Bezpieczeństwo psychologiczne elementem spójnej polityki Zarządzania Kryzysowego



Pobieranie 68.34 Kb.
Data02.05.2016
Rozmiar68.34 Kb.
Temat: Bezpieczeństwo psychologiczne elementem spójnej polityki Zarządzania Kryzysowego

mgr Elżbieta Sideris , mgr Bożena Paczuska-Jałowińska

Instytut Ratownictwa Psychologicznego

Szybki rozwój cywilizacji niesie za sobą wiele zagrożeń, stresów, frustracji. Ludzie uczestnicząc w tzw. „wyścigu szczurów” często odczuwają pustkę i osamotnienie. Ci którzy nie nadążają za zmianą ,szybkim tempem życia czują rozgoryczenie i niepewność dnia codziennego. Rozluźniają się więzy rodzinne, tradycyjny model rodziny wielopokoleniowej w której można było szukać wsparcia i pomocy zmienił się. Najsłabsi są wykluczani ze społeczności. To wszystko powoduje, że czujemy się wyobcowani, gorsi, słabsi. Sytuacja ta dotyczy większości z nas w normalnym codziennym życiu. Jeśli tak jest to nietrudno sobie wyobrazić czego doświadcza i jak bardzo potrzebuje pomocy jednostka, grupa, społeczność , która znalazła się w sytuacji kryzysowej charakteryzującej się zaburzeniem równowagi psychicznej, ekonomicznej, społecznej. Sytuacją kryzysową nazwiemy każde większe tragiczne wydarzenie obejmujące swym zasięgiem wiele osób a którego efektem jest jednoczesna ilość ofiar i /lub strat materialnych budzące przerażenie.

W dzisiejszym świecie znajdujemy wiele źródeł kryzysów: wojny, katastrofy , klęski żywiołowe, ataki terrorystyczne, głód, napięcia polityczne, powodzie, pożary, wypadki drogowe, susze itp. Takich źródeł jest wiele. Wg Bohdana Dudka do sytuacji kryzysowych zaliczamy:


  1. sytuacje katastrof: mające charakter naturalny (wyładowania atmosferyczne, wstrząsy

sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie

ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie,

zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych,

masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu,



  1. spowodowane przez człowieka ( wypadki lotnicze, kolejowe, drogowe, pożary, awarie techniczne)

  2. sytuacje związane z przemocą. W tej kategorii można wydzielić trzy rodzaje sytuacji :

        • przemoc kryminalną , która może zachodzić w rodzinie i poza nią ( przemoc fizyczna, nadużycia seksualne, gwałty, napady, rozboje)

        • przemoc polityczna , związaną z próbami unieszkodliwienia lub zastraszenia przeciwnika( uprowadzenia, zabójstwa)

        • przemoc strukturalnie zorganizowaną , która przyjmuje formę wojny i torturowania więźniów. [ 3]

Powyższe sytuacje mogą prowadzić u jednostki do wystąpienia kryzysu psychologicznego będącego subiektywnym odczuwaniem lub doświadczaniem wydarzenia bądź sytuacji jako trudności nie do zniesienia, która wyczerpuje zasoby , wytrzymałość oraz narusza indywidualne mechanizmy radzenia sobie z trudnościami. Jeżeli osoba w kryzysie nie otrzyma wsparcia, może się to stać przyczyną poważnych zaburzeń afektywnych, behawioralnych i poznawczych. Typową reakcją jednostki na doznawanie powyższych zdarzeń jest często Zespół Stresu Ostrego. ASD jest zaburzeniem o przemijającym o znacznym nasileniu pojawiającym się jako reakcja na wyjątkowo traumatyczne zdarzenie zwykle w okresie od 2 godzin od wydarzenia ( trwa maksymalnie 30 dni) i charakteryzuje się znaczną różnorodnością objawów. U osoby z zaburzeniem ASD możemy obserwować:



  • początkowe „oszołomienie” z zawężeniem pola świadomości i zawężeniem uwagi niemożność rozumienia bodźców, zaburzenia orientacji

  • wyłącznie się z sytuacji (do stuporu) lub pobudzenie i nadmierna aktywność

  • objawy panicznego lęku z reakcjami fizjologicznymi

  • możliwa całkowita lub częściowa niepamięć

  • derealizację ,czyli przekonanie, że otaczający nas świat nie jest rzeczywisty. Świat jawi się osobie jako zmieniony, odrealniony, oddalony, jak ze snu.

  • depersonalizację czyli poczucie utraty własnej tożsamości. Osoba czuje, że nie jest sobą, czuje, że jest obca dla siebie, zmieniła się. Może pojawić się poczucie dziwności, deformacji własnego ciała. Źródło: "http://pl.wikipedia.org/wiki/Depersonalizacja"

Tę jednostkę diagnostyczną związaną z przeżyciem traumatycznego wydarzenia wyróżniono w DSM – IV dopiero w 1994 (acute stress disorder – ASD) stąd jest mniej znana a przejawia się objawami analogicznymi do symptomów Zespołu Stresu Pourazowego Jeśli w fazie Stresu Ostrego zaobserwujemy ostre dysocjacje , osoba ma wrażenie ponownego doświadczania traumy, dochodzi do intruzyjnych myśli i wyobrażeń prowadzących do unikania oraz ostre pobudzenie to objawy te są predykatorem wystąpienia PTSD ,ponieważ prowadzą do upośledzonego i utrwalonego przetwarzania emocjonalnego . Objawy Zespołu Stresu Pourazowego możemy opisać w trzech kategoriach [ 4]

  • Przeżywania urazu na nowo : w natrętnych wspomnieniach, koszmarach sennych, poczucie powtarzania się zdarzenia, dystresie

  • Trwałego unikanie bodźców związanych z urazem :unikania myśli, uczuć, rozmów, działań związanych z traumą, trudność przypomnieniu sobie ważnego aspektu zdarzenia, poczucia wyłączenia lub wyobcowania, poczucia zamkniętej przyszłości;

  • Trwałego nadmiernego pobudzenie :wzmożonej czujność i odruchu orientacyjnym, trudności z zasypianiem, przesypianie, bezsenność, trudności z koncentracją uwagi, rozdrażnienie, wybuchy gniewu i zachowania agresywne;

Innymi obserwowalnymi objawami mogą być : ogólny niepokój, depresja z myślami samobójczymi, poczucie winy, nadużywanie alkoholu lub leków, objawy somatyczne jak bóle głowy, bóle kręgosłupa, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, pojawiają się trudności w kontaktach międzyludzkich . W Zespole Stresu Pourazowego wyróżnia się: stan ostry którego objawy trwają krócej niż 3 m-ce; stan chroniczny gdy objawy utrzymują się ponad 3 m-ce oraz stan z odroczonym początkiem gdy objawy zaczynamy dostrzegać po okresie 6 miesięcy. Warte podkreślenia jest iż w chronicznej formie zespół stresu pourazowego oraz związane z nim ograniczenia i upośledzenie są bardziej reakcjami na dystres i zakłócenia powodowane przez objawy zaburzenia niż pierwotnymi reakcjami na przeżycie traumatycznego zdarzenia. W związku z tym zdolność do tolerowania cierpienia jest zasadniczym wyznacznikiem długoterminowej adaptacji. ( długookresowe 6 m. i więcej)
Chroniczne PTSD prowadzi do zaburzeń psychicznych i zaburzeń osobowości. Konsekwencją traumy bywają trwałe zmiany osobowości, na przykład może się pojawić wroga i nieufna postawa wobec świata, poczucie „stałego zagrożenia” i związana z tym wzmożona czujność, poczucie pustki i beznadziejności, wyobcowanie i emocjonalne odrętwienie, a także wycofanie się z życia społecznego i wówczas mówimy o złożonym PTSD które pojawia się u osób wystawionych na chroniczną sytuację urazową. Osoby takie często bywają diagnozowane jako pacjenci z poważnymi zaburzeniami osobowości, cechami asocjalnymi czy rozszczepiennymi. Demonstrują one zaburzenia zachowania (impulsywność, agresja, zaburzenia aktywności seksualnej, łaknienia, uzależnienia, autodestrukcja), poważne problemy emocjonalne (wściekłość, depresja, panika) i poznawcze (rozszczepienne cechy myślenia, amnezja). Leczenie takich pacjentów trwa długo, często nie przynosi pożądanych efektów, wymaga przemyślanego i ustrukturowanego programu terapeutycznego, prowadzonego przez doświadczonych profesjonalistów. Kolejny uraz - np. klęska żywiołowa może pogłębić czy uwidocznić problemy tych osób. Osoby, które w dzieciństwie były ofiarami przemocy fizycznej lub seksualnej borykają się z trudnościami w sferze relacji interpersonalnych i poczucia własnej tożsamości. Również osoby, które znajdowały się w takich warunkach, jak obóz koncentracyjny, przejawiają różnorodność i intensywność objawów klinicznych zwany „złożony syndrom pourazowy”. Złożony syndrom pourazowy może także dotyczyć ratowników narażonych na codzienne obcowanie z wydarzeniami traumatycznymi , które mogą powodować stan chronicznego PTSD a w konsekwencji PTSD Complex. Propozycje rozszerzenia istniejącej jednostki diagnostycznej, jaką jest PTSD, znalazły wyraz we włączeniu do części uzupełniającej DSM-IV kryteriów zaburzenia określonego w skrócie jako DESNOS (disorders of extreme streses not otherwise specified). [4 ] Proponowane główne kryteria tego zaburzenia obejmują:

1. zmiany regulacji pobudzenia afektywnego

2. Zmiany w procesach uwagi i świadomości.

3. Zmiany w obrazie własnej osoby

4.Zmiany w relacjach z innymi ludźmi

5. Somatyzacje

6. Zmiany w schematach poznawczych [7]

W ramach "Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych" (ICD-10) rozważa się termin „zmiana osobowości na skutek doświadczenia katastrofy” [5]. Zaburzenie osobowości występuje gdy elastyczny system regulacji usztywnia się i powoduje stały, niezmienny wzorzec zachowania, ujawniający się w niezmiennych reakcjach na zmieniające się sytuacje. Powyższy model opiera się na założeniach, że:



  • osobowość to wewnętrzny system regulacji pozwalający na adaptację i wewnętrzną integrację myśli , uczuć i zachowania w określonym środowisku w wymiarze czasowym (poczucie stabilności).

  • zaburzenie to efekt niedopasowania potrzeb, sposobu ich zaspokajania i sposobu realizacji zadań jednostki na danym etapie życia do wymogów społecznych czyli aktywności własnej do wymagań społecznych i kulturowych obowiązujących w środowisku jednostki.

Zaburzenie osobowości jest stanem psychicznym, w którym następuje częściowa

dezintegracja psychiki, rozchwianie emocjonalne, szybkie gwałtowne zmiany osobowości.

Osobowość może ulec dezintegracji gdy dochodzi do traumatycznych przeżyć osobistych, uzależnień lub może być jednym z objawów niektórych chorób psychicznych. Zaburzenia

osobowości nie są typowymi zespołami klinicznymi to raczej stany behawioralne i

psychospołeczne.

Jeszcze gorzej wygląda sytuacja dzieci doświadczających traumy. Z badań amerykańskich wynika, że 15% - 43% dziewcząt oraz 14% - 43% chłopców doświadczyło w przeciągu życia przynajmniej jednego wydarzenia traumatycznego. W grupie tych dzieci u 3% - 15% dziewcząt oraz 15 – 6% chłopców postawiono diagnozę PTSD. [8]

Wczesnodziecięca trauma może uwrażliwiać jednostkę na doświadczanie nowych zdarzeń traumatycznych i czynić ją bardziej podatną na rozwinięcie się symptomów PTSD.

Trauma wczesnodziecięca może być doświadczeniem dewastującym. Według Winnicotta dzieje się tak dlatego, że trauma bezpowrotnie niszczy dwie dziecięce iluzje:



  1. Omnipotencji ( wszechmocy dziecka)

  2. Nieograniczonych możliwości rodziców chronienia go przed złem

Uraz emocjonalne doświadczane w dzieciństwie mogą prowadzić do zaburzeń charakteru,

zaburzeń lękowych, psychotycznego myślenia, dysocjacji, zaburzeń odżywiania,

zwiększonego zagrożenia czynami gwałtownymi ze strony innych osób, a także własnych

zachowań tego rodzaju, myśli i prób samobójczych, nadużywania substancji

psychoaktywnych, samookaleczeń, a także nieudanych związków w życiu dorosłym.

Godne podkreślenia jest to, że w przypadku dzieci, które doświadczyły traumatycznego zdarzenia dochodzi do zablokowania zdolności uczestniczenia w naturalnych doświadczeniach rozwojowych dzieciństwa, co istotnie wpływa na ich dalsze życie.

Na rozwój problemów psychicznych podatne są zwłaszcza dzieci młodsze, które nie mają jeszcze ukształtowanego całościowego i realistycznego poglądu na siebie i świat. Dzieci

małe nie całkiem rozumieją same siebie i nie mają dostatecznie rozwiniętego i ustalonego

poczucia tożsamości. Nie rozumieją jasno tego czego się od nich oczekuje i nie znaj

własnych zasobów i możliwości na tyle, by radzić sobie z tymi oczekiwaniami Nagle

spostrzeżonego zagrożenia nie oceniają z punktu widzenia doświadczeń przeszłych lub

przyszłości, tak więc wydaje się ono nieproporcjonalnie ważne. Dlatego dzieciom często

trudniej niż dorosłym radzić sobie ze stresującymi wydarzeniami Według badań

psychologów rozwojowych traumatyczne wydarzenia, które doświadcza dziecko przed

ukończeniem 11 roku życia 3 razy częściej skutkuje poważnymi problemami emocjonalnymi i

behawioralnymi, niż te, które doświadcza osoba starsza. [1]

I z tego powodu niezwykle ważna jest obecność psychologów na miejscu zdarzenia i jak

najszybciej podjęte działania psychologiczne we wszystkich fazach zaistnienia kryzysu

Częstość występowania PTSD zależy od wielu czynników:

1.Rodzaju, rozmiaru i intensywności przeżytego zdarzenia traumatycznego:


  • działania wojenne doprowadziły do powstania PTSD u 15 - 20 %, (15% weterani z Wietnamu, 86% uchodźcy z Kambodży)

  • ataki terrorystyczne u ok. 18 %

  • gwałtu u ok. 50 % występujące po 3 miesiącach

  • wypadki drogowe u 10 - 25 % (dzieci 45 %)

  • katastrofy naturalne u 4 - 26 %

Ważne:! uczestnicy akcji i służby ratownicze : PTSD rozwinęło się u strażaków 15 - 18 %, i policjantów 7 % [3]

    1. Wieku, płci, cech temperamentalnych i osobowościowych

    2. Ogólnego stanu zdrowia - fizycznego i psychicznego przed sytuacją traumatyczną

    3. Historii psychiatrycznej w rodzinie

    4. W okresie trwania zdarzenia: m.in. jaką rolę jednostki pełniła w zdarzeniu - poszkodowany, świadek, osoba pomagająca (ratownik)

W okresie po zdarzeniu m.in. jak jednostka przetwarza informacje związane ze

zdarzeniem i jak je ocenia, jakie stosuje strategie zaradcze ; jaki jest kontekst społeczny

– czy osoba otrzymała wsparcie i pomoc czy też jest obwiniania za powstanie zdarzenie

Do tego należy pamiętać o różnych fazach reakcji społecznych na katastrofę . I tak pierwszą

Z niech jest faza heroizmu. W tej fazie zarówno jednostki jak i społeczności uwalniają swój

potencjał pomagając, ratując, zapewniając schronienie, bezpieczeństwo, naprawiając szkody.

Ta wzmożona aktywność trwa od kilku godzin do kilku dni.

W kolejnej - fazie tzw. miodowego miesiąca zarówno jednostki jak i społeczność mimo

doznanych strat demonstrują optymizm. Widzą iż napływa pomoc, iż cały kraj współczuje im,

o ich problemach informują środki masowego przekazu, znaczące osobistości zapewniają, że

pomoc nadejdzie, a sprawiedliwości stanie się zadość. Wszystko to pozwala ufać, że straty

zostaną wyrównane a szkody naprawione i wszystko w bliskiej przyszłości powróci do

normy. Złudzeniom okresu miodowego miesiąca ulegają zarówno poszkodowani jak i

pomagający im ludzie, którzy nie uprzedzają ich o prawdopodobnym biegu wydarzeń, o tym,

że w niedalekiej przyszłości zainteresowanie środków masowego przekazu i decydentów

osłabnie, wyraziste staną się przeszkody na drodze do naprawienia szkód i wyrównania strat,

da znać o sobie zmęczenie.

I tak nadchodzi faza rozczarowania i pojawia się zmęczenie, mnożą się przeszkody na

drodze do urzeczywistnienia zamierzeń, narasta świadomość, że obciążenia i troski na stałe

zagnieździły się w codziennym życiu. Zamiast rekompensat za utracone mienie pojawiają się

skąpe kredyty, politycy odwlekają decyzje o programach naprawczych, sąsiedzi oskarżają się

nawzajem o nieuzasadnione czerpanie korzyści z pomocy charytatywnej i odszkodowań.

Mnożą się oskarżenia o to, iż władze dopuszczają się bezprawia, porzucają w nieszczęściu,

mnożą biurokratyczne utrudnienia, są niekompetentne. Nasilają się objawy związane z

reakcją na stres, narasta poczucie bezsilności. W ostatniej fazie - powrotu do równowagi

wiąże się z obserwowaniem korzystnych choć powolnych zmian. Programy naprawcze

zaczynają przynosić pierwsze efekty, zabliźniają się rany, większość ludzi powraca do swoich

poprzednich zajęć, pozostali objęci są leczeniem czy pomocą społeczną. [6]

Większość osób wraca do równowagi po około pół roku, część odczuwa boleśnie następstwa

urazu do trzech lat od zdarzenia.

W chwili obecnej aspekt psychologiczny szeroko rozumianych sytuacji kryzysowych zaczyna

być traktowany z należytą uwagą i uwzględniany w planach operacyjnych instytucji.


Sytuacja kryzysowa swoim zasięgiem dotyka :


  1. Osoby poszkodowane

  2. Rodziny poszkodowanych

  3. Wszystkie Służby biorące udział w akcjach ratunkowych

  4. Osoby z najbliższego otoczenia ( społeczność : miasta, województwa , kraju)

  5. Pracowników administracji, instytucji lokalnych i organizacji

  6. Decydentów odpowiadających za bezpieczeństwo i sprawne przeprowadzenie akcji ratunkowych.

Pomoc Psychologiczna w obliczu sytuacji kryzysowej powinna uwzględniać rodzaj , rozmiar oraz kolejne fazy kryzysu ze wskazaniem czynności adresowanych do różnych grup odbiorców

Aby pomóc poszkodowanym we wszystkich fazach katastrofy psycholog :



  • Prowadzi sesje defusingu, debriefingu, diagnozuj, interweniuj, konsultuj, wspieraj, w razie potrzeby kieruj do specjalistów zdrowia psychicznego;

  • Troszczy się o podstawowe potrzeby bytowe ( napoje, jedzenie, schronienie, ubranie środki czystości

  • Troszczy się o zapewnienie spokoju, snu i wypoczynku

  • Troszczy się o to by każdy miał bezpieczną własną przestrzeń

  • Zobligowany jest do zagwarantowania codziennego kontaktu ( rozmowy o codziennych sprawach, milcząca obecność)

  • Zobligowany jest do zagwarantowania pomocy medycznej

  • Pomaga zdobyć informacje o bliskich

  • Wspiera połączenie się z osobami bliskimi, znajomymi

  • Pomaga przywrócić codzienną rutynę

  • Pomaga uporać się z codziennymi drobnymi problemami ( utrata pojazdu , dokumentów)

  • Ułatwia powrót do pełnionych sprzed katastrofy ról społecznych, rodzinnych , zawodowych

  • Tworzy warunki do odbycia żałoby

  • Pomaga zredukować napięcie psychiczne , niepokój itp.

  • Wspomaga ochotników poprzez porady i informacje jak radzić sobie ze stresem

Aby pomóc służbom ratowniczym w niwelowaniu stresu urazowego psycholog:

  • Prowadzi sesje defusingu, debriefingu, diagnozuje, interweniuje, konsultuje, wspiera, w razie potrzeby kieruje do specjalistów zdrowia psychicznego;

  • Dba aby osoby pracujące na terenie szczególnie zagrożonym miały przerwy w pracy

  • Pomaga w zorganizowaniu miejsce wypoczynku, w którym można się przebrać, zjeść posiłek w spokoju i aby te miejsca były odpowiednio oddalone od miejsca katastrofy

  • Dba o to aby zespoły były zmieniane i zachęcaj je do współpracy

  • Dba o wycofywanie pracowników stopniowo z terenów o wysokim stopniu zagrożenia poprzez tereny o średnim stopniu zagrożenia aż do terenów o niskim stopniu zagrożenia

  • Zapewnia wszystkim pracownikom możliwość odreagowania, którzy wypełnili swoje obowiązki albo mają przerwę w pracy

Aby pomóc w prawidłowym funkcjonowaniu instytucjom i organizacjom.

Generalnie zaleca się żeby zanim dojdzie do poważnego kryzysu instytucje ćwiczyły czarne scenariusze zdarzeń przewidując możliwie wszystkie wewnętrzne i zewnętrzne trudności. W związku z tym dobrze byłoby również przygotować personel na psychologiczne skutki katastrofy. Dodatkowo we wszystkich fazach katastrofy należałoby zadbać dodatkowo o psychoedukację, dać wsparcie , udzielać konsultacji.

Aby pomóc społeczności lokalnej – najistotniejszą rzeczą jest tu psychoedukacja dotycząca fizjologicznych, emocjonalnych , poznawczych i behawioralnych reakcji na stres, co zrobić aby uporać się ze stresem , jak wspomóc osoby , które są w sytuacji kryzysu, jak pomóc dzieciom , kto może pomóc i gdzie szukać pomocy; [2]

Działania psychologów podejmowane w wszystkich fazach zaistnienia kryzysu winny odbywać się w miejscu katastrofy w pomieszczeniach, dokąd ewakuowani są ludzie w miejscach gdzie rozdziela się odzież,, wodę, żywność, w prowizorycznych punktach pomocy medycznej a nawet jeśli istnieje taka możliwość w karetkach pogotowia, schroniskach, szpitalach, szkołach, posterunkach policji, kostnicach, domy poszkodowanych, kościołach;

Miejsca w których prowadzi się te działania pomocowe skierowane do ratowników to teren na którym pracują, miejsca wypoczynku, rodzime zakłady pracy, w których są zatrudnieni

Mowa tu jest także o organizacjach rządowych jak i pozarządowych związanych z działaniami pomocowymi .



Oprócz zaprezentowanych działań do obowiązków psychologów w trakcie trwania katastrofy i bezpośrednio po niej należy:

  • współpraca ze służbami ratowniczymi i innymi instytucjami i organizacjami

  • koordynacja informacji i uzgadnianie upowszechnianie ich przez media

  • koordynowanie usług z zakresu zdrowia psychicznego

  • koordynowanie i właściwe wykorzystywanie zasobów ludzkich – lokalnych profesjonalistów dziedziny ochrony zdrowia, osób posiadających specyficzne umiejętności np. kontakt z dziećmi czy osobami w podeszłym wieku

  • koordynowanie obiegu dokumentacji

W okresie działań naprawczych:

  • współpraca z innymi zaangażowanymi w likwidowanie skutków katastrofy instytucjami

  • Ocena potrzeb, gromadzenie informacji – ustalenie w jaki sposób katastrofa wpłynęła na stan psychiczny i funkcjonowanie społeczne w odniesieniu do osób i grup szczególnie narażonych

  • Opracowanie programów poradnictwa kryzysowego- łączy się z tym zaprojektowanie działań w stosunku do określonych grup ludności( oparte na wcześniejszej ocenie potrzeb), zatrudnienie i dodatkowe przeszkolenie personelu , stworzenie warunków których będzie on mógł efektywnie pracować, opracowanie i wdrożenie metod ewaluacji projektów

  • Koordynacja pracy osób zaangażowanych pomaganie poszkodowanym, w tym między innymi rozdzielanie i koordynowanie zadań, monitorowanie stresu osób pracujących , budowanie powiązań ( sieci) , gromadzenie informacji zwrotnych o efektywności działań i potrzebach społeczności , planowanie form uczestnictwa w obchodach upamiętniających zdarzenia związane z katastrofą [ 9]

Należy pamiętać ,że osoby ratujące życie, udzielające pomocy tym którzy doświadczyli sytuacji bezpośredniego zagrożenia , pomagające ludziom pozostających w dramatycznych sytuacjach życiowych, narażone są na przeżywanie traumatycznego stresu związanego z samym wystąpieniem traumatycznego zdarzenia ale także z ciążącą na nich odpowiedzialnością przede wszystkim za życie i bezpieczeństwo innych. Kumulujące się napięcia i urazy mogą destrukcyjnie wpływać na ich życie zawodowe i osobiste. Presja czasu, zmusza niejednokrotnie do trudnych wyborów, połączenia sprzecznych ról i wymagań. W związku z tym zachowanie równowagi psychicznej i dbałość o swój komfort pracy i zachowania satysfakcjonujących relacji społecznych wymaga nabycia umiejętności psychologicznych . Udzielanie pomocy oraz podejmowanie interwencji w sytuacjach trudnych, spornych czy kryzysowych wymaga również odpowiednich dyspozycji emocjonalnych, wysokich kwalifikacji zawodowych i etycznych. Działania takie polegają na umiejętności nawiązania efektywnego kontaktu i stosowania różnorodnych procedur. Dodatkowo istotą pracy w instytucjach związanych z organizacją i niesieniem pomocy jest intensywne zaangażowanie emocjonalne. Długoletnia praca często z trudnymi problemami innych może wpłynąć na zmniejszenie motywacji, wiary we własne siły i optymizmu co do spodziewanych efektów własnych działań. W związku z tym stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych pracowników Służb, pracujących w obszarze Ratownictwa Medycznego i pracowników OPS jest niezbędnym elementem w poprawieniu jakości i efektywności pracy , zwiększeniu odporności na stres oraz zapobiega wypaleniu zawodowemu

Celem szkoleń Systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne i jednostek współpracujących z Systemem powinno być dostarczenie niezbędnej wiedzy i umiejętności psychologicznych pomocnych w prawidłowej realizacji zadań ratunkowych, profilaktyce antystresowej, zapobieganiu wypaleniu zawodowemu oraz stałym podnoszeniu kwalifikacji zawodowych Do tego typu szkoleń należy zaliczyć m.in. trening antystresowy, przeciwdziałanie wypaleniu i powrót do równowagi, warsztaty z zasad konstruktywnej komunikacji interpersonalnej i umiejętności udzielania wsparcia psychicznego, zasad prowadzenia negocjacji i mediacji , konstruktywnego rozwiązywanie sporów i konfliktów – umiejętność zachowania elastyczności w zmieniających się warunkach, radzenia sobie z brakiem wsparcia społecznego, poczuciem osamotnienia, krytyką. Szkolenie te prowadzone winny być metodami aktywnymi Zastosowanie technik interaktywnych stwarza optymalne warunki dla rozwinięcia w uczestnikach zaangażowania, pozwala na szybkie przyswojenie niezbędnych informacji i umiejętności. Uczestnicy stymulowani i aktywizowani są do samodzielnej pracy, do wytworzenia wewnętrznej motywacji, do samodzielnego szukania rozwiązań na każdym z poziomów a także wdrażania w pracy przetestowanych podczas szkolenia metod. Ważne jest również to aby te szkolenia były powtarzalne i dawały możliwość lepszego wglądu oraz stałego pogłębiania wiedzy i umiejętności. Skuteczność działań profilaktycznych wzrasta , gdy jest ona skierowana do trafnie dobranych grup ryzyka rozwoju danego zaburzenia W badaniach prowadzonych na polskich strażakach ponad 80% z nich podawała , że co najmniej raz w ciągu służby doświadczyło traumatycznego zdarzenia . Podobny stopień ryzyka występuje w Policji i wśród pracowników Systemu Ratownictwo Medyczne . Istnieją również przedsiębiorstwa , w których z powodu wysokiego zagrożenia wystąpieniem katastrofy z dużą liczbą ofiar można oczekiwać znacznej liczby osób doświadczających urazu np. w przemyśle chemicznym czy w zakładach produkujących materiały wybuchowe . Kierownicy i lekarze służby medycyny pracy , mimo braku wykształcenia w zakresie problemów psychiatrycznych , powinni być przygotowani do racjonalnego działania , gdy w ich przedsiębiorstwie wystąpi zdarzenie traumatyczne i powinni przygotować swoją instytucję do tego, aby sobie skutecznie z takim zdarzeniem radziła , zapobiegając rozwojowi PTSD u podwładnych i podopiecznych. [ 3] Istotnym jest aby osoby odpowiedzialne za zdrowie i bezpieczeństwo obywateli oraz swoich podwładnych z należytą uwagą podeszły do problemu zaburzeń po stresie urazowym i stwarzały warunki do ciągłego kształcenia umiejętności przeciwdziałania jego skutkom. Tego typu warsztaty, treningi czy szkolenia mogą także być prowadzone np. w trakcie nauki zawodu, stażu zawodowego, ćwiczeń symulowanych akcji ratunkowych mających na celu podniesienie kwalifikacji zawodowych czy też na różnego rodzaju mistrzostwach. Ważnym elementem zapobiegania skutkom przeżyć traumatycznych ,zwłaszcza na terenach szczególnie zagrożonych występowaniem różnego rodzaju sytuacji kryzysowych , jest także powszechna edukacja społeczeństwa. Podstawowa wiedza i umiejętności psychologiczne, podobnie jak nauka pierwszej pomocy, winna być częścią edukacji realizowaną na każdym etapie rozwoju dziecka poczynając od przedszkola. Edukację taką powinni prowadzić psychologowie zajmujący się problematyką zdrowia psychicznego przygotowując specjalnie dobrane do odpowiedniej grupy wiekowej programy. Szkolenia w zakresie aspektów psychologicznych sytuacji kryzysowych , poszerzone o umiejętność niesienia pomocy i wsparcia powinny obejmować również kadrę dydaktyczną placówek oświatowych .Rzetelnie przygotowana kadra dydaktyczna będzie potrafiła nieść pomoc zarówno swoim podopiecznym jak również ich rodzicom. Większa świadomość i umiejętność radzenia sobie w sytuacjach trudnych i traumatycznych będzie niezwykle pomocna w sytuacjach ewentualnych zagrożeń.

Podsumowując:

Sprawny System Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego dla prawidłowej realizacji zadań do których został powołany nie przyniesie oczekiwanych efektów bez wprowadzenia właściwej polityki w zakresie :

1.Edukacji psychologicznej w trzech obszarach:



  • powszechnej edukacji społeczeństwa realizowanej na poziomie przedszkoli, szkół i uczelni zwłaszcza na terenach szczególnie zagrożonych; wykorzystanie mediów w kolejnych fazach zaistnienia kryzysu do realizacji programów informacyjno- edukacyjnych ;

  • edukacji przedstawicieli organów władzy publicznej odpowiedzialnej za zarządzanie kryzysowe w regionie;

  • ustawicznego kształcenie i przygotowania kadr dla potrzeb organów, instytucji i służb ustawowo odpowiedzialnych za sferę bezpieczeństwa Państwa.  

2.Profilaktyki , ochrony zdrowia psychicznego, opieki i rehabilitacji psychologicznej we wszystkich fazach zaistnienia kryzysu ze szczególnym uwzględnieniem grup wysokiego ryzyka .

Bibliografia:



  1. American Association of Suicidology. Organization Certification Standards Manual for Crisis Intervention Programs, 4th Ed., 1989

  2. Community Emergency Response Team (CERT). Disaster Psychology and Team Organization. Federal Emergency Management Agency.

  3. B. Dudek. Zaburzenia po stresie traumatycznym – cena strachu, wyd. GWP 2003,

  4. DSM – IV Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne 1994

  5. J.L. Herman, Przemoc – uraz psychiczny i powrót do równowagi, wyd. GWP1998

  6. P. Kiembłowski Pomoc psychologiczna dla powodzian, Nowiny Psychologiczne 3/ 1997 , s. 25-38

  7. B. van der Kolk, Traumatic Stress: The Effects of Overwhelming Experience on the Mind, Body and Society,1996

  8. B. H. Young, J.D. Ford, J.I. Ruzek, M.J. Friedman, F. D. Gusman Disaster Mental Health Services. A Guidebook for Clinicians and Administrators. The National Center for Post-Traumatic Stress Disorder.

  9. Tekst opracowany przez Piotra Żabickiego (BLOP – Kraków) na podstawie raportów Anny Lipowskiej-Teutsch konsultanta ds. psychologii klęsk żywiołowych w komponencie” Prewencja i ograniczenie ryzyka powodzi” Projektu Banku Światowego.

Abstrakt: W materiale opisany został wpływ szeroko rozumianej sytuacji kryzysowej na zdrowie psychiczne wszystkich zaangażowanych w tę sytuację osób, ze szczególnym uwzględnieniem reakcji dzieci Wskazano czynniki predysponujące do zaburzeń po stresie urazowym jak również miejsce i udział psychologów w akcjach ratunkowych .Nakreślono tematykę , metody i sposoby powszechnej edukacji w zakresie wiedzy i umiejętności psychologicznych skierowanej do społeczeństwa i wszystkich służb biorących udział w tych akcjach. W podsumowaniu zwrócono uwagę na konieczność prowadzenia spójnej polityki w zakresie profilaktyki , ochrony zdrowia psychicznego, opieki i rehabilitacji psychologicznej we wszystkich fazach zaistnienia kryzysu ze szczególnym uwzględnieniem grup wysokiego ryzyka .


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna