Cezary Michalczuk Rozwiązania prawne obowiązujące Polskę po wejściu do strefy Schengen



Pobieranie 98.14 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar98.14 Kb.

Rozwiązania prawne obowiązujące Polskę...

Cezary Michalczuk

Rozwiązania prawne obowiązujące Polskę po wejściu do strefy Schengen

Wstęp

Z dniem wejścia Polski do Unii Europejskiej krajowe organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości stanęły przed koniecznością stosowania szeregu nowych rozwiązań prawnych dotyczących współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, wypracowanych wcześniej w ramach tej organizacji, a składających się na tzw. III filar Unii Europejskiej. Wśród nich wymienić należy przede wszystkim przepisy karnoprawnych konwencji unijnych, regulacje krajowe stanowiące implementację Decyzji Ramowych przyjętych przez Radę UE, a także akty prawne określane zbiorczo jako dorobek (tzw. acquis) Schengen.

Celem niniejszego artykułu jest skrótowe omówienie tego ostatniego zbioru przepisów, ze szczególnym uwzględnieniem podstawy prawnej Schengen, kontekstu prawnego w jakim przepisy te funkcjonują, instrumentów zaliczanych do tzw. acquis Schengen w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz wskazanie przepisów, które w swojej praktyce wykorzystać mogą krajowe organy postępowania karnego ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań dotyczących prawnych i praktycznych aspektów funkcjonowania Systemu Informacyjnego Schengen (SIS).

Prezentowana problematyka zyskała obecnie na aktualności wraz z faktycznym zniesieniem, w dniu 21 grudnia 2007 r., kontroli na granicach wewnętrznych państw należących do strefy Schengen. Tym samym ucieleśniona została idea rzeczywistego i swobodnego przepływu osób, towarów i usług w granicach tego obszaru. Wynikające z tego ogromne korzyści dla wspólnego rynku nie zmieniają jednak faktu, iż otwarcie granic oznacza również umożliwienie ich swobodnego przekraczania przestępcom. Odpowiedzią na płynące z tego zagrożenia jest m.in. prawno-organizacyjne instrumentarium unijne, którego acquis Schengen stanowi bardzo istotny element. Pamiętać w tym kontekście należy, iż jednym z podstawowych celów Schengen jest nie tylko zagwarantowanie realizacji trzech wskazanych wyżej swobód, ale również – a może przede wszystkim – utrzymywanie i rozwijania Unii Europejskiej jako przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości1.

Rys historyczny i ramy prawne Schengen

W postaci sformalizowanej, pełnowymiarowa współpraca policyjna i sądowa pomiędzy Państwami Członkowskimi do roku 1985 w praktyce nie istniała. Od 1975 r. funkcjonowała wprawdzie nieformalna grupa TREVI2, jednak współpraca w jej ramach była ograniczona i nie odegrała w praktyce większego znaczenia jako forum walki z przestępczością transgraniczną w ramach jednoczącej się Europy. Jednym z powodów tego stanu rzeczy było m.in. funkcjonowanie TREVI bez podstawy prawnej i poza strukturami Wspólnoty Europejskiej.

Tymczasem państwa Wspólnoty dążyły do szybkiego utworzenia wspólnego obszaru celnego i zniesienia kontroli na granicach wewnętrznych między nimi, wobec czego problem zdynamizowania współpracy Policji i organów sądowych tych państw stawał się coraz bardziej palący.

W dniach 25–26 czerwca 1984 r. Rada Europejska ogłosiła tzw. deklarację z Fontainebleau w sprawie zniesienia formalności celnych i policyjnych dla osób i towarów przekraczających granice wewnątrzwspólnotowe. W dniu 13 lipca 1984 r. Niemcy i Francja zawarły w Saarbrücken Porozumienie Rządowe, zakładające stopniowe zniesienie kontroli celnej i granicznej na granicy między tymi państwami.

Dnia 15 czerwca 1985 r. Belgia, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Francja3, podpisały Układ w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach – tzw. Układ z Schengen4. Powoływał on do życia wspólny obszar celny, w ramach którego zagwarantowano swobodny przepływ osób, towarów i usług. Schengen powołano poza ramami Wspólnoty Europejskiej, a przepisy Układu i wydanych na jego podstawie aktów prawnych nie stanowiły elementu prawa wspólnotowego. Układ, uzupełniony i doprecyzowany przepisami Konwencji Wykonawczej z dnia 19 czerwca 1990 r., wszedł w życie 26 marca 1995 r.

Postanowienia Układu, Konwencji i innych aktów składających się na acquis Schengen5 zostały inkorporowane do prawa unijnego na mocy „Protokołu o włączeniu acquis Schengen w ramy Unii Europejskiej”, dołączonego do Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) i Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE) przez Traktat Amsterdamski z 1997 r.

Art. 1 Protokołu upoważnił 13 Państw Członkowskich UE do ustanowienia między sobą bliższej współpracy w ramach acquis Schengen wskazanego w Aneksie do Protokołu. Współpraca ta miała zostać podjęta w ramach instytucjonalnych i prawnych Unii Europejskiej. Zgodnie z postanowieniami art. 2 Protokołu, Rada UE zajęła miejsce ciała dotychczas zarządzającego współpracą w ramach Schengen – Komitetu Wykonawczego, natomiast obowiązki Sekretariatu Schengen przejął Sekretariat Generalny Rady UE. Zgodnie z art. 2 ust. 1(1) Protokołu, od daty wejścia w życie Traktatu Amsterdamskiego acquis Schengen stało się obowiązujące ze skutkiem natychmiastowego stosowania pomiędzy ww. państwami. Od tej chwili decyzje i akty prawne wchodzące w skład Schengen zyskały podstawę prawną w postaci odnośnych przepisów Tytułu IV TWE (m.in. procedury dot. przekraczania granic zewnętrznych i kontroli na tych granicach) i Tytułu VI TUE (m.in. współpraca policyjna i sądowa), a wszystkie propozycje i inicjatywy podejmowane w ramach Schengen poddane zostały reżimowi prawnemu Traktatów.

Działając na podstawie art. 2 ust. 1(2) zdanie drugie Protokołu Rada UE przyjęła, w dniu 20 maja 1999 Decyzję Nr 1999/436/EC6, w której określiła – zgodnie z odnośnymi postanowieniami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską i Traktatu o Unii Europejskiej – podstawę prawną dla większości postanowień i decyzji stanowiących acquis Schengen.

W zakresie współpracy prawnej w sprawach karnych najistotniejsze znaczenie mają przepisy Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen (KWS) z 1990 r. Należą do nich: art. 48–53 „Pomoc prawna w sprawach karnych”, art. 54–58 „zasada ne bis in idem”, art. 59–66 „Ekstradycja”, art. 67–69 „Przekazywanie wykonywania wyroków karnych” oraz art. 92–119 „System Informacyjny Schengen”.

Dla tych uregulowań, działając na podstawie art. 2 Decyzji (w związku z dołączonym doń Aneksem A), Rada wskazała następujące regulacje Traktatu o Unii Europejskiej stanowiące ich podstawę w prawie wspólnotowym:

  • art. 48–53 Konwencji: artykuły 34 i 31 lit. a TUE,

  • art. 54–58 Konwencji: artykuły 34 i 31 TUE,

  • art. 59–66 Konwencji: artykuły 34 i 31 lit. b TUE,

  • art. 67–69 Konwencji: artykuły 34 i 31 lit. a TUE,

  • art. 92–119 Konwencji: wskazano, iż odnośne przepisy określone zostaną w późniejszym terminie.

Dnia 16 kwietnia 2003 r. RP wraz z czternastoma innymi państwami podpisała w Atenach Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej7. Traktat jest aktem o charakterze ogólnym, zawierającym zaledwie 3 artykuły. Jego rozwinięciem, jest „Akt dotyczący warunków przystąpienia do UE i wynikających z tego dostosowania w Traktatach stanowiących podstawę Unii”, którego postanowienia stanowią integralną część Traktatu.

Zgodnie z art. 2 Aktu, od dnia przystąpienia nowe Państwa Członkowskie są związane postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot.

Zgodnie z artykułem 3 Aktu Polska, od dnia przystąpienia, jest związana i stosuje przepisy dorobku Schengen w postaci, w jakiej zostały włączone w ramy UE przez wspomniany wyżej Protokół dołączony do Traktatu o UE oraz akty na nich oparte lub w inny sposób z nimi związane, wymienione w Załączniku I do Aktu.

Załącznik I, o którym mowa, wymienia przede wszystkim:

  • „Układ z Schengen” z dnia 14 czerwca 1985 r., szereg przepisów Konwencji Wykonawczej z dnia 19 czerwca 1990 r. (m.in. wskazane wyżej art. 48–53 dot. pomocy prawnej w sprawach karnych, art. 54–58 dot. stosowania zasady ne bis in idem, art. 59, 61–63, 65–66 dot. ekstradycji i art. 67–69 dot. przekazywania wyroków do wykonania). Akt pomija milczeniem przepisy Rozdziału IV KWS (art. 92–119) dot. Systemu Informacyjnego Schengen, co oznacza, iż obowiązek ich wdrożenia i stosowania przesunięto do czasu uzyskania przez nowe Państwa Członkowskie technicznych i organizacyjnych możliwości pozwalających na wymianę informacji przetwarzanych w ramach systemu;

  • Umowy o przystąpieniu poszczególnych Państw Członkowskich do Układu8;

  • Decyzje i Deklaracje Komitetu Wykonawczego.

Obowiązek wdrożenia acquis Schengen przez Polskę oraz wszystkie inne państwa przystępujące do UE wynika ponadto wprost z przepisu art. 8 wspomnianego wyżej Protokołu do Traktatu Amsterdamskiego.

Obecnie do Schengen w pełnym zakresie należą 22 Państwa Członkowskie Unii Europejskiej. Pozostałe kraje, tj. Wielka Brytania, Irlandia, Cypr, Bułgaria i Rumunia, uczestniczą natomiast w niektórych tylko „politykach Schengen”. Przede wszystkim państwa te nie korzystają z Systemu SIS, czego konsekwencją jest konieczność dalszego utrzymywania kontroli na granicach z tymi państwami9. Wielka Brytania i Irlandia nie przystąpiły ponadto formalnie ani do Układu z Schengen, ani też do Konwencji Wykonawczej.

Współpraca w ramach Schengen rozciąga się również na 3 państwa spoza UE, tj. Norwegię, Islandię i Szwajcarię. Dwa pierwsze państwa „akces do klubu” zgłosiły wraz z podpisaniem, w dnia 19 grudnia 1996 r. w Luksemburgu, Układu o związaniu się, wdrożeniu i rozwijaniu dorobku Schengen. W dniu 26 października 2004 r. Szwajcaria podpisała podobną umowę, jednak do tej pory nie weszła ona w życie. Póki co, państwo to bierze udział we współpracy Schengen w bardzo ograniczonym zakresie.

Współpraca organów sądowych na podstawie przepisów Tytułu III Konwencji Wykonawczej dotyczących współpracy prawnej w sprawach karnych

Z uwagi na dynamiczny rozwój dorobku prawnego UE w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, Konwencja Wykonawcza do Układu z Schengen jest instrumentem nieco przestarzałym. Wobec przyjęcia szeregu Decyzji ramowych i Konwencji UE część jej postanowień nie będzie już stosowana w relacjach z większością Państw Członkowskich Unii. Trend ten utrzymuje się i za jakiś czas stosowanie znacznej części przepisów tytułu III rozdziału 2–5 Konwencji ograniczone będzie jedynie do relacji z państwami spoza UE. Przyjrzyjmy się mimo to tym uregulowaniom, które zachowały na dzień dzisiejszy moc obowiązującą i do których stosowania uprawnione są krajowe sądy i prokuratorzy.

Pomoc prawna w sprawach karnych (art. 48–53)

Na chwilę obecną przepisy rozdziału 2 stosuje się jedynie w ograniczonym zakresie pomiędzy państwami, które należą jednocześnie do UE. Niektóre z nich zostały uchylone mocą art. 2 ust. 2 Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej (MLA) z 2000 r.10. Omawiane przepisy zachowują w pełni swoją aktualność jedynie w relacjach z tymi państwami UE, które nie ratyfikowały wskazanej konwencji, tj. Grecją, Włochami, Irlandią, Luksemburgiem oraz Maltą, a także dwoma państwami nie należącymi do UE – Norwegią i Islandią. W dalszej części uchylone przepisy zostaną wyraźnie wskazane. Podane też zostaną zastępujące je artykuły Konwencji MLA.

Zgodnie z dyspozycją art. 48 ust. 1 przepisy Rozdziału 2 dotyczące wykonywania rekwizycji sądowych uzupełniają i ułatwiają stosowanie postanowień Europejskiej Konwencji Rady Europy o pomocy prawnej w sprawach karnych z dnia 20 kwietnia 1959 r.11 oraz rozdziału II Traktatu Beneluksu dotyczącego ekstradycji i wzajemnej pomocy w sprawach karnych z dnia 27 czerwca 1962 r., zmienionego Protokołem z dnia 11 maja 1974 r.12. Jednocześnie, zgodnie z ustępem 2, w razie zawarcia przez strony umów, które przewidywały szerszą i dalej idącą współpracę niż ta opisana w Rozdziale 2, przepisy omawianego rozdziału nie wpływają na stosowanie tych porozumień.

Jakie więc nowe rozwiązania w zakresie pomocy prawnej wprowadza Konwencja Wykonawcza? Przede wszystkim – z mocy art. 49 – na jej podstawie państwa mogą świadczyć sobie nie tylko klasyczną pomoc prawną rozumianą jako wykonywanie czynności w ramach wąsko pojmowanych postępowań karnych prowadzonych przez upoważnione do tego organy sądowe, ale również:

  1. postępowań o przestępstwa prowadzonych przez organy administracyjne, których orzeczenie może skutkować wszczęciem postępowania przed sądem karnym13,

  2. postępowań o odszkodowania z tytułu bezprawnego ścigania lub skazania,

  3. postępowań o ułaskawienie,

  4. postępowań karnych, w których rozstrzyga się o roszczeniach cywilnoprawnych (do czasu wydania przez ten sąd prawomocnego wyroku w sprawie),

  5. w dostarczaniu dokumentów procesowych dotyczących wykonywania wyroku lub określonego środka, nałożenia grzywny lub uiszczenia kosztów postępowania,

  6. w odniesieniu do środków związanych z odroczeniem wydania bądź zawieszenia wykonania orzeczenia lub środka polegającego na pozbawieniu wolności, a także z instytucją warunkowego przedterminowego zwolnienia lub zawieszenia wykonania oraz przerwy w wykonaniu orzeczenia lub środka polegającego na pozbawieniu wolności.

Jak wynika z powyższego, na państwie wezwanym ciąży obowiązek świadczenia pomocy prawnej w związku z każdym niemal aspektem i fazą postępowania karnego.

Kolejnym novum względem wskazanych wyżej Konwencji o pomocy prawnej jest możliwość występowania – w oparciu o art. 50 – o wykonywanie wniosków w zakresie czynów polegających na naruszeniu przepisów podatkowych (podatek akcyzowy, podatek od wartości dodanej) oraz przepisów celnych14. Poprzednio, państwo wezwane mogło odmówić wykonania takiego wniosku, jako nie mieszczącego się w klasycznie rozumianej formule karnoprawnego obrotu prawnego, a w art. 2 ust. a Konwencji z 1959 r. wskazano wręcz wprost, iż „można odmówić udzielenia pomocy prawnej, jeżeli wniosek dotyczy przestępstw uważanych przez Stronę wezwaną za (...) przestępstwa skarbowe”.

Obecnie, zgodnie z ustępem 4 omawianego przepisu, można odmówić wykonania takiego wniosku jedynie w przypadku, w którym niedopłacona lub niezapłacona kwota należności podatkowej lub celnej jest mniejsza niż 25 000 EURO lub też jeśli wartość towarów wwożonych lub wywożonych bez zezwolenia nie przekracza kwoty 100 000 EURO. Nawet wtedy jednak należy wykonać wniosek, jeżeli z uwagi na szczególne okoliczności lub osobę oskarżonego państwo wzywające uzna określoną sprawę za szczególnie poważną. Nie może być natomiast podstawą odmowy wykonania odezwy – z mocy art. 50 ust. 2 – fakt niepobierania przez państwo wezwane akcyzy od towarów wskazanych we wniosku, jak również okoliczność, że dany czyn, o który postępowanie prowadzone jest przez organy administracyjne (ale w której wniosek pochodził od właściwego organu sądowego), zagrożony jest jedynie karą grzywny (art. 50 ust. 5).

W ustępie 3 omawianego przepisu ustanowiono dodatkowo wyraźny zakaz wykorzystywania informacji uzyskanych w drodze wykonania wniosku (w sprawach podatkowych i celnych) przez państwo wzywające dla celów innych postępowań bez uprzedniej zgody państwa wezwanego.

Na podstawie przepisów Konwencji Wykonawczej państwo wzywające ma także większe niż poprzednio możliwości uzyskania realizacji w innym państwie Schengen rekwizycji dotyczącej przeszukania i zajęcia mienia lub dowodów. Mianowicie, zgodnie z art. 51, zawężony został katalog przesłanek odmowy wykonania takiego wniosku w porównaniu do tego, określonego w art. 5 Europejskiej Konwencji o pomocy prawnej15. Na gruncie omawianego przepisu państwo wezwane ma obowiązek wykonać wniosek, jeżeli:

  • spełniony jest wymóg podwójnej karalności (przy czym czyn, którego dotyczy wniosek, zagrożony jest, na podstawie przepisów prawnych obu państw, karą pozbawienia wolności lub środkiem zabezpieczającym, którego górna granica wynosi co najmniej sześć miesięcy lub też zagrożony jest on taką karą według prawa jednej ze stron, natomiast na mocy przepisów drugiej strony wystarczy, aby stanowił on czyn karalny ścigany przez organy administracyjne, których orzeczenie może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania przed sądem właściwym w sprawach karnych);

  • czynność podjęta w realizacji wniosku jest zgodna z prawem państwa wezwanego.

Art. 52 regulujący kwestię doręczeń dokumentów procesowych uczestnikom postępowania karnego oraz innych postępowań, o których mowa w art. 49, oraz przepis art. 53 ustanawiający zasady komunikowania się organów sądowych zostały uchylone z mocy cytowanego wyżej art. 2 ust. 2 Konwencji MLA z 2000 r. i znajdują obecnie zastosowanie tylko w relacjach z Norwegią i Islandią. Przepis art. 52 został zastąpiony przez zapisy art. 5 Konwencji MLA, natomiast art. 53 przez przepisy art. 6 tejże Konwencji.

Z mocy tego pierwszego przepisu doręczenia zagraniczne świadkom i biegłym mogą być dokonywane bezpośrednio przez pocztę16. Przekazywane dokumenty nie muszą być tłumaczone, jeżeli adresat korespondencji posługuje się językiem, w którym dokument został sporządzony. W przeciwnym razie przesyłany dokument powinien być przetłumaczony (w całości lub też w najważniejszych fragmentach) na język lub jeden z języków tego państwa, na terytorium której adresat przebywa. Jeżeli adresat posługuje się innym językiem, o czym organ procesowy wie, tłumaczenia dokonuje się na ten właśnie język.

Brak stawiennictwa świadka lub biegłego na wezwanie przekazane w ww. trybie nie może być podstawą do stosowania wobec nich żadnych środków przymusu czy sankcji, chyba że znajdując się na terytorium państwa wzywającego, zostaną ponownie wezwani do stawiennictwa i wezwanie to zignorują. W wezwaniach wysyłanych za granicę nie należy zamieszczać żadnych pouczeń dot. środków przymusu czy sankcji.

Mimo uznania doręczeń za pośrednictwem poczty za podstawową formę doręczeń, omawiany przepis nie wyklucza dokonywania ich za pośrednictwem organów procesowych zwłaszcza w sytuacji, gdy adres osoby zainteresowanej nie jest znany lub gdy państwo wzywające domaga się dokonania doręczenia w sposób sformalizowany.

Art. 53 ustanawia zasady porozumiewania się organów procesowych, wskazując na możliwość bezpośredniej komunikacji między nimi w zakresie przekazywania wniosków o pomoc prawną oraz materiału dowodowego uzyskanego w ich realizacji. Wskazany tryb nie wyłącza możliwości komunikowania się organów procesowych w „sposób tradycyjny” – za pośrednictwem organów centralnych (Konwencja wskazuje tu Ministerstwa Sprawiedliwości) lub innych organów (INTERPOL). Z mocy ust. 3 niektóre rodzaje wniosków (o tymczasowe przekazanie, tranzyt oraz przekazanie informacji z „rejestrów sądowych”) mogą być przekazywane wyłącznie przez organy centralne.

Szczególną regulację w omawianym zakresie zawiera przepis ust. 5, w którym wskazano, iż wnioski o wszczęcie postępowania karnego przesyłane w trybie art. 21 Europejskiej Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych z 1959 r. mogą być przekazywane bezpośrednio pomiędzy władzami sądowymi państw Schengen.

Stosowanie zasady ne bis in idem (art. 54–58)

Jak pokazuje praktyka ostatnich lat, duże znaczenie mają przepisy statuujące zasadę ne bis in idem zamieszczone w art. 54–58 Konwencji Wykonawczej. Zasada ta – sformułowana w art. 54 – najogólniej rzecz ujmując, ustanawia zakaz ścigania (rozumiany jako zakaz wszczynania i prowadzenia postępowania karnego) w jednym państwie określonej osoby za określone czyny, jeżeli w innym państwie należącym do Schengen zapadło już prawomocne orzeczenie kończące sprawę co do meritum wobec tej właśnie osoby i „o te same czyny”. W sytuacji skazania tej osoby, zasada ne bis in idem obowiązuje, jeżeli kara została już wykonana, jest wykonywana lub też nie może być wykonana z uwagi na wewnętrzne regulacje tego państwa, które wydało wyrok.

Interpretacja prostego z pozoru art. 54 nastręcza sporo problemów mającym go zastosować organom sądowym. Niepewność co do istoty i zakresu zakazu skłoniła szereg sądów z państw strefy Schengen do wystąpienia do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS) z wnioskami o wydanie tzw. orzeczenia prejudycjalnego. W kilku wydanych dotychczas wyrokach ETS dokonał m.in. wykładni niektórych „elementów składowych” tego przepisu, takich jak: „te same czyny”, „orzeczenie kończące postępowanie”, „wyrok”, „kara wykonana”, określił znaczenie przedawnienia przy stosowaniu omawianej zasady oraz podkreślił nadrzędność interpretacji celowościowej przepisów o ne bis in idem nad ich wykładnią literalną17.

Z mocy art. 55 Konwencji Wykonawczej, państwa Schengen mogą w każdym czasie składać oświadczenia o niestosowaniu przepisu art. 54 w trzech sytuacjach18:

  • gdy czyn, do którego odnosi się orzeczenie jednego państwa, został popełniony w całości lub części na terytorium drugiego państwa, które ma zastosować zasadę ne bis in idem (wyjątkiem jest tu sytuacja, gdy czyn popełniono w części na terytorium państwa wydania orzeczenia);

  • gdy czyn, do którego odnosi się orzeczenie jednego państwa, stanowi przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu narodowemu lub innym równie ważnym interesom tego państwa, które ma zastosować zasadę ne bis in idem19;

  • gdy czyn, do którego odnosi się orzeczenie jednego państwa, został popełniony przez funkcjonariusza państwa, które ma zastosować zasadę ne bis in idem z naruszeniem obowiązków służbowych.

Oświadczenia, o którym mowa w art. 55 ust. 1, nie będą miały zastosowania w sytuacji, gdy państwo, które miałoby zastosować zasadę ne bis in idem złożyło w państwie, które wydało orzeczenie wniosek o ściganie karne sprawcy lub wydało osobę ściganą do tego państwa (ust. 3).

Z mocy art. 56 państwa strefy Schengen mają obowiązek – w sytuacji, w której mimo skazania osoby w innym państwie zdecydują się na prowadzenie postępowania o te same czyny tej osoby – zaliczyć na poczet wymierzonej kary każdy okres rzeczywistego pozbawienia wolności odbyty w tym państwie, które pierwsze wydało wyrok w sprawie.

Art. 57 nakłada z kolei na organy sądowe państw Schengen obowiązek należytej staranności w realizowaniu ścigania osób, co do których zachodzi przypuszczenie, iż zapadło już wobec nich w sprawie o te same czyny orzeczenie w innym z państw Schengen. Staranność ta polegać ma na uzyskiwaniu stosownych informacji od tego państwa tak, aby poprzez brak pełnej orientacji nie nastąpiło niezasadne skazanie sprawcy, czy nawet niezasadne przedłużanie postępowania, które z uwagi na zasadę ne bis in idem powinno zostać niezwłocznie przerwane. Organ wezwany ma obowiązek udzielenia informacji najszybciej jak to możliwe.

Na podstawie art. 58 Konwencji Wykonawczej, umawiające się państwa mogą przyjmować wewnętrzne przepisy umożliwiające szersze stosowanie zasady ne bis in idem w odniesieniu do decyzji procesowych podejmowanych w innych państwach.

Ekstradycja (art. 59–66)

Przepisy te utraciły, w relacjach pomiędzy Państwami Członkowskimi UE, moc obowiązującą w związku z przyjęciem Decyzji ramowej o europejskim nakazie aresztowania i procedurach przekazania z 2002 r. W art. 31 ust. 1 wskazano, iż Decyzja ramowa zastępuje w relacjach między państwami UE postanowienia szeregu instrumentów z zakresu ekstradycji, w tym również przepisy Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen (pkt. e).

W relacjach z Norwegią i Islandią pamiętać natomiast należy o kilku zapisach Rozdziału 4. Po pierwsze, z mocy art. 59, ich celem jest uzupełnienie i ułatwienie stosowania postanowień Europejskiej Konwencji o ekstradycji z 13 września 1957 r. Nie wpływają natomiast na stosowanie idących dalej dwustronnych porozumień ekstradycyjnych (jeżeli takie zostałyby zawarte). Po wtóre, na podstawie art. 62 w odniesieniu do konsekwencji związanych z instytucją przerwania biegu przedawnienia zastosowanie znajdują wyłącznie przepisy państwa, które wystąpiło z wnioskiem o wydanie. Poza tym, amnestia ogłoszona przez państwo wezwane nie stanowi przeszkody do wykonania wniosku o ekstradycję, chyba że względem przestępstwa wskazanego we wniosku o wydanie państwo wezwane posiada jurysdykcję. Omawiany przepis statuuje też zasadę, zgodnie z którą brak formalnie postawionego zarzutu popełnienia przestępstwa lub postanowienia o wszczęciu postępowania (wymaganego tylko w państwie wezwanym) nie stanowi przesłanki odmowy wydania osoby ściganej. Ponadto, zgodnie z art. 63 nie można odmówić ekstradycji osoby ściganej za którekolwiek z przestępstw wskazanych w art. 50 ust. 120 Konwencji Wykonawczej lub też kiedy wydanie ma na celu wykonanie kary lub zastosowania innego środka polegającego na pozbawieniu wolności orzeczonych za popełnienie takiego przestępstwa.

Duże znaczenie praktyczne ma przepis art. 64, który stanowi, iż wpis uczyniony w Systemie Informacyjnym Schengen na podstawie art. 95 rodzi te same skutki, co wniosek o tymczasowe aresztowanie (tzw. areszt ekstradycyjny) złożony na podstawie art. 16 Europejskiej Konwencji o ekstradycji. Analogiczny przepis odnoszący się do państw Unii Europejskiej zamieszczono w art. 9 ust. 3 Decyzji ramowej o europejskim nakazie aresztowania z tym, że mowa w nim nie o areszcie ekstradycyjnym, a o wydanym ENA.

Zgodnie z art. 65 wnioski o ekstradycję i tranzyt powinny być co do zasady przekazywane pomiędzy właściwymi Ministerstwami państw Schengen, co nie wyklucza możliwości skorzystania z „kanałów dyplomatycznych”.

Jeżeli nie jest to wyraźnie zakazane przez prawo państwa wezwanego, może ono – zgodnie z art. 66 – wydać osobę ściganą bez przeprowadzenia formalnego postępowania ekstradycyjnego. Na zastosowanie tej procedury zgodzić się musi osoba ścigana. Zgoda jest wyrażana przed organem sądowym po uprzednim przesłuchaniu tej osoby i poinformowaniu jej o możliwości zastosowania procedury uproszczonej i jej prawie do skorzystania z normalnej procedury ekstradycyjnej. Na posiedzeniu obecny może być obrońca. Jeżeli osoba ścigana w sposób wyraźny zrzeknie się ochrony wynikającej z zasady specjalności, zgody tej nie może już cofnąć21.

Przekazywanie orzeczeń do wykonania (art. 67–69)

Przepisy art. 67–69 znajdują zastosowanie w relacjach ze wszystkimi państwami Schengen. Uzupełniają one ratyfikowaną przez Polskę Konwencję Rady Europy z dnia 21 marca 1983 r. o przekazywaniu osób skazanych22. Zgodnie z art. 68 to państwo, na terytorium którego orzeczona została prawomocnie kara pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności w stosunku do osoby będącej obywatelem innego państwa Schengen, może zwrócić się do tego państwa o przejęcie orzeczenia do wykonania, jeżeli skazany przebywa na terytorium tego właśnie państwa. Na wniosek państwa wzywającego państwo wezwane może zatrzymać osobę skazaną lub podjąć inne środki w celu zagwarantowania jej obecności na swoim terytorium do czasu przekazania przez państwo wzywające odpowiednich dokumentów oraz podjęcia decyzji w przedmiocie przejęcia orzeczenia do wykonania. Zgodnie z art. 69, przekazanie orzeczenia do wykonania nie jest uzależnione od zgody osoby skazanej.

Współpraca organów sądowych na podstawie przepisów Tytułu IV Konwencji Wykonawczej dotyczących Systemu Informacyjnego Schengen

Postanowienia dotyczące SIS zamieszczone są w art. 92–119 Konwencji Wykonawczej, jednak wiele z nich odnajdziemy również w innych aktach prawnych, które w sposób szczegółowy regulują zagadnienia dotyczące infrastruktury SIS, procedur, współpracy organów, ochrony danych przetwarzanych w systemie (w tym danych osobowych) itd.

W dużym uproszczeniu można powiedzieć, iż SIS to nic innego, jak system komputerowych baz danych, w których gromadzone są i przetwarzane dane dotyczące osób i rzeczy wykorzystywane dla potrzeb kontroli granicznej i celnej oraz ścigania przestępstw popełnianych w wymiarze transgranicznym.

Mieszcząca się w Strasburgu centralna baza danych SIS (tzw. C–SIS) jest jednostką koordynującą systemu. Zapewnia ona sprawną wymianę i aktualizację danych przekazywanych z tzw. krajowych komponentów SIS (tzw. N–SIS) umiejscowionych w każdym z państw Schengen. Przekazywane dane są na bieżąco weryfikowane i uaktualniane przez C–SIS. Krajowe moduły SIS nie są ze sobą bezpośrednio połączone i cała komunikacja odbywa się za pośrednictwem C–SIS. Z tego względu użytkownicy korzystający z SIS nie mają dostępu do baz danych innych państw, a tylko do zbiorów centralnych C–SIS.

Jako że wpisy dokonywane w systemie zawierają tylko pewne podstawowe i ujęte skrótowo informacje (dot. przede wszystkich identyfikacji osoby lub przedmiotu, podstawy dokonania wpisu oraz działań, jakie należy podjąć w związku z wpisem), zachodzi potrzeba wymiany pomiędzy poszczególnymi państwami informacji dodatkowych. W tym celu utworzono tzw. krajowe Biura SIRENE23. Biura te są jedynym krajowym punktem kontaktowym dla innych państw w ramach systemu SIS. Funkcjonują one nieprzerwanie 24 godziny na dobę i w razie potrzeby udzielają informacji na zapytania krajowych Biur SIRENE innych państw dotyczące samych wpisów oraz działań, jakie należy podejmować w związku z nimi. Przekazywane dane dotyczą przykładowo informacji o wydanym ENA lub wniosku o tymczasowe aresztowanie, rodzaju i kwalifikacji prawnej popełnionego czynu, opisu okoliczności popełnienia czynu. Biura SIRENE czuwają też nad jakością wpisów i przekazywanych w systemie danych.

W trybie zautomatyzowanej procedury wyszukiwania system pozwala na dostęp do wielu danych potrzebnych w celu monitorowania przepływu osób i rzeczy w obrębie strefy Schengen. Monitorowanie to ma miejsce podczas kontroli granicznych przy przekraczaniu granicy obszaru Schengen, w trakcie kontroli policyjnej i celnej przeprowadzanej wewnątrz kraju oraz w trakcie procedury weryfikacji wniosków wizowych przez urzędy konsularne państw Schengen za granicą.

Mający dostęp do SIS funkcjonariusze odpowiednich służb zgłaszają zapytania do SIS, otrzymując jako informację zwrotną komunikat, czy dana osoba lub przedmiot (weryfikowany w trakcie prowadzonej właśnie kontroli) figuruje w systemie. Jeśli tak, komunikat ten obejmuje dodatkowo informacje na temat działań, jakie należy podjąć. Działania te mogą polegać na zatrzymaniu osoby (np. w celu wykonania ENA) lub rzeczy (np. skradzionego pojazdu, broni lub dokumentów), prowadzeniu niejawnego nadzoru (osoby lub przedmiotu), uniemożliwieniu wjazdu na terytorium Schengen (np. z powodu zagrożenia porządku lub bezpieczeństwa wewnętrznego).

System SIS obejmuje trzy rejestry:

  • rejestr osób:

    • poszukiwanych w celu przeprowadzenia ekstradycji lub przekazania w trybie ENA (art. 95),

    • nie posiadających prawa wjazdu na teren UE (art. 96 Konwencji),

    • zaginionych lub takich, które muszą niezwłocznie zostać oddane pod ochronę policyjną (art. 97),

    • poszukiwanych w celu stawienia się w charakterze oskarżonego, skazanego lub świadka przed organami sądowymi (art. 98),

    • podlegających niejawnemu nadzorowi lub kontroli (art. 99);

  • rejestr rzeczy poszukiwanych w celu zajęcia w postępowaniu karnym lub służących za dowód w sprawie (skradzione lub zaginione pojazdy, broń palna, formularze dokumentów, dokumenty tożsamości, banknoty) – art. 99;

  • rejestr pojazdów poszukiwanych w celu prowadzenia ich niejawnego nadzoru lub szczegółowej kontroli (art. 99).

SIS zawiera wyłącznie te dane, które są dostarczane przez właściwe organy państw należących do Schengen i które są niezbędne dla realizacji celów opisanych w art. 95–100 Konwencji Wykonawczej.

Jeżeli chodzi o osoby, do SIS wpisuje się wyłącznie:

    • nazwisko i imię (ewentualnie pseudonimy),

    • znaki szczególne,

    • datę i miejsce urodzenia,

    • płeć,

    • obywatelstwo,

    • informację, że osoby poszukiwane są uzbrojone i/lub niebezpieczne,

    • przyczynę zgłoszenia danej osoby,

    • opis działania, jakie należy podjąć.


Zgodnie z art. 95 Konwencji Wykonawczej wpisy dotyczące osób poszukiwanych z zamiarem ich aresztowania w celu dokonania ekstradycji lub wydania w trybie ENA są wprowadzane wyłącznie na wniosek właściwych organów sądowych. W tym samym czasie co dokonywane zgłoszenie przesyła się innym państwom (za pośrednictwem krajowego Biura SIRENE) pozostałe informacje dotyczące sprawy, wskazujące:

    • organ, który wydał wniosek o aresztowanie,

    • informacje o wydaniu listu gończego lub aktu o tej samej mocy lub prawomocnego wyroku,

    • rodzaj i kwalifikację prawną popełnionego czynu,

    • opis okoliczności popełnienia czynu (czas, miejsce i stopień uczestnictwa w popełnieniu czynu przez osobę zgłoszoną),

    • w miarę możliwości, skutki popełnionego czynu.

Wpisy dokonywane przez jedno z państw Schengen mogą być „flagowane”. Instytucja „flagowania” polega, ogólnie rzecz ujmując, na zgłaszaniu przez państwa zastrzeżeń, iż nie dokonają jakiejś czynności na zgłoszony do systemu SIS wniosek innego państwa. W razie zgłoszenia takiego zastrzeżenia, to państwo, które dokonało wpisu, zamieszcza przy nim tzw. flagę widoczną w systemie. W kontekście wydawania osób w celu przeprowadzenia przeciwko nim postępowania karnego lub wykonania prawomocnie orzeczonej kary w innym państwie (ekstradycja, ENA) dotyczy ona sytuacji, gdzie dane państwo zastrzega, iż nie dokona zatrzymania wskazanej osoby, celem późniejszego wdrożenia stosownej procedury w przedmiocie jej wydania. „Flagowanie” wpisów związane może być przykładowo z faktem niewydawania własnych obywateli w trybie klasycznej ekstradycji. W odniesieniu do tych państw, które nie wydają własnych obywateli, oczywistym jest bowiem, iż zatrzymanie wskazanej osoby jest niecelowe, gdy w jego następstwie na pewno nie dojdzie do wydania, gdyż zakazuje go prawo wewnętrzne.

„Oflagowanie” wpisu nie oznacza, iż państwo, które zamieściło zastrzeżenie, nie podejmie żadnego działania. W opisanej wyżej sytuacji nie dojdzie wprawdzie do zatrzymania osoby ściganej, ale państwo to – z mocy art. 95 ust. 5 Konwencji Wykonawczej – jest zobowiązane podjąć działanie alternatywne – tj. potraktować wpis jako zgłoszenie o ustalenie miejsca pobytu tej osoby.

Dnia 14 września 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 sierpnia 2007 r. o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen i Systemie Informacji Wizowej (Dz. U. Nr 165, poz. 1170), określająca zasady i tryb udziału Rzeczypospolitej Polskiej w obu tych systemach, poprzez Krajowy System Informatyczny. Zgodnie z koncepcją przyjętą w ustawie, prokuratury i sądy uzyskały dwa rodzaje uprawnień w zakresie dostępu do danych SIS:

    • uprawnienie do dokonywania w systemie niektórych wpisów (art. 3 ust. 1 pkt. 1–3 i 8)24;

    • uprawnienie do przeglądania większości wpisów poczynionych przez inne upoważnione organy krajowe oraz inne państwa (art. 4 ust. 1 pkt. 1–5, 7 i 8).

Najprawdopodobniej już od stycznia 2008 r. prokuratury i sądy okręgowe uzyskają połączenie z SIS. W przypadku prokuratur SIS będzie jedną z dostępnych aplikacji w ramach Systemu Informatycznego Prokuratury, natomiast sądy łączyć się będą z SIS, wykorzystując już istniejącą sieć PESELNET (w przyszłości powstać ma odrębna, resortowa sieć teleinformatyczna).

Do tego czasu dokonywanie wpisów do SIS odbywa się w trybie art. 3 ust. 2 ustawy o udziale RP w SIS i VIS, który stanowi, iż w przypadku braku bezpośredniego dostępu do Krajowego Systemu Informatycznego spowodowanego przyczynami niezależnymi od danego organu, organy wymienione w ust. 1 ustawy (m.in. sądy i prokuratury) winny dokonywać wpisów danych SIS za pośrednictwem centralnego organu technicznego KSI, którym jest Krajowe Centrum Informacji Kryminalnych Komendy Głównej Policji.

W celu dokonania wpisu danych do SIS niezbędne jest przesłanie do KCIK wypełnionej „karty wpisu danych SIS – osoba”, stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 listopada 2007 r. w sprawie wzorów kart wpisu i wzorów kart zapytania o dane w Systemie Informacyjnym Schengen oraz sposobu ich wypełniania (Dz. U. Nr 219, poz. 1630), które weszło w życie w dniu 23 listopada 2007 r. Zgodnie z przyjętymi ustaleniami, karty wpisu sądy przekazują do KCIK bezpośrednio, natomiast prokuratury za pośrednictwem Biura Obrotu Prawnego z Zagranicą Prokuratury Krajowej.

Procedura związana z dokonywaniem wpisu przez jednostki prokuratury i sądy, które posiadają bezpośredni dostęp do systemu, wygląda w skrócie następująco. W pierwszej kolejności upoważniony i odpowiednio przeszkolony prokurator/sędzia (lub pracownik prokuratury/sądu, na podstawie zarządzenia prokuratora/sędziego prowadzącego daną sprawę) wpisuje w standardowe, elektroniczne formularze podstawowe informacje dot. poszukiwanej osoby lub przedmiotu. Zwrócić należy uwagę, iż przy wypełnianiu odpowiednich pól formularza korzysta się z opracowanych na potrzeby systemu i jednolitych w obrębie SIS wartości katalogowych oraz tabeli transliteracyjnych stosowanych w wypadku używania innych oznaczeń literowych, niż polskie, jak też typowo polskich liter. Narzędzia te są dostępne w polskiej aplikacji systemu.

Formularz (stosowany w przypadku poszukiwania osób) zawiera następujące pola25:

    • pkt. 1–3: wskazanie, czy chodzi o rejestracja nowego wpisu, jego modyfikację czy usunięcie,

    • pkt 4: podanie numeru identyfikacyjnego SIS (tzw. Schengen ID), który nadaje Biuro SIRENE (lub KCIK w przypadku wpisów w trybie awaryjnym),

    • pkt 5: wskazanie okresu ważności wpisu;

  • cechy identyfikacyjne

    • pkt. 1 i 2: nazwisko/nazwiska oraz imię/imiona,

    • pkt 3: pseudonimy,

    • pkt 4: data urodzenia,

    • pkt 5: miejsce urodzenia (miasto lub miejscowość),

    • pkt 6: obywatelstwo,

    • pkt 7: płeć,

    • pkt. 8 i 9: znaki szczególne;

  • dodatkowe informacje o osobie

    • pkt 1: wskazanie, czy mamy do czynienia z tożsamością potwierdzoną, tożsamością fikcyjną, czy też tzw. tożsamością przywłaszczoną,

    • pkt 2: ostrzeżenia (wskazanie, czy osoba jest niebezpieczna i/lub uzbrojona);

  • informacje organu dokonującego wpisu

    • pkt 1: powód dokonania wpisu oraz wskazanie rodzaju popełnionego przestępstwa,

    • pkt 2: dyspozycja/czynności do podjęcia (np. aresztowanie w celu ekstradycji),

    • pkt 3: informacje dodatkowe;

  • dane organu dokonującego wpisu

    • pkt. 1–2: nazwa organu i adres korespondencji zwrotnej,

    • pkt 3: znak sprawy,

    • pkt 4: imię i nazwisko sporządzającego,

    • pkt 5: telefon kontaktowy,

    • pkt 6: data wypełnienia,

    • pkt 7: pieczęć i podpis osoby uprawnionej.

Formularze są następnie przekazywane drogą elektroniczną do Krajowego Biura SIRENE umiejscowionego w Komendzie Głównej Policji, które na podstawie takiego „zlecenia” dokona wpisu w SIS. Biuro zamieści wpis dopiero wtedy, kiedy otrzyma z danej jednostki sądu lub prokuratury materiały dodatkowe (przede wszystkim Europejski Nakaz Aresztowania w tłumaczeniu na język angielski oraz materiały identyfikacyjne osoby lub przedmiotu). Na podstawie otrzymanych materiałów Biuro sporządzi tzw. formularze „A” i „M” (również w języku angielskim), które przekaże jednocześnie z dokonaniem wpisu innym krajowym Biurom SIRENE. W oparciu o te materiały, Biuro będzie mogło również przekazywać informacje w późniejszym czasie na zapytania innych Biur SIRENE.

Zgodnie z przyjętymi ustaleniami, sądy przekazują do KGP materiały dodatkowe bezpośrednio, natomiast jednostki prokuratury dokonują tego za pośrednictwem Prokuratury Krajowej – Biura Obrotu Prawnego z Zagranicą.

W razie zatrzymania za granicą poszukiwanej osoby lub przedmiotu, sąd lub prokuratura natychmiast informowana jest o tym fakcie przez Biuro SIRENE i od tego momentu komunikacja odbywa się bezpośrednio pomiędzy organami sądowymi. Sąd/prokuratura powinien usuwać wpis (w wnioskować o jego usunięcie do Biura SIRENE) z momentem uzyskania pewnej informacji o zatrzymaniu osoby poszukiwanej za granicą lub też fizycznego jej przekazania stronie polskiej26.

Postępowanie w przypadku zamieszczenia przez inne państwo wpisu w systemie SIS

W sytuacji zamieszczenia przez inne państwo wpisu w systemie SIS, sąd nie podejmuje w zasadzie żadnych działań, a rola prokuratury ogranicza się do zarządzania wszczęcia poszukiwań lokalnych wobec obywateli polskich oraz ewentualnie do przeszukania krajowych baz danych (SIP, KCIK, PESEL, Kartoteki Osób Skazanych i Tymczasowo Aresztowanych itd.). W razie odnalezienia danej osoby w Polsce zastosowanie znalazłyby standardowe procedury k.p.k. związane z zatrzymaniem osoby oraz wykonaniem ENA. W razie odnalezienia przedmiotu, mógłby on zostać zajęty, również w trybie przewidzianym w k.p.k.

Odmowa przekazania ściganego w trybie ENA obcemu państwu wiązałaby się z kwestią „flagowania” wpisu. Niezwłocznie po wydaniu orzeczenia o odmowie przekazania w trybie ENA (ew. umorzenia postępowania w tym przedmiocie), sąd (z urzędu lub na wniosek prokuratora) winien przekazać niezwłocznie stosowny wniosek do krajowego Biura SIRENE, które wzywałoby państwo, które dokonało wpisu, do jego oflagowania.

Współpraca prokuratury z Biurem SIRENE

W związku z koniecznością zapewnienia niezbędnej współpracy organów prokuratury z Biurem SIRENE związanej z funkcjonowaniem Systemu Informacyjnego Schengen, we wszystkich prokuraturach okręgowych oraz wydziałach zamiejscowych Biura ds. Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Krajowej ustanowiono całodobowe, telefoniczne dyżury w celu zapewnienia niezwłocznej reakcji w przypadku zatrzymania osób poszukiwanych z wykorzystaniem systemu SIS do wydania w trybie ENA oraz współpracy dotyczącej szczegółowych problemów wynikłych na kanwie konkretnych spraw27. Większość prokuratorów wyznaczonych do pełnienia dyżurów specjalizuje się w problematyce obrotu prawnego z zagranicą.

Całodobowe dyżury pełnią także prokuratorzy z Biura Obrotu Prawnego z Zagranicą Prokuratury Krajowej. Zgodnie z poczynionymi ustaleniami zapewnią oni współpracę z Biurem SIRENE na wypadek różnych wątpliwości prawnych natury ogólnej dotyczących wpisów innych państw Schengen (min. w zakresie „flagowania” obcych wpisów) oraz ogólnych zapytań innych Biur SIRENE.


1 Utrzymywanie i rozwijanie UE jako przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości wskazano jako cel Schengen w § 1 Preambuły i art. 1 Protokołu o włączeniu acquis Schengen w ramy Unii Europejskiej (patrz niżej) i w § 2 Preambuły do Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen. Wymieniono go także jako jeden z celów UE w art. 2 § 1 akapit 4 Traktatu o Unii Europejskiej.

2 Grupę TREVI (franc. Terrorisme, Radicalisme, Extremisme, Violence Internationale) powołano podczas spotkania ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych ówczesnych Państw Członkowskich w Rzymie w roku 1975. Celem TREVI była koordynacja działań i wspólna polityka dotycząca zwalczania międzynarodowego terroryzmu, przestępczości zorganizowanej i handlu narkotykami, współpraca operacyjna i techniczna Policji oraz jej kształcenie. W ramach grupy odbywały się m.in. spotkania ekspertów oraz oficerów Policji wyższego szczebla. Regularnie dwa razy w roku odbywały się także konferencje ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Na bazie współpracy TREVI prowadzono regularną wymianę informacji, technik i badań z zakresu działań Policji i policyjnych służb technicznych, zorganizowano też biura łącznikowe. TREVI zaprzestało działalności wraz z powołaniem Komitetu Koordynującego, po wejściu w życie Traktatu o Unii Europejskiej z Maastricht, w dniu 1 listopada 1993 r.

3


4 Opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE – OJ 2000 L 239, 22.09.2000, p. 13.

5 Do acquis Schengen zalicza się również umowy o przystąpieniu poszczególnych państw do Układu, decyzje i deklaracje Komitetu Wykonawczego [np. Decyzja SCH/Com–ex (93) z dnia 14 grudnia 1993 r. w sprawie polepszenia praktycznej współpracy między organami sądowymi w zakresie zwalczania handlu narkotykami czy Deklaracja SCH/Com–ex (96) decl 6 rev 2 z dnia 26 czerwca 1996 r. w sprawie ekstradycji] oraz Decyzje Grupy Centralnej [np. SCH/C (98) 117 z dnia 27 października 1998 r. – Plan działań do walki z nielegalną imigracją].

6 Opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE – OJ 1999 L 176, 10.07.1999, p. 17.

7 Opublikowany w Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864.

8 Do umów tych zaliczają się umowy o przystąpieniu: Włoch (27.11.1990 r.), Hiszpanii (25.06.1991 r.), Portugalii (25.06.1991 r.), Grecji (6.11.1993 r.), Austrii (28.04.1995 r.), Danii (19.12.1996 r.), Finlandii (19.12.1996 r.) i Szwecji (19.12.1996 r.).

9 Wielka Brytania stosuje acquis Schengen z mocy Decyzji Rady UE z dnia 22 grudnia 2004 r. (nr 2004/926/WE) w sprawie wprowadzenia w życie części dorobku Schengen przez Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz Decyzji Rady UE z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie wniosku WB w tej sprawie (nr 2000/365/WE). Zgodnie z art. 1 tego drugiego aktu prawnego, Wielka Brytania stosuje w zasadzie wszystkie przepisy dorobku Schengen z wyłączeniem tych dotyczących Systemu Informacyjnego Schengen. Status Rumunii i Bułgarii w odniesieniu do Schengen jest podobny do tego, jaki określony został w stosunku do Polski w Traktacie Akcesyjnym z 2003 r.

10 Polska związała się ta Konwencją i stosuje ją od 26 października 2005 r. Konwencję opublikowano w Dz. U. z 2007 r., Nr 135, poz. 950.

11 Konwencję opublikowano w Dz. U. z 1999 r., Nr 76, poz. 854.

12 Przepisy Rozdziału II Traktatu Beneluksu mają zastosowanie jedynie w stosunkach między członkami Unii Gospodarczej Beneluksu.

13 Art. 49(a) odnoszący się do „postępowań o przestępstwa prowadzonych przez organy administracyjne, których orzeczenie może skutkować wszczęciem postępowania przed sądem karnym”, został uchylony mocą art. 2 ust. 2 Konwencji o pomocy prawnej w sprawach karnych z 2000 r. Zastąpił go art. 3 ust. 1 tej Konwencji. Uregulowanie to jest niemal identyczne z powołanym przepisem MLA z tą różnicą, że MLA mówi o „czynach”, nie zaś o „przestępstwach” oraz o „sądzie właściwym w szczególności w sprawach karnych”, nie zaś o „sądzie karnym”.

14 W kwestii naruszenia przepisów celnych art. 50 odsyła do art. 2 Konwencji z dnia 7 września 1967 r. między Belgią, Republiką Federalną Niemiec, Francją, Włochami, Luksemburgiem a Holandią o wzajemnej pomocy między organami celnymi oraz art. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1468/81 z dnia 19 maja 1981 r.

15 Art. 5 Europejskiej Konwencji zezwala na uzależnienie wykonania wniosku w tym zakresie od spełnienia wymogu podwójnej karalności, „ekstradycyjności” w państwie wezwanym przestępstwa wymienionego we wniosku oraz zgodności wykonania wniosku z prawem strony wezwanej. RP złożyła stosowne w tym zakresie stosowne zastrzeżenie, jednak nie znajdzie ono zastosowania w przypadku wystąpienia z wnioskiem o przeszukanie i zajęcie na podstawie przepisów Konwencji Wykonawczej.

16 Z mocy ust. 1 omawianego przepisu państwa należące do Schengen winny przekazać Komitetowi Wykonawczemu (obecnie Sekretariatowi Generalnemu Rady UE) wykaz dokumentów, które mogą być przekazywane bezpośrednio droga pocztową. Polska nie przekazała dotychczas takiego wykazu.

17 Dotychczas ETS wydał następujące orzeczenia prejudycjalne dotyczące wykładni art. 54: wyrok z dnia 11 lutego 2003 r. – postępowania karne przeciwko Hüseyin Gözütok (Nr C–187/01) i Klaus Brügge (Nr C–385/01); wyrok z dnia 18 lipca 2007 r. – postępowanie karne przeciwko Normie Kraaijenbrink (Nr C–367/05); wyrok z dnia 18 lipca 2007 r. – postępowanie karne przeciwko Jürgenowi Kretzingerowi (Nr C–288/05); wyrok z dnia 28 września 2006 r. w sprawie Jean Leon Van Straaten przeciwko Staat der Nederlanden (nr C–150/05); wyrok z dnia 28 września 2006 r. – postępowanie karne przeciwko G. Francesco Gaspariniemu, Jose Ma L. A. Gaspariniemu, Juanowi de Lucchi Calcagno, G. Costa Bozzo, Francesco Mario Gaspariniemu, José A. Hormidze Marrero, Sindicatura Quiebra (Nr C–476/04); wyrok z dnia 9 marca 2006 r. (Nr C–436/04) – postępowanie karne przeciwko Léopoldowi Henriemu Van Esbroeckowi; wyrok z dnia 10 marca 2005 r. w sprawie Filomeno Mario Miraglia (Nr C–469/03).

18 Polska nie złożyła w tej mierze żadnego oświadczenia.

19 Państwo składające oświadczenie na podstawie art. 55 § 1 ust. b powinno wskazać rodzaje przestępstw, do których oświadczenie się odnosi.

20 Są to przestępstwa akcyzowe, celne i podatkowe (VAT).

21 Na gruncie prawa polskiego, przepisem, który umożliwia wydanie w trybie uproszczonym, o którym mówi art. 66 Konwencji Wykonawczej, jest art. 603a k.p.k.

22 Konwencję opublikowano w Dz. U. z 1995 r., Nr 51, poz. 279.

23 SIRENE jest skrótem od angielskiego: „Supplementary Information Request at the National Entries”.

24 Zgodnie z art. 3 ust. 1–3 projektu ustawy prokuratura i sądy są uprawnione do dokonywania wpisów danych SIS dotyczących osób poszukiwanych do aresztowania „w celu wykonania ekstradycji” (ust. 1) lub „wydania na podstawie europejskiego nakazu aresztowania” (ust. 2), jak również „świadków oraz osób wezwanych do stawienia się przed organami sądowymi w związku z postępowaniem karnym w celu poniesienia odpowiedzialności za czyny, za które są ścigane” (ust. 3). Ponadto, zgodnie ust. 8 można będzie dokonywać wpisów danych dotyczących przedmiotów poszukiwanych w celu ich zajęcia lub wykorzystania jako dowód w postępowaniu karnym.

25 Wypełnienie części pól jest obowiązkowe – wskazano je w formularzu.

26 Z jednej strony usunięcie wpisu już w chwili zatrzymania ściganego za granicą mogłoby być przedwczesne, jako że osoba taka mogłaby nie zostać aresztowana na czas postępowania w sprawie wykonania ENA (lub zostać zwolniona w jego trakcie) i zbiec – co czyniłoby kwestię jego poszukiwań nadal aktualną. Z drugiej zaś strony figurowanie wpisu w systemie skutkować mogłoby niezasadnym zatrzymywaniem tej osoby w trakcie każdej kontroli nawet wtedy, gdy w trakcie postępowania w sprawie wykonania polskiego ENA ścigany, decyzją sądu, pozostawałby na wolności. W tej kwestii jednakże nie istnieją żadne wiążące ustalenia.

27 Podobne dyżury planuje się ustanowić w sądach okręgowych.


Prokuratura

i Prawo 3, 2008


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna