Co potwierdzają najnowsze badania nad dziejami i rozwojem oświaty wiślańskiej



Pobieranie 51.32 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar51.32 Kb.
Renata Czyż

Praca pozaszkolna nauczycieli na rzecz społeczności lokalnej. Wybrane przykłady z Wisły XIX i XX wieku


Nauczyciele szkół ludowych, powstających na podstawie Powszechnej Ustawy Szkolnej wydanej przez Marię Teresę w 1774 roku, cieszyli się w przeszłości ogromnym szacunkiem i zaufaniem społecznym. Mimo licznych trudności z jakimi borykał się rozwój oświaty i nieraz bardzo trudnej sytuacji materialnej, nauczyciele mieli poważanie jako ludzie wykształceni i obok księdza i wójta, należeli do najważniejszych osób we wsi1. Podobnie było w górskiej osadzie, jaką była Wisła, która według jej „odkrywcy” Bogumiła Hoffa wydała szereg wybitniejszych nauczycieli szkół ludowych2, co potwierdzają najnowsze badania nad dziejami i rozwojem oświaty wiślańskiej3.

Nestorami wiślańskiego stanu nauczycielskiego byli z całą pewnością Paweł Welszar z Puńcowa uczący w latach 1783-1793 oraz wiślanie: Paweł Szarzec (1793-1845) i jego syn Jan Szarzec (1845-1851). Współpracowali oni blisko z pierwszymi pastorami, Słowakami i Niemcami, których uczyli języka wiernych. Zwłaszcza pracujący ponad 50 lat Paweł Szarzec zasłużył się lokalnej społeczności, gdyż, jak zauważył prof. Ludwik Zejszner, dzięki niemu we wszystkich dolinach Wisły górale potrafili czytać, a wielu pisało wyraźnie4. Jednak pozycja materialna nauczycieli, zwłaszcza ewangelickich szkół ludowych, nie była godna pozazdroszczenia. Bieda zaglądała w oczy rodzinom nauczycielskim, gdyż nie otrzymywali wynagrodzenia od państwa i całkowicie zależni byli od utrzymujących ich zborów i ubogich górali, będących rodzicami uczniów. W związku z tym wielu imało się dodatkowych zajęć, takich jak posługi kościelne (gra na organach, śpiew na pogrzebach, pełnienie funkcji sekretarza) i urzędowe (redagowanie pism i podań), a nawet dodatkowych prac rolniczych czy rzemieślniczych.

Ponadto, kiedy szkoły upaństwowiono i zaczęła obowiązywać ustawa gminna, nauczyciele często angażowali się w życie społeczno-polityczne gminy. Mając zaufanie ludności wybierani byli do Wydziału gminnego, gdzie często pisali protokoły z posiedzeń władzy samorządowej. Pracowali także społecznie w Miejscowej Radzie Szkolnej, która wspomagała Wydział w zakresie zarządzania oświatą. W wiślańskich władzach gminnych w latach 1885-1919 udzielało się przez wiele lat aż siedmiu nauczycieli, którzy byli inicjatorami wielu przedsięwzięć, niekoniecznie związanych ze szkolnictwem5. Nauczyciele cieszyli się także zaufaniem na polu kościelnym. Wielokrotnie wybierani byli do większego zastępstwa zborowego i na prezbiterów czyli członków zarządzających gminą ewangelicką. Organizowali uroczystości kościelne i publiczne, włączając się aktywnie w życie społeczności lokalnej, choć ich byt materialny nadal pozostawał bardzo trudny6.

Takim nauczycielem był Jan Śniegoń (18919-1880) pochodzący z Gródka, który uczył w Wiśle w latach 1851-1873. Poza pracą na rzecz rozwoju wiślańskiej szkoły, szeroko rozumianej oświaty i środowiska nauczycielskiego inicjował i angażował się w wiele innych przedsięwzięć społecznych7. W 1855 roku założył kasę szkolną, z której udzielano pomocy najuboższym uczniom, a z ¼ utworzył kapitał, który przeznaczał na zakup pomocy szkolnych i eksponatów oraz książek do założonych przez siebie muzeum oraz biblioteki. Były to pierwsze i nie tylko szkolne, ale także publiczne placówki tego typu w Wiśle i w cieszyńskich wsiach. Jan Śniegoń był członkiem zarządu gminy, w którym upominał się o regulację rzeki Wisły, budowę dróg i mostów, intensyfikację rolnictwa i pomoc dla rzemiosła, a także organistą, prezbiterem i kuratorem wiślańskiego zboru ewangelickiego. Włączył się w walkę z plagą alkoholizmu, działał na rzecz uruchomienia w Wiśle poczty, wysyłając ponoć listy do samego siebie. Był przedstawicielem firmy ubezpieczeniowej z Wiednia i zapewne udzielał porad lekarskich, gdyż oprócz artykułów pedagogicznych publikował teksty o tematyce zdrowotnej. Interesował się ogrodnictwem (założył szkółkę drzew owocowych, tzw. szczepnicę), a nawet etnografią, bowiem o zbieraniu materiałów przez miejscowego nauczyciela w liście z 1870 roku Bogumił Hoff poinformował Oskara Kolberga8. Jego działań na rzecz rozwoju społeczności lokalnej nie sposób więc przecenić. Za jego przykładem poszli inni nauczyciele, którzy zajmowali się rozwijaniem wiślańskiej gospodarki, sportu i turystyki oraz kultury, a także miejscowego letniska, a nawet poświęcali się pracy twórczej.

Gospodarka Wisły opierała się długo na szałaśnictwie, a później na rolnictwie, choć ubogie gleby górskie nie mogły wyżywić całej ludności. Dlatego nauczyciele propagowali nowe metody uprawy roli, uczyli siebie i miejscowych gospodarzy sadownictwa, ogrodnictwa czy pszczelarstwa. Andrzej Cienciała od 1883 roku pracujący w Wiśle Głębcach oraz Jerzy Kubisz uczący od 1886 w Wiśle Czarnem wraz z wójtem Pawłem Raszką i rolnikiem Janem Cieślarem należeli do utworzonego w 1868 roku w Cieszynie Towarzystwa Rolniczego dla Księstwa Cieszyńskiego. W 1893 roku wraz z Bogumiłem Hoffem, który założył Kółko Rolnicze w Wiśle, wstąpili do niego także, m.in. Józef Goszyk, nauczyciel w Wiśle i Wiśle Malince oraz Jan Pustówka9, wybrany na podnauczyciela do Wisły Jawornika w 1887 roku10. Z czasem niemal wszyscy nauczyciele należeli do Towarzystwa, brali udział w kursach lub sami je prowadzili (np. Andrzej Cienciała w 1901 roku przeprowadził kurs sadowniczy), a liczba Kółek Rolniczych na terenie Wisły wzrosła do czterech11.

Z inicjatywy nauczyciela Andrzeja Cienciały założona została w Wiśle w 1897 roku kasa oszczędnościowo-pożyczkowa, mająca na celu udzielanie rolnikom tanich kredytów. Jej statut podpisali także inni nauczyciele jak Paweł Cichy, Józef Goszyk i Jerzy Kubisz. Wiślańska kasa systemu Raiffesisena przystąpiła do polskiego Związku spółek rolniczych w Księstwie Cieszyńskim w 1908 roku, a na walnych zebraniach reprezentował ją właśnie Andrzej Cienciała lub wójt Paweł Raszka12. W latach międzywojennych w podobną działalność zaangażowali się Jerzy Niemiec, nauczyciel w Wiśle Jaworniku oraz kierownik Szkoły Podstawowej nr 1 w Wiśle, Michał Cieślar. Już w maju 1919 roku Jerzy Niemiec postulował podporządkowanie wszystkich wiślańskich kółek rolniczych jednemu zarządowi, zorganizowanie bezpłatnych kursów rolniczych dla chłopców, którzy ukończyli szkołę oraz powołanie do życia „Konsumu”, czyli spółki spożywczej, która zajęłaby się zaopatrzeniem miejscowej ludności w żywność. W związku z tym Rolnicza Spółka Spożywcza rozpoczęła działalność w sierpniu, a jej sklepy, którymi opiekowały się Kółka Rolnicze dostarczały członkom towary po konkurencyjnych cenach. Jerzy Niemiec założył osobne Kółko Rolnicze w Wiśle Jaworniku, a także w 1924 roku Spółkę Osadniczo-Budowlaną i w 1926 roku Spółkę Drenarską. Celem pierwszej było zakładanie gospodarstw rolnych, remonty i adaptacje budynków mieszkalnych i gospodarczych, a drugiej melioracja górskich pastwisk13. Z kolei z inicjatywy Michała Cieślara w 1931 roku powstał oddział Towarzystwa Ogrodniczo-Pszczelarskiego, który organizował kursy pszczelarskie i wystawy ogrodnicze, sprowadzał drzewka i krzewy owocowe oraz kompletował literaturę fachową. Działał w nim zarówno Jerzy Niemiec, jak i Michał Cieślar, który był prezesem przez kilka pierwszych lat, a ponadto w 1932 roku założył w Wiśle Bank Ludowy, którego Zarządowi przewodniczył14. Dwaj nauczyciele dzielili się obowiązkami, gdyż Jerzy Niemiec z kolei przewodniczył wiele lat

Spółdzielczej Spółkowej Kasie Oszczędności i Pożyczek15.

Obok rolnictwa i leśnictwa dodatkowym źródłem utrzymania z początkiem XX wieku stawały się rzemiosło i usługi, których motorem napędowym był ruch letniskowy. O rozwoju Wisły jako letniska myśleli przede wszystkim goście, którzy poparcie znaleźli wśród miejscowych nauczycieli, m.in. Józefa Goszyka i Andrzeja Cienciały16. W 1905 roku z inicjatywy ks. superintendenta Juliusza Bursche i Juliana Ochorowicza zaczęto organizować Towarzystwo Przyjaciół Wisły17, którego celem było starać się o udogodnienie pobytu w Wiśle coraz liczniej przybywającym letnikom18. Działał w nim m.in. Andrzej Podżorski, który w tym czasie zaprzyjaźnił się z Julianem Ochorowiczem19. Towarzystwo w okresie międzywojennym wznowiło działalność. W 1934 roku rozpoczęto starania o rejestrację, a oficjalnie do rejestru stowarzyszeń i związków Urzędu Wojewódzkiego zostało wpisane 11 stycznia 1935 roku pod nazwą Stowarzyszenie Miłośników Uzdrowiska Wisła20.

Rozumiejąc potrzebę rozwoju letniska w Wiśle, ale też turystyki i sportu nauczyciele włączyli się w organizację związków sportowych i organizacji turystycznych. Turystykę i narciarstwo propagował już Andrzej Cienciała, który lekcje poglądowe z przyrody i geografii przeprowadzał w trakcie wycieczek na Stożek i urządzał szkolne zawody narciarskie21. Jego syn, Andrzej Teofil Cienciała, też nauczyciel w Wiśle Głębcach, w 1931 roku przewodniczył komitetowi organizacyjnemu międzynarodowych zawodów przeprowadzonych w związku z otwarciem skoczni narciarskiej w Wiśle Łabajowie oraz założył banderię konną, z którą organizował górskie wyścigi konne22. W latach 1931-1939 w Wiśle Głębcach pracował także Józef Lipowczan, dzięki któremu w 1927 roku w Koniakowie powstało Koło Baraniogórskie Śląskiego Klubu Narciarskiego i który należał do inicjatorów budowy skoczni narciarskiej na Baraniej Górze otwartej 20 stycznia 1929 roku23. Jako instruktor i sędzia okręgowy w Polskim Związku Narciarskim działał także Michał Cieślar, który pełnił funkcję prezesa Koła Wiślańskiego Śląskiego Klubu Narciarskiego, a w 1932 roku szefa komitetu organizacyjnego Karpackiego Rajdu Narciarskiego24.

Do Polskiego Towarzystwa Turystycznego należał Andrzej Podżorski, który nie tylko sam czy z rodziną uprawiał turystykę i inicjował znakowanie szlaków, ale także opracował i opublikował w okresie międzywojennym przewodnik po Wiśle. Książeczka miała trzy stale uzupełniane i poszerzane wydania w latach 1930, 1934, 1938 i zawierała szkice przebiegu szlaków turystycznych oraz plany i mapę, którą sam sporządził w oparciu o stare mapy austriackie i własne pomiary terenu dokonywane przy pomocy roweru25. Nauczyciele prowadzili stacje turystyczne PTTK, jak Edward Cienciała, założyciel Związku Strzeleckiego, instruktor narciarski i przewodnik beskidzki oraz propagowali turystykę jako prelegenci, harcerze, znakarze szlaków i przewodnicy, jak Robert Kubaczka czy Andrzej Podżorski26.

Najwięcej pracy włożyli wiślańscy nauczyciele w rozwój kultury oraz zachowanie lokalnych tradycji. Dokumentowali i chronili materialną i duchową kulturę ludową poprzez spisywanie pieśni, podań i opowieści, publikowanie artykułów o tematyce etnograficznej, utrwalanie wzorów zdobniczych i kolekcjonerstwo, które przeradzało się w muzealnictwo. Ponadto propagowali tzw. kulturę wysoką współuczestnicząc w zakładaniu czy działalności bibliotek, chórów, orkiestr i grup teatralnych.

Pierwszą bibliotekę szkolno-publiczną w Wiśle założył i prowadził Jan Śniegoń, ale z czasem biblioteki szkolne, które prowadzili nauczyciele, powstały we wszystkich miejscowych placówkach oświatowych27. Z pewnością to nauczyciele gromadzili zbiory i korzystali z biblioteki Kółka Rolniczego, ale przede wszystkim działali w organizacji społecznej wspierającej rozwój oświaty i kultury jaką była Macierz Szkolna dla Księstwa Cieszyńskiego.

Wiślańskie koło Macierzy powstało w 1909 roku, a w zebraniu założycielskim uczestniczyli Józef Goszyk, Jan Pilch i Rudolf Cieślar28, zaś z czasem przystąpili także inni nauczyciele: Jan Raszka, Andrzej Cienciała, Jerzy Niemiec, Paweł Pustówka i Paweł Kajzar29, propagator pszczelarstwa. Koło w niedługim czasie uruchomiło bibliotekę, organizowało odczyty, spektakle teatralne, koncerty chórów, a przede wszystkim wspierało ubogich i zdolnych uczniów, na potrzeby których uruchomiono „zakład zupny” i fundusz stypendialny. Z relacji nauczyciela i działacza wiślańskiej Macierzy Andrzeja Podżorskiego wynika, że w 1913 roku biblioteka liczyła 700 dzieł w 1600 tomach; odnotowała ona 162 czytelników, którym wypożyczono książki 640 razy. Część dzieł przeznaczona została nawet na założenie filii biblioteki, którymi zarządzali Jerzy Niemiec, Jan Pilch i właśnie Andrzej Podżorski30. W 1914 roku biblioteka liczyła już 1368 książek i 200 czytelników, którzy skorzystali ze zbioru 952 razy31. W latach międzywojennych reaktywowana Macierz miała w rozwijającym się letnisku aż trzy Koła: w Wiśle, w Malince i w Czarnem, które prowadziły własne biblioteczki, chóry i grupy teatralne32. Ich siłą była inteligencja, początkowo głównie napływowa, następnie miejscowa, którą tworzyli przede wszystkim nauczyciele szkół ludowych. To oni wchodzili w skład zarządów i społecznie pełnili funkcje prezesów, sekretarzy, kasjerów, wykładowców, bibliotekarzy, reżyserów i aktorów oraz dyrygentów.

Często sami aktywnie rozwijali ruch muzyczny: śpiewali w chórach, np. chórze nauczycielskim „Echo”, grali w orkiestrach lub prowadzili je jako dyrygenci. Jerzy Niemiec w 1911 roku założył i prowadził młodzieżową orkiestrę oraz dyrygował chórem młodzieży ewangelickiej33, Jan Sztwiertnia dyrygował chórem młodzieży z Czarnego, a następnie męskim chórem „Echo”, zaś wspólnie z Jerzym Drozdem założył grupę regionalną, która wzięła udział w Zjeździe Górskim w 1936 roku34. Nauczyciele: Jan Sztwiertnia, Jerzy Drozd i Robert Kubaczka dbali o oprawę muzyczną wielu imprez, m.in. Wieczoru śląskiego zorganizowanego w 1935 roku w Wiśle35. Gry na instrumentach uczył Ferdynand Pustówka, który stworzył dwie kapele i prowadził chór młodzieży szkolnej w Malince36. Kilkoma chórami dyrygował, a ponadto koncertował Jerzy Drozd, współzałożyciel, kierownik artystyczny, organizator oraz inicjator wielu zespołów i wydarzeń artystycznych, wieloletni dyrektor Szkoły Muzycznej w Cieszynie37. Na polu muzycznym działali też m.in.: Jan Pilch, Robert Kubaczka – skrzypek, chórzysta i organizator wiślańskiego Święta Pieśni, Adolf (Adam) Zyder i Jerzy Hadyna, który po drugiej wojnie światowej prowadził chór i orkiestrę szkolną38. Do najlepszych na terenie Śląska należał chór szkolny z Głębiec prowadzony przez Adama Niedobę, któremu w 1950 roku powierzono ponowne zorganizowanie i prowadzenie Zespołu Regionalnego „Wisła” i który jako współorganizator Tygodnia Kultury Beskidzkiej przez kilka pierwszych lat pełnił funkcję kierownika artystycznego estrady wiślańskiej39. Wiele nagród zdobywały także dziecięce i młodzieżowe zespoły przygotowywane przez Aleksandrę Hałaczową, która nie tylko komponowała, ale pełniła funkcje reżysera i choreografa40.

Kulturę ludową chronili nauczyciele na różne sposoby. Przede wszystkim spisywali teksty i melodie pieśni ludowych oraz tańców, jak na przykład Józef Goszyk, który w 1910 roku opublikował tekst Moiczka41. Swoje autorskie zbiory wydali Ferdynand Pustówka42 oraz Jerzy Drozd43. Ponadto nauczyciele zbierali i publikowali podania ludowe i opisy zwyczajów, w czym celowali Andrzej Podżorski i Maria Pilch44. Jednak nie ograniczali się tylko do zbieractwa, ale próbowali swych sił na polu etnografii i to nieraz z całkiem dobrym skutkiem. Andrzej Podżorski opublikował szereg tekstów na temat twórczości ludowej i dokumentował stare wzory zdobnicze45, natomiast Maria Pilch stworzyła prawie profesjonalny zarys kultury materialnej górali wiślańskich46. Podobnie jak Ferdynand Pustówka i Adam Niedoba pisała także widowiska regionalne wykorzystywane w szkołach, radiowęźle i przez zespoły folklorystyczne. Oboje z Andrzejem Podżorkim współpracowali na polu etnografii z naukowcami, takimi jak prof. Mieczysław Gładysz z UJ, dr Franciszek German, dr Edward Wichura-Zajdel i inni, organizując sesje naukowe na temat twórczości ludowej lub przeszłości Wisły47.

Pasja zbieractwa zapoczątkowana przez Jana Śniegonia, założyciela pierwszego muzeum szkolnego w Wiśle, udzieliła się Andrzejowi Podżorskiemu, w wyniku starań którego powstało w Wiśle muzeum etnograficzne, które obecnie nosi jego imię. Po latach pracę tę kontynuował Jan Krop, który był pomysłodawcą zrealizowanego współcześnie projektu Enklawy Budownictwa Drewnianego48. Testy popularyzujące przeszłość i wartości kulturowe Wisły publikowali Andrzej Podżorski, Maria Pilch i Jan Krop49. Ten ostatni wzorem założyciela muzeum działał również w reaktywowanym w 1980 roku Towarzystwie Miłośników Wisły, któremu długie lata prezesował.

Wypełniając swe obowiązki nauczyciele znajdowali jeszcze czas na pracę twórczą i naukową. Najwybitniejszym nauczycielem kompozytorem był z pewnością Jan Sztwiertnia, autor m.in. wielu pieśni i opery ludowej Szałaśnicy napisanej do libretta Ferdynanda Dyrny50. Przeszłością Wisły interesował się Michał Cieślar, który zaangażował się w pierwsze wiślańskie czasopismo, którego numery ukazywały się pod tytułem „Kronikarz Wiślański” w 1912 i 1913 roku. Publicystyką na tematu filozoficzno-religijne i parapsychologiczne parał się Andrzej Podżorski, z kolei Maria Pilch wydała trzy książki i ponad 80 artykułów w lokalnej prasie i innych periodykach. Uprawiała formę tzw. małej prozy o charakterze dokumentarnym i etnograficznym, ale trudno jej pisarstwu odmówić także walorów literackich i naukowych51. Artystą rzeźbiarzem i nauczycielem jednocześnie był Artur Cienciała, którego prace do dziś zdobią miasta, kościoły i szkoły, a który udzielał się także na niwie społeczno-politycznej Wisły52.

Poza wymienionymi wyżej niwami pracy społecznej nauczycieli trzeba wspomnieć jeszcze o ich działalności na rzecz Straży Ogniowej czyli Ochotniczej Straży Pożarnej założonej w Wiśle w 1900 roku, działalności na rzecz wspierania najuboższych uczniów poprzez różnego rodzaju stowarzyszenia i stypendia, a także prowadzeniu poradnictwa medycznego, lecznictwa i ziołolecznictwa w stosunku do miejscowej ludności długo pozbawionej profesjonalnej opieki medycznej. Nauczyciele angażowali się także w ruch abstynencki i działali w stowarzyszeniach na rzecz trzeźwości, gdyż pijaństwo szerzone przez władze komory cieszyńskiej było plagą górskich wsi. Nie zapominali o działalności narodowej i politycznej, podejmując się różnych zadań powierzanych im przez władze. Przykładowo, kiedy ważyły się losy przynależności państwowej Śląska Cieszyńskiego Józef Goszyk podejmował w Wiśle komisję aliancką, zaś w przygotowaniach do plebiscytu udział wzięli Jerzy Niemiec i Michał Cieślar.

Oczywiście nie zapominali nauczyciele o własnym środowisku. Już w połowie XIX wieku Jan Śniegoń wraz z Janem Śliwką współorganizował ruch samokształceniowy i pierwsze konferencje nauczycielskie. On również był członkiem zespołu powołanego do opracowania pierwszego polskiego elementarza i dalszych podręczników oraz inicjatorem stworzenia opieki socjalnej dla rodzin pedagogów, jakim był Instytut pensyjny dla wdów i sierot nauczycielskich53. Wiślańscy nauczyciele, Jerzy Kubisz oraz Andrzej Cienciała i Józef Goszyk, byli w 1889 roku współzałożycielami Polskiego Kółka Pedagogicznego, które w 1895 roku przekształciło się w Polskie Towarzystwo Pedagogiczne. Organem prasowym towarzystwa był „Miesięcznik Pedagogiczny” redagowany przez Jerzego Kubisza54. W późniejszym okresie nauczyciele angażowali się również w prace Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Szerokie spektrum zainteresowań i działań nauczycieli wiślańskich daje obraz ogromnego zaangażowania tego środowiska w prace na rzecz społeczności lokalnej. Ich społecznikostwo przyniosło wielkie korzyści zarówno miejscowej ludności, jak i coraz liczniejszym gościom. Nauczyciele byli ludźmi wszechstronnymi i nie zamykali się w murach swoich szkół, ale pracowali dla dobra ogółu, każdy na takim polu i w takim wymiarze, w jakim mógł ze względu na swoje zdolności i umiejętności. Życzmy sobie i dziś tego samego.





1 J. Londzin, Stan szkół ludowych w Księstwie Cieszyńskiem na początku XIX. stulecia, Lwów – Warszawa – Cieszyn 1902; E. Buława, Formowanie się intelektualnego, światopoglądowego i zawodowego oblicza polskiego nauczycielstwa szkół ludowych na Śląsku Cieszyńskim do 80. lat XIX w., [w:] Książka – biblioteka – szkoła w kulturze Śląska Cieszyńskiego. Materiały z konferencji naukowej Cieszyn 4-5 listopada 1999, pod red. J. Spyry, Cieszyn 2001, s. 217-239.

2 B. Hoff, Lud cieszyński, jego właściwości i siedziby. Obraz etnograficzny, serya I Górale Beskidów Zachodnich, t. I Początki Wisły i Wiślanie, Warszawa 1888, s. 36.

3 M. Szlaur-Bujok, Szkolnictwo wiślańskie w drugiej połowie XIX wieku, [w:] Książka i szkoła w Wiśle w XIX wieku. 150 lat biblioteki Jana Śniegonia, pod red. R. Czyż i D. Szczypki, Wisła 2009, s. 22-28; M. Szlaur-Bujok, Wiślanie w szeregach nauczycielstwa szkół ludowych do 1918 roku, „Rocznik Wiślański” t. 3, Wisła 2011, s. 14-27.

4 L. Zejszner, Podróż do źródeł Wisły odbyta w r. 1849, „Biblioteka Warszawska” t. 1, 1850, s. 421-441.

5 Zob. D. Szczypka, Wstęp, [w:] Protokoły Wydziału Gminnego Wisły 1885-1919, wstęp i oprac. D. Szczypka, Wisła 2011, s. IX-XIV.

6 Tradycje wiślańskiego szkolnictwa (1783-1983), Wisła 1986, s. 14; J. Spyra, Wisła. Dzieje beskidzkiej wsi do 1918 roku (Monografia Wisły, t. 2), Wisła 2007, s. 212-214.

7 Na temat życia i działalności J. Śniegonia zob. T. Cienciała, Jan Śniegoń (1819-1880) nauczyciel, działacz społeczny i pierwszy poczmistrz w Wiśle, „Podbeskidzie” 1983, z. 7-8 (9-10), s. 96-100; M. Pilch, Nauczyciel i uczeń, „Informator Miejski” 1996, nr 10, s. 5-8; Zacni wiślanie. Słownik biograficzny, cz. I, Wisła 2000, s. 111-113; D. Szczypka, Jan Śniegoń (1819-180) – działalność pedagogiczna i społeczna, [w:] Książka i szkoła, s. 29-38.

8 Cyt. za: F. German, Bogumił Hoff jako etnograf i folklorysta, [w:] Z zagadnień folkloru muzycznego na Ślasku Cieszyńskim, Katowice 1977, s. 107.

9 J. Zaleski, Dwa jubileusze: Towarzystwa rolniczego dla ks. Cieszyńskiego i Jerzego Cienciały, Cieszyn 1893, s. 25, gdzie spis członków towarzystwa z Wisły wraz z numerami domów.

11 J. Spyra, Wisła, s. 176-177.

12 Tamże, s. 179-183.

13 M. Szlaur-Bujok, Tyle tylko zrobiłem co każdy inny robi... Działalność zawodowa i społeczna Jerzego Niemca, „Rocznik Wiślański” t. 4, Wisła 2012, s. 61-63.

14 M. Szlaur-Bujok, Moje powołanie: praca nad dobrobytem Wisły – działalność Michała Cieślara, „Rocznik Wiślański” t. 1, Wisła 2009, s. 90.

15 M. Szlaur-Bujok, Tyle tylko, s. 64.

16 Tradycje wiślańskiego, s. 42, 45; Zacni wiślanie, s. 37.

17 Przegląd Polityczny” 1905, nr 34, s. 137.

18 Statuty Stowarzyszenia miłośników Wisły z siedzibą w Wiśle, Cieszyn 1907, s. 1.

19 H. Pustówka, Życie i działalność Andrzeja Podżorskiego. [w:] Dawne rzemiosło w Beskidzie Śląskim w badaniach Andrzeja Podżorskiego, Wisła 1994, s. 10, 12; Zacni wiślanie, s. 84-89.

20 Statut Stowarzyszenia Miłośników Uzdrowiska Wisła, [Katowice 1935], s. 16.

21 Tradycje wiślańskiego, s. 42.

22 Zacni wiślanie, s. 15-16.

23 Zacni wiślanie, s. 66-67; T. Cienciała, Józef Lipowczan (1901-1968) – nauczyciel, działacz społeczny, instruktor narciarski, „Informator Miejski Wisły” 1996, nr 12 (44), s. 7. Zob. także Otwarcie skoczni narciarskiej na Baraniej Górze. Powitanie wygłoszone przez Rudolfa Szotkowskiego, oprac. D. Szczypka, „Rocznik Wiślański” t. 4, Wisła 2012, s. 105-110.

24 M. Szlaur-Bujok, Moje powołanie, s. 90-91.

25 J. Podżorski, Andrzej Podżorski – znany i nieznany, [w:] Dawne rzemiosło, s. 53-53. Zob. np. [A. Podżorski], Przewodnik po Wiśle, Cieszyn 1938.

26 Zacni wiślanie, s. 19-20, 52-53, 84-89.

27 Zob. Protokoły Wydziału, s. 33, 49, 59-60, 64.

28 „Głos Ludu Śląskiego” nr 34 z 21.08.1909, s. 6; J. Spyra, Wisła, s. 233.

29 A. Podżorski, Powstanie i działalność Macierzy Szkolnej na Śląsku Cieszyńskim. Koło Wisła, Wisła b.d. (kopia mps w posiadaniu autorki); A. Podżorski, Wiślańska pochodnia oświaty, „Głos Ziemi Cieszyńskiej” 4, 1959, nr 51-52, s. 6.

30 A. Podżorski, Powstanie, s. 3; A. Podżorski, Wiślańska pochodnia, s. 6.

31 XXIX. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej Ks. Cieszyńskiego za rok 1914, Cieszyn 1916, s. 41.

32 Zob. Sprawozdania Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego z lat międzywojennych (mps w zbiorach Książnicy Cieszyńskiej, w dziale Zbiorów Specjalnych, sygn. teczki OZBŚ 85).


33 M. Szlaur-Bujok, Tyle tylko, s. 58-60.

34 M. Szlaur-Bujok, Jan Sztwiertnia (1911-1940) – człowiek i dzieło, „Rocznik Wiślański” t. 3, Wisła 2011, s. 66-74.

35 Wieczór literatury i pieśni śląskiej, „Zaranie Śląskie” 11, 1935, z. 2, s. 142-143.

36 H. Danel, Nauczyciel wiślański Ferdynand Pustówka. Życie, działalność pedagogiczno-kulturalna i folklorystyczna, [w:] Z zagadnień folkloru muzycznego na Śląsku Cieszyńskim, Katowice 1977, s. 123-137.

37 M. Hussar, Jerzy Drozd – cieszyński pedagog, folklorysta i działacz społeczny, „Podbeskidzie” 983, z. 5-6 (7-8), s. 76-81.

38 Zacni wiślanie, s. 52-53, 38-39.

39 Zacni wiślanie, s. 71-73.

40 Zacni wiślanie, s. 41-43; D. Szczypka, Aleksandra Hałaczowa – pianistka i nauczycielka, „Rocznik Wiślański” t. 2, Wisła 2010, s. 66-71.

41 L. Brożek, Materiały do bibliografii Wisły-Uzdrowiska, „Rocznik Cieszyński” 3, Cieszyn 1976, s. 220.

42 F. Pustówka, Zbiór śpiewek wiślańskich, cz. I, Wisła Malinka 1932.

43 J. Drozd, Wiązanka tańców śląskich, Wisła – Poznań 1937 (wyd. II Wisła – Cieszyn 1947); J. Drozd, Dożynki cieszyńskie. Zbiór tańców śląskich, Katowice 1964; J. Drozd, Cieszyński śpiewnik regionalny, Bielsko-Biała – Katowice 1978.

44 Zob. L. Brożek, Materiały do bibliografii, s. 209-233.

45 M. Kiereś, Andrzej Podżorski jako dokumentalista ginących zawodów (wybrane zagadnienia opracowane na podstawie materiałów z działu etnografii Muzeum Beskidzkiego w Wiśle), [w:] Dawne rzemiosło, s. 20-48.

46 M. Pilch, Zarys kultury materialnej górali wiślańskich, „Cieszyński Rocznik Muzealny” 2, Cieszyn 1972, s. 125-142.

47 H. Pustówka, Życie i działalność, s. 13-14.

48 J. Krop, Z przemyśleń nad potrzebami kulturalnymi współczesnej Wisły, [w:] Prace Baraniogórskie, Wisła 1988, s. 28-37.

49 Zob. bibliografie prac A. Podżorskiego [w:] Dawne rzemiosło, s. 49-51; publikacji M. Pilch [w:] Maria Pilch. W setną rocznicę urodzin beskidzkiej pisarki, red. R. Czyż, Wisła 2012, s. 71-77 oraz prace J. Kropa ujęte w bibliografii Wisły: S. Król, Materiały do bibliografii miasta Wisła 1975-2000, [w:] Środowisko przyrodnicze Wisły (Monografia Wisły, t. 1), Wisła 2007, s. 170-188.

50 Zob. Jan Sztwiertnia (1911-1940). Człowiek i dzieło w setną rocznicę urodzin, pod red. H. Miśki, Katowice 2012.

51 L. Dawid, Przechowane w pamięci. Szkic o twórczości prozatorskiej Marii Pilch, [w:] Maria Pilch, s. 45-55; R. Czyż, Marii Pilch kontakty literacko-naukowe i badania nad przeszłością Wisły, [w:] Maria Pilch, s. 57-68.

52 T. Cienciała, Artur Cienciała (1914-1985) – artysta rzeźbiarz, pedagog, działacz społeczny, „Informator Miejski Wisły” 1996, nr 11 (43), s. 7; T. Cienciała, Rzeźby pana Artura, „Kalendarz Cieszyński 1998”, Cieszyn 1997, s. 263-268; Zacni wiślanie, s. 18-19.

53 D. Szczypka, Jan Śniegoń, s. 32-33.

54 Tradycje wiślańskiego, s. 20, 46; J. Spyra, Wisła, s. 232.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna