Dawna sekcja czwarta



Pobieranie 1.04 Mb.
Strona32/38
Data29.04.2016
Rozmiar1.04 Mb.
1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   ...   38

B. Aspekt materialny artykułu 3

1. Oświadczenia stron

(a) Rząd


500. Rząd oświadczył, że ze względu na fakt iż śledztwo w sprawie zarzutów skarżącego było nadal w toku, to nie jest w stanie odnieść się szczegółowo do pytań dotyczących meritum jego skargi.

(b) Skarżący


501. Skarżący oświadczył, że w świetle orzecznictwa Trybunału Polska miała wynikający z artykułu 3 faktyczny obowiązek chronić go na jej terytorium przed torturami i innymi formami niewłaściwego traktowania przez CIA oraz zapobiec jego transportowi z Polski do innych ośrodków tajnego przetrzymywania CIA, w których narażony był na dalsze naruszenia tego przepisu. Jednakże, pomimo faktu, iż w danym czasie władze wiedziały lub powinny były wiedzieć, że więźniowie byli poddawani w ramach Programu CIA dot. HVD ewidentnie niezgodnym z Konwencją metodom przesłuchań i innym praktykom, nie zrobiły nic, aby zatrzymać lub zapobiec naruszanie jego podstawowych praw.

502. Traktowanie, któremu skarżący był poddany podczas przetrzymywania przez CIA w Polsce, bezsprzecznie przekroczyło określoną w orzecznictwie Trybunału granicę „tortur” w rozumieniu artykułu 3.

Jak wyraźnie wykazały ujawnione materiały CIA, był on przez dłuższy okres celowo poddawany szerokiemu wachlarzowi niewłaściwych metod przesłuchań określanych jako „zaawansowane techniki przesłuchań”. Te metody, często stosowane w połączeniu, miały na celu uzyskanie informacji przez zadawanie przesłuchiwanej osobie cierpienia psychicznego i fizycznego. W istocie, z oficjalnych dokumentów rządu USA wynikało, że „celem przesłuchań było wytworzenie stanu wyuczonej bezradności i podporządkowania sprzyjających zdobywaniu informacji w przewidywalny, pewny i trwały sposób”, oraz że procedury przesłuchań stosowane były w celu przekonania osób zatrzymanych o wysokiej wartości do przekazania we właściwym czasie informacji o zagrożeniach oraz informacji na temat terroryzmu”.

503. W świetle zeznań biegłych i obszernych dokumentów, włączając w to w szczególności odtajnione dokumenty CIA, potwierdzono poza uzasadnioną wątpliwość, że skarżący był poddawany w Polsce nie tylko „zaawansowanym technikom przesłuchań”, ale również „niezatwierdzonym technikom” - w tym pozorowanym egzekucjom i pozycjom napiętym, tj. najbardziej poważnym formom nadużyć w programie CIA.

Ponadto, sześciomiesięczna izolacja skarżącego i osadzenie incommunicado w Polsce również stanowiły przykłady traktowania sprzecznego z artykułem 3.

504. W Raporcie CIA z 2004 roku stwierdzono, że skarżący w ciągu pierwszych dwóch tygodni grudnia 2002 roku został poddany „zaawansowanym technikom przesłuchań”. ICRC doniósł, że Pan Al Nashiri potwierdził, że w trzecim miejscu osadzenia – w Polsce – był przetrzymywany nago i poddawany pozorowanym egzekucjom, przez wiele dni trwającym stojącym pozycjom napiętym z nadgarstkami przykutymi ponad głową do sufitu, co skutkowało niemal zwichnięciem jego ramion, a także bezpośredniemu fizycznemu bólowi poprzez stosowania sztywnej szczotki oraz stawanie przesłuchującego na kajdanach. Grożono mu również sodomią oraz aresztowaniem jego rodziny i jej zgwałceniem.

Metody przesłuchań stosowane w Polsce wobec skarżącego zostały uznane za tortury, mając na względzie definicję określoną przez Trybunał, tj. „umyślne, nieludzkie traktowanie powodujące bardzo poważne i okrutne cierpienie”.

505. Ponadto, metody te miały niszczące i trwałe oddziaływanie na skarżącego, czego poparciem były jego zeznania składane przed Panelem ds. Statusu Kombatanta oraz fakt, że wskutek tortur cierpiał on na zespół stresu pourazowego (patrz paragrafy 113 i 126 powyżej).


2. Ocena Trybunału

(a) Dopuszczalność


506. Trybunał zauważa, że ten zarzut nie jest oczywiście bezzasadny w rozumieniu artykułu 35 § 3 (a) Konwencji. Zauważa ponadto, że nie jest z innych powodów niedopuszczalny. Musi być zatem uznany za dopuszczalny.

(b) Meritum sprawy

(i) Odpowiednie ogólne zasady wynikające z orzecznictwa Trybunału

507. Artykuł 3 Konwencji chroni jedną z podstawowych wartości demokratycznego społeczeństwa. Inaczej niż większość materialnych przepisów Konwencji, artykuł 3 nie przewiduje wyjątków i żadne odstępstwa na podstawie artykułu 15 § 2 nie są możliwe nawet w przypadku wojny lub innego niebezpieczeństwa publicznego zagrażającego życiu narodu (patrz, między innymi, Soering, przytoczona powyżej, § 88; Selmouni przeciwko Francji, przytoczona powyżej, § 95; Labita przeciwko Włochom [WI], nr 26772/95, § 119, ETPC 2000 IV); Ilaşcu i Inni, przytoczona powyżej, § 424; Shamayev i Inni, przytoczona powyżej, § 375 oraz El-Masri, przytoczona powyżej, § 195; patrz również Al-Adsani przeciwko Wielkiej Brytanii [WI], nr 35763/97, §§ 26-31, ETPC 2001 XI).

Nawet w najcięższych sytuacjach, jak walka z terroryzmem i zorganizowaną przestępczością, Konwencja bezwzględnie zakazuje stosowania tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, niezależnie od postępowania danych osób (patrz, Chahal przeciwko Wielkiej Brytanii, 15 listopada 1996 roku, § 79, Reports 1996-V; Labita, przytoczona powyżej, § 119; Öcalan przeciwko Turcji [WI], nr 46221/99, § 179 ETPC 2005 IV oraz El-Masri, przytoczona powyżej, § 195).

508. Aby niewłaściwe traktowanie zostało objęte zakresem artykułu 3, musi ono osiągnąć minimalny poziom dolegliwości. Ocena minimalnego poziomu zależy od wszystkich okoliczności sprawy, takich jak czas trwania takiego traktowania, jego skutków dla zdrowia fizycznego czy psychicznego oraz w niektórych przypadkach płci, wieku i stanu zdrowia ofiary (patrz, Irlandia przeciwko Wielkiej Brytanii, przytoczona powyżej, § 162; Kudła przeciwko Polsce [WI], nr 30210/96, § 92, ETPC 2000 XI Jalloh przeciwko Niemcom, przytoczona powyżej, § 67). Dalsze czynniki obejmują cel, dla którego traktowanie zostało zastosowane wraz z zamiarem lub motywacją za nim stojącą (porównaj, między innymi, Aksoy przeciwko Turcji, 18 grudnia 1996 roku, § 64, Reports 1996-VI; Egmez przeciwko Cyprowi, nr 30873/96, § 78, ETPC 2000-XII; Krastanov przeciwko Bułgarii, nr 50222/99, § 53, 30 września 2004 roku; oraz El-Masri, przytoczona powyżej, § 196).

Aby ustalić czy dana forma niewłaściwego traktowania powinna być uznana za tortury, Trybunał musi wziąć pod uwagę przewidziane w artykule 3 rozróżnienie pomiędzy tym pojęciem a pojęciem nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Wydawałoby się, że rozróżnienie to zostało zawarte w Konwencji, aby w sposób szczególny napiętnować „tortury” rozumiejąc je wyłącznie jako umyślne, nieludzkie traktowanie powodujące bardzo poważne i okrutne cierpienie (patrz, Aksoy, przytoczona powyżej, § 62). Obok dolegliwości traktowania, istnieje również aspekt umyślności, jak przyjęto w Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, która weszła w życie w dniu 26 czerwca 1987 r. i definiuje tortury jako umyślne zadawanie ostrego bólu lub cierpienia w celu, między innymi, uzyskania informacji, ukarania lub zastraszania (Artykuł 1 Konwencji Narodów Zjednoczonych) (patrz, İlhan przeciwko Turcji [WI], nr 22277/93, § 85, ETPC 2000 VII; oraz El-Masri, przytoczona powyżej, § 197).

509. Obowiązek Wysokich Układających się Stron określony w artykule 1 Konwencji aby zapewnić każdemu człowiekowi, podlegającemu ich jurysdykcji, prawa i wolności określone w Konwencji, razem związku z artykułem 3, wymaga od Państw podjęcia środków w celu zagwarantowania, aby osoby podlegające ich jurysdykcji nie były poddawane torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, włączając w to niewłaściwe traktowanie stosowane przez osoby prywatne (patrz, A. przeciwko Wielkiej Brytanii, 23 września 1998 roku, § 22, Reports of Judgments and Decisions 1998 VI i Z i Inni przeciwko Wielkiej Brytanii [WI], nr 29392/95, § 73, ETPC 2001 V). Państwo może zostać zatem pociągnięte do odpowiedzialności w sytuacji, w której władze nie są w stanie podjąć odpowiednich kroków w celu zapobieżenia ryzyka niewłaściwego traktowania, o którym wiedziały lub powinny były wiedzieć (patrz, Mahmut Kaya przeciwko Turcji, nr 22535/93, § 115, ETPC 2000 III oraz El-Masri, przytoczona powyżej, § 198).

(ii) Zastosowanie powyższych zasad do niniejszej sprawy

510. Trybunał stwierdził już, że zarzuty skarżącego dotyczące niewłaściwego traktowania i tajnego przetrzymywania w Polsce pomiędzy 5 grudnia 2002 r. a 6 czerwca 2003 r. oraz jego transportu z Polski do innych „czarnych dziur” CIA w drugim z wymienionych wcześniej dniu zostały przed Trybunałem udowodnione, a fakty są ustalone ponad uzasadnioną wątpliwość (patrz paragrafy 405–417 powyżej).

Pozostaje nadal kwestia ustalenia, czy traktowanie, któremu został poddany należy rozpatrywać w ramach tego przepisu, a jeżeli tak, to w jakim stopniu może być ono przypisane pozwanemu Państwu (patrz paragrafy 451–458 powyżej)


(a) Traktowanie, któremu skarżący został w przedmiotowym czasie poddany

511. W świetle odtajnionych dokumentów CIA oraz własnej relacji zdarzeń skarżącego przedstawionej przed ICRC, Trybunał uznał już, że w grudniu 2002 roku i w styczniu 2003 roku, podczas tajnego przetrzymywania w Polsce, skarżący był przesłuchiwany przez CIA i poddawany EIT oraz szeregowi tzw. „niezatwierdzonym technikom przesłuchania” (patrz paragrafy 99 101 i 416-417 powyżej). Wyrażenie „niezatwierdzone” oznaczało, że nie znajdowały się na liście 10 dozwolonych metod przesłuchań stosowanych jako standardowa procedura w stosunku do osób zatrzymanych o wysokiej wartości - które zostały przedstawione obrazkowo w Raporcie CIA z 2004 roku, Informacjach Ogólnych CIA z 2004 roku oraz dodatkowo w Raporcie DS z 2009 roku (patrz paragrafy 54-68 powyżej).

Jak wynika z dokumentów CIA, te niezatwierdzone środki obejmowały dwie pozorowane egzekucje, które miały miejsce najprawdopodobniej tego samego dnia. Pierwsza została wykonana przy pomocy nienaładowanego pistoletu „przeładowanego” przy głowie skarżącego, który był przykuty w pozycji siedzącej, druga - przy pomocy wiertarki elektrycznej, kiedy był zmuszony do stania nago w swojej celi z nałożonym na głowę kapturem. Skarżący został również poddany czemuś, co zostało opisane w Raporcie CIA z 2004 roku jako „potencjalnie szkodliwe pozycje napięte”. Oznaczało to, jak stwierdzono w raporcie, że musiał klęczeć na podłodze i odchylać się do tyłu, że był ustawiany w stojących pozycjach napiętych i był popychany, był podnoszony z podłogi za ramiona, gdy były one związane paskiem na jego plecach. To mogło skutkować co najmniej zwichnięciem ramion. Powiedziano mu, że, jeżeli nie „będzie mówił”, to jego matka i członkowie jego rodziny trafią do „czarnej dziury” – przez co wywnioskował, że kobiety z jego rodziny zostaną wykorzystane na jego oczach. Jego „sprawozdawca” stawał na kajdanach, aby wywołać ból, co spowodowało dalsze obrażenia cielesne – rany i stłuczenia. Ten sam „sprawozdawca” podczas sesji przesłuchań wydmuchiwał w jego twarz dym. Aby sprawić skarżącemu ból był on również myty przy pomocy sztywnej szczotki, którą „stosuje się... do usuwania trudno schodzącego brudu” (patrz paragrafy 99-100 powyżej).

512. Raport CIA z 2004 roku stwierdza dalej, że oprócz tych niezatwierdzonych technik „w grudniu 2002 roku zespół przesłuchujący przez dwa tygodnie kontynuował wobec Al Nashiriego stosowanie EIT” oraz, że uznając go za osobę „zatajającą informacje”, „wznowiono” nakładanie mu kaptura na głowę i zakuwanie w kajdanki. Ponieważ pozostałe części przedmiotowej sekcji, obejmujące okres od grudnia 2002 roku do września 2003 roku, zostały usunięte, nie ma informacji jakie inne określone techniki mogły być stosowane wobec skarżącego i nie ma żadnego opisu innych aspektów traktowania, któremu mógł zostać poddany w Polsce (patrz paragraf 99 powyżej). Jednakże należy zauważyć, że dokumenty CIA zawierają dokładny opis traktowania, któremu podczas przetrzymywania były poddawane osoby zatrzymane o wysokiej wartości w ramach skrupulatnie stosowanych i przewidywalnych rutynowych czynności, począwszy od ich schwytania przez transport i przyjęcie w „czarnej dziurze”, do ich przesłuchań. Jak wskazano w Informacjach Ogólnych CIA z 2004 roku, „niezależnie od ich poprzedniego środowiska w którym przebywali oraz doświadczenia, po tym, jak [osoba zatrzymana o wysokiej wartości] zostaje przekazana w ręce CIA, następuje przewidywalny rozwój wydarzeń” (patrz paragrafy 63 68 powyżej). Pomimo faktu, iż dział w tym dokumencie poświęcony przesłuchaniom został w dużej mierze usunięty, to przedstawia on pełny wykaz etapów przesłuchań CIA i stosowanych środków. Ta konkretna część Informacji Ogólnych CIA z 2004 roku, chociaż w znacznym stopniu ocenzurowana, przedstawia jasny obraz „prototypowego przesłuchania”, które miało być rutynowo stosowane w każdej „czarnej dziurze” CIA, wraz z sugerowanymi ramami czasowymi, a ponadto odnosi się do skutecznych połączeń różnych opisanych powyżej „technik” (patrz paragraf 68 powyżej).

513. Uzupełniająca relacja traktowania i przetrzymywania skarżącego w ramach Programu HVD w danym czasie została opisana w Raporcie ICRC z 2007 roku. Stwierdzono w nim, że na wczesnych etapach jego przetrzymywania - czyli do około kilku miesięcy po jego schwytaniu w październiku 2002 roku - skarżący został poddany „ostremu reżimowi obejmującemu połączenie fizycznego i psychicznego niewłaściwego traktowania mającego na celu doprowadzenie do współpracy i uzyskania informacji”. Stwierdzono dalej, iż w trakcie całego okresu nieujawnionego przetrzymywania, w związku z przesłuchiwaniem skarżący był osadzony w ciągłej izolacji, pozbawiony dostępu do świeżego powietrza, ćwiczeń, odpowiedniej infrastruktury sanitarnej i przedmiotów użytku osobistego (patrz paragrafy 69-70, 102 i 281-282 powyżej).

514. Trybunał nie może spekulować kiedy, jak i w jakim połączeniu stosowano wobec skarżącego „autoryzowane” lub „dozwolone” techniki przesłuchań pomiędzy dniem 5 grudnia 2002 r. a dniem 6 czerwca 2003 r. Jednakże przewidywalność standardowych procedur CIA i traktowanie stosowane wobec osób przez nią zatrzymanych daje wystarczające podstawy aby twierdzić, że środki te mogły być stosowane również wobec skarżącego podczas jego osadzenia w Polsce oraz analogicznie w innym miejscu po jego transporcie z Polski w ramach Programu HVD.

515. Trybunał nie uznaje również za konieczne aby badać każdy aspekt traktowania skarżącego w trakcie osadzenia lub warunków fizycznych w których był osadzony. Takie traktowanie na potrzeby artykułu 3 należy scharakteryzować jako „umyślne nieludzkie traktowanie mające na celu zadanie ostrego bólu lub cierpienia” (patrz paragraf 508 powyżej).

Wszystkie te środki były stosowane w sposób zaplanowany i zorganizowany, na podstawie sformalizowanej, pragmatycznej procedury określającej „szeroki zakres technik dozwolonych przez prawo” i specjalnie zaprojektowanej tak, aby od schwytanych osób podejrzanych o terroryzm wydobyć informacje lub zeznania bądź uzyskać informacje. Te - jasno określone - cele to, zwłaszcza, „psychiczne 'nękanie' osoby zatrzymanej, zmaksymalizowanie poczucia jej uległości i bezradności oraz zredukowanie lub wyeliminowanie jej woli oporu... przeciwko staraniom mającym na celu uzyskanie kluczowych informacji”; „przekonanie osób zatrzymanych o wysokiej wartości do przekazania informacji o zagrożeniach i informacji o terroryzmie w porę”; „stworzenie stanu wyuczonej bezradności i zależności”; a ich podstawową ideą było „stosowanie zarówno fizycznych jak i psychicznych nacisków w pełny, systematyczny i skumulowany sposób, aby wpłynąć na zachowanie [osoby zatrzymanej o wysokiej wartości], przełamać postawę oporu osoby zatrzymanej” (patrz paragrafy 55 i 62-68 powyżej).

516. W świetle powyższego, Trybunał uznaje, że traktowanie, któremu został poddany skarżący podczas jego przetrzymywania przez CIA w Polsce w danym czasie stanowiło tortury w rozumieniu artykułu 3 Konwencji (patrz paragraf 508 powyżej El-Masri, przytoczona powyżej, § 211).


(β) Konkluzja Trybunału odnośnie do odpowiedzialności Polski

517. Trybunał uznał już, że Polska wiedziała o charakterze i celach działalności CIA na swoim terytorium w danym czasie i współpracowała w przygotowaniu oraz realizacji na swoim terytorium działań związanych z transportami, tajnym przetrzymywaniem oraz przesłuchaniami przez CIA. Uznał również, że biorąc pod uwagę wiedzę i pojawiające się powszechnie informacje o niewłaściwym traktowaniu i nadużyciach wobec osób podejrzanych o terroryzm przetrzymywanych przez władze Stanów Zjednoczonych, powinna była wiedzieć, że umożliwiając CIA przetrzymywanie takich osób na swoim terytorium, naraża ich na poważne ryzyko traktowania niezgodnego z Konwencją (patrz paragraf 442 powyżej).

Prawdą jest, że w ocenie biegłych - przyjętej przez Trybunał – odpowiedzialność za przesłuchania, a tym samym za tortury stosowane wobec skarżącego w „czarnej dziurze” w Starych Kiejkutach należy przypisać wyłącznie CIA i mało prawdopodobne jest, aby polscy funkcjonariusze byli świadkami lub wiedzieli co się dokładnie dzieje wewnątrz ośrodka (patrz paragrafy 441-442 powyżej).

Jednakże na podstawie artykułu 1 Konwencji w związku z artykułem 3, Polska miała obowiązek podjąć działania mające na celu zapewnienie, że osoby podlegające jej jurysdykcji nie będą poddawane torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, włączając w to niewłaściwe traktowanie stosowane przez osoby prywatne (patrz paragrafy 443 i 509 powyżej).

Niezależnie od powyższego określonego w Konwencji zobowiązania, Polska, z różnych praktycznych względów, ułatwiła przebieg całego procesu, stworzyła mu warunki oraz nie podjęła żadnej próby aby go zatrzymać. Jak Trybunał zauważył powyżej, na podstawie własnej wiedzy o działaniach CIA wynikającej z udziału Polski w Programie HVD oraz publicznie dostępnych informacji na temat traktowania stosowanego w związku z „wojną z terroryzmem” wobec osób podejrzanych o terroryzm przetrzymywanych przez USA, władze - nawet jeżeli nie były świadkiem ani nie uczestniczyły w danym niewłaściwym traktowaniu ani nadużyciach stosowanych wobec skarżącego - musiały wiedzieć o poważnym ryzyku występowania na terytorium Polski traktowania sprzecznego z artykułem 3.

W związku z tym, Państwo polskie z powodu swojego „przyzwolenia i współudziału” w Programie HVD należy uznać na podstawie artykułu 3 Konwencji za odpowiedzialne za naruszenia na swoim terytorium praw skarżącego (patrz paragraf 452 powyżej oraz El-Masri, przytoczona powyżej, §§ 206 i 211).

518. Ponadto, Polska wiedziała, że transport skarżącego do i z jej terytorium stanowił „transport w trybie nadzwyczajnym”, czyli „pozasądowy transport osób spod jednej jurysdykcji lub Państwa do innego w celu osadzenia i przesłuchania z wyłączeniem standardowego systemu prawnego, gdzie istniało rzeczywiste ryzyko tortur lub okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania” (patrz El-Masri, przytoczona powyżej, § 221).

W tych okolicznościach, ryzyko naruszenia artykułu 3 było szczególnie wysokie i powinno zostać uznane za nieodłączny element procesu transportu (patrz paragraf 454 powyżej). Co za tym idzie, umożliwiając CIA transport skarżącego do innych ośrodków tajnego przetrzymywania, polskie władze naraziły go na dające się przewidzieć poważne ryzyko dalszego niewłaściwego traktowania i osadzenia w warunkach sprzecznych z artykułem 3 Konwencji (patrz paragrafy 103, 442 i 453-454 powyżej).

519. W związku z tym doszło do naruszenia artykułu 3 Konwencji w aspekcie materialnym.


1   ...   28   29   30   31   32   33   34   35   ...   38


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna