 1:20 u dzieci




obecność ANA, SMA lub LKM1 w mianie 1:40 lub wyższym

u dorosłych i dzieci; ANA lub LKM1 1:10 lub wyższym; SMA . 1:20

lub wyższym. Można brać pod uwagę pacjentów bez ANA, SMA,

LKM1, ale z innymi przeciwciałami określonymi jako autoprzeciwciała

wątrobowe


Markery wirusowe

brak przeciwciał klasy IgM wirusowego zapalenia wątroby

typu A, przeciwciał HBc klasy IgM, anty-HCV (oznaczonych

na podstawie testów przynajmniej II generacji); brak markerów

aktualnej infekcji wywołanej przez inne wirusy hepatotropowe

(np. cytomegalowirus, wirus Epsteina-Barr); ujemny wywiad

co do parenteralnej ekspozycji na krew




takie same jak pewne, ale można też brać pod uwagę pacjentów

z przeciwciałami anty-HCV, o ile potwierdzono, że ich obecność

odzwierciedla infekcję przez wirus C


Inne czynniki etiologiczne

przeciętne spożycie alkoholu poniżej 35 g na dobę

u mężczyzn i poniżej 25 g na dobę u kobiet; ujemny wywiad

co do używania w ostatnim czasie leków hepatotoksycznych


średnie spożycie alkoholu poniżej 50 g u mężczyzn i poniżej 40 g

u kobiet i nieprzyjmowanie w ostatnim czasie leków

hepatotoksycznych; można brać pod uwagę pacjentów

spożywających więcej alkoholu lub przyjmujących ostatnio leki

hepatotoksyczne, o ile są dowody na postępujące uszkodzenie

wątroby po zaprzestaniu spożycia



International Autoimmune Hepatitis Group zaproponowała także system punktowy, który można stosować w celu ustalenia rozpoznania łącznie z powyższymi kryteriami w przypadkach trudnych diagnostycznie lub wymagających bardziej obiektywnej oceny (tab. III). Posługując się nim, można określić stopień podobieństwa między autoimmunologicznym zapaleniem wątroby a jego tzw. odmiennymi formami (variant forms of AIH).

Tabela III: System punktowy do rozpoznawania autoimmunologicznego zapalenia wątroby


Parametry










Punkty

1

2

3

4

5

Płeć




żeńska

+2

męska

0

Badania

biochemiczne

surowicy


stosunek aktywności fosfatazy zasadowej do aminotransferazy

3,0

2

<3,0

+2

Wzrost całkowitego

stężenia globulin,

gammaglobulin

lub IgG powyżej

górnej granicy normy





>2 razy

+3

1,5-2,0 razy

+2

1,0-1,5 raza

+1

poniżej górnej

granicy normy



0

Miano przeciwciał

dorośli


ANA, SMA lub LKM-1

>1:80

+3

1:80

+2

1:40

+1

<1:40

0

dzieci

ANA lub LKM-1

>1:20

+3

1:10 lub 1:20

+2

<1:10

0

lub SMA

>1:20

+3

1:20

+ 2

<1:20

0

AMA

obecne

-2

nieobecne

0

Markery wirusowe

IgM anty-HAV, HBsAg lub IgM anty-HBc




-3

anty-HCV (test ELISA lub/i RIBA)




-2

anty-HCV (test PCR)




-3

pozytywny test wskazujący na aktywne zapalenie

o innej etiologii wirusowej






-3

brak wszystkich powyższych





+3

Współistniejące

choroby auto­

immunologiczne

u chorego

lub najbliższych

krewnych








+1

U pacjentów z odmiennymi formami AIH stwierdza się cechy autoimmunizacji, ale nie odpowiadają one kryteriom pewnego lub prawdopodobnego rozpoznania AIH. W takich przypadkach wyniki badań wskazują zarówno na autoimmunologiczne zapalenie wątroby, jak i na inny typ przewlekłej choroby wątroby (zespoły nakładania, overlap syndromes) lub też są sprzeczne z klasyczną definicją autoimmunologicznego zapalenia wątroby (outlier syndromes). Do zespołów overlap zalicza się połączenie autoimmunologicznego zapalenia wątroby i pierwotnej marskości żółciowej (primary biliary cirrhosis, PBC), pierwotnego stwardniejącego zapalenia dróg żółciowych (primary sclerosing cholangitis, PSC) lub przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby. Do zespołów outlier należy autoimmunologiczne

zapalenie dróg żółciowych (Autoimmune cholangitis) oraz skrytopochodne przewlekłe zapalenie wątroby (cryptogenic chronic hepatitis).

Odmienne formy AIH są powszechne. 8% pacjentów z AIH ma przeciwciała przeciwko podjednostce E2 kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej – specyficzne dla PBC, 6% chorych ma zmiany histologiczne sugerujące PSC, 10% ma wykładniki biochemiczne

i radiologiczne wskazujące na autoimmunologiczne zapalenie przewodów żółciowych, 13% pacjentów cechują wyniki charakterystyczne dla AIH, ale nie mają oni autoprzeciwciał (skrytopochodne zapalenie wątroby); u 11% osób z dominującymi cechami autoimmunizacji

stwierdza się HCV-RNA w surowicy. Cechy wyróżniające poszczególne zespoły zestawiono w tabeli IV.

Tabela IV: Odmienne formy autoimmunologicznego zapalenia wątroby



Zespoły overloap

Cechy wyróżniające

Uwagi

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby i pierwotna marskość żółciowa

obecność przeciwciał przeciwmitochondrialnych,

histologiczne cechy zapalenia dróg żółciowych, złogi miedzi,

laboratoryjne wykładniki cholestazy, odpowiedź na leczenie

kortykosteroidami




przypadki fałszywie dodatnich wyników na obecność przeciwciał

przeciwmitochondrialnych (podobieństwo do LKM1 w testach pośredniej immunofluorescencji)




Autoimmunologiczne zapalenie wątroby i pierwotne stwardniejące zapalenie dróg żółciowych

przewlekłe wrzodziejące zapalenie jelita grubego,

histologiczne cechy zapalenia dróg żółciowych, kliniczne

i laboratoryjne wykładniki cholestazy, brak odpowiedzi na

leczenie kortykosteroidami, nieprawidłowy cholangiogram




przynajmniej 4-krotny wzrost stężenia fosfatazy zasadowej

w surowicy




Autoimmunologiczne zapalenie wątroby i przewlekła infekcja wirusowa

dominują cechy autoimmunizacji: miano SMA lub ANAł1:320, miano SMA lub ANAł1:40, martwica kęsowa, zrazikowe zapalenie wątroby, okołowrotne nacieki z komórek plazmatycznych; dominują cechy infekcji wirusowej: miano SMA lub ANAŁ1:320, obecność LKM1 i wiremia HCV, okołowrotne nacieki limfocytarne, zwyrodnienie tłuszczowe

lub uszkodzenie dróg żółciowych




przypadki fałszywie dodatnich wyników na obecność przeciwciał anty-HCV spowodowane hipergammaglobulinemią lub pojawieniem się naturalnych przeciwciał przeciwko dysmutazie nadtlenkowej obecnej w białku rekombinowanego HCV, używanym w testach jako antygen – pożądane byłoby korzystanie z testów ELISA II i III generacji, a optymalne wykonywanie testu PCR do oznaczania HCV.RNA, żeby zminimalizować liczbę wyników fałszywie

dodatnich




Zespoły outlier







Autoimmunologiczne zapalenie dróg żółciowych

brak przeciwciał przeciwmitochondrialnych, obecne ANA, często SMA, histologiczne cechy uszkodzenia dróg żółciowych, współtowarzyszące laboratoryjne wykładniki cholestazy, obecne przeciwciała przeciwko anhydrazie węglanowej, prawidłowy cholangiogram

wcześniej określane jako pierwotne żółciowe zapalenie wątroby bez przeciwciał mitochondrialnych; różnice pomiędzy autoimmuno­logicznym zapaleniem dróg żółciowych i pierwotną marskością żółciową opisane na podstawie wyników badań przeprowadzonych na dużej grupie chorych nie są przydatne w różnicowaniu chorób w indywidualnych przypadkach, co sugeruje, że te dwie jednostki stanowią jedną chorobę, a odróżnianie ich na podstawie obecności przeciwciał mitochondrialnych jest zbędne

Skrytopochodne przewlekłe zapalenie wątroby

brak SMA, ANA lub LKM1, histologicznie cechy autoimmuno­logicznego zapalenia wątroby, często haplotypy HLA B8, DR3, A1/B8/DR3, ewentualnie obecne anty-SLA lub LP, możliwość późnego pojawienia się klasycznych autoprzeciwciał, odpowiedź na leczenie kortykosterydami

podobieństwo do autoimmunologicznego zapalenia wątroby pod względem wieku, płci, częstości współistnienia innych chorób autoimmunologicznych, poziomu transaminaz, bilirubiny, gammaglobulin, IgG w surowicy

Obecnie w standardowym leczeniu autoimmunologicznego zapalenia wątroby wykorzystuje się leki immunosupresyjne: kortykosteroidy i azatioprynę (w monoterapii

lub terapii kombinowanej). U większości pacjentów wskazana jest terapia kombinowana (prednizonem lub prednizonem i azatiopryną) ze względu na możliwość szybkiej redukcji dawek kortykosteroidów (ograniczenie występowania posteroidowych objawów ubocznych). Monoterapia prednizonem preferowana jest u młodszych osób, u pacjentek planujących mieć

dzieci lub będących w ciąży (azatioprynie przypisuje się działanie teratogenne), w przypadku wystąpienia takich działań ubocznych po zastosowaniu azatiopryny, jak depresja szpiku czy cholestaza, oraz u osób z chorobami nowotworowymi (istnieją dowody na działanie

karcynogenne azatiopryny). Za monoterapią azatiopryną przemawiają najnowsze wyniki wskazujące na uzyskanie długotrwałej remisji u 80% pacjentów po zastosowaniu dawki 2 mg/kg masy ciała. Zastosowanie samej azatiopryny należy brać pod uwagę zawsze, gdy podczas leczenia kortykosteroidami obraz kliniczny zdominują objawy uboczne, takie jak: zespół Cushinga, hirsutyzm, zmiany trądzikowe, osteoporoza, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, wzrost masy ciała, ostre psychozy. Stosowane dawki lecznicze przedstawiono w tabeli V.
Tabela V: Standardowe leczenie immunosupresyjne w autoimmunologicznym zapaleniu wątroby


Faza leczenia

Monoterapia prednizonem

Terapia kombinowana prednizon (P)/azatiopryna (A)

Leczenie początkowe

40-60 mg na dzień przez tydzień lub do czasu spadku

wartości transaminaz, 40 mg na dzień przez kolejny tydzień,

30 mg na dzień przez 2 następne tygodnie


40-60 mg na dzień (P) + 1-2 mg/kg masy ciała na dzień (A) przez

tydzień lub do czasu spadku wartości transaminaz, 15 mg na dzień

(P) + 1-2 mg/kg masy ciała na dzień (A) przez kolejne 2 tygodnie


Leczenie

podtrzymujące



20 mg na dzień lub mniej (zwykle 5-15 mg na dzień)

10 mg na dzień (P) + 50-100 mg na dzień (A), alternatywnie: 2 mg/kg

masy ciała na dzień (A) jako monoterapia



Leczenie nawrotów

jak terapia początkowa

jak terapia początkowa

W około 80% przypadków AIH po 6 miesiącach leczenia immunosupresyjnego uzyskuje się remisję kliniczną (poprawę stanu ogólnego, ustąpienie gorączki i bólów stawowych), po 12 miesiącach remisję biochemiczną (obniżenie poziomu aminotransferaz i gammaglobulin), a po 2 latach remisję histologiczną. Aby uzyskać pełną remisję, należy więc prowadzić leczenie

co najmniej 2 lata. Prawidłowy wynik badania histologicznego po tym okresie nie wyklucza możliwości wystąpienia nawrotu. Gdy terapia immunosupresyjna jest stosowana konsekwentnie, 5-letnie przeżycie szacuje się na 87%. Pomimo leczenia AIH często w konsekwencji prowadzi do marskości wątroby, szybciej w przypadku typu 2 AIH - do 82% przypadków w ciągu 3 lat.

Autoimmunologiczne zapalenie wątroby w stadium końcowym jest wskazaniem do przeszczepu wątroby. Leczenie chirurgiczne należy także rozważyć w przypadkach braku remisji pomimo leczenia farmakologicznego lub wystąpienia komplikacji związanych z leczeniem. Przeszczepienie wątroby nie wyklucza ponownego pojawienia się choroby podstawowej. Obecnie prowadzi się badania nad wykorzystaniem w leczeniu AIH

innego kortykosteroidu - Budesonidu (90% leku podlega w wątrobie efektowi pierwszego przejścia - efekt przeciwzapalny jest wystarczający, obserwuje się niewielkie uboczne działania ogólnoustrojowe), nowych leków z dziedziny transplantologii, jak: cyklosporyna A, FK 506, mykofenolat i mofetil czy monoklonalnych przeciwciał anty-CD4. W czasie eksperymentów na zwierzętach testowane są takie metody leczenia, jak szczepionka z komórek T, białka blokujące HLA czy przeciwciała przeciwko receptorom komórek T.

Terapię immunosupresyjną z użyciem prednizonu stosuje się także w przypadku odmiennych form autoimmunologicznego zapalenia wątroby. W zespołach, takich jak AIH i PBC, AIH i PSC, oraz w autoimmunologicznym zapaleniu dróg żółciowych zaleca się prednizon

w dawce 20 mg na dzień przez 3-6 miesięcy, a gdy leczenie to nie przynosi efektu - kwas ursodeoksycholowy w dawce 13-15 mg/kg na dzień przez 3-6 miesięcy. U chorych wykazujących cechy AIH i przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby sposób leczenia należy uzależnić od tego, czy dominują cechy autoimmunizacji, czy infekcji wirusowej. W pierwszym przypadku stosuje się leczenie immunosupresyjne (prednizon w dawce 20 mg na dobę lub w dawce 10 mg na dzień łącznie z azatiopryną w dawce 50 mg na dzień przez 3-6 miesięcy), a w drugim - leczenie interferonem. Niezwykle istotne jest, aby przed podjęciem leczenia wykluczyć fałszywie dodatnie wyniki badań na obecność przeciwciał anty-HCV (niewłaściwe zakwalifikowanie do leczenia interferonem obarczone jest dużym ryzykiem). Z drugiej strony, zastosowanie leków immunosupresyjnych, gdy rzeczywistym podłożem przewlekłego zapalenia wątroby jest infekcja wirusowa, spowoduje wzrost wiremii i może osłabić odpowiedź na interferon po zmianie postępowania terapeutycznego. Dlatego w przypadkach, w których pewne rozpoznanie choroby (wirusowej lub autoimmunologicznej) jest trudne lub nie ma pewności co do dominacji którejś z nakładających się chorób, zaleca

się rozpoczęcie terapii od leków immunosupresyjnych (obarczona mniejszym ryzykiem), a w razie niezadowalających efektów wdrożyć leczenie interferonem. U chorych ze skrytopochodnym autoimmunologicznym zapaleniem wątroby zaleca się prednizon w dawce 20 mg na dzień lub w dawce 10 mg na dzień w połączeniu z azatiopryną w dawce 50 mg na dzień do czasu uzyskania remisji. We wszystkich przypadkach tryb leczenia odmiennych form AIH ustalono empirycznie, dlatego chorzy powinni być starannie monitorowani i obserwowani

pod kątem objawów dominujących przez cały okres leczenia.
Piśmiennictwo.
1. Bąkowska A., Boroń-Kaczmarska A., Gonciarz Z., Ha­bior A., Jabłońska-Kaszewska J., Milewski B., Stolar­czyk J., Wrzołkowa T.: Autoimmunologiczne zapalenie wątroby. Pol. Arch. Med. Wewn., 1994,

2. Bellary S., Schiano T., Hartman G., Black M.: Chronic hepatitis with combined features of autoimmune chro­nic hepatitis C: favorable response to prednisone and azathioprine. Ann. Intern. Med., 1995,

3. Caiulo V.A., Averbene C., Olmi S.: Celiac disease as­sociated with chronic autoimmune hepatitis. Descrip­tion of a case. Minerva Pediatr., 1993, 45, 511-513.

4. Czaja A.J.: The variant forms of autoimmune hepatitis. Ann. Intern. Med., 1996,

5. Czaja A.J., Manns M.P.: The validity and importance of subtypes in autoimmune hepatitis: a point of view. Am. J. Gastroenterol., 1995,

6. Czaja A.J., Strettell M.D., Thomson L.J., Santrach P.J., Moore S.B., Donaldson P.T., Williams R.: Associations between alleles of the major histocompatibility complex and type 1 autoimmune hepatitis. Hepatology, 1997,

7. Gueguen M., Boniface O., Bernard O., Clerc F., Cart­wright T., Alvarez F.J.: Identification of the main epito­pe on human cytochrome P 450 II D6 recognized by anti-liver kidney microsome antibody. J. Autoimmun., 1991,

8. Johnson P.J., McFarlane J.G.: Meeting Report: Inter­national Autoimmune Hepatitis Group. Hepatology, 1993,

9. Johnson P.J., McFarlane J.G., Eddelston W.F.: The natural course and heterogeneity of autoimmune – type chronic active hepatitis. Semin. Liver Dis., 1991

10. Johnson P.J., McFarlane J.G., Williams R.: Azathiopri­ne for long-term maintenance of remission in autoim­mune hepatitis. N. Engl. J. Med., 1995,

11. Lachaux A.: Autoimmune hepatitis in children. Pedia­trie. Bucur., 1992,

12. Ma Y., Peakman M., Lobo Y.A., Wen L., Lenzi M., Ga­ken J., Farzaneli F., Mieli-Vergani G., Bianchi F.B., Vergani D.: Differences in immune recognition of cyto­chrome P4502D6 by liver kidney microsomal (LKM) an­tibody in autoimmune hepatitis and chronic hepatitis C virus infection. Clin. Exp. Immunol., 1994,

13. Mackiewicz S.: Immunologia. PZWL, Warszawa, 1991,

14. Maggiore G.: Chronic hepatitis in children. Curr. Opin. Pediatr., 1995,

15. Marcais O., Larrey D.: Autoimmune hepatitis. Rev. Proct., 1994,

16. Michel G., Ritter A., Gerken G., Meyer zum Buschenfelde K.H., Decker R., Manns M.P.: Anti-GOR and hepatitis C virus in autoimmune liver diseases. Lancet, 1992,

17. Mieli-Vergani G., Vergani D.: Progress in Pediatric Auto­immune Hepatitis. Semin. Liver Dis., 1994,

18. Paroli M., Franco A., Santilio I.: Cyclosporin A in the treatment of autoimmune chronic active hepatitis occu­ring with or without circulating antibodies against hepa­titis C virus. Int. J. Immunother., 1992,



19. Paul K., Wille L., Feist D.: Fibrosing alveolitis in a 7-year­old girl with autoimmune hemolytic anemia and autoim­mune hepatitis. Pneumologie, 1991,

20. Person J.L., McHutchinson J.G., Fong T.: A case of cyclosporine-sensitive


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna