Daniel Strzelecki Złożenie przez oskarżonego wyjaśnień jako warunek kontynuowania rozprawy głównej pod jego nieobecność



Pobieranie 135.21 Kb.
Strona9/9
Data02.05.2016
Rozmiar135.21 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Chociaż opisano wyżej jedynie klika hipotetycznych sytuacji procesowych, w których może zaktualizować się konieczność sięgnięcia po instytucje umożliwiające prowadzenie rozprawy bez udziału oskarżonego, to już nakreślony obraz przekonuje dobitnie o tym, że zawężanie opisanych w treści art. 376 § 1 i 2 k.p.k. przesłanek „złożył już wyjaśnienia” oraz „po złożeniu wyjaśnień” do tych z nich, które zostały złożone na rozprawie głównej, może skutkować tym, że w wielu przypadkach kontynuowanie rozprawy będzie zależało od woli oskarżonego i że w skrajnych sytuacjach umiejętne posługiwanie się przez ten podmiot przepisami procedury karnej będzie stanowiło skuteczną barierę utrudniającą sprawne przeprowadzenie procesu. Rzecz jasna, można ripostować, że oskarżony w takich sytuacjach może być zatrzymywany przed kolejnymi terminami rozpraw i na nie doprowadzany lub też, że może zostać wobec niego zastosowany izolacyjny środek zapobiegawczy, a to wobec stwierdzenia, że nie stawiając się na rozprawy w sposób bezprawny, bo naruszający powinność wynikającą z treści art. 75 § 1 k.p.k., utrudnia postępowanie karne. Przeprowadzony wywód, i to już przy pobieżnej jego analizie, przekonuje jednak, że przepisy procedury karnej, stanowiące wyłom od zasady wyrażającej obowiązek osobistego udziału oskarżonego w rozprawie głównej, powinny gwarantować sądowi możliwość sprawnego przeprowadzenie procesu, a oskarżonemu, który uprzednio złożył wyjaśnienia, dawać prawo uczestniczenia w rozprawie, które przekształcałoby się w powinność dopiero wówczas, gdyby sąd uznał obecność tego podmiotu za niezbędną.

W ten kontekst wpisuje się także spostrzeżenie, że zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie lub tymczasowe aresztowanie oskarżonego, zmierzające do wymuszenia na tym podmiocie, aby osobiście uczestniczył w postępowaniu jurysdykcyjnym, nie powinno być wdrażane wobec podmiotu, który nie podejmuje żadnych działań celowo tamujących tok procesu, a jedynie decyduje się nie brać udziału w rozprawie głównej z tego powodu, że nie jest jej przebiegiem zainteresowany. Te uwarunkowania dostrzeżone zostały zresztą w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który, z jednej strony stwierdził, że unormowania karnoprocesowe poszczególnych państw umożliwiające prowadzenie rozprawy głównej bez udziału oskarżonego nie naruszają zasady rzetelnego procesu karnego, jeżeli podmiot ten został o terminie rozprawy prawidłowo zawiadomiony38. Z drugiej jednak strony wywiódł Trybunał, że jeżeli osoba oskarżona nie utrudnia celowo procesu karnego, to jako problematyczne należy ocenić postąpienie sądu krajowego w przedmiocie czasowego pozbawienia wolności takiej osoby w celu doprowadzenia jej na rozprawę główną39.

Zdecydowanie natomiast mniej komplikacji procesowych wiązać się będzie z praktycznym stosowaniem instytucji opisanych w treści art. 376 § 1 i 2 k.p.k., gdy przewidziane w tych unormowaniach przesłanki „złożył już wyjaśnienia” oraz „po złożeniu wyjaśnień” wykładać się będzie w sposób przedstawiony w niniejszym opracowaniu. Wówczas bowiem udział oskarżonego w rozprawie głównej prowadzonej w trybie zwyczajnym, który, czy to w toku postępowania przygotowawczego, czy w toku postępowania sądowego, złożył wyjaśnienia, będzie zależny od jego woli i jego niestawiennictwo nie będzie tamowało biegu rozprawy, przy czym udział ten stanie się obligatoryjny dopiero wówczas, gdy sąd uzna obecność tego podmiotu za obowiązkową.

Ostatnia kwestia wymagająca omówienia odnosi się do sposobu ujawnienia na rozprawie głównej złożonych przez oskarżonego w toku postępowania przygotowawczego wyjaśnień, w razie, gdyby przed przystąpieniem do ich odebrania opuścił salę rozprawy bez zgody przewodniczącego. Jeżeli ta sytuacja wystąpi na rozprawie prowadzonej w trybie uproszczonym, to bezsprzecznie nie będzie można skorzystać z uregulowania opisanego w treści art. 479 § 2 k.p.k., wszak instytucja ta znajduje zastosowanie, gdy oskarżony w sposób nieusprawiedliwiony na rozprawie nie stawi się. Wobec jednak tego, że omawiany przypadek nie został uregulowany w przepisach o postępowaniu uproszczonym, to posługując się charakteryzującym się blankietowością odesłaniem opisanym w art. 468 k.p.k., będzie można kontynuować prowadzenie rozprawy, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 376 § 1 k.p.k.40. Wprawdzie, w uregulowaniu tym nie przewidziano możliwości odczytania złożonych przez oskarżonego w toku postępowania przygotowawczego wyjaśnień. Przyjmując jednakowoż, że opuszczenie przez ten podmiot sali rozprawy bez zezwolenia przewodniczącego, nawet jeżeli miało miejsce przed złożeniem przezeń oświadczenia o odmowie złożenia wyjaśnień, ma identyczne procesowe znaczenie, jak jego całkowite milczenie w tej kwestii, dojść należy do wniosku, iż w karnoprocesowych skutkach takie zachowanie oskarżonego będzie równoznaczne z konkludentnym jego oświadczeniem o odmowie złożenia wyjaśnień41. W omawianej sytuacji procesowej można będzie zatem skorzystać z możliwości opisanej w treści art. 389 § 1 k.p.k. Identyczne postąpienie będzie możliwe także wówczas, gdy na pierwszej rozprawie głównej prowadzonej w trybie zwyczajnym oskarżony zdecyduje się opuścić salę rozprawy bez zezwolenia przewodniczącego nawet wówczas, gdy uczyni to, nie złożywszy żadnego oświadczenia w kwestii złożenia wyjaśnień.

W przedstawionych uwarunkowaniach z łatwością dostrzec zatem można to, że podjęta w pisemnych motywach wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2011 r.42 próba zrównania w skutkach procesowych wyniku czynności procesowej przesłuchania oskarżonego w postaci złożenia wyjaśnień, z postąpieniem procesowym polegającym na ich odczytaniu, nie tylko była nieuprawniona, ale okazała się również zbędna dla realizacji postulatu sprawności postępowania karnego. Sąd ten nie odpowiedział ponadto na pytanie, czy złożone w sposób werbalny lub nawet milczący oświadczenie oskarżonego, że odmawia złożenia wyjaśnień, podlegać będzie odczytaniu na rozprawie głównej oraz czy w razie akceptacji takiej możliwości ujawnienie takiego oświadczenia w toku postępowania sądowego będzie można w skutkach procesowych zrównać ze złożeniem przez oskarżonego wyjaśnień. Odrzucając oczywiście stanowczo taką możliwość, podnieść trzeba, że zasada szybkości procesu karnego podlegającego kontynuacji w warunkach opisanych w treści art. 376 § 1 i 2 k.p.k. będzie mogła zostać zrealizowana, jeżeli opisane w tych przepisach przesłanki traktujące o złożeniu wyjaśnień przez oskarżonego będą wykładane zgodnie z ich literalną, systemową i celowościową wymową. Zasada ta będzie mogła zatem być realizowana bez konieczności wykładania przepisów proceduralnych o charakterze gwarancyjnym w sposób sprzeczny z ich normatywnym znaczeniem, co odnosi się zarówno do zawężania przedmiotowego zakresu zastosowania przesłanek z art. 376 § 1 i 2 k.p.k. dotyczących złożenia przez oskarżonego wyjaśnień, jak i rozszerzającego traktowania przesłanek opisanych w art. 386 § 1 k.p.k. w kwestii zrównania oświadczenia oskarżonego o odmowie złożenia wyjaśnień z ich złożeniem.



Defendant’s show-cause explanation as a condition to continue main hearing in the defendant’s absence

Abstract

This paper reflects on criteria that are described by Article 376, §§ 1 and 2 of the Code of Criminal Procedure for providing show-cause explanations by a defendant, and on the extent to which the fulfilment of the show-cause requirement determines the possibility of continuing main hearing in the defendant’s absence under the said regulations. The attention is also drawn to the fact that the results of the grammatical, systematic, and teleological interpretation of the said criteria fail to support the view on continuation of the procedure under Article 376, §§ 1 and 2 of the Code of Criminal Procedure in the defendant’s absence at the main hearing being subject to the prior fulfilment of the show-cause requirement by the defendant in the course of proceedings that end with a decision, which view is well established in court decisions and commentaries on law of criminal procedure. Consideration is also given to practical uses of the regulations assuming that the latter refer to the defendant’s explanations including but not limited to those given before the court.


1 Zob.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. II AKa 519/11, LEX nr 1129776 i wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. V KK 167/11, OSNKW 2011, nr 9, poz. 85; z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. V KK 174/11, LEX nr 817563; z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. II KK 143/10, Biul. PK 2010, nr 10, poz. 5; z dnia 29 września 2010 r., sygn. V KK 274/10, LEX nr 603962; z dnia 21 października 2009 r., sygn. V KK 234/09, LEX nr 529675 oraz z dnia 29 marca 2006 r., sygn. V KK 483/05, LEX nr 180759.

2 Zob. L. K. Paprzycki, (w:) J. Grajewski (red.), L. K. Paprzycki, S. Steinborn, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, t. I (art. 1–424), wyd. II, LEX 2010, teza 4 do art. 376 k.p.k.; R. A. Stefański, (w:) J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S. M. Przyjemski, R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego, t. 2, Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1998, teza 1 do art. 376 k.p.k. oraz M. Siwek, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. V KK 167/11, LEX/el. 2012, nr 145597.

3 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. II KK 143/10, op. cit.

4 Zob. P. Hofmański, Obecność oskarżonego na rozprawie – jego prawo czy obowiązek, Wrocławskie Studia Sądowe 2011, nr 1, s. 9–10,

5 Zob. R. A. Stefański, (w:) J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S. M. Przyjemski, R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks..., op. cit., teza 1 do art. 374 k.p.k.

6 Zob.: T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, wyd. III, Kantor Wydawniczy Zakamycze, Kraków 2003, tezy 2 – 3 do art. 374 k.p.k.; M. Urbaniak, Prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonego – art. 377 k.p.k., Prok. i Pr. 2002, nr 3, s. 49–50 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. II KK 388/04, OSNwSK 2005, nr 1, poz. 1349.

7 Zob. M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, Reguły, Wskazówki, Warszawa 2002, s. 226.

8 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. III KK 243/12, Prok. i Pr. 2012, dodatek „Orzecznictwo”, nr 11, poz. 6.

9 Zob. L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2001, s. 173 oraz M. Zieliński, Wykładnia..., op. cit., s. 334 i n.

10 Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2010 r., sygn. I KZP 3/10, OSNKW 2010, nr 7, poz. 56.

11 Zob. M. Zbrojewska, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2010 r., sygn. I KZP 3/10, LEX/el. 2010, nr 119047 oraz T. Krawczyk, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2010 r., sygn. I KZP 3/10, OSP 2012, nr 3, poz. 34.

12 Zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006, s. 74; J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 124–126; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. I KZP 6/07, OSNKW 2007, nr 5, poz. 37.

13 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2006 r., sygn. V KK 483/05, LEX nr 180759.

14 Zob. M. Urbaniak, Prowadzenie..., op. cit., s. 57.

15 Zob. rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. z 2002 r., Nr 100, poz. 908).

16 Zob. G. Wierczyński, (w:) T. Bąkowski, P. Bielski, K. Kaszubowski, M. Kokoszczyński, J. Stelina, J. Warylewski, G. Wierczyński, Zasady techniki prawodawczej, Komentarz do rozporządzenia, teza 1 do § 11 załącznika.

17 Zob. M. Urbaniak, Prowadzenie..., op. cit., s. 57.

18 Zob. ibidem, s. 58–59.

19 Zob. M. Siwek, Glosa..., op. cit.

20Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. V KKN 298/01, LEX nr 53335.

21 T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 1998, s. 664.

22 Zob. Uzasadnienie rządowego projektu nowego kodeksu postępowania karnego, (w:) Nowe kodeksy karne – z 1997 r. z uzasadnieniami, Kodeks karny, Kodeks postępowania karnego, Kodeks karny wykonawczy, Warszawa 1997, s. 429 i n., gdzie m.in. zwrócono uwagę na to, że wprowadzenie wyjątkowych unormowań umożliwiających prowadzenie rozprawy głównej pod nieobecność oskarżonego zmierza do przeciwdziałania „coraz powszechniejszym praktykom utrudniania postępowania, przy zachowaniu jednak podstawowych gwarancji prawa oskarżonego”.

23 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. II KK 119/10, LEX nr 638477.

24 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. V KK 167/11, op. cit.

25 Zob. L. K. Paprzycki, (w:) J. Grajewski (red.), L. K. Paprzycki, S. Steinborn, Kodeks..., op. cit., teza 1 do art. 376 k.p.k.; M. Siwek, Glosa..., op. cit.; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. II AKa 519/11, op. cit.; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. V KK 174/11, op. cit.; z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. II KK 143/10, op. cit.; z dnia 29 września 2010 r., sygn. V KK 274/10, op. cit.; z dnia 21 października 2009 r., sygn. V KK 234/09, op. cit. oraz z dnia 29 marca 2006 r., sygn. V KK 483/05, op. cit.

26 Zob. R. A. Stefański, (w:) J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S. M. Przyjemski, R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks..., op. cit., teza 1 do art. 384 k.p.k.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1984 r., sygn. I KZ 107/84, OSNKW 1985, nr 3–4, poz. 26; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1977 r., sygn. V KR 176/77, OSNKW 1978, nr 1, poz. 7 oraz W. Daszkiewicz, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1984 r., sygn. I KZ 107/84, PiP 1985, nr 10, s. 150–152.

27 Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. IV KK 256/08, OSNwSK 2009, nr 1, poz. 124.

28 Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. II KK 302/11, Biul. PK 2012, nr 7, poz. 18–19.

29 Zob. M. Szymczak (red.), Słownik języka polskiego, t. II (L–P), Warszawa 1998, PWN, s. 463.

30 Zob. ibidem.

31 Zob. T. Grzegorczyk, Kodeks..., op. cit., teza 6 do art. 175 k.p.k.; R. A. Stefański, (w:) J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S. M. Przyjemski, R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks..., op. cit., teza 2 do art. 386 k.p.k.

32 Zob. M. Siwek, Glosa..., op. cit.

33 Zob. A. Czapigo, Wyjaśnienia oskarżonego jako środek dowodowy w procesie karnym, WPP 2001, nr 1, s. 61; M. Klejnowska, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2003 r., sygn. III KK 271/02, PiP 2004, nr 9, s. 128–130 oraz D. Świecki, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2003 r., sygn. III KK 271/02, OSP 2004, nr 9, poz. 105.

34 Zob. M. Siwek, Glosa..., op. cit.

35 Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1984 r., sygn. I KZ 107/84, op. cit.

36 Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r., sygn. I KZP 24/07, OSNKW 2007, nr 11, poz. 77; K. Dąbkiewicz, Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r., sygn. I KZP 24/07, OSP 2008, nr 5, poz. 58.

37 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. III KK 286/10, LEX nr 653513 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2010 r., sygn. I KZP 3/10, OSNKW 2010, nr 7, poz. 56.

38 Zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Wielkiej Izby z dnia 1 marca 2006 r., sygn. 56581/00 (Sejdowic v. Włochy), LEX nr 174481

39 Zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 27 marca 2012 r., sygn. 17835/07 (Lolova–Karadzhova v. Bułgaria), LEX nr 1130582.

40 Zob. J. Grajewski, (w:) J. Grajewski (red.), L. K. Paprzycki, S. Steinborn, Kodeks..., op. cit., teza 5 do art. 479 k.p.k.

41 Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1984 r., sygn. I KZ 107/84, op. cit.

42 Zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. V KK 167/11, op. cit.


Prokuratura

i Prawo 12, 2013
1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna