Bartosz korabiewski gleboznawstwo II rok licencjatu



Pobieranie 367.47 Kb.
Strona1/8
Data10.05.2016
Rozmiar367.47 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8
BARTOSZ KORABIEWSKI

GLEBOZNAWSTWO II ROK LICENCJATU


Początek gleboznawstwa sięga II połowy XIX w. Początkowo glebą zajmowali się geografowie i petrografowie. Obecnie jest to osobny przedmiot. Pierwsza katedra gleboznawstwa na ziemiach polskich powstała w Puławach w 1894r.

Podział badań gleboznawczych:


  • geneza – sposób powstawania

  • skład i właściwości

  • przestrzenne rozmieszczenie – mapy glebogenetyczne

  • klasyfikacja

- bonitacja

    • rolnicza przydatność gleb (klasy – I, II, ...)

    • systematyka (np. gleba brunatna, bielicowa)

Istnieje wiele definicji gleb. O glebach mówi się od momentu pojawienia się roślin!





GLEBA – najbardziej powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej,

ożywiana przez organizmy żywe i tworzona przy współudziale

innych czynników glebotwórczych

Gleby charakteryzują się zmiennością w układzie:



  • PIONOWYM – zróżnicowanie profilu glebowego na poziomy genetyczne różniące się barwą, miąższością i właściwościami

  • POZIOMYM – zróżnicowanie przestrzenne powodujące występowanie obok siebie różnych typów gleb

W glebie zachodzą procesy fizyczne, chemiczne i biologiczne
Gleby odgrywają ważną rolę w odporności ekosystemu.

Dane o glebach są ważne z punktu widzenia planowania (planowanie w gospodarce leśnej i rolnej, planowanie przestrzenne)




Procesy glebotwórcze- procesy wietrzenia

PEDOGENEZA

Procesów glebotwórczych nie należy utożsamiać z procesami wietrzenia


Wietrzenie- to przemiana minerałów i skał pod wpływem kontaktu z atmosferą i hydrosferą oraz na ich przekształcaniu
W wyniku procesów glebotwórczych dochodzi do akumulacji związków organicznych (azotu i węgla), czego brak w procesie wietrzenia.
W wyniku procesów glebotwórczych pierwiastki biorą udział w tzw. Małym obiegu pierwiastków (gleba-rośliny- gleba)
Procesy diagenezy z kolei zachodzą dopiero w glebach kopalnych po ich przykryciu młodszymi osadami i odizolowaniu od wpływu aktywnego środowiska glebotwórczego.
W glebie zmagazynowana jest ogromna ilość ENERGII wyrażona w:

Na 1 ha może występować 5-20tys kg masy organicznej.

Ogromna ilość żywych organizmów (grzyby, promieniowce, bakterie, zwierzęta wyższe).

W 1 kg gleby może występować od setek tysięcy do miliardów i bilionów sztuk bakterii. Odgrywają one doniosłą rolę w procesie rozkładu i przemieszczania substancji organicznej.

Biorą udział w tworzeniu próchnicy.
Powstawanie gleby uwarunkowane jest wieloma czynnikami:


  • Skała macierzysta

  • Klimat

  • Relief (rzeźba terenu)

  • Czynniki hydrologiczne

  • Organizmy żywe

  • Działalność człowieka

  • Czas

Czynniki te współdziałają ze sobą.



CZYNNIKI GLEBOTWÓRCZE




  1. SKAŁA MACIERZYSTAsubstrat, materiał z którego tworzy się gleba. Substratu dostarczają skały magmowe, osadowe i metamorficzne

Skała macierzysta inicjuje powstanie nowej gleby, ale także wpływa na rozwój (przekształcanie) gleb już istniejących


Skała macierzysta wpływa na skład gleby:




  • mineralny (np. z granitu gł. kwarc i muskowit)

  • chemiczny

  • granulometryczny (uziarnienie) – zmienia się np. w wyniku transportowania, gdzie zachowują się minerały bardziej odporne np. kwarc

Skała macierzysta wpływa także na właściwości gleby:


  • fizyczne – przewiewność, przepuszczalność, podsiąk kapilarny, pojemność wodna, lepkość, plastyczność, zwięzłość

  • chemiczne – odczyn np. rędziny

  • morfologiczne – np. barwa, która pozwala na określenie poziomów diagnostycznych, pomagających ustalić typ gleby (barwią m.in. mangan, żelazo, substancje organiczne)

Z wiekiem wpływ skały macierzystej na glebę zaciera się pod wpływem działania innych czynników glebotwórczych.

Wg Dokuczajewa z tych samych skał macierzystych, ale w innych warunkach klimatycznych rozwijają się różne typy gleb. Ważnym czynnikiem jest klimat, świat roślin, zwierząt, woda, czas i człowiek.
jednak gleby, dla których czynnik klimatyczny jest mniej istotny.

Dla nich najważniejszym czynnikiem jest skała macierzysta.

Gleby FITOGENICZNE- rędziny wytworzone na wapieniach, przez długi czas pozostają bez zmian.


  1. KLIMAT – bardzo istotny czynnik

    • Insolacja (nasłonecznienie)

    • Wilgotność powietrza

    • Zachmurzenie i opady

    • Ciśnienie atmosferyczne (wiatry – parowanie)



Wpływają one na tempo denudacji, rozkładu skał, czyli wietrzenie mechaniczne (temp.), dezintegrację blokową, foliację, wietrzenie chemiczne(woda), ługowanie, wymywanie itp.
Klimat wpływa na procesy glebotwórcze;

    • proces bielicowy ( w klimacie chłodym i wilgotnym, więcej opadów, pod roślinnością iglastą

    • proces brunatnienia ( w klimacie ciepłym i wilgotnym, pod drzewami liściastymi)

Wiatry wpływają na parowanie.

W klimacie suchym przewaga parowania na opadami – strefa odwodnienia. Tam też dominuje wstępujący ruch wody, który powoduje przemieszczanie roztworów ku górze i wzrost zasolenia gleby. Gleby słone to sołonczaki. Charakteryzują się występowaniem na ich powierzchni halofitów – roślin sucholubnych. Występują także polewy pustynne, silcrete i caliche (róże pustyni i wykwity soli).

W klimacie wilgotnym, gdzie jest przewaga opadów nad parowaniem, występuje przewaga ruchu zstępującego. Następuje przemieszczanie soli w głąb profilu i ługowanie.

Strefowość pionowa i pozioma gleb występuje wraz ze strefowością klimatu.


  1. RELIEF – rzeźba terenu jako czynnik bierny wpływa na inne czynniki:

  1. erozję

  2. klimat i roślinność

  3. obieg wody w glebie

Wyróżnia się morfologiczne typy krajobrazowe. Decydują tu: rozpiętość i częstotliwość różnic wysokości względnych.


Wyróżnia się:
Typ równikowy- wahania wysokości względnych na długości 2 km nie przekraczają 200m
Typ górski- wahania wysokości względnych>200m, góry to teren położony ponad 300m npm

Na podstawie wymiarów przestrzennych form wyróżnia się:
Makro

Zmiany na przekroju km

Pionowe zróżnicowanie ponad 10m
Mezo

Zmiany na przekroju setek m

Pionowe zróżnicowanie 1-10m
Mikro

Formy reliefu, gdzie zachodzą drobne zmiany na powierzchni do kilkudziesięciu m

Zróżnicowanie wysokości względnych <1m
FORMY RELIEFU:

Rzeźba jest czynnikiem statycznym. Zmiany są dość powolne- człowiek może zmieniać mezo i makrorelief z niekorzystnego na korzystny





  1. WODA – czynnik decydujący o powstawaniu niektórych gleb:

NAPŁYWOWE:

  • Mady

  • Gleby deluwialne – proces deluwialny (spłukiwania)

HYDROMORFICZNE:

  • Gleby glejowe – proces glejowy – okresowa stagnacja wód gruntowych na określonej głębokości (obecność Fe2+ i Fe3+ nadaje tej glebie specyficzny kolor)

  • Gleby torfowe – są glebami organicznymi, gdzie podłoże nie odgrywa prawie żadnej roli (jedynie przepuszczalność); roślinność torfotwórcza (hydrofilna): mchy, turzyca, trzcina, tatarak, czarna olcha




  1. ORGANIZMY ŻYWE – najważniejszy czynnik

  • drobnoustroje

  • organizmy roślinne

  • organizmy zwierzęce

Organizmy żywe wpływają na:



  1. proces wietrzenia – jak zachowuje się skała macierzysta (skład granulometryczny, mineralny i chemiczny)

  2. kształtowanie budowy i morfologii profilu glebowego (poziom ściółki, darniowy, próchniczy)

  3. właściwości fizyczne (zbrylenie, przewiewność – kanały po dżdżownicach) i chemiczne (kwasy organiczne, odchody)

  4. sorpcję biologiczną

ROŚLINNOŚĆ – decyduje o górnych poziomach lub całych profilach (gleby torfowe)


ZWIERZĘTA (robaki, mięczaki, stawonogi, drobne ssaki) – wpływają gł. na właściwości fizyczne:

  • spulchnianie gleby poprzez drążenie kanałów wpływające na porowatość, przewiewność, przepuszczalność

  • rozdrabnianie szczątków organicznych i mieszanie z cząstkami mineralnymi – tworzenie próchnicy

DROBNOUSTROJE (bakterie, grzyby, promieniowce) biorą udział w:



  • rozkładzie substancji organicznych

  • wiązaniu azotu atmosferycznego

  • przemieszczaniu związków azotowych

  • krążeniu azotu w przyrodzie

  • gromadzeniu żelaza i siarczków

  • przemieszczaniu związków fosforu

  • są wskaźnikiem aktywności biologicznej – życia gleby



  1. CZYNNIK ANTROPOGENICZNY

Działalność człowieka:



  • Bezpośrednia ingerencja – zaasfaltowanie, zabetonowanie

  • Niewłaściwa regulacja rzek – zwiększenie spadku podłużnego rzeki, zmniejszenie częstotliwości powodzi, szybszy odpływ bez osadzania osadów pozakorytowych – substratu dla mad

  • Osuszanie torfowisk – mineralizacja torfowisk – proces murszenia

  • Zatruwanie ok. metalami ciężkimi

  • Kopalnictwo odkrywkowe

  • Wycinanie lasów – podatność na erozję wietrzną i wodną

  • Poddawanie gleb bielicowych pod uprawę płużną – zahamowanie procesu bielicowienia


  1. CZAS – wpływa na ewolucję gleb

Wyróżnia się trzy okresy w rozwoju gleby: młodość, dojrzałość i starzenie się.

Gleby ewoluują wraz ze zmianą klimatu, szaty roślinnej.
Wyróżnia się cykle rozwojowe gleb ok.


    • wapień

    • po jego zwietrzeniu wytwarza się gleba do głębokości 10cm – rędzina, następnie wkracza roślinność

    • rędzina właściwa → rędzina brunatna → gleba brunatna

O zaawansowaniu czynników glebotwórczych decyduje:

+ od jakiego czasu istnieją warunki sprzyjające- moment pojawienia się organizmów żywych. W Polsce jest to czas ustąpienia lądolodu z Niżu Polskiego.

+ jak szybko przebiega proces zależy od: skały

klimatu
W Polsce najmłodsze gleby oprócz północy występują w górach i przy rzekach. Proces glebotwórczy musi nadążać za erozją.
Gleby reliktowe- takie, które są, ale w danych warunkach klimatycznych nie powinny się rozwijać (np. czarnoziemy w Polsce)

  1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna