Daniel Strzelecki Złożenie przez oskarżonego wyjaśnień jako warunek kontynuowania rozprawy głównej pod jego nieobecność



Pobieranie 135.21 Kb.
Strona1/9
Data02.05.2016
Rozmiar135.21 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Złożenie przez oskarżonego wyjaśnień jako warunek kontynuowania rozprawy…

Daniel Strzelecki

Złożenie przez oskarżonego wyjaśnień jako
warunek kontynuowania rozprawy głównej
pod jego nieobecność

Streszczenie

W artykule odniesiono się do opisanych w treści art. 376 § 1 i 2 k.p.k. przesłanek dotyczących złożenia wyjaśnień przez oskarżonego i rozważono, w jakim zakresie ich złożenie determinuje możliwość kontynuowania w trybie tych instytucji karnoprocesowych rozprawy głównej pod nieobecność tego podmiotu. Zwrócono też uwagę na to, że wyniki wykładni gramatycznej, systemowej i celowościowej tych przesłanek nie odpowiadają temu rezultatowi ich interpretacji, który powszechnie wyrażany jest zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w doktrynie karnoprocesowej, a zgodnie z którym możliwość procedowania w trybie art. 376 § 1 lub 2 k.p.k. bez udziału na rozprawie głównej oskarżonego aktualizuje się wyłącznie wówczas, gdy złożył on uprzednio wyjaśnienia w toku postępowania jurysdykcyjnego. Rozważono wreszcie, jakie praktyczne zastosowanie znalazłyby te unormowania przy założeniu, że traktują one o wyjaśnieniach oskarżonego, nie zawężając ich do tych jego depozycji, które zostały wyartykułowane przed sądem.

1. Wstęp

Przyczynkiem do zajęcia się zagadnieniem będącym przedmiotem niniejszego opracowania były wypowiedzi judykatury1 i przedstawicieli doktryny prawa karnego procesowego2, w których sformułowano tezę, że opisane w art. 376 § 1 i 2 k.p.k. przesłanki dotyczące złożenia wyjaśnień przez oskarżonego odnoszą się wyłącznie do tych jego depozycji, które zostały złożone przed sądem. Takie zawężające wykładanie tych przesłanek nie tylko jednak nie odpowiada ich gramatycznemu brzmieniu, ale powoduje liczne trudności w praktycznym stosowaniu art. 376 § 1 i 2 k.p.k. Wynik tej zawężającej wykładni wymusza bowiem na sądach konieczność przedsiębrania niejednokrotnie czynności procesowych charakteryzujących się istotną dolegliwością dla samych oskarżonych, związanych z zapewnieniem osobistego ich udziału na rozprawie głównej3, chociaż w świetle brzmienia art. 376 § 1 i 2 k.p.k. obecność oskarżonych na rozprawie powinna być uznana za konieczną jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Zawężające zatem wykładanie poddanych analizie przesłanek niekorzystnie wpływa na sprawność prowadzonych postępowań karnych, a długotrwałość procesów stanowi przecież jedną z głównych bolączek wymiaru sprawiedliwości.

2. Zakres przedmiotowy zastosowania przesłanek dotyczących złożenia przez oskarżonego wyjaśnień

Odnosząc się do znaczenia opisanych w art. 376 § 1 i 2 k.p.k. przesłanek dotyczących złożenia przez oskarżonego wyjaśnień, zauważyć w pierwszej kolejności należy, że stosownie do brzmienia art. 374 § 1 k.p.k. „obecność oskarżonego na rozprawie głównej jest obowiązkowa, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej”. Jakkolwiek zatem przewidziany w tym ostatnim unormowaniu obowiązek uczestniczenia oskarżonego w rozprawie głównej ma dać temu podmiotowi możliwość realizacji służącego mu prawa do obrony4, a jednocześnie gwarantować ma spełnienie szeregu naczelnych zasad prawa karnego procesowego – bezpośredniości, jawności, ustności i kontradyktoryjności5. Jednakże w treści art. 374 § 1 k.p.k. w sposób blankietowy zastrzeżono, że w drodze ustawy od analizowanej zasady mogą zostać wprowadzone wyjątki. Takie wyjątkowe unormowania umożliwiające prowadzenie rozprawy głównej w przypadku nieobecności w niej oskarżonego przewidziano m.in. w treści art. 376 k.p.k., art. 377 k.p.k. (w postępowaniu zwyczajnym), w treści art. 451 k.p.k. (w postępowaniu odwoławczym), w treści art. 479 § 1 k.p.k. w zw. z art. 480 k.p.k. (w postępowaniu uproszczonym), w treści art. 485 k.p.k. (w postępowaniu prywatnoskargowym), w treści art. 509 k.p.k. (w postępowaniu nakazowym), czy wreszcie w treści art. 573 § 2 k.p.k. (w postępowaniu w przedmiocie wyroku łącznego). Wszystkie te wyjątkowe unormowania mają na celu zapewnienie możliwości sprawnego prowadzenia postępowań sądowych, a jednocześnie zmierzają do tego, aby oskarżeni, którzy celowo lub na skutek lekceważenia powinności osobistego uczestniczenia w postępowaniach jurysdykcyjnych nie biorą w nich udziału, nie mieli możliwości wpływania obstrukcyjnie na prowadzone procesy karne6.

Przechodząc do analizy przesłanek opisanych w art. 376 § 1 i 2 k.p.k., a odnoszących się do złożenia wyjaśnień przez oskarżonego, zauważenia w pierwszej kolejności wymaga to, że prawodawca zastrzegł, iż kontynuowanie rozprawy po opuszczeniu przez oskarżonego sali rozprawy bez zgody przewodniczącego, jak również prowadzenie rozprawy odroczonej lub przerwanej pod nieobecność oskarżonego, uzależnione zostało m.in. od tego, czy złożył on uprzednio wyjaśnienia. Jakkolwiek przesłanki te traktują o wyjaśnieniach oskarżonego w ogólności, a więc nie zawężają zakresu zastosowania omawianych unormowań do wyjaśnień złożonych przez ten podmiot w określonym stadium procesu karnego, to jednak, na co zwrócono już uwagę, w orzecznictwie najwyższej instancji sądowej i sądów powszechnych, jak i w wypowiedziach przedstawicieli doktryny wywiedziono, że przesłanki „złożył już wyjaśnienia” i „po złożeniu wyjaśnień” odnoszą się do sytuacji procesowych, w których oskarżony złożył wyjaśnienia na rozprawie głównej. Z tym stanowiskiem nie można się jednak zgodzić, bowiem poddanie art. 376 § 1 i 2 k.p.k. wykładni gramatycznej, systemowej i funkcjonalnej prowadzi do identycznych wniosków, które nie pozwalają zawężać w omawiany sposób zakresów zastosowania analizowanych przesłanek.

Poddając te przesłanki w pierwszej kolejności wykładni językowej, której rezultat, co najzupełniej oczywiste, winien mieć pierwszoplanowe znaczenie przy dekodowaniu właściwego znaczenia art. 376 § 1 i 2 k.p.k.7, należy dojść do przekonania, że wynik tej egzegezy nie nasuwa zasadniczych wątpliwości. Interpretacja językowa tych przesłanek, które w tekście ustawy zostały opisane w taki sposób, że wyrażają one tożsamą normatywną treść, daje bowiem asumpt do stwierdzenia, że w postępowaniu zwyczajnym rozprawę kontynuować można bez udziału oskarżonego w określonych w tych unormowaniach uwarunkowaniach procesowych, które muszą być spełnione łącznie8, a więc m.in., gdy oskarżony złożył uprzednio wyjaśnienia. Skoro zatem prawodawca w treści art. 376 § 1 i 2 k.p.k. nie dookreślił, że kontynuowanie rozprawy w postępowaniu zwyczajnym może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy oskarżony złożył wyjaśnienia przed sądem, to zawężające odczytywanie znaczenia analizowanych przesłanek na aprobatę nie zasługuje.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna