Co stanowi przedmiot badań historii myśli ekonomicznej



Pobieranie 131.19 Kb.
Strona1/6
Data08.05.2016
Rozmiar131.19 Kb.
  1   2   3   4   5   6
Co stanowi przedmiot badań historii myśli ekonomicznej.

Historia myśli ekonomicznej wyjaśnia powstawanie i rozwój koncepcji, teorii i poglądów dotyczących życia gospodarczego, a więc stosunków międzyludzkich w procesie produkcyjnym, podziału, wymiany i konsumpcji na przestrzeni całych dziejów ludzkości od czasów antycznych. Historia myśli ekonomicznej krytycznie ocenia stosowane metody badań (sposoby dociekań). Historia myśli ekonomicznej wyjaśnia znaczenie poszczególnych teorii dla rozwoju myślenia ekonomicznego.



Historia myśli ekonomicznej jest historią ekonomii politycznej, która stała się samodzielną dyscypliną wiedzy (nauką) w XVIII w. Możliwe to było dzięki temu, iż od czasów starożytnych rozwijała się ekonomia polityczna. Nie wyczerpywała ona jednak zainteresowań myśli ekonomicznej, gdyż historia myśli ekonomicznej zajmowała się również innymi dziedzinami ekonomii takimi jak np. ekonomiki branżowe (ekonomika przedsiębiorstw) jak również dziedziny które powstały obok ekonomii lecz ich związek jest bardzo silny np.: ekonometria, cybernetyka, matematyka ekonomiczna, planowanie.

Historia myśli ekonomicznej interesuje się również innymi przejawami rozumowania ekonomicznego np. publicystyka ekonomiczna (rozwój poglądów), rozwój partii politycznych i związana z tym efektywna polityka gospodarcza państwa (głoszona w programach i rzeczywiście realizowana).

Geneza historii myśli ekonomicznej

Te rozważania prowadzono już w starożytności, a później w średniowieczu, ale w tych epokach nie miały charakteru samodzielnego, bo prowadzono je na marginesie innych rozwiązań o charakterze społecznym, politycznym. Ówcześni pisarze, myśliciele nie dostrzegali jeszcze, że życiem gospodarczym rządzą odrębne prawa. Uważali, że państwo (a później kościół – średniowiecze) kierują życiem całego społeczeństwa, w tym życiem gospodarczym. Dopiero początki produkcji kapitalistycznej w Anglii, później Francji i w związku z tym różnorodność zjawisk ekonomicznych spowodowały, że wyodrębniły się rozważania ekonomiczne z rozważań polityczno – filozoficznych, prawnych i etycznych.



Na przełomie XV i XVI w. rozwinął się pierwszy samodzielny kierunek myśli ekonomicznej i polityki ekonomicznej – merkantylizm. Miał on głównie praktyczny charakter. Zasługą merkantylistów jest to, że oddzielili badanie zjawisk ekonomicznych od religijnych. W połowie XVIII w. we Francji rozwinął się fizjokratyzm, nazywany szkołą nauki ekonomii. Fizjokraci jako pierwsi dostrzegli istnienie praw ekonomicznych i w ten sposób stworzyli podstawy do rozwoju nauki ekonomii. W oparciu o dorobek myśli ekonomicznej, a zwłaszcza przedstawicieli fizjokratycznych i merkantylistycznych , powstała szkoła klasyczna ekonomii. Jej przedstawiciele to Adam Smith i David Ricardo. Oni opracowali pierwsze całościowe zestawy ekonomiczne tworzące naukę ekonomii.

MERKANTYLIZM – to kierunek myśli ekonomicznej i polityki ekonomicznej, który rozwinął się w Europie Zachodniej na przełomie XV i XVI w. Ma praktyczny charakter. Służy celom polityki gospodarczej. Merkantylizm to ideologia pierwotnej akumulacji kapitału, czyli tworzenia podstaw finansowych kapitalizmu. Akumulacja pierwotna to proces historyczny polegający na oddzieleniu drobnych wytwórców (rzemieślników i chłopów) od ich narzędzi i przejęciu ich przez nową klasę kapitalistów (przedsiębiorców) w sposób burzliwy. Akumulacja pierwotna najbardziej widoczna w Anglii, gdzie drogą rugów nakładano na chłopów bardzo duże podatki, usuwano ich z ziemi zamieniając w ten sposób uzyskaną ziemię na pastwiska dla owiec, w związku z rozwojem przemysłu włókienniczego. Merkantylizm to okres ingerencji państwa w stosunki gospodarcze. Do powstania tego kierunku przyczynił się rozwój techniki i technologii i wynalazki (kompas, maszyny parowe, druk). Merkantylizm jest pierwszą próbą teoretycznego wyjaśnienia systemu kapitalistycznego. To merkantyliści skupili uwagę nie na produkcji, ale na sferze wymiany zwłaszcza na ruchu pieniądza. Uważali bowiem, że o bogactwie społeczeństwa decyduje ilość pieniądza w kraju. Żądano od państwa prowadzenia polityki ograniczającej wywóz pieniądza z kraju.


Dla Merkantylistów handel zagraniczny jest podstawa do wzrostu bogactwa
i rozwoju gospod, kraju. Bogactwo było dla Merkantylistów środkiem gdyż stanowiło jedno ze źródeł potęgi państwa i gospodarki.
Teoria handlu rozwinęła się w pracach T.Muna i J.Childa T. Mun był zdecydowanym zwolennikiem eksportu. Jego zdaniem największe korzyści przyniesie eksport towarów przetworzonych gdyż:

  1. potęga kraju surowcowego musi się kiedyś załamać

  2. eksport towarów przetworzonych powoduje iż następuje większe zróżnicowanie zatrudnienia a tym samym przyspiesza rozwój kraju

  3. towary przetworzone zyskują wyższe ceny

Dostrzega on już ekonomiczne znaczenie eksportu usług głównie transportu morskiego nie boi się wywozu kruszcu uważając, że odpowiednie manipulacje kruszcami umożliwia uzyskiwanie dużych korzyści z handlu.

T. Mun uważa, że nadmiar pieniądza może być niekorzystny dla eksportu dlatego proponuje stosowanie w pewnym zakresie rozliczeń kredytowych.

Wyróżnia bilans handlowy ogólny i szczegółowy.

Opracowuje techniczne metody sporządzania bilansu handlu zagranicznego. Uważa, że saldo bilansu oblicza się jako różnice miedzy wartością eksportu i importu. Jest to pierwsza tego typu koncepcja bilansu ekonomicznego.

J. Child aprobuje w zasadzie poglądy Tomasza Muna - zwraca uwagę, że nadwyżka eksportu nad importem nie zawsze oznacza wzrost bogactwa kraju gdyż osiągane zyski mogą odpływać jako kapitał za granica np. z Irlandii do Anglii. Podaje on tez inny sposób obliczania salda bilansu handlu zagranicznego. Proponuje obliczać je na podstawie kursu wymiany weksli zagranicznych, jeśli kurs ten jest wyższy niż wewnętrzna, wartość pieniądza to ponosimy straty i vice versa. W dłuższym okresie najlepiej obliczać wzrost lub spadek ogólnego handlu i żeglugi danego kraju.

J. Child ustala też najpełniej zasady handlu z koloniami oraz ustalania przez państwo stopy procentowej i polityki zatrudnienia.



Merkantylizm rozwijał się w dwóch etapach:

  1. Merkantylizm wczesny – głoszono wówczas zasadę dodatniego bilansu płatniczego. Państwo ograniczało import towarów,

  2. Merkantylizm właściwy – manufakturowy, głoszono zasadę dodatniego bilansu handlowego. Nie ograniczano importu, ale starano się, żeby eksport towarów był wyższy od importu. Jest to okres rozwoju manufaktur i produkcji proeksportowej.

Najwcześniej merkantylizm rozwinął się we Włoszech. Jeszcze przed odkryciem Ameryki. W 1453 r. po upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego idee merkantylizmu stały się popularne w Hiszpanii i Portugalii. Na przełomie XV i XVI w. dokonali oni licznych odkryć geograficznych i zdobywali kolonie w Ameryce Środkowej i Południowej. W XVI w. Hiszpania stała się potęgą morską – liczne kolonie (Meksyk, Kalifornia, Peru, Chile). Cenną kolonią Portugalii stała się Brazylia. Pod koniec XVI w. w Hiszpanii utrata politycznego znaczenia Hiszpanii. W 1588 r. została pokonana flota Hiszpańska przez zjednoczone floty Anglii i Holandii. Miejsce panowania Hiszpanii zajęła Anglia wysuwając się na czoło państw rozwiniętych gospodarczo. Merkantylizm hiszpański był typowym merkantylizmem wczesnym, nie dbano o rozwój produkcji, istniały olbrzymie kontrasty społeczne (przepych dworu i ogromna nędza wsi).

Merkantylizm rozwijał się w różny sposób w różnych krajach:



Merkantylizm francuski wprowadzony przez Colberta (minister Ludwika XIV) to merkantylizm przemysłowy. Colbert popierał rozwój przemysłu, kosztem rolnictwa – nakładano na rolnictwo wysokie podatki. Ludwik XIV dbał o rozwój produkcji w kraju. Był mecenasem kultury, sztuki. Za jego czasów powstał Wersal. Wystawne życie dworu, wojny z Hiszpanią i Anglią powodowały wzrost podatków, tzw. pogłówne: „Po nas choćby potop”. Wykonano złote naczynia, młoteczki, kowadełka. W manufakturach pracowali chłopy pańszczyźniani.

Merkantylizm angielski tzw. merkantylizm handlowo – przestrzenny. W Anglii dbano o rozwój gospodarczy. Za czasów Elżbiety I (córka Henryka VIII) rozwinęły się manufaktury, gdzie pracowali ludzie wolni. Anglia jako pierwsze państwo, przeszła rewolucję burżuazyjną w latach 1640 – 1660 przejście do kapitalizmu (wcześniej niż we Francji).

Merkantylizm holenderski tzw. handlowo – morski był nastawiony na osiąganie korzyści z handlu morskiego, tworzono podstawy kapitalizmu.

PODSUMOWANIE MERKANTYLIZMU:
Pierwotna akumulacja
Rozwój produkcji manufakturowej
Bogactwo utożsamiane z pieniądzem
Dbanie o rynki zagraniczne rozwój produkcji pro eksportowej
Ingerencja państwa w stosunki gospodarcze
  1   2   3   4   5   6


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna