Dawna sekcja czwarta



Pobieranie 1.04 Mb.
Strona27/38
Data29.04.2016
Rozmiar1.04 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   38

B. Ocena Trybunału

1. Zastosowanie zasad wynikających z orzecznictwa Trybunału

(a) Zasady ogólne


360. Dla skutecznego działania systemu skarg indywidualnych wprowadzonego w ramach artykułu 34 Konwencji kolosalne znaczenie ma wypełnianie przez Państwa obowiązku w ramach artykułu 38 do udzielenia wszelkich niezbędnych ułatwień w celu umożliwienia właściwego i skutecznego rozpatrzenia skarg, niezależnie czy chodzi o przeprowadzenie dochodzenia w zakresie ustalania faktów, czy wykonywanie ogólnych obowiązków związanych z rozpoznawaniem skarg.

Brak realizacji przez Rząd, bez przedstawienia odpowiedniego uzasadnienia, obowiązku przedłożenia pozostających w jego dyspozycji informacji, może skutkować nie tylko wyciągnięciem konkluzji o zasadności zarzutów skarżącego, ale również świadczy negatywnie o poziomie przestrzegania przez pozwane państwo jego obowiązków wynikających z art. 38 Konwencji (patrz, między innymi, Janowiec i Inni, przytoczone powyżej, § 202, Tahsin Acar przeciwko Turcji [WI], 26307/95, §§ 253-254, ETPC 2004 III; Timurtaş przeciwko Turcji, nr 23531/94, §§ 66 i 70, ETPC 2000 VI; i Szamajew i Inni przeciwko Gruzji i Rosji, nr 36378/02, § 493, ETPC 2005 III).

361. W szczególności w sprawie, gdzie w skardze podniesiono kwestie dotyczące skuteczności śledztwa, akta śledztwa karnego są kluczowe przy ustalaniu stanu faktycznego, a ich brak może szkodzić prawidłowemu rozpoznaniu skargi przez Trybunał zarówno w kwestii dopuszczalności, jak i meritum sporu (patrz Tanrıkulu przeciwko Turcji [WI], nr 23763/94, § 70, ETPC 1999 IV; i Imakajewa przeciwko Rosji, nr 7615/02, § 200, ETPC 2006 XIII (wyciągi)).

362. Obowiązek określony w artykule 38 jest następstwem obowiązku nieprzeszkadzania w efektywnym korzystaniu z prawa do skargi indywidualnej przewidzianym w art. 34 Konwencji. W istocie efektywne skorzystanie z tego prawa może być zniweczone poprzez niepodjęcie przez Wysoką Układającą się Stronę współpracy z Trybunałem w badaniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności poprzez nieprzedłożenie dowodów, które Trybunał uznaje za kluczowe. Przepisy te pozostają ze sobą w związku w celu zagwarantowania sprawnego postępowania sądowego, odnoszą się bardziej do problemów proceduralnych niż do zarzutów skarżących, wysuwanych w oparciu o prawnomaterialne uregulowania Konwencji lub Protokołów (patrz między innymi sprawa Janowiec i Inni, przytoczona powyżej, § 209 z dalszymi odniesieniami).

363. Trybunał wielokrotnie utrzymywał, będąc gospodarzem postępowania i zasad, na których się ono opiera, że posiada pełną dyskrecję nie tylko w ocenie dopuszczalności i przydatności, ale również w ocenie wartości dowodowej każdego materiału dowodowego (patrz również paragraf 388 poniżej). Tylko Trybunał może zdecydować, czy i w jakim stopniu udział określonego świadka miałby znaczenie dla dokonywanej oceny faktów oraz jaki rodzaj dowodów strony powinny przedłożyć celem właściwego zbadania sprawy. Strony są zobowiązane do spełnienia żądań dowodowych i instrukcji co do terminowego informowania o zaistniałych przeszkodach w ich spełnieniu, jak również przedstawienia uzasadnionych i przekonujących wyjaśnień w przypadku uchybienia tym obowiązkom.

W związku z tym okolicznością wystarczającą jest uznanie przez Trybunał dowodów zawartych w żądanym postanowieniu/zarządzeniu za niezbędne dla ustalenia faktów w niniejszej sprawie (patrz, między innymi, Irlandia przeciwko Wielkiej Brytanii, 18 stycznia 1978 r., § 210, Seria A nr 25; Janowiec i Inni, przytoczona powyżej § 208 z dalszymi odniesieniami; Dawidow i Inni przeciwko Ukrainie, nr 17674/02 i 39081/02, § 174, 1 lipca 2010 r.; Niewmierzicki przeciwko Ukrainie, nr 54825/00, § 77, ETPC 2005-II (wyciągi) oraz Dedowski i Inni przeciwko Rosji, nr 7178/03, § 107, ETPC 2008 (wyciągi)).

364. Obowiązek przedstawienia żądanych przez Trybunał dowodów jest wiążący dla pozwanego Rządu od momentu wydania takiego zarządzenia, czy to przy zakomunikowaniu skargi, czy to na dalszym etapie postępowania.

Podstawowym wymogiem jest to, by żądane dokumenty zostały złożone w całości, jeśli Trybunał tak zarządzi, a wszelkie braki należycie wyjaśnione. Ponadto każdy zażądany materiał powinien zostać przedłożony niezwłocznie, a w każdym wypadku, w terminie wyznaczonym przez Trybunał. Znaczne i nieuzasadnione opóźnienie może prowadzić do uznania przez Trybunał wyjaśnień pozwanego państwa za nieprzekonujące (patrz Janowiec i Inni, przytoczona powyżej, § 203 z dalszymi odniesieniami).


(b) Sprawy dotyczące kwestii bezpieczeństwa narodowego lub poufności


365. Ocena władz krajowych w jakiejkolwiek sprawie, która dotyczy kwestii bezpieczeństwa narodowego jest osądem, do którego podważenia Trybunał nie jest w pełni przygotowany. Mimo to w sprawach, w których rząd podnosił kwestie klauzuli poufności i bezpieczeństwa jako przyczyny niewywiązania się z obowiązku przedłożenia żądanego materiału, Trybunał dokonywał niezależnej weryfikacji istnienia uzasadnionych i solidnych podstaw do uznania przedmiotowych dokumentów za tajne lub poufne. Tam, gdzie istnieją takie uzasadnione obawy, Trybunał może uznać za konieczne zażądanie od pozwanego Rządu usunięcia wrażliwych fragmentów lub przedstawienia podsumowania istotnych okoliczności faktycznych (patrz, między innymi, Nolan i K. przeciwko Rosji, nr 2512/04, § 56, 12 lutego 2009 roku i Janowiec i Inni, przytoczona powyżej, §§ 205-206).

Ponadto Trybunał podkreśla, że uzasadnione obawy związane z bezpieczeństwem narodowym mogą być uwzględnione w postępowaniu przed Trybunałem poprzez odpowiednie rozwiązania proceduralne, w tym poprzez ograniczony dostęp do przedmiotowych dokumentów na podstawie

Reguły 33 Regulaminu Trybunału oraz, w ostateczności, przeprowadzenie rozprawy za zamkniętymi drzwiami.(patrz Janowiec i Inni, przytoczona powyżej, §§ 45 i 215 i Szamajew i Inni, przytoczona powyżej, §§ 15-16 i 21).

366. Procedura, której pozwany Rząd musi przestrzegać przy przedstawianiu żądanych tajnych, poufnych lub innych wrażliwych informacji lub dokumentów jest ustalana wyłącznie przez Trybunał na podstawie Konwencji oraz Reguł Trybunału (patrz również paragraf 358 powyżej). Pozwany Rząd nie może nie uwzględnić wniosku Trybunału o przedłożenie dowodów, zarzucając brak w postępowaniu przed Trybunałem gwarancji zachowania poufności dokumentów, jak również brak sankcji, które można by nałożyć na obcych obywateli za złamanie ich poufnego charakteru (patrz Nolan i K. przytoczona powyżej; Shakhgiriyeva i Inni przeciwko Rosji, nr 27251/03, §§ 136-140, 8 stycznia 2009 r.; i Janowiec i Inni, przytoczona powyżej, §§ 210-211).

Konwencja jest traktatem międzynarodowym, który, zgodnie z przewidzianą w artykule 26 Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów zasadą pacta sunt servanda, jest wiążący dla Układających się Stron i musi być przez nie wykonywany w dobrej wierze. Zgodnie z artykułem 27 Konwencji wiedeńskiej, Układająca się Strona nie może powoływać się na postanowienia swojego prawa wewnętrznego dla usprawiedliwienia niewykonywania przez nią traktatu. W kontekście zobowiązania wynikającego z art. 38 Konwencji wymóg ten oznacza, że pozwany rząd nie może opierać się na przeszkodach wynikających z przepisów krajowych, takich jak brak specjalnej, wydanej przez inną agencję państwową decyzji, w celu uzasadnienia braku udzielenia wszelkich niezbędnych ułatwień dla zbadania sprawy przez Trybunał (patrz, np., Nolan i K. przytoczona powyżej i Janowiec i Inni, § 211).

2. Zastosowanie powyższych zasad w niniejszej sprawie


367. Mając na uwadze szczególne okoliczności sprawy, w tym jej kontekst, rzekome zaangażowanie skarżącego w działalność terrorystyczną, niejawność operacji CIA dotyczącej transportów, fakt, iż wiele zdarzeń, które stanowią podstawę konwencyjnych zarzutów podniesionych przez skarżącego wciąż pozostaje niejawnymi oraz to, że duża część z prawdopodobnie istotnych dokumentów dowodowych została utajniona, Trybunał był świadomy, że dowody żądane od Rządu mogły mieć wrażliwy charakter lub mogły poruszać kwestie związane z bezpieczeństwem narodowym. Dlatego też, już podczas wstępnego etapu postępowania, Trybunał udzielił Rządowi jasnych gwarancji w odniesieniu do zachowania poufności wszelkich wrażliwych materiałów, które Rząd miałby przedstawić. Powołując się na Regułę 33 § 3 ze szczególnym uwzględnieniem „interesów bezpieczeństwa państwowego w społeczeństwie demokratycznym”, Trybunał rozwiał wszelkie wątpliwości dotyczące zastrzeżeń, które mogłyby pojawić się w toku dalszego postępowania (patrz paragrafy 17-19).

Następnie Trybunał, na wniosek Rządu, nałożył klauzulę poufności na złożone na piśmie oświadczenia stron (patrz paragrafy 20, 22 i 25-28 powyżej). Przeprowadził również odrębną rozprawę za zamkniętymi drzwiami, poświęconą wyłącznie kwestii dowodów (patrz paragrafy 12 i 14 powyżej).

368. Jednakże Rząd w odpowiedzi na wnioski dowodowe Trybunału ani razu nie odwołał się do argumentów związanych z bezpieczeństwem państwowym ani nie przedstawił żadnego z żądanych dokumentów. Brak przedstawienia żądanych dowodów Rząd uzasadnił potrzebą zapewnienia tajemnicy śledztwa dotyczącego zarzutów skarżącego odnośnie do tortur i tajnego przetrzymywania w Polsce (patrz paragrafy 21, 27, 30, 35, 346 i 349 350 powyżej). Pomimo kilku pism przypominających Rządowi, że, rozpatrując sprawy, Trybunał przestrzega własnej procedury i Regulaminu Trybunału, Rząd w dalszym ciągu sugerował aby Trybunał zastosował się do reguł prawa krajowego (patrz paragrafy 21-40 i paragrafy 349-350).

369. W ramach pisemnej procedury Rząd zwrócił się do Trybunału aby zgodnie z art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego wystąpił on – z pomocą Rządu – do polskich organów ścigania, z wnioskiem o udzielenie sędziom dostępu do jawnej części akt śledztwa. Przepis ten, za zgodą prokuratora prowadzącego, zezwala „stronom trzecim” na dostęp do akt sprawy „w wyjątkowych wypadkach” (patrz paragrafy 21, 27, 29-30 i 189 powyżej). W przypadku udzielenia takiej zgody Rząd chciałby ponadto, aby sędziowie Trybunału przejrzeli akta w tajnej kancelarii prokuratury, z zastrzeżeniem wszystkich ograniczeń, które stosowane są w prawie polskim w tym zakresie (patrz paragrafy 190-197 powyżej).

Ponadto Rząd, z własnej inicjatywy, zwrócił się do Prokuratury Apelacyjnej w Krakowie o przygotowanie dla Trybunału, do dnia 1 października 2012 r., „dodatkowego materiału” lub „specjalnego dokumentu” opisującego postęp śledztwa. Ten „specjalny dokument” miał być następnie udostępniony Trybunałowi zgodnie z polskimi przepisami regulującymi problematykę informacji niejawnych (patrz paragrafy 21-24 powyżej).

Rząd stwierdził ponadto, że, na wniosek Trybunału, zwróci się do Prokuratury Apelacyjnej w Krakowie o przygotowanie „obszernego wyciągu” z jawnej części akt śledztwa, który jednak musiał zostać utajniony ze względu na ochronę tajemnicy śledztwa (patrz paragraf 30 powyżej). Rząd pragnął, aby Trybunał zapoznał się z tym wyciągiem „na warunkach ustalonych między Rządem a Trybunałem” (patrz paragraf 33 powyżej).

370. Jak wykazały kolejne działania Rządu, „warunki” te miały zostać ponownie ustalone, ale wyłącznie przez Rząd w odniesieniu do prawa krajowego, a nie przez Trybunał w świetle jego Regulaminu i jego praktyki.

Rząd z własnej inicjatywy przywiózł przedmiotowy wyciąg do Trybunału i pod koniec rozprawy wyjaśniającej zwrócił się do Trybunału i polskich pełnomocników skarżących o zapoznanie się z nim na miejscu, wskazując, że „dokument może być udostępniony w trakcie rozprawy” i że „z dokumentem należy zapoznać się na miejscu, tu i teraz” oraz że następnie dokument musi zostać mu zwrócony (patrz paragraf 36 powyżej).

Po tym, jak Rząd został poproszony o przedstawienie ocenzurowanej wersji dokumentu w terminie dwóch tygodni, Rząd odmówił twierdząc, że byłoby to niezgodne z celem, dla którego dokument został przygotowany. Nie mógł również przedstawić ocenzurowanej wersji, ponieważ Regulamin Trybunału nie gwarantował wystarczającej ochrony zachowania poufności wrażliwych materiałów złożonych do Trybunału (patrz paragraf 40 powyżej). Ten sam argument został powtórzony podczas rozprawy publicznej (patrz paragrafy 348-350 powyżej).

371. Trybunał nie może zaakceptować stanowiska przyjętego w tej kwestii przez Rząd. Obowiązki, które Układające się Strony przyjęły na podstawie szeroko rozumianej Konwencji obejmują obowiązek do przestrzegania przez nie procedury ustalonej przez Trybunał na podstawie Konwencji i Regulaminu Trybunału. Regulamin Trybunału nie stanowi, jak utrzymuje Rząd, jedynie „aktu o charakterze wewnętrznym”, lecz wywodzi się z upoważnienia przyznanego Trybunałowi w artykule 25 (d) Konwencji o uchwalaniu własnych zasad w związku z prowadzeniem przed nim postępowań sądowych.

Brak w Regulaminie Trybunału odpowiednich szczegółowych przepisów na temat postępowania z poufnymi, tajnymi lub innymi wrażliwymi informacjami – co w ocenie Rządu uzasadniało jego odmowę przedstawienia dowodów – nie oznacza, że Trybunał w tym względzie operuje w próżni. Wprost przeciwnie, jak to również wskazał skarżący (patrz paragraf 357 powyżej), na przestrzeni lat organy konwencyjne wypracowały racjonalną praktykę w zakresie postępowania w sprawach dotyczących różnych wysoce wrażliwych kwestii lub bezpieczeństwa państwowego. Przykłady decyzji procesowych wynikających z tej praktyki wykazują, iż Trybunał, poprzez przyjęcie szerokiego wachlarza praktycznych udogodnień dostosowanych do okoliczności konkretnej sprawy, jest wystarczająco dobrze przygotowany do zderzenia się z zastrzeżeniami dotyczącymi postępowaniem z dowodami niejawnymi (patrz, między innymi, Irlandia przeciwko Wielkiej Brytanii, Raport Komisji z dnia 25 stycznia 1976 r., §§ 138 140, Seria B nr 23-I; Cypr przeciwko Turcji, nr 25781/95, Raport Komisji z dnia 4 czerwca 1999 r., §§ 41-45 i 138; Cypr przeciwko Turcji [WI], nr 25781/94, §§ 107-111, ETPC 2001 IV; oraz Szamajew i Inni, przytoczona powyżej, §§ 15-17, 21, 53, 246 i 269).

372. W świetle powyższego, uwzględniając jasne i ugruntowane orzecznictwo Trybunału w sprawach, w których były wcześniej podnoszone i oddalane podobne zastrzeżenia (patrz również paragraf 361 powyżej), odmowa pozwanego państwa w zakresie przedstawienia dowodów, oparta na rzekomym braku wystarczających proceduralnych zabezpieczeń gwarantujących poufny charakter materiału, o którego przedstawienie zostało poproszone, nie stanowi uzasadnienia w rozumieniu artykułu 38 Konwencji.

373. Trybunał nie może również zaakceptować oświadczenia Rządu, że przepisy krajowe dotyczące tajemnicy śledztwa stanowiły prawną barierę do spełnienia jego obowiązku do przedstawienia dowodów. Jak wskazano powyżej, pozwany Rząd nie może odmówić zastosowania się do wniosków dowodowych Trybunału, powołując się na swoje prawo krajowe lub krajowe przeszkody prawne; na przykład, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, rzekomy wymóg uzyskania zgody od prokuratora prowadzącego śledztwo na przejrzenie przez sędziów Trybunału akt sprawy. Oczywiście obowiązek wynikający z artykułu 38 sugeruje wprowadzenie takich procedur, które byłyby niezbędne do nieograniczonej komunikacji i wymiany dokumentów z Trybunałem (patrz paragraf 366 powyżej i sprawy wymienione tamże, w szczególności Nolan i K., przytoczona powyżej, § 56). To pozwane państwo polskie, a nie jego poszczególne organy lub instytucje, takie jak sądy czy prokuratura na różnych szczeblach, odpowiada przed Trybunałem (patrz Szamajew i Inni, przytoczony powyżej, § 498).

Co za tym idzie, to na pozwanym Rządzie spoczywa obowiązek zagwarantowania, aby zarówno te dokumenty, których przedstawienia żądał Trybunał, jak i te, które zostały w późniejszym czasie przedłożone przez Rząd, były przez organy prokuratury odpowiednio przygotowane , w całości lub w części albo, jak było to zalecane, przynajmniej w ocenzurowanej postaci, i złożone w wyznaczonym terminie w sposób wskazany przez Trybunał.

374. Mając na uwadze warunki dostępu Trybunału do dokumentów zaproponowanego przez Rząd – wyciągu z jawnej części akt śledztwa – oraz potwierdzony fakt, iż pełnomocnik skarżącego oraz Pana Abu Zubaydah otrzymał dostęp do tej części akt oraz, w pewnym zakresie, do ich części niejawnej (patrz paragraf 38 powyżej oraz Nolan, przytoczona powyżej, § 56), Trybunałowi trudno uznać, że Rząd działał czyniąc zadość swojemu obowiązkowi wynikającemu z art. 38 Konwencji.

W świetle powyższych okoliczności, biorąc pod uwagę ponawiane gwarancje zachowania poufności, Trybunał uznaje za niedopuszczalne również stanowisko Rządu sugerujące, że bez powodu „Trybunał odmówił zapoznania się z dokumentem” lub że wrażliwe informacje przedstawione przez Rząd znalazłyby się „w dokumentach, które byłyby bez ograniczeń rozpowszechniane publicznie”. (patrz paragraf 350 powyżej).

375. Z uwagi na fakt, że część skargi skarżącego dotyczyła rzekomej nieskuteczności śledztwa karnego, co stanowiło naruszenie art. 3 i 13, dokumenty z tego śledztwa były konieczne dla należytego rozpatrzenia skargi przez Trybunał (patrz paragraf 361 powyżej). Rząd otwarcie się z tym zgodził (patrz paragraf 350 powyżej).

Mając na względzie wyjątkowe trudności w uzyskaniu dowodów przez Trybunał z powodu wysokiego stopnia utajnienia operacji transportów USA, ograniczeń skarżącego w kontakcie ze światem zewnętrznym, w tym z jego prawnikami, oraz brak możliwości przedstawienia przez niego bezpośredniej relacji ze zdarzeń będących przedmiotem skargi (patrz również paragraf 397 poniżej), dokumenty te były również istotne dla rozpatrzenia jego skargi w odniesieniu do innych przepisów Konwencji. Polski rząd miał dostęp do informacji umożliwiających wyjaśnienie przedstawionych w skardze faktów. Nieprzedłożenie informacji będących w jego posiadaniu musi być tym samym postrzegane jako utrudnianie zadań Trybunału wynikających z artykułu 38 Konwencji. Z tych względów Trybunał ma prawo wyciągać wnioski z postępowania prezentowanego przez polski Rząd w niniejszej sprawie (patrz paragraf 360 powyżej oraz Szamajew i Inni, przytoczona powyżej, §§ 503-504).

376. W związku z tym Trybunał uznaje, iż polski Rząd, na skutek swoich odmów zastosowania się do wniosków dowodowych Trybunału, nie spełnił swoich obowiązków określonych w artykule 38 Konwencji.

1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   38


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna