Bartosz korabiewski gleboznawstwo II rok licencjatu



Pobieranie 367.47 Kb.
Strona8/8
Data10.05.2016
Rozmiar367.47 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Żyzność nie zawsze idzie w parze z zasobnością!

Na glebach z natury zasobnych rośliny mogą się źle rozwijać, gdy inne czynniki nie będą sprzyjały włączaniu występujących składników pokarmowych w obieg biologiczny (np. gleby wytworzone z iłów i glin)


Procesy wpływające na tworzenie się żyzności gleby można podzielić na 2 grupy:

  • wiążące się z przekształcaniem skały macierzystej w glebie ( wietrzenie fizyczne, chemiczne, biologiczne, mineralizacja substancji organicznych itd.)

  • umożliwiające akumulację składników mineralnych i organicznych (np. sorpcja gleby)

Czynniki warunkujące żyzność gleb:


  • budowa morfologiczna – właściwości morfologiczne profilu glebowego, miąższość gleby i poziomu próchniczego




  • właściwości fizyczne – skład granulometryczny, struktura i tekstura, porowatość, układ porów, właściwości termiczne, wodne i powietrzne (woda i powietrze jako czynniki antagonistyczne)




  • właściwości chemiczne i fizykochemiczne – zasobność w składniki pokarmowe, zawartość substancji toksycznych, pH, CaCO3, skład KS, właściwości sorpcyjne, buforowość,




  • właściwości biochemiczne i biologiczne – zawartość substancji organicznej, zwłaszcza próchnicy, skład edafonu, aktywność biologiczna gleby, produkcja CO2

Wszystkie te składniki wzajemnie na siebie oddziałują, uzupełniają i kompleksowo wpływają na stan żyzności gleby.


Zgodnie z prawem minimum Liebiga, o żyzności gleby decyduje czynnik znajdujący się w minimum, np. gleby wytworzone z iłów są mniej żyzne od gleb gliniastych lub pyłowych (pomimo większej zasobności w składniki pokarmowe) z uwagi na niekorzystne warunki wodno-powietrzne. Niedostatek powietrza jest tu czynnikiem występującym w minimum – czynnikiem hamującym

Stan żyzności można opisać wzorem:


Sż= f(Z,B,Mk,Wf,Wch,Wb)
gdzie:

f – funkcja

Z - zasobność gleby

B - budowa profilu glebowego

Mk – mikroklimat

Wf - właściwości fizyczne

Wch – właściwości chemiczne

Wb – właściwości biologiczne



Za Schefferem i Lieberothem wyróżnia się 3 rodzaje żyzności:


  • żyzność naturalna właściwa – ukształtowana wyłącznie przez naturalne warunki przyrodnicze i dotyczące tylko gleb dziewiczych. Związana ściśle z typami i gatunkami gleb

  • żyzność naturalna pozostająca pod wpływem człowieka – charakterystyczna dla gleb uprawnych, w których została ona w mniejszym lub większym stopniu zamienione przez działalność człowieka. W porównaniu z żyznością naturalną ma charakter zmienny, a zmiany te mogą być pozytywne (melioracje gleb o niewłaściwych stosunkach wodno – powietrznych np. gleby glejowe) lub negatywne (wylesianie terenów zagrożonych erozją a zwłaszcza ich zaorywanie)

  • żyzność sztuczna(antropogeniczna, agrotechniczna) – występuje w glebach kulturoziemnych – całkowicie przekształconych pod wpływem głęboko sięgających zabiegów uprawnych. Występuje tam gdzie materiał macierzysty ma bardzo niską zasobność i żyzność. Dotyczy to zwłaszcza terenów rekultywowanych (kopalnictwo odkrywkowe).



URODZAJNOŚĆ GLEB – zdolność gleby do wydawania plonów. Jest wynikiem żyzności gleby, właściwości klimatu i działalności człowieka. Wyrażana jest plonem zbieranym z określonej powierzchni produkcyjnej. Urodzajność ma charakter zmienny (nawet dla tego samego miejsca, czasu), zależy od wpływu człowieka (zabiegi agrotechniczne)
Wyróżnia się:
Urodzajność potencjalną – określa możliwości maksymalnego planowania przy wykorzystaniu optymalnych zabiegów uprawnych (uwzględniających najnowszy stan wiedzy rolniczej). Ta cecha powinna być podstawą bonitacji gleb
Urodzajność aktualną – informuje o osiągniętych plonach w określonych warunkach siedliska i w danym czasie. Może być róże, zależnie od wpływu człowieka (zabiegi agrotechniczne) nawet przy takiej samej żyzności gleb
Właściwy miernik urodzajności uzyskuje się po wyeliminowaniu czynników zmiennych, wahających się z roku na rok.
Urodzajność gleb ma charakter dynamiczny, uwarunkowany działaniem wszystkich czynników wpływających na rośliny.
Zasobność, żyzność i urodzajność nie są właściwościami stałymi. Istnieje wiele czynników je ograniczających, powodujących jednocześnie degradację środowiska glebowego.

DEGRADACJA GLEB




Degradacja – niekorzystne zmiany środowiska glebowego obniżające jego aktywność biologiczną, co powoduje obniżenie urodzajności.
Wskaźnikiem degradacji jest zmniejszenie produkcji masy roślinnej i obniżenie jej wartości.
Degradacja może być powodowana przez naturalne czynniki przyrodnicze lub działalność antropogeniczną.
Formy degradacji gleb przez człowieka:

  1. deformacja stosunków wodnych (górnictwo odkrywkowe, podziemne zabiegi melioracyjne, prostowanie koryt rzecznych)




  1. erozja gleb:

  • erozja wodna (roczny odpływ gleby z terenu Polski szacowany jest na 5mln ton gleby, podobna ilość akumuluje się na podstawach erozyjnych co daje w sumie 20 cm miąższości warstwę gleby na obszarze 1500ha)

  • erozje powierzchniowe płaskie

  • erozje powierzchniowe liniowe (erozje żłobinowe, wąwozowe)

  • soliflukcja

  • erozje podziemne (sufozja)

  • erozja wietrzna – degradacja gleb z powodu zasypywania ich przez wydmy




  1. niewłaściwa mechanizacja rolnictwa




  1. wadliwa chemizacja gleb (intensyfikacja nawożenia mineralnego, szerokie stosowanie pestycydów) – przenawożenie gleb




  1. zanieczyszczanie przemysłowe gleb – opady pyłów, kwaśne deszcze


KLASYFIKACJA GLEB
Kryteria podziału gleb są bardzo różne:
1. kategoria użytkowa gleb - sposób trwałego użytkowania, które wywiera zasadniczy wpływ na morfologię profilu glebowego, właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne oraz wartości użytkowe.
gleby orne (uprawne)

darniowe (łąkowo - pastwiskowe) gleby leśne

pod wodami
2. bonitacja gleb - określenie ich jakości
3. podział na kompleksy przydatności rolniczej
4. klasyfikacja gleb (na rodzaj i gatunki)

Bonitacyjna klasyfikacja gleb
Określona na podstawie aktualnej lub potencjalnej produkcyjności przy odpowiednim użytkowaniu. Stosowany jest sześcioklasowy system, osobny dla każdej kategorii użytkowej.

Bonitacja gruntów ornych opiera się na terenowych badaniach odkrywek glebowych uwzględniając:

położenie

budowę profilu (głównie gleby i poziomu próchniczego) barwę strukturę

skład granulometryczny przepuszczalność stosunki wodne odczyn zawartość CaCO3
Klasyfikacja gruntów ornych:
I - gleby orne najlepsze (wszystkie rośliny - wysokie plony) zasobne w składniki pokarmowe bardzo dobre i dobre właściwości fizyczne i chemiczne wytworzone z glin utworów pyłowych (less) i skał wapiennych poziom próchniczy ponad 30 cm

Należą do niej najlepsze czarnoziemy (leśno - stepowe, leśno - łąkowe), najlepsze mady próchniczne, czarne ziemie, najlepsze gleby brunatne ( z lessów i utworów lessowatych), najlepsze rędziny czarnoziemne.


II - gleby orne bardzo dobre - podobne właściwości, ale nieco gorsze pod względem właściwości fizycznych -»trudniejsze do uprawy (mogą być bardziej ilaste lub piaszczyste). W Polsce zajmują ok. 12% powierzchni

mniej przepuszczalne

często zmeliorowane

Należą do niej bardzo dobre czarnoziemy (leśno - stepowe, leśno - łąkowe z utworów lessowatych i glin marglistych), bardzo dobre mady pyłowe i próchniczne lekkie i średnie, bardzo dobre czarne ziemie, bardzo dobre gleby brunatne ( z lessów i utworów lessowatych), najlepsze brunatne wytworzone z glin i iłów pylastych, najlepsze gleby płowe (z glin i iłów pylastych)



IIIa- gleby orne dobre (większa rozmaitość)

gorsze właściwości fizyczne i chemiczne ( znacznie wahania poziomu wód gruntowych)

wysokość plonów waha się w szerokich granicach niektóre wykazują pewne oznaki degradacji

Należą do niej m.in. gleby brunatne i płowe piasków gliniastych mocnych ( naftowych lub nagtinowych), średnio dobre gleby brunatne i płowe ( z glin, utworów pyłowych, lessów i utworach lessowatych, iłów), najlepsze spośród rędzin brunatnych, zmeliorowane gleby torfowo - murszowe.


III b- gleby orne średnio dobre

jeszcze gorsze właściwości fizyczne i chemiczne (znaczne wahanie poziomu wód

gruntowych)

plony silnie uzależnione od warunków atmosferycznych

gleby narażone na erozję

Należą tu m.in. gleby brunatne i płowe opadowo - glejowe ( z piasków gliniastych mocnych), średnio dobre gleby brunatne i płowe (z glin, iłów i utworów pyłowych), gorsze odmiany czarnoziemów leśno -stepowych i średnio dobre Czarnoziemy leśno - łąkowe, średnio dobre czarne ziemie, średnio dobre mady, rędziny węglanowe —wapniowe i gipsowe.


IVa - gleby orne średnie lepsze
IVb - gleby orne średnie gorsze - zdecydowanie mniejszy wybór roślin uprawnych. Przeważają w Polsce

częściowo wadliwe - albo za lekkie i za suche albo zbyt ciężkie i wilgotne

plony silnie uzależnione od warunków atmosferycznych, szczególnie w okresie

wegetacyjnym

często występują w gorszych położeniach morfologicznych, na większych

spadkach, narażone na erozje wodna

Gleby ciężkie z tej klasy są zasobne w składniki pokarmowe i posiadają dużą żyzność potencjalną lecz są mało przewiewne, podmokłe, ciężkie w uprawie. W okresie upałów zasychają na trudne do rozbicia bryły, w warunkach wilgotnych mażą się podczas uprawy. Gleby lekkie wykazują wrażliwość na suszę.
V-gleby orne słabe

wrażliwe na suszę

mała zawartość próchnicy

gleby zawodne

Gleby wytworzone z piasków gliniastych, mało żyzne, często kwaśne, wytworzone z glin i pyłów zalegających na piaskach lub żwirach. Należą tu m.in. lżejsze gleby brunatne, rdzawe, płowe i bielicowe wytworzone ze żwirów piaszczystych i gliniastych, piasków słabo gliniastych na przepuszczalnym podłożu lub na wapieniach oraz piasków słabo gliniastych wietrzeniowych o stale za wysokim poziomie wód gruntowych. Wchodzą tu też gleby bardzo silnie podmokłe występujące w położeniach bezodpływowych wytworzone z glin i iłów: płytkie Czarnoziemy leśno - łąkowe i czarne ziemie wytworzone z piasków słabo gliniastych, czarne ziemie silnie podmokłe, gleby torfowe bardzo płytkie, mady ciężkie.
VI - gleby orne najsłabsze

gleby wadliwe i zawodne

plony bardzo niskie i niepewne

gleby za suche i za luźne

poziom próchniczy do 25 cm

gleby bardzo płytkie lub płytkie silnie kamieniste -trudne do uprawy

gleby za mokre, o stale za wysokim poziomie wód gruntowych, często ze storflałą lub murszastą próchnicą

nadające się do uprawy jedynie żyta, koniczyny, łubinu

cześć z nich nadaje się pod zalesienie

Do tej klasy zaliczane są gleby rdzawe, bielicowe, wytworzone ze żwirów piaszczystych


VIRz - gleby pod zalesienie

gleby bardzo ubogie

zbyt suche, nieprzydatne do uprawy polowej inicjalny poziom próchniczy (ok. 15 cm)

Należą tu gleby rdzawe, rankery i btelicowe wytworzone ze żwirów piaszczystych, piasków luźnych

Osobna klasyfikacja dotyczy gleb górskich, w których kryterium decydującym jest wysokość stąd redukcja ilości klas do 4. Zaznacza się tu pionowy podział na strefy bonitacyjne. Wraz ze wzrostem wysokości następuje redukcja o jedna klasę, stąd np. w Karpaczu nie może być wyższej klasy bonitacyjnej niż V.
Trwałe użytki zielone to łąki i pastwiska, które trwają na jednym miejscu bez przeorywania i nie wchodzą w normalne użytkowanie polowe z przyczyn obiektywnych. Uprawa płużna sporadycznie i nie dłużej niż 2-3 lata.
Bonitacja użytków zielonych podobnie jak gleb ornych posiada 6 klas. Brak jest podziału w klasach III i IV na a i b. Kryteria brane pod uwagę przy bonitacji:

• właściwości gleby

• skład gatunkowy roślin

• zadarnianie

stosunki wodne

• urządzenie melioracyjne

• wysokość plonu i jego jakość

• dostępność terenu i ukształtowanie powierzchni, kamienistość terenu, zakrzewienia


klasa I- użytki zielone na glebach mineralnych

zasobnych w próchnicę o trwałej strukturze gruzełkowo - ziarnistej przewiewnych i przepuszczalnych zasobnych w składniki pokarmowe -w warunkach naturalnych o najkorzystniejszym układnie stosunków wodnych

Należą do nich czarnoziemy, czarne ziemie, gleby brunatne, mady średnie próchnicze. Poziom zwierciadła wód podziemnych na głębokości 120 - 160 cm, teren równy, dostępny. Roślinność: najlepsze trawy bez turzyc i chwastów. Plon ponad 5t/ha bez nawożenia, łąki 3-kośne.
Klasa IV - trwałe użytki zielone na glebach torfowych mocno zdegradowanych rozpylonych oraz na glebach mineralnych lub torfowych stale podtapianych, trudnodostępnych. Często są zbyt suche -wytworzone z piasków, płytkie, płytkie rędziny, roślinność turzycowa, wydajność ok.. 1,5t/ha siane z ha

Z punktu widzenia przydatności pod uprawę, można je łączyć w kompleksy o zbliżonych właściwościach.



Kompleksy przydatności rolniczej ( kompleksy glebowo - rolnicze) to zespół różnych jednostek taksonomicznych gleb, które wykazują zbliżone właściwości rolnicze i mogą być poddane użytkowaniu.

Kryteria klasyfikacyjne:

• charakter i właściwości gleby (typ, podtyp, rodzaj, gatunek, właściwości fizykochemiczne)

• warunki klimatyczne gleby

• sytuacja geomorfologiczna

• układ stosunków wilgotnościowych

• przydatność gleb pod użytki rolne


Nazwy kompleksów pochodzą od nazw gatunków zbóż - pszenicy, owsa w odniesieniu do terenów górskich.

KOMPLEKS GLEB PSZENNY (burak, pszenica, okopowe)


a) bardzo dobry I i II klasa

b) dobry III a i b

c) wadliwy (południowa ekspozycja)

KOMPLEKS GLEB ŻYTNICH- lekkie z piasków gliniastych (żyto, ziemniaki)


a) bardzo dobry IV a, b

b) dobry V, VI

c) słaby VI

d) najsłabszy (żyto, łubin)

KOMPLEKS ZBOŻOWO- PASTEWNY

a) mocny- nadmiernie wilgotny z iłów, pyłów

b) słaby- gleby V, Vi, IV b- nadmiernie suche, po nawodnieniu staja się żyznymi

KOMPLEKS GLEB GÓRSKICH


- pszenny górski

- zbożowy górski

- owsiano-ziemniaczany górski

- owsiano- pastewny górski

- gleb ornych

- użytki zielone


PROFIL GLEBOWY
PROFIL- układ warstw występujących w pionowym przekroju gleby (1,5-2,0m) powstały w wyniku działania procesów glebotwórczych na skałę macierzystą;

PEDON- trójwymiarowy obraz części pokrywy glebowej w systematyce gleb. Graniastosłup z wierzchnią płaszczyzną o powierzchni 1 do kilku m²;

POLIPEDON- obszar złożony z pedonów peronów zbliżonych właściwościach. Każdy ograniczony jest w przestrzeni przez innego rodzaju perony lub skały;

PEDOEKOTONY- strefy przejściowy pomiędzy polipedonami, SOLUM- bez utworu macierzystego;


POZIOMY GENETYCZNE- formowana w wyniku osobnych procesów glebotwórczych
POZIM GLEBOWY- warstwa mineralna w profilu glebowym – odróżnia się od innych poziomów:

- barwą


- uziarnieniem i konsystencją

- składem chemicznym

- materią organiczną
GŁÓWNE oznaczone na podstawie form intensywności przeobrażeń skały macierzystej. Proces ten prowadzi do zmiany wyglądu cech fizycznych i chemicznych w odniesieniu do skały macierzystej
O- substancji organicznych i mineralnych jest DUŻO ponad 20%
Mady- mają poziom wzbogacenia a nie mają wymycia, bo wzbogacanie jest in situ.
MIĄŻSZOŚĆ- łączna głębokość wszystkich jednolitych genetycznie poziomów zróżnicowania profilu glebowego od powierzchni do skały macierzystej;
GLEBY ZE SKAŁ LUŹNYCH:

- płytkie do 50cm

- średnio głębokie 50-100cm

- głębokie ponad 100cm


GLEBY WYTWORZONE ZE SKAŁ MASYWNYCH:

- płytkie do 25cm

- średnio głębokie 25-50cm

- głębokie ponad 50cm + zwietrzelina skały macierzystej


GLEBY ORGANICZNE

- płytkie do 30-80cm

- średnio głębokie 80-130cm

- głębokie ponad 130cm



BARWA- zależy głównie od właściwości fizycznych i chemicznych

Biała- minerały kaolonitowe, CaCO2, gips, anhydryt

Czarna- humus, dwutlenek manganu, magnetyt

Czerwona- związki żelaza


SKALA MARSELA:

R- czerwona

Y- żółta

G- zielona

B- niebieska

P- purpurowa

Wyróżnia się:

+ odcień (barwa dominująca)

+ czystość ( do bieli)

+ nasycenie (barwy dominujące)



PRZEJŚCIE POMIĘDZY POZIOMAMI

  1. ostre (brunatne, płowe)

  2. wyraźne od 2-5cm (bielicowo, płowe)

  3. stopniowe 5-10cm (czarnoziemy, czarne ziemie)

  4. niewyraźne (rędziny)

  5. klinowe



STAN UWILGOTNIENIA

    1. suchy- rozpyla się kruszy

    2. świeży- chłodna w dotyku, nie rozpyla się w palcach

    3. wilgotny- zwilża bibułę lub palce, daje się wałeczkowa

    4. można z niej odcisnąć wodę



WYTRĄCENIA ŻELAZISTE

Np. zacieki, konkrecje



ZGRUŹLENIE

Ziarnista, foremnościenna zaokrąglona, ostrokrawędzista, pyłkowa, skorupowata



OGLEJENIE

w formie plam , zacieków lub oglejenie całkowite



DIAGNOSTYCZN POZIOMY POWIERZCHNIOWE

EPIPEDONY- diagnostyczne poziomy powierzchniowe

Utworzyły się w powierzchniowej warstwie (poziom próchniczy)

- ciemno zabarwione dzięki zawartości materii organicznej

- zawierają silnie zwietrzały materiał niekiedy mocno przemyty

- mogą być przykryte aluwiami cienko osadami eolicznymi

POZIOM MOLLIC- miękki, trwała struktura gruzełkowa, ziarnista, dlatego większość poziomu jest miękka, 2,5% lub więcej węgla organicznego, miąższość 10-25cm


POZIOM MELANIC- ciemny, szary, trwale zawierający musz
POZIOM PLAGGEN- DARŃ- zawiera w całej miąższości odłamki ceramiki, warstwa próchniczna wytworzona pod wpływem nawożenia obornikiem, ciemno zabarwiona masa mineralno-organiczna
POZIOM ANTHROPIC- podobny do mollic
POZIOM HISTIC- powierzchniowy poziom organiczny gleb mineralnych, gytie, muł, torf, dużo materii organicznej, mniej niż 30cm miąższości
POZIOM OCHRIC- blady


ENDOPEDONY

- wewnątrz gleby poniżej poziomu powierzchniowego

- na skutek erozji mogą występować na powierzchni terenu
POZIOM CAMBIC- intensywne przemiany materiałów glebowych, charakterystyczny dla gleb brunatnych, glejowych, czarnoziemów, mad, dzieje się tak w wyniku działania korzeni fauny glebowej, procesów mrozowych, pierwotne cechy materiału macierzystego tego poziomu zostały całkowicie zniszczone łącznie z warstwami w utworach aluwialnych lub w innych osadach wodnych
POZIOM SIDERIC Bv- POZIOM RDZAWY- cechy analogiczne do cambic, ale materiał piaszczysty jest BEZWĘGLANOWY, stropowa część przyległa bezpośrednio do poziomu akumulacyjno-próchnicznego, a spągowa wyraźnie przechodzi w skałę macierzystą, 30-70cm;
POZIOM LUVIC- EET- zubożony w materiały ilaste, poziom wymycia pozbawiony pierwotnych węglanów i soli, pozbawiony frakcji ilastej
POZIOM ARGILLIC- BIAŁY Bt- nagromadzona frakcja ilaste poniżej poziomu eluwialnego, ale może występować w stropie gleby w przypadku gdy jej część została zdenudowana, ma dużo iłu- kaolinitu, otoczki ilaste
POZIOM NATRIC

Sód, specyficzny poziom wymywania frakcji ilastej, który poza cechami poziomu argillic wyróżnia się strukturą pryzmatyczną lub częściej słupową w stropie


POZIOM ALBIC (biały)

Poziom eluwialny z którego w sposób selektywny, przy udziale rozpuszczalnych frakcji próchnicy, zostały wymyte niektóre produkty rozkładu minerałów, zwłaszcza glin i żelazo

Dzięki wymyciu ten poziom uległ względnemu wzbogaceniu w SiO2 oraz charakterystycznemu wybieleniu, a zalegający pod nim poziom iluwialny, wzbogacony w nabyte związki, uzyskał barwę rdzawą i został w mniejszym lub większym stopniu scementowany

Granica między sopodic i albic jest zwykle wyraźna


POZIOM SPODIC

Poziom iluwialnej akumulacji półtoratlenków (Al2O3 i Fe2O3) oraz próchnicy

W glebach leśnych zalega bezpośrednio pod poziomem eluwialnym

W glebach uprawnych często pod poziomem Ap, pierwotne uziarnienie materiału tworzącego poziom spodic odpowiada najczęściej piasków luźnych

Odcina się wyraźnie od poziomów nadległych

POZIOM GLEJOSPODIC

Ciemnordzawobrunatny, zwykle równo ostro odgrodzona od nadległego poziomu eluwialnego (albic), przejście od oglejonej skały macierzystej jest stopniowe
POZIOM AGRIC

Poziom eluwialny występujący bezpośrednio pod uprawnym poziomem próchnicy

Powstaje na skutek długotrwałej intensywnej uprawy rolniczej w procesie iluwiiacji próchnicy, frakcji pyłowych i ilastych wynoszonych z poziomu uprawnego
POZIOM PLACIC

Warstwa scementowana tlenkami żelaza lub żelaza i manganu, 2-10mm, występowanie tego poziomu wiąże się z warstwowaniem materiału macierzystego


POZIOM FRAGILIC

Stwardniały o dużym zagęszczeniu materiału glebowego, w glebach gliniastych, rzadziej piaszczystych, może zalegać bezpośrednio pod poziomem cambic, spodic, argillic


POZIOM SALIC

Zawiera wtórnie nagromadzone sole łatwiej rozpuszczalne w zimnej wodzie niż gips

Musi mieć więcej niż 2% soli rozpuszczalnych, a jego miąższość musi być większa niż 15 cm
POZIOM CALCIC

Charakteryzuje się wtórnym nagromadzeniem węglanu wapnia (i/lub) węglanu manganu;




systematyka gleb polski

Systematyka uwzględnia przyczynowość zjawisk i przemian opartą na wzajemnie powiązanych przyrodniczych cechach gleb.

Systematyka gleb Polski opiera się na kryteriach przyrodniczych uwzględniających genezę i rozwój gleb zachodzących pod wpływem procesów geologicznych, glebowych i antropogenicznych.

Jednostki systematyki:

Dział - obejmuje gleby wytworzone pod dominującym wpływem jednego z czynników glebotwórczych (g. Htogeniczne, hydrogeniczne itp.) lub pod wpływem wszystkich bez wyraźnej przewagi jednego z nich (g. autogeniczne]

Rząd - gleby o podobnym kierunku rozwoju, stopniu zwietrzenia i przekształcenia materiału glebowego, podobnym typie substancji organicznej.

Typ - podstawowa jednostka systematyki. Wyraża względnie trwałą fazę rozwoju gleby. Obejmuje gleby o takim samym układzie głównych poziomów genetycznych, zbliżonych właściwościach fizycznych i chemicznych, W warunkach naturalnych każdemu typowi odpowiada określone zbiorowisko roślinne (roślinność borowa - gleby bielicowe i bielice; roślinność bagienna -gleby torfowe i mułowe).

Podtyp - wydzielany, gdy na cechy głównego procesu glebotwórczego nakładają się cechy drugorzędne (np. gleba bielicowa z charakterystycznym typem procesu bielicowania - w warunkach terenu podmokłego zachodzi proces glejowy, stąd np. gleba bielicowa glejowa).

Rodzaj -wydzielany na podstawie pochodzenia geologicznego skały macierzystej. Gatunek- określany na podstawie składu granulometrycznego skały macierzystej

fazy rozwojowe gleb polski

1. Relacje pomiędzy glebami współczesnymi, kopalnymi a reliktowymi



  1. Procesy geologiczne i geomorfologiczne a procesy glebotwórcze (zjawiska peryglacjalne, erozja wietrzna i wodna)

gleby litogeniczne

IA. Gleby mineralne bezwęglanowe słabo wykształcone - w początkowej fazie rozwoju (A)/C-C i słabo wykształcone bez wyraźnych poziomów diagnostycznych A-C. Rozdrobnienie materiału głównie na skutek wietrzenia fizycznego. Części mineralne słabo powiązane z materią organiczną.

litosole - gleby inicjalne skaliste. (Ą)C - C mało różnią się od skały

miąższość materiału zwietrzelinowego do 10 cm słabo wykształcony poziom próchniczny

- powstałe z granitu, gnejsu

- występują w górach na wierzchowinach, stromych stokach (erozyjne) -obszary turni, gołoborza

roślinność: skąpa typu naskalnego lub murawowego, pojedyncze okazy świerka karłowatego, sosny lub kosówki

regosole - gleby inicjalne luźne (na piasku) (A)/C - C poziom A i C nie przekracza 10 cm

- tereny wydm śródlądowych

roślinność - mało wymagająca roślinność pionierska, suche bory sosnowe

pelosole - gleby inicjalne ilaste AC - C

- wytworzone ze zwięzłych skał macierzystych gliniastych lub ilastych na obszarach zdenudowanych (odsłonięcia iłów trzeciorzędowych, warwowych), lub zaakumulowanych materiałem z denudacji mała zawartość próchnicy brak jeszcze trwałych połączeń próchniczno-ilastych

rankery - gleby bezwęglanowe słabo wykształcone ze skał masywnych AC - C (etap rozwojowy litosole -> rankery).

miąższość poziomu AC leżącego bezpośrednio na niezwietrzałej skale

masywnej 10-30 cm

skała masywna nie głębiej niż 50 cm

- wyraźna granica między poziomem próchnicznym a póz. Skały macierzystej gleby kwaśne (3-5 pH)

- występowanie w piętrze kosodrzewiny, pod roślinnością acidofilnych zbiorowisk trawiastych, pod borem górnoreglowym

arenosole - gleby słabo wykształcone ze skał luźnych, gł. piasków o głęboko zalegających wodach gruntowych A-C . Dalsze stadium rozwojowe gleb inicjalnych luźnych REGOSOLE -» ARENOSOLE

miąższość poziomu A (ochric) leżącego bezpośrednio na skale macierzystej

wynosi 10-30 cm

oprócz poziomu próchnicznego brak innych poziomów diagnostycznych
IB. Gleby wapniowcowe o różnym stopniu rozwoju - podstawowy czynnik glebotwórczy -skała macierzysta węglanowa (wapienie, margle, dolomity), siarczanowa (gips) lub klastyczna skała zasobna w węglan wapnia.

• Rędziny ACca - Cca - Rca gleby litogeniczne wytworzone ze skał wapiennych lub siarczanowych, występujące w różnych strefach klimatycznych. Wpływ skały macierzystej zaznacza się w tempie tworzenia się rędziny. Decyduje o tym: wiek skały struktura właściwości



Przykład:

+ wapienie łatwowietrzejące (kredowe) -> szybki proces tworzenia się gleby + wapienie twarde (prekambryjskie), trudnowietrzejące wapienie i dolomity triasowe i dewońskie, wapienie krystaliczne (marmury)

Powstawanie rędzin - procesy wietrzenia

- rozpad i rozkład skały macierzystej

- uwalnianie rozpuszczalnych węglanów - przechodzenie węglanu wapnia pod wpływem kwasu węglowego w kwaśny węglan wapnia CaCO3 + H2O + CO2 & Ca (HCO3)2

- zróżnicowanie składu granulometrycznego w profilu glebowym

Cechy i właściwości rędzin:

duża zmienność przestrzenna miąższość rędzin uwarunkowana: o falista rzeźbą terenu « różną podatnością, skały macierzystej na wietrzenie, a zwietrzeliny na erozje

zjawiskami krasowymi

• domieszkami obcymi

zawartość odłamków skały macierzystej wzrasta wraz z głębokością w całym profilu burzy z HC1 odczyn zasadowy lub obojętny

znaczna ilość próchnicy (2 - 6%) typu muli lub mull-moder wysoki stopień wysycenia KS kationami Ca próchnica nasycona Ca2 trwałe kompleksy próchniczno-mineralne powolny przebieg procesów mineralizacji i zmienna zawartość makro- i mikroelementów w układzie poziomym


Kryteria podziału rędzin:

1. rodzaj zwietrzeliny:

rędziny czyste

rędziny mieszane (z obtoczonymi odłamkami innych skał)

2. zawartość szkieletu:

słabo szkieletowe < 10 % średnio szkieletowe 10-50 % silnie szkieletowe > 50 %

M

3. miąższość gleby:



płytkie < 25 cm
średnio głębokie 25 - 50 cm

głębokie 50-100 cm


bardzo głębokie > 100 cm

Podtypy rędzin:

a) rędziny inicjalne ACca - Cca - Rca

poziom ACca do 10 cm

nieprzydatne do uprawy, trudne do zalesienia

roślinność trawiasta, kserofitowa, naskalna, murawowa a) rędziny właściwe ACca - Cca - Rca

miąższość poziomu ACca 10 - 30 cm

próchnica do 3 % (na terenach górskich większa)

rędziny terenów górskich silniej wietrzejące niż terenów nizinnych a) rędziny czarnoziemne A - Cca - Rca

miąższość poziomów moliic (A — ACca) przekracza 30 cm

próchnica w poziomie A - ponad 3 %

tworzą się najczęściej z miękkich utworów kredowych (ilasta i gliniasta

zwietrzelina) i porowatej opoki wapiennej

roślinność: żyzne zbiorowiska gradowe a) rędziny brunatne A-Bbr- Cca -Rca

miąższość poziomu A do 30 cm i do 5 % węglanów głównie we frakcji

szkieletowej - brak węglanów w częściach ziemistych - odczyn obojętny lub lekko kwaśny

a) rędziny próchniczne górskie


  1. rędziny butwinowe górskie

Rodzaje rędzin - w zależności od skały macierzystej:

1.węglanowe-ze skał węglanowych różnych formacji geologicznych (r. trzeciorzędowe, kredowe, jurajskie, triasowe, dewońskie, permskie, prekambryjskie)

2. siarczanowe - gips

Ewolucja rędzin (cykl rozwojowy):
1. Rędziny wytworzone z twardych wapieni krystalicznych w warunkach klimatu wilgotnego

pod roślinnością lasów liściastych lub mieszanych.

Rędzina inicjalna -> rędzina właściwa -> rędzina brunatna -> gleba brunatna

2. Rędziny wytworzone w klimacie kontynentalnym z miękkich wapieni kredowych pod roślinnością łąkowo-stepowa

Rędzina inicjalna -> rędzina właściwa -> rędzina czarnoziemna -> czarnoziem

Rozmieszczenie rędzin na terenie Polski:



s rędziny trzeciorzędowe - Roztocze, Niecka Nidziańska

s rędziny kredowe -Wyż. Lubelska, Roztocze, Niż. Sandomierska, Niecka Nidziańska, Opole

s rędziny jurajskie - Jura Krakowsko-Częstochowska

s rędziny triasowe, dewońskie i permskie - okol. Kielc, Chęcin

v rędziny prekambryjskie - Kotlina Kłodzka



S rędziny siarczanowe - okol. Buska, Wiślicy

• Pararędziny - gleby wytworzone ze skał klastycznych bogatych w węglany (łupki ilaste, piaskowce ze spoiwem węglanowym, niektóre osady zwałowe młodszych faz zlodowacenia.

DZIAŁ: GLEBY NAPŁYWOWE - gleby powstałe pod wpływem wody spływającej i płynącej (z osadów aluwialnych i deluwialnych)

rząd: gleby aluwialne


Typ: Mady rzeczne


Cechy i właściwości

- warstwowana budowa profilu glebowego

- przyrost warstw od dołu ku górze

- zróżnicowanie składu mineralnego i garanulometrycznego w warstwach

- zróżnicowanie granulometryczne w profilu podłużnym rzeki

- osadzane w układzie podłużnym [ poprzecznym (im dalej od koryta, tym drobniejszy materiał)

- w przypadku mikroreliefu na powierzchni dna doliny - zróżnicowanie granulometryczne w obrębie form (w zagłębieniach materiał ilasty)

Podtypy:


• mady rzeczne właściwe

• mady rzeczne próchniczne

• mady rzeczne brunatne

Gatunki mad określane na podstawie uziarnienia poziomu próchnicznego i warstw

przeważających. Kryterium jest % zawartość części spławialnych.

dział: gleby autogeniczne


rząd: gleby czarnoziemne- powstające w strefie klimatu kontynentalnego pod roślinnością łąkową.

Geneza: duża aktywność biologiczna środowiska (szybkie gromadzenie masy - szybka humifikacja i rozkład), skala macierzysta (utwory lessowe)

Typ: Czarnoziemy - gleby próchniczne, stepowe, powstałe w warunkach klimatu kontynentalnego z roślinnością stepową, łąkową.

Główne czynniki glebotwórcze:

klimat (małe opady zimą i jesienią, lata suche i gorące)

roślinność (trawy kserofilne - ostnice i kostrzewy) Typowe procesy prowadzące do rozwoju tej gleby:

humifikacja Charakterystyczny poziom próchniczny o miąższości ponad 30 cm, barwy czarnej.

Czamoziemy w Polsce powstawały na lessach w okresie postgacjalnym (klimat suchym, kontynentalny - roślinność łąkowo-stepowa.

Podtyp: Czamoziemy niezdegradowane Cechy i właściwości:

poziom próchniczny przeważnie do 70 cm

- zawartość próchnicy 2- 4%

- CaCO3 od powierzchni lub do głębokości 30- 60 cm

- odczyn poziomu A - słabo kwaśny, obojętny lub zasadowy

- zasobne w składniki pokarmowe trwała struktura gruzełkowa liczne kanaliki dżdżownic odpowiedni układ właściwości fizycznych



Podtyp: Czarnoziemy zdegradowane - przeważają w Polsce


Cechy i właściwości:

roślinność leśna (zakwaszenie)


erozja wodna i wietrzna

długoletnia uprawa pod roślinnością zbożową (nadmierne spulchnienie, większa aeracja, mineralizacja substancji organicznej).

Cykl rozwojowy: Regosole =>

gleby słabo wykształcone lessowe => czarnoziem leśno-stepowy właściwy => czarnoziem leśno-stepowy zdegradowany


rząd: gleby bruNatNoziemne - powstające w strefie klimatu umiarkowanie ciepłego i

wilgotnego


Czynniki glebotwórcze:

- klimat i roślinność (lasy liściaste, mieszane lub bory mieszane w górach)

- skala macierzysta:

• osady klastyczne (zasadowe), luźne i scementowane

• skały magmowe i metamorficzne

Cechy i właściwości:

- gleby biologicznie czynne (szybki rozkład substancji organicznej)

- odczyn obojętny, zasadowy czasem kwaśny (w górach)

powstają w warunkach intensywnego wietrzenia biochemicznego (rozkład minerałów i uwalnianie się tlenków żelaza, które w formie wodorotlenków wchodzą w skład związków

próchnicznych lub wytrącają się na powierzchni ziaren dając brunatne zabarwienie lub też są przemieszczane w głąb profilu. W zależności od tego gdzie się gromadzą wyróżnia się typ:

• gleb brunatnych (właściwe i kwaśne

• gleb płowych (lessive)

Typ: Gleby brunatne - powstałe w wyniku procesu brunatnienia (poziom bnjnatnienia - poziom diagnostyczny B).
Proces brunatnienia:

uwalnianie tlenków żelaza w wyniku wietrzenia biochemicznego

tworzenie się otoczek żelazisto-próchnicznych na powierzchni cząstek glebowych

wodorotlenki nadają rdzawą barwę

kationy Fe3* (Al3*, Ca2+, Mg2*) wiążą ujemnie naładowane koloidy próchniczne l ilaste (lepiszcze ~ trwałe połączenia próchniczno-ilaste)

Cechy i właściwości:

- brunatna barwa profilu

- pH poziomu A 6-7,2 pH g. brunatne właściwe i 4-5 pH g. Brunatne kwaśne

- pionowy rozkład właściwości i składu
Typ: Gleby płowe - powstałe w wyniku procesu przemywania (lessivage). Poziom charakterystyczne: Eet- poziom przemywania, wymywania iłu koloidalnego; Bt- poziom wmywania iłu koloidalnego.

Proces !essivage - proces w wyniku którego z górnych poziomów przemieszcza się ił koloidalny. Zachodzi w 3 fazach:

I - wymywanie w głąb profitu soli rozpuszczalnych

II - peptyzacja koloidów glebowych i wymycie wolnych jonów Ca i Mg Ul - przemieszczanie części koloidalnych minerałów ilastych
Czynniki glebotwórcze:


  • wilgotny klimat (przewaga zstępującego ruchy wody)

  • roślinność stwarzająca kwaśne warunki (peptyzacja, uruchamianie niektórych związków) skały macierzyste o dużej porowatości i przepuszczalności (lessy, utwory płowe, piaski gliniaste)

Cechy i właściwości:

- barwa poziomu Eat - płowa, jasno-szaro-żółta (w stanie wilgotnym), w stanie suchym prawie biała

zróżnicowanie składu granulo metrycznego w profilu glebowym drobnogruzełkowa, nietrwała struktura


Cykl rozwojowy gleb brunatnoziemnych


Regosole =>

gleby słabo wykształcone luźne =>

gleby brunatne właściwe =>

gleby brunatne wyługowane =>

gleby płowe =>

gleby płowe bielicowane







1   2   3   4   5   6   7   8


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna