Bernadeta Torba Zespół Szkół w Chorzelowie Sytuacja stresowa



Pobieranie 29.7 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar29.7 Kb.
STRES SZKOLNY, PRZYCZYNY I ŚRODKI ZARADCZE
Opracowanie: Bernadeta Torba

Zespół Szkół w Chorzelowie




Sytuacja stresowa-to taka sytuacja, która obciążając system nerwowy człowieka doprowadza do zaburzeń w przebiegu czynności.
Do sytuacji stresowych zaliczamy:

  1. różne sytuacje trudne związane z zagrożeniem, przeciążeniem, zakłóceniem, deprywacją oraz konfliktem motywacyjnym,

  2. różnego rodzaju przeszkody , które utrudniają albo uniemożliwiają osiągnięcie celów, zaspokojenie potrzeb,

  3. bodźce silne tzn. traumatyzujące (wywierające uraz psychiczny),

  4. bodźce słabe, ale w sposób jednostajny i długotrwały oddziałujące na człowieka


Stres- jest to stan organizmu wywołany przez pobudzenie go nieobojętnymi bodźcami, jest to stan w którym następuje wzrost pobudzenia emocjonalnego o charakterze negatywnym (stan stresu jest więc swoistym rodzajem pobudzenia emocjonalnego).
W pierwszej fazie stresu zwykle następuje reakcja obronna polegająca na mobilizacji sił organizmu w dalszej fazie lub przy silnym stresie w organiźmie pojawiają się zaburzenia. Powtarzanie się stresu może spowodować ciężkie stany chorobowe.
W związku z powyższym rozróżnia się dwa rodzaje stresu:

  • stres doraźny,

  • stres długotrwały,



Następstwa stresu doraźnego:


  1. faza motywacyjna- przezwyciężanie stresu, występuje wtedy, gdy pobudzenie emocjonalne jest o niewielkiej sile i charakteryzuje się następującymi formami zachowania się:

    • aktywne usuwanie trudności związanych z sytuacjami stresowymi,

    • mobilizacja sił wewnętrznych czyli ogólne polepszenie przebiegu sprawności psychicznych,

  2. faza krytyczna- (faza rozstrojenia) występuje wtedy, gdy natężenie stresu wzrasta, gdy pobudzenie emocjonalne jest zbyt silne i osiąga próg odporności na stres:

- następuje obniżenie się poziomu organizacji czynności

    • pojawiają się błędy w działaniu,

    • pogarsza się orientacja co do otoczenia, ze względu na trudności w skupieniu uwagi,

    • zmniejsza się zdolność przewidywania skutków działania

    • następuje obniżenie kontroli sfery emocjonalnej,

  1. faza destrukcji- istnieje wtedy, kiedy występuje nadmierne natężenie stresu, wyrażające się nadmiernym pobudzeniem emocjonalnym. W związku z tym, żadna czynność w tej fazie nie jest wykonana poprawnie. Człowiek nie potrafi dokonać właściwej oceny sytuacji, następuje wyraźne obniżenie procesów motywacyjnych.

Pod wpływem stresu pojawiają się działania zwalczające stres oraz o charakterze obronnym. Zwalczanie stresu, jak już o tym była mowa, następuje w fazie mobilizacji. Obrona przed stresem w fazie rozstrojenia i destrukcji.


Wymienić należy następujące formy zachowania się:

  • agresja-zachowanie wyładowcze mające na celu niszczenie lub uszkodzenie przyczyny stresu ( agresja bezpośrednia fizyczna lub werbalna, agresja przeniesiona na obiekt neutralny, samoagresja ). Agresja prowadząc do rozładowania sytuacji trudnej (napięcia emocjonalnego) staje się jednocześnie źródłem nowych trudności, i łańcuch się powtarza.

  • ucieczka-wycofanie się, jednostka pod wpływem silnego pobudzenia emocjonalnego rezygnuje z realizacji podjętego zadania (np. fobie szkolne).

  • regresja-zachowanie nieadekwatne do poziomu dojrzałości umysłowej bądź emocjonalnej.

  • fantazja- reakcja symbolicznej obrony przed stresem, ucieczka w świat wyobraźni.

  • tłumienie-nieświadome zapominanie o źródłach sytuacji trudnej.


Następstwa stresu długotrwałego:


  1. chroniczne napięcie emocjonalne ( brak równowagi emocjonalnej)

  2. utrwalająca się reakcja lękowa ( ustawiczna obawa przed niepowodzeniem, niepokój w nowych sytuacjach )

  3. depresja ( przygnębienie)

  4. nadmierna zależność od innych osób

  5. agresywność, wulgarność,

  6. wzmożone poczucie winy w sytuacjach zagrożenia,

  7. wzrost solidarności wewnątrzgrupowej i miłości do przywódcy,

  8. wytworzenie form zachowawczych mających na celu zapobieganie i niedopuszczanie do sytuacji trudnej

Większość 7- latków garnie się do szkoły z zapałem, później okazuje się, że nie wszystkie chętnie do tej szkoły uczęszczają. Najprawdopodobniej szkoła rozczarowała wiele z nich tak, że potem spełniają swój obowiązek z przymusem. Każde dziecko czegoś pragnie, ma jakieś swoje potrzeby i dąży do ich zaspokojenia. Często obowiązki szkolne nie pokrywają się z jego potrzebami. W takich przypadkach dzieci boją się szkoły, nie chcą do niej uczęszczać. Bywa tak, że nauczyciele nie przywiązują uwagi do pojedynczych, sporadycznych, nagłych zachowań dzieci – bądź z braku czasu, bądź też nie wiedzą, że takie zachowania pozostawiają trwały ślad w psychice dziecka i często mają wpływ na jego dalsze postępowanie. Zagadnienie to jest o tyle ważne, że często nauczyciele nie zdają sobie sprawy, jak wiele różnych przyczyn – którym często można zapobiec – powoduje u dzieci stres szkolny.

Rozwijająca się cywilizacja dostarcza człowiekowi różnych szkodliwych bodźców. Przemęczenie, pośpiech, tłok, hałas, strach, nieżyczliwość, duża odpowiedzialność to czynniki powodujące stres. Życie codzienne jest pełne napięcia. Człowiek zaś nie mogąc „rozładować” pewnych sytuacji staje się ich ofiarą. Stres jest „chorobą stulecia”, problemem całej ludzkości. Nie można uniknąć stresu, ponieważ jest on biologiczną reakcją każdego żywego organizmu, ale można i trzeba zachować umiar i umiejętnie rozładowywać napięcie, sytuacje przeciążone frustracją i stresem. Pomoże to w zachowaniu równowagi ducha. Niewielkie dawki napięcia mogą pełnić rolę mobilizującą, konieczną do życia organizmu, natomiast jego nadmiar będzie miał wpływ hamujący.

Dzieci szkolne często są pod działaniem silnych bodźców. Już samo podjęcie nauki w szkole nie jest im obojętne. W dużym stopniu samopoczucie i wyniki w nauce będą zależały od pierwszych chwil pobytu w szkole. Szkoła może być czasami pierwotnym źródłem frustracji i stresu. Niektórzy uczniowie sytuacje szkolne odczuwają jako wyraźnie nieprzyjemne i zagrażające. Coraz częściej u wielu uczniów utrwalają się nastawienia lękowe wobec określonych sytuacji życia szkolnego czy też względem osób przebywających w szkole. W dużej mierze wyniki nauczania i wychowania zależą od wzajemnych stosunków między szkołą, nauczycielem i uczniem. Wywierają one poważny wpływ na losy dziecka i jego postawę społeczną. Duże znaczenie ma także przedsięwzięcie pedagogiczne szkoły i nauczyciela, zamierzona i niezamierzona działalność kierowana na uczniów. Każde słowo, gest, uśmiech, gniew są dostrzegane, budzą w uczniu – szczególnie klasy I, określone uczucia, pragnienia, zainteresowania, wpływają na charakter wzajemnych kontaktów między nauczycielem a uczniem, kształtują stosunek do nauki, do siebie samego i innych ludzi. Strach i lęk to reakcje na stres.



Przyczyny stresu szkolnego

1) Charakterystyczne, trudne sytuacje życia szkolnego:



    • klasówka, sprawdzian, samodzielna praca

    • ocena,

    • czytanie przy całej klasie,

    • odpowiedź na pytanie nauczyciela

2) Przeciążenie nauką, wadliwe ocenianie, zbyt czasochłonne prace domowe ucznia, zunifikowany charakter treści programowych, zbyt liczne klasy, brak własnych sal lekcyjnych, doznawane kary to też czynniki, które mogą prowadzić do powstawania stresu.
3) Niezaspokajanie potrzeb emocjonalnych, uczuciowych, brak poczucia bezpieczeństwa. Często w pogoni za efektami dydaktycznymi nikną nauczycielom z pola widzenia te potrzeby dziecka, a szczególnie ważne jego prawo do radości. Nieustanne niepowodzenia mogą również stać się przyczyną stresu, a nawet całkowitej niechęci do szkoły.
4) Wśród dzieci klas niższych ocena odgrywa rolę ogromną. Dobra- sprawia radość, zła- wywołuje smutek. Dzieci przeżywają strach przed oceną, boją się wstydu przed kolegami, nauczycielem, czasami pojawia się obawa przed złą reakcją rodziców. Przeżywają stres, bo nie zawsze rozumieją dlaczego ich tak oceniono, a nie inaczej, często czują się skrzywdzeni.
5) Nieadekwatna pomoc rodziców w zadaniach domowych albo gdy rodzic pomógł, sprawdził a zadanie okazuje się źle rozwiązane lub gdy dziecko w ogóle nie ma zadania domowego. Wtedy odczuwa strach.
6) Przyczyną stresu może być spóźnienie się na lekcję, wejście do klasy po dzwonku, konieczność przyznania się do winy np. że się zaspało, wstyd.
7) Każdy człowiek chce pracować w spokoju, w miłej atmosferze, wśród osób, które nas akceptują. Jednak często krzyk i zdenerwowanie nauczyciela zakłócają ten spokój i dziecko się boi. Przeżywa lęk przed nauczycielem, który przejawia postawę rygorystyczną, wymagającą, który nie zrobi miłego gestu, któremu brak uśmiechu na twarzy. Brak serdecznego kontaktu z nauczycielem.
8) Dzieci, szczególnie najmłodsze, często płaczą w szkole. Powodem może być nieporadność ruchowa np. przy napisaniu jakiejś litery, trudność w wykonywaniu poleceń nauczyciela.
9) Przyczyną stresu szczególnie u młodszych dzieci jest hałas i rozgardiasz na przerwach. Lęk przed kolegą ze starszej klasy, któremu nie mogą sprostać fizycznie wywołuje przykre stany emocjonalne. Dzieci boją się także rówieśników, którzy zaczepiają, popychają czy przezywają. To uczucie lęku i zagrożenia wobec kolegów może bierne, bądź przejawić się w postaci aktywności destruktywnej ( awanturnictwo, agresja ). Dzieci często cierpią z powodu niezasłużonego cierpienia, oskarżenia, podejrzenia.

10) Przyczyną stresu może być też nieobecność ukochanego nauczyciela, zmiana klasy, tłok na korytarzu, zbyt krótka przerwa, bałagan w szatni...


Środki zaradcze


W związku z powyższym bardzo ważne jest, aby właśnie w środowisku szkolnym, jako podstawowym środowisku życia uczniów, zapewnić klimat bezpieczeństwa psychicznego, który z kolei warunkuje sprawne i efektywne funkcjonowanie. Chodzi więc o to, by uczniowie poczuli się bezpiecznie w klasie, mieli do siebie zaufanie, traktowali się jako osoby przyjazne, a nie zagrażające czy oceniające. Szczególnie jest to istotne w przypadku dzieci młodszych, a szczególnie klasy pierwszej. Nie wolno doprowadzać do załamań ani stwarzać dziecku nerwicujących, niespodziewanych sytuacji.





  1. Trzeba umieć zaspokajać potrzeby dziecka, a nie tylko realizować program.



  1. Należy we właściwy sposób, najlepiej po imieniu zwracać się do dziecka.

3) Bardzo ważny jest kontakt nauczyciela z dzieckiem w czasie przerwy i poza lekcjami.





  1. Należy wyrabiać poczucie bezpieczeństwa, uznania i wiary we własne siły.



  1. Trzeba stwarzać sytuacje dające zadowolenie i satysfakcję oraz jak najwięcej okazji do różnorodnych działań tak „aby każde dziecko mogło przeżyć sukces”.



  1. Należy starać się jak najdokładniej poznać poziom rozwoju dziecka i jego możliwości.




  1. Należy stosować w procesie nauczania i wychowania zasadę indywidualizacji.



  1. Trzeba budzić zainteresowanie tokiem lekcji, dostrzegać pozytywne wartości tzw.”plusy” nawet u słabych uczniów.

Bowiem odporniejsze na stres będzie dziecko z poczuciem bezpieczeństwa, z wyrobioną wiarą we własne siły, z poczuciem zaufania do szkoły i nauczyciela. Dlatego należy przygotowywać również do tego, że w życiu nie zawsze wszystko tak się układa, jak zostało zaplanowane. Dlatego trzeba wyjaśniać niezrozumiałe dla dziecka sytuacje, podawać dużo przykładów z życia codziennego, uczyć obserwacji zjawisk zachodzących w środowisku, wytwarzać świadomy stosunek do napotkanej przeszkody.


Zawsze powinniśmy pamiętać o tym, że od decyzji wychowawczej często zależy całe dalsze postępowanie dziecka, powinniśmy umieć wysłuchać dziecko, porozmawiać z nim i udzielić rady, jeżeli jest to konieczne. Tylko zgodne współżycie, zgodna i celowa działalność, wspólne zrozumienie – mogą ustrzec dzieci przed popadaniem w skrajność, przed powstawaniem frustracji i stresu.

Literatura:
M.Przetacznik Gierowska: Podstawy psychologii ogólnej
W.Okoń: Słownik pedagogiczny. W-wa 1975; PWN
I.Żywno: Przyczyny powstawania frustracji i stresu u dzieci rozpoczynają-

cych naukę szkolną. w Życie Szkoły 1988/5


E.Misiorna: O potrzebie poczucia bezpieczeństwa. w Życie Szkoły 1989/9





©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna