Definicja Pieniądz to powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy, służący do regulowania różnego typu zobowiązań



Pobieranie 107.3 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar107.3 Kb.
Temat 3

PIENIĄDZ, BANKI, POLITYKA PIENIĘŻNA
PIENIĄDZ



Definicja
Pieniądz to powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy, służący do regulowania różnego typu zobowiązań.



Funkcje
Trzy główne funkcje pieniądza są następujące:


  • środek wymiany i płatności

(za pośrednictwem pieniądza ludzie dokonują wy-miany dóbr i usług oraz spłacają inne wzajemne zobowiązania)


  • jednostka rozrachunkowa

(w pieniądzu wyrażone są ceny i prowadzone roz-liczenia)


  • środek przechowywania wartości (tezauryzacji)

(pieniądz jest jedną z form gromadzenia i przecho-wywania bogactwa)


Rodzaje pieniądza
Należy odróżnić dwie postacie pieniądza:


  • pieniądz gotówkowy

(banknoty i bilon)


  • pieniądz bezgotówkowy

(zapis na rachunku bankowym, którego podstawą może być depozyt klienta lub kredyt udzielony przez bank; płatności dokonywane są za pomocą polecenia przelewu, czeku, karty kredytowej itp.)
Poza tym rozróżniamy:


  • pieniądz towarowy

(jednostka pieniądza warta jest tyle, ile wart jest materiał, z którego została wykonana, np. złoto)


  • pieniądz symboliczny

(jednostka pieniądza warta jest więcej niż materiał, z którego została wykonana, np. banknot)
Niby-pieniądz (quasi-pieniądz) to aktywa, które są prawie tak samo dobre jak pieniądz; jest to środek przechowywania wartości, który można łatwo zamienić na pieniądz, ale który sam pieniądzem nie jest, np. wkład w towarzystwie budowlanym.
Karty kredytowe to substytuty pieniądza — spełniają tylko niektóre jego funkcje. Mogą służyć do zapłaty za towary, jednak nie wszędzie i tylko do przyznanego przez bank limitu.
Agregaty pieniężne
Istnieją węższe i szersze definicje pieniądza stosowane do mierzenia ilości pieniądza w obiegu — tzw. agregaty pieniężne.

M0

(baza monetarna, zasób pieniądza wielkiej mocy)

=

gotówka w obiegu + rezerwy gotówkowe banków

M1

=

gotówka w obiegu + wkłady na żądanie

M2

=

gotówka w obiegu + wkłady na żądanie +

+ wkłady terminowe

Agregaty M1 i M2 mogą być liczone w dwojaki sposób:


  • tylko w walucie krajowej,




  • z uwzględnieniem także wkładów w walutach obcych.


Oprócz wymienionych, istnieją jeszcze szersze miary podaży pieniądza — takie jak np. agregat M3 czy M4.
Uwaga: baza monetarna jest niekiedy oznaczana symbolem H.

W Polsce podstawowym agregatem pieniężnym podawanym w statystyce NBP i GUS jest M3, definiowany jako suma następujących składników:


  1. pieniądz gotówkowy w obiegu (poza kasami banków);




  1. depozyty złotowe i walutowe gospodarstw domowych, przedsiębiorstw, niemonetarnych instytucji finansowych, instytucji niekomercyjnych, instytucji samorządowych oraz funduszy ubezpieczeń społecznych:

bieżące,

terminowe i zablokowane;




  1. pozostałe składniki, tj. dłużne papiery wartościowe z terminem pierwotnym do 2 lat wyemitowane przez banki, a zakupione przez podmioty niebankowe oraz zobowią-zania banków z tytułu operacji z przyrzeczeniem odkupu i jednostki uczestnictwa w funduszach rynku pieniężnego.


Podaż pieniądza M3 w mld zł

(stan na 31 XII)

Wyszczególnienie

2006

2007

Ogółem

495,3

561,7

Pieniądz gotówkowy w obiegu

68,8

77,2

Depozyty i inne zobowiązania

412,4

472,2

– bieżące

207,1

258,1

– terminowe i zablokowane

205,4

214,1

Pozostałe składniki

14,1

12,2


Struktura depozytów w mld zł

(stan na 31 XII 2007 r.)

Ogółem

472,2

Gospodarstwa domowe

263,1

– bieżące

137,3

– terminowe

125,8

Przedsiębiorstwa

143,7

– bieżące

79,4

– terminowe

64,3


BANKI



Bank centralny
Kontrolę nad całością obiegu pieniężnego w gospodarce sprawuje bank centralny.

Pięć podstawowych funkcji banku centralnego to:

  • emisja pieniądza gotówkowego,

  • kontrola obiegu pieniężnego,

  • refinansowanie i kontrola banków komercyjnych,

  • zarządzanie długiem państwowym i finansowanie deficytu budżetowego (funkcję tę pełni w Polsce Ministerstwo Finansów),

  • rozliczenia międzypaństwowe z zagranicą,

  • kontrola kursu walutowego (kurs walutowy złotówki kształtuje się obecnie swobodnie).





Banki komercyjne
Obok banku centralnego, który stanowi podstawę systemu finansowego każdego państwa, głównym ogniwem współczesnego systemu finansowego są banki komercyjne.

Główne ich funkcje obejmują:

  • pośredniczenie w rozliczeniach finansowych między jednostkami gospodarczymi,

  • gromadzenie wkładów oszczędnościowych i przecho-wywanie powierzonych rezerw pieniężnych,

  • udzielanie kredytów jednostkom gospodarczym i gospodarstwom domowym.


MNOŻNIK KREACJI PIENIĄDZA
Banki komercyjne nie tylko gromadzą oszczędności i zamieniają je na kredyty.
Pełnią one jeszcze jedną bardzo ważną funkcję: udzielając kredytów na sumy wielokrotnie przekraczające wartość trzymanych rezerw, banki komercyjne tworzą (kreują) dodatkowy pieniądz.
Intensywność tego efektu wyraża mnożnik kreacji pieniądza:



cp — stosunek gotówki w obiegu pozabankowym (C) do wkładów na żądanie (D)

cb — stopa rezerw gotówkowych banków – stosunek rezerw gotówkowych banków (R) do wkładów na żądanie (D)
Innymi słowy: cp = — cb = —
Interpretacja:

Mnożnik kreacji pieniądza informuje, o ile zmieni się podaż pieniądza w wyniku zmiany bazy monetarnej o jednostkę (np. o 1 zł). Mnożnik można stosować do dowolnego agregatu pieniężnego, podstawiając odpowiednią wartość D.
Można więc zapisać:



PODAŻ PIENIĄDZA



Od czego zależy podaż pieniądza?
Możemy zapisać:






gdzie wartości parametrów cb i cp są liczone w stosunku do odpowiednio zdefiniowanych depozytów.

Zgodnie z tym wzorem na podaż pieniądza ma wpływ:

  • stopa rezerw gotówkowych banków (cb),

  • ilość gotówki w obiegu oraz ilość gotówki w bankach (M0),

  • stosunek gotówki do wkładów bankowych w sektorze pozabankowym (cp).


Wynikałoby z tego, że podaż pieniądza nie zależy od stopy procentowej. Jednak stopa procentowa ma wpływ na wartość parametru cb. Wzrost stopy procentowej skłania banki do zmniejszenia rezerw, tzn. do redukcji cb, co zwiększa wartość mnożnika, a tym samym wielkość podaży pieniądza. Dotyczy to zwłaszcza szerszych agregatów pieniężnych, jak M2 i M3.




Kontrola podaży pieniądza przez bank centralny
1. Rezerwy obowiązkowe
Stopa rezerw obowiązkowych jest to minimalna relacja rezerw gotówkowych do wkładów, jaką muszą utrzymywać banki komercyjne na mocy decyzji banku centralnego.
Im wyższa stopa rezerw obowiązkowych, tym podaż pie-niądza jest mniejsza (ponieważ parametr cb jest większy).
2. Stopa dyskontowa
Stopa dyskontowa jest to stopa procentowa stosowana przez bank centralny przy udzielaniu pożyczek bankom komercyjnym.
Im wyższa stopa dyskontowa, tym podaż pieniądza jest mniejsza (ponieważ parametr cb jest większy).
3. Operacje otwartego rynku
Operacje otwartego rynku występują wtedy, kiedy bank centralny zmienia wielkość bazy monetarnej, kupując lub sprzedając papiery wartościowe na otwartym rynku.
Gdy bank centralny kupi na otwartym rynku papiery wartościowe, wówczas zwiększy się baza monetarna, a co za tym idzie — podaż pieniądza.
Gdy bank centralny sprzeda na otwartym rynku papiery wartościowe, wówczas zmniejszy się baza monetarna, a co za tym idzie — podaż pieniądza.
Wykres
Na wykresach przedstawiających rynek pieniądza krzywa podaży pieniądza jest wykreślana jako linia pionowa lub nachylona w górę.
Przy wąskiej definicji pieniądza (np. M0) podaż pieniądza jest niezależna od stopy procentowej (ilość pieniądza gotówkowego emitowanego przez bank centralny nie zależy od stopy procentowej).
Przy szerszych definicjach pieniądza, zwłaszcza w analizie obejmującej dłuższy okres czasu, krzywą podaży pieniądza wykreśla się zwykle jako linię rosnącą. Wyższa stopa procentowa zachęca bowiem banki komercyjne do zwiększania podaży kredytów, a jednocześnie skłania banki do zmniejszenia rezerw gotówkowych, co zwiększa mnożnik kreacji pieniądza.
Na naszych rysunkach krzywa podaży pieniądza będzie przedstawiana jako linia pionowa.



POPYT NA PIENIĄDZ
Koszty oraz korzyści trzymania pieniądza



Koszty pozyskania i trzymania pieniądza
Kosztem pozyskania pieniądza kredytowego są odsetki płacone za kredyt.
Kosztem alternatywnym trzymania pieniądza w postaci gotówkowej są odsetki utracone w wyniku rezygnacji z oprocentowanych depozytów bankowych bądź obligacji.
Miarą kosztu pieniądza jest zatem wysokość nominalnej stopy procentowej.
Krzywa MC symbolizująca koszt krańcowy pieniądza jest pozioma, ponieważ koszt pozyskania pożyczonej dodatkowej złotówki oraz koszt alternatywny każdej trzymanej złotówki jest taki sam.


Motywy trzymania pieniądza
Motyw transakcyjny oznacza, że ludzie trzymają pieniądze, ponieważ planują zakupy różnych dóbr, a momenty przypływu gotówki nie pokrywają się w czasie z momentami wydatków.
Motyw przezorności polega na tym, że ludzie utrzymują pewien zasób pieniądza na pokrycie nieprzewidzianych wydatków.
Motyw portfelowy wynika z niechęci do ryzyka. Ludzie wolą trzymać aktywa o niskiej, ale pewnej stopie zysku (np. pieniądze na rachunkach bankowych), niż inne aktywa o wysokiej, ale niepewnej stopie zysku.
Krzywa MB symbolizująca korzyść krańcową utrzymy-wania pieniądza jest malejąca, ponieważ korzyść krań-cowa zmniejsza się w miarę wzrostu zasobów pieniądza: najpilniejsze transakcje mogą zostać dokonane przez niewiele banknotów stuzłotowych trzymanych w kieszeni, korzyść z każdej kolejnej złotówki się zmniejsza.




Ile ludzie trzymają pieniędzy?
Ludzie będą trzymać pieniądze aż do momentu, w którym korzyść krańcowa z utrzymywania dodatkowej jednostki pieniądza zrówna się z jego kosztem krań-cowym (MB = MC).





Przecięcie krzywych MB oraz MC (punkt E) pozwala ustalić optymalną wielkość popytu na realne zasoby pieniądza (MD).














W punkcie E korzyść krańcowa trzymania pieniądza zrównuje się z kosztem krańcowym.
Zatem popyt na pieniądz wyniesie MD.



Wykres
Na wykresie przedstawiającym rynek pieniądza krzywa popytu na pieniądz jest malejąca, ponieważ popyt na pieniądz rośnie wraz ze spadkiem stopy procentowej.









RÓWNOWAGA NA RYNKU PIENIĄDZA
Rynek pieniądza znajduje się w równowadze wówczas, gdy popyt na realne zasoby pieniądza jest równy realnej podaży pieniądza (MD = MS).



E  punkt równowagi na rynku pieniądza

Rn*  stopa procentowa zapewniająca równowagę

M*  ilość pieniądza zapewniająca równowagę




Rola stopy procentowej
Formalnie biorąc, pieniądz nie jest towarem, a zatem nie ma ceny. Jednak stopa procentowa, określająca koszt pozyskania i koszt trzymania pieniądza, jest swego rodzaju „ceną”.
Stopa procentowa to koszt pozyskania pieniądza na podstawie kredytu.
Stopa procentowa to zarazem koszt alternatywny trzymania pieniądza w postaci gotówkowej (zamiast w postaci oprocentowanej lokaty lub obligacji).
A zatem stopa procentowa stanowi „cenę” pieniądza.
Oczywiście, istnieje różnica między wysokością stopy procentowej uzyskiwanej z lokaty bankowej i stopy procentowej płaconej za otrzymany kredyt.
Na wykresach ilustrujących rynek pieniężny popyt i podaż pieniądza przedstawiamy jako funkcje stopy procentowej.
Należy odróżnić nominalną i realną stopę procentową.
Realna stopa procentowa =

= nominalna stopa procentowa – stopa inflacji



MECHANIZM POWROTU DO RÓWNOWAGI




  1. Wysoka stopa procentowa



Przy wysokiej stopie procentowej (np. na poziomie Rn1) występuje nadwyżka podaży pieniądza (MS > MD). W związku z tym stopa procentowa spadnie. W rezultacie wzrośnie popyt na pieniądz.
Przy stopie procentowej Rn* wystąpi równowaga na rynku pieniądza i obligacji.



  1. Niska stopa procentowa



Przy niskiej stopie procentowej (np. na poziomie Rn2) występuje nadwyżka popytu na pieniądz (MD > MS). W związku z tym stopa procentowa wzrośnie. W rezultacie zmaleje popyt na pieniądz.
Przy stopie procentowej Rn* wystąpi równowaga na rynku pieniądza i obligacji.


ZMIANY STANU RÓWNOWAGI




RÓWNANIE ILOŚCIOWEJ TEORII PIENIĄDZA
Równanie ilościowej teorii pieniądza orzeka, że ilość pieniądza w obiegu musi być zgodna z wartością towarów dostępnych na rynku:

MV = PY

M – ilość pieniądza

Vszybkość obiegu

Y – ilość towarów

P – poziom cen
Szybkość obiegu pieniądza to liczba transakcji obsługiwanych przez jednostkę pieniężną w ciągu roku (ile razy pieniądz przechodzi z rąk do rąk).
Równanie zakłada w uproszczeniu, że cały zasób pieniądza jest używany wyłącznie do celów transakcyjnych (tzn. do zakupów towarów).
Przy danej ilości towarów i danej szybkości obiegu pieniądza wzrost podaży pieniądza prowadzi do wzrostu cen.
Ilościowa teoria pieniądza sugeruje, że poziom cen zależy wprost od podaży pieniądza:




RYNEK PIENIĄDZA W POLSCE
Podaż pieniądza
Dane o podaży pieniądza w Polsce zostały przedstawione wcześniej. Zauważmy, że dane te obejmują oprócz pieniądza krajowego także wkłady walutowe.
Mnożnik
Mnożnik kreacji pieniądza wg danych z 31 XII 2007 r. obliczymy w dwóch wariantach, odpowiadających agregatom M1 i M3:




gdzie: D1 = depozyty bieżące, D3 = depozyty bieżące plus depozyty terminowe i zablokowane oraz pozostałe składniki M3.
Obliczenia





Tak więc: k1 = 3,9130, k3 = 6,5540.


Co to znaczy?
Jeżeli NBP zwiększy emisję pieniądza gotówkowego o M0 = 1 mld zł, to podaż pieniądza wzrośnie o:
M1 = 3 913 mln zł

M3 = 6 554 mln zł


Stanie się tak dlatego, że znaczna część dodatkowej gotówki zostanie złożona na rachunkach bankowych, dzięki czemu banki komercyjne uzyskają większą płynność i udzielą klientom dodatkowych kredytów, kreując w ten sposób nowe depozyty.
Ponieważ podaż pieniądza M3 wg definicji stosowanej przez NBP jest tylko nieznacznie większa niż M2, nie będziemy podawać obliczeń dla odrębnego mnożnika dotyczącego podaży pieniądza M2. Jego wartość wyniosłaby k2 = 6,4105.
Sprawdzenie





Liczby te są zgodne z danymi o obiegu pieniężnym w Polsce zawartymi w tablicach podanych na wstępie.

Szybkość obiegu pieniądza
Rachunek prowadzimy na danych z 2007 r. Szybkość obiegu pieniądza liczymy w dwóch wariantach, odpowiadających podaży pieniądza M1 i M3. Wartość towarów dostępnych na rynku szacujemy odejmując od PKB eksport, a dodając import. Dane o PKB i wartości eksportu oraz importu dotyczą całego 2007 r., natomiast dane o podaży pieniądza dotyczą stanu z 31 XII 2007 r.


Współczynnik monetyzacji
Współczynnik monetyzacji gospodarki pokazuje relację między ilością pieniądza a wartością produkcji (PKB):

Stopy procentowe NBP

(według stanu z 10 I 2009)
Stopa referencyjna 5,00%

Stopa lombardowa 6,50%

Stopa depozytowa 3,50%

Redyskonto weksli 5,25%
Stopa rezerwy obowiązkowej
Obowiązująca stopa rezerw od wkładów złotowych i w walutach obcych płatnych na żądanie oraz terminowych wg stanu z 31 XII 2008 r. wynosiła 3,5%

Wzrost podaży pieniądza





2006

2007

Podaż pieniądza M3

495,3

561,7

Wskaźnik cen PKB

100

103,3


Wzrost nominalnej podaży pieniądza:

Wzrost realnej podaży pieniądza:


Wzrost realnej podaży pieniądza M3 +9,8%

Wzrost realnego PKB +6,3%

Wzrost cen +3,3%
Interpretacja
Wzrost podaży pieniądza w 2007 r. był znacznie większy aniżeli wzrost realnego PKB. Nadmierny przyrost podaży pieniądza był jedną z przyczyn wzrostu cen. Wskaźnik inflacji liczony z porównania wzrostu M3 i PKB pokrywa się z deflatorem podawanym przez GUS w rachunkach dochodu narodowego:


Należy jednak zaznaczyć, że w powyższym rachunku wzrost PKB i wzrost cen jest odnotowany wg danych rocznych, podczas gdy wzrost podaży pieniądza jest notowany wg danych na koniec roku.
Wesołych Świąt!








3/


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna