Definicje kapitału intelektualnego



Pobieranie 41.62 Kb.
Data02.05.2016
Rozmiar41.62 Kb.


Funkcjonowanie przedsiębiorstwa, noszące znamiona opłacalności i zyskowności, nieodłącznie związane jest z jego efektywnością, która - najogólniej rzecz ujmując - oznacza maksymalizację tworzonej wartości przy odpowiednim rozmieszczeniu i gospodarowaniu zasobami.

Efektywność działalności przedsiębiorstwa zależy od uruchomienia zarówno materialnego, widzialnego potencjału, jak i niematerialnego, ukrytego, tkwiącego w materiale intelektualnym, co także naturalnie znajduje swoje odzwierciedlenie w tworzeniu atutów dla przewagi konkurencyjnej. Nadanie priorytetowości aktywom niematerialnym w zarządzaniu przedsiębiorstwem nie wyklucza i nie ogranicza istnienia i wykorzystywania aktywów materialnych.

Propozycje dla racjonalnego gospodarowania kapitałem intelektualnym można dziś znaleźć w wielu opracowaniach zarówno naukowych, jak i popularnych. Przy napisaniu przedkładanej pracy, wykorzystałam sześć pozycji literatury przedmiotu. Szczególnie pomocne okazały się dwie książki: Zarządzanie wiedzą, Ashok Jashapara oraz Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie Kazimierza Perechudy.
DEFINICJE KAPITAŁU INTELEKTUALNEGO
Czym właściwie jest kapitał intelektualny? Niestety nie ma jednoznacznej definicji. Najprościej można by określić ten zwrot jako „ Różnica między wartością rynkową a wartością księgową spółki publicznej odpowiada wartości jej aktywów niematerialnych”.

Stewart zaproponował, aby kapitał intelektualny określić jako „wsad intelektualny- w postaci wiedzy, informacji, własności intelektualnej i doświadczenia- który można przetworzyć na materialne bogactwo”.1

Kapitał intelektualny został również zdefiniowany przez Gordona Petrash jako „wiedza posiadająca możliwość przekształcenia się w wartość”.2

Arian Ward twierdzi, iż kapitał intelektualny to suma funkcjonujących w przedsiębiorstwie „wysp wiedzy”. Przedsiębiorstwo ma za zadanie stworzenie między nimi powiązań i koordynacją wiedzy pracowników w sposób zapewniający odnoszenie korzyści zarówno w wymiarze jednostkowym (pracownicy), jak i całościowym (przedsiębiorstwo).

Larry Prusak, rzecznik prasowy, pojęcie kapitału intelektualnego utożsamia z materią intelektualną, która została zmaterializowana, uchwycona i wykorzystana dla stworzenia wysoko wartościowych aktywów.

Anna Brooking opisuje ten zwrot jako złożone pojęcie, zawierające w sobie takie komponenty, jak: aktywa rynkowe, aktywa związane z czynnikiem ludzkim, aktywa dotyczące infrastruktury i własność intelektualna.3

W książce Przedsiębiorczość i kapitał intelektualny czytamy, iż: „kapitał intelektualny, w przeciwieństwie do niewidocznych zasobów czerpiących informacje, jest oparty na wiedzy, chociaż obejmuje jeszcze inne wymiary tworzenia wartości przedsiębiorstwa. Kluczowa kompetencja, która nie jest zasobem, lecz odnosi się do potencjalnych możliwości działania powstałych w rezultacie organizacyjnego uczenia się, jest częścią kapitału intelektualnego wszystkich rodzajów kompetencji. Kapitał intelektualny jest sumą wiedzy posiadanej przez ludzi tworzących społeczność przedsiębiorstwa oraz praktycznym przekształceniem tej wiedzy w składniki jego wartości. Obejmuje on wszystkie niewymierne elementy kształtujące różnice pomiędzy całkowitą wartością przedsiębiorstwa a jego wartością finansową”.4

Organizacja ds. Ekonomicznej Współpracy i Rozwoju (OECD) definiuje kapitał intelektualny jako: „ekonomiczną wartość dwóch kategorii nienamacalnych aktywów przedsiębiorstwa: kapitału organizacyjnego (strukturalnego) i kapitału ludzkiego”.5

Najbardziej rozpowszechnioną definicją kapitału ludzkiego jest definicja, która jest wynikiem badań prowadzonych w pewnym przedsiębiorstwie. Definicja ta jednocześnie identyfikuje składniki kapitału intelektualnego, a mianowicie:

Kapitał intelektualny = kapitał ludzki + kapitał strukturalny6
Rysunek 1. Różne nazwy kapitału intelektualnego

Źródło: Kapitał intelektualny, L. Edvinsson, M.S. Malone, PWN, Warszawa 2001, s. 18


Pojęcie kapitału intelektualnego bywa często używane zamiennie z pojęciami:

  • Aktywa niematerialne – ich wartość traktowana jest jako wartość kapitału intelektualnego,

  • Zasoby niematerialne,

  • Aktywa intelektualne – oparte na wiedzy, które są własnością firmy i które w przyszłości będą źródłem korzyści dla firmy,

  • Własność intelektualna – pozostaje w stosunku do kapitału intelektualnego podrzędna. Oznacza prawa własności do patentów, znaków towarowych,

  • Aktywa wiedzy.7


SKŁADNIKI KAPITAŁU INTELEKTUALNEGO
Kapitał ludzki - jest nim wiedza, umiejętności i możliwości jednostek mające wartość ekonomiczną dla organizacji.8

Kapitał strukturalny - jest to ta wiedza, która została zdobyta, wszczepiona w strukturę firmy, w jej procesy i kulturę. W tej kategorii zawierają się wszelkie patenty, znaki handlowe, praktyki stosowane w firmie.9
W kontekście aktywności gospodarczej kapitał ludzki można przedstawić jako kombinację następujących czynników:

  • Cechy wnoszone przez pracownika: inteligencja, zaangażowanie, energia, pozytywne nastawienie do życia, rzetelność, uczciwość, wiarygodność,

  • Zdolność pracownika do uczenia się: chłonność umysłu, wyobraźnia, zdolność analitycznego myślenia, kreatywność,

  • Motywacja pracownika do dzielenia się informacją i wiedzą: umiejętność pracy w zespole, dążenie do realizacji celów.10

Kapitał ludzki w nieodłączny sposób zintegrowany jest z człowiekiem (pracownikiem), jego wiedzą, doświadczeniem, obecnością i możliwościami działania w przedsiębiorstwie. Kapitał ten jest własnością zatrudnionych, a więc nie może być zawłaszczony, może jedynie podlegać „wydzierżawieniu”.


Kapitał ludzki składa się z kompetencji i umiejętności pracowników. Kiedy przedsiębiorstwo przyjmuje do pracy zdolnych ludzi i stwarza im właściwe warunki do rozwoju, zwiększa ten kapitał.
Rysunek 2. Kapitał ludzki

Źródło: Zarządzanie kapitałem intelektualnym na przykładzie Grupy Skania, Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, pod red. B. Wawrzyniaka, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. L. Koźmińskiego, Warszawa 2003, s. 202


Kapitał ludzki jest zbiorową kompetencją firmy do wydobywania najlepszych rozwiązań z wiedzy jej pracowników. To ważna rzecz, ponieważ stanowi źródło innowacji i strategicznej odnowy i to bez względu na to, czy osiągamy rezultat dzięki „burzy mózgów”, wyrzucaniu starych dokumentów, wymyślaniu nowych rozwiązań rutynowych problemów, siedząc w biurze, czy ćwiczeniu osobistych umiejętności czy nowoczesnych metod sprzedaży.

Nowoczesne firmy, inwestują w kapitał ludzki i systemy pracy, gdyż rozumieją, że pracownicy są najważniejsi dla ich działania, a efektywne kierowanie nimi jest podstawą ich sukcesu.11



Z kapitałem ludzkim wiąże się ściśle pojęcia kapitału społecznego. Narodziło się ono w wyniku badań nad funkcjonowaniem miejskich wspólnot sąsiedzkich oraz relacjami międzyludzkimi odgrywającymi istotną rolę w procesie rozwoju małych dzieci. Zastosowanie pojęcia kapitału społecznego w kontekście organizacyjnym opiera się na założeniu, że potencjał firmy rozwija się najlepiej poprzez współpracę między członkami personelu. Kapitał społeczny należy rozpatrywać w trzech wymiarach;

  1. strukturalnym, na który składają Się powiązania pomiędzy jednostkami, decydujące o gęstości i hierarchii sieci społecznych,

  2. relacyjnym, który odzwierciedla historię interakcji między ludźmi, determinujących poziom wzajemnego zaufania, normy i oczekiwania charakteryzujące daną społeczność,

  3. poznawczym, który odnosi się do wspólnoty znaczeń i modeli myślowych, zgodnej interpretacji faktów i zbieżności poglądów.12

Kapitał strukturalny jest produktem ukierunkowanych działań ludzi-pracowników, składa się ze wszystkich efektów czynności intelektualnych, które formalnie zarejestrowane, stanowią własność przedsiębiorstwa. Może być także przedmiotem obrotu. Na kapitał strukturalny składa się:

  • kapitał strukturalny wewnętrzny - są to takie technologie, metody i procesy, które umożliwiają przedsiębiorstwu funkcjonowanie. Przykłady obejmują kulturę organizacyjną, historię firmy, metodologię oceny ryzyka, metody zarządzania, siłę sprzedaży, strukturę finansową, bazy danych zawierające informacje o rynku lub klientach, systemy komunikacyjne, systemy komputerowe, patenty, koncepcje, modele, tajemnice handlowe, prawa autorskie, prawa projektowe, znaki handlowe i usługowe, innowacyjność przedsiębiorstwa, zdolność do organizacyjnego uczenia się, procesy tworzenia strategii. Jest to struktura wewnętrzna tworzona przez pracowników, elementy, które tworzą sposób, w jaki działa przedsiębiorstwo.

  • kapitał strukturalny zewnętrzny – relacyjny – jest to potencjał przedsiębiorstwa związany z niematerialnymi aktywami rynkowymi. Przykładami są tu: marki handlowe, klienci i ich lojalność, relacje z klientami, różne kontrakty i umowy, np.: licencje, koncesje, strategie marketingowe, w tym: kształtowanie jakości produktu, strategie cenowe, kanały dystrybucyjne, wykorzystywane środki promocji, reputacja i wizerunek przedsiębiorstwa, formalne i nieformalne powiązania z dostawcami, z udziałowcami, z partnerami lub innymi zainteresowanymi w otoczeniu przedsiębiorstwa.


Rysunek 3. Model wartości rynkowej Skanii




Źródło: L. Edvinsson, M. S. Malone, Kapitał intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, s. 45.

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM INTELEKTUALNYM
Proces zarządzania kapitałem intelektualnym, począwszy od identyfikacji aż do rozwoju, odbywa się w ramach poszczególnych komponentów (elementów) kapitału intelektualnego przedsiębiorstwa, czyli kapitału ludzkiego i kapitału strukturalnego (wewnętrznego i zewnętrznego-relacyjnego). Zależności między komponentami określają siłę i skuteczność przekształcania aktywów niematerialnych, ukrytego potencjału w składniki wartości przedsiębiorstwa. Zarządzanie kapitałem intelektualnym w przedsiębiorstwie stanowi zatem złożony system zależności. A efektywność zarządzania zależy w dużej mierze od stopnia realizacji wymienionych działań w ramach procesu.13
Zarządzanie kapitałem intelektualnym to proces, na który składa się:

  • Identyfikacja elementów kapitału intelektualnego,

  • Pomiar kapitału intelektualnego,

  • Wykorzystanie i rozwój kapitału intelektualnego.

Przedstawione elementy tworzą swoistą triadę zarządzania kapitałem intelektualnym. Efektywność zarządzania zależy w dużej mierze od stopnia realizacji wymienionych działań. Proces zarządzania kapitałem intelektualnym, począwszy od identyfikacji do rozwoju, odbywa się w ramach poszczególnych jego składników, komponentów (elementów), czyli kapitału ludzkiego i kapitału strukturalnego.

Elementy składowe kapitału intelektualnego przybierają różne wymiary w zależności od przyjętego modelu, stąd ich identyfikacja również powinna być wielowymiarowa. Zależność między komponentami określają siłę i skuteczność przekształcenia aktywów niematerialnych, ukrytego potencjału w składniki wartości przedsiębiorstwa.

Aby efektywnie zarządzać kapitałem intelektualnym, należy zidentyfikować jego składniki. Świadomość funkcjonowania społecznego potencjału wraz z całym bogactwem intelektu jest pierwszym i rozciągającym się na wszystkie działania warunkiem pełnego jego wykorzystania.

Przedsiębiorstwo podążając za nowymi trendami powinno rozumieć, że pracownicy są najważniejsi dla jego działalności, a efektywne kierowanie nimi – podstawą jego sukcesu. Z pełną świadomością inwestuje ono wtedy w kapitał ludzki i wewnętrzne systemy, dzięki czemu osiąga większą sprawność techniczno-organizacyjną tych systemów, wyższą jakość życia w pracy i silniejszą motywację swoich pracowników.

Firma wykorzystuje pokłady swoich intelektualnych walorów w postaci cech charakteru, zdolności, umiejętności, zestawu kodów informacyjnych, doświadczenia, racjonalnej weryfikacji rzeczywistości, intuicji swoich pracowników, dostrzegając różnorodność ich intelektualnych sylwetek oraz zróżnicowanie ich potrzeb.

Proces zarządzania kapitałem intelektualnym obejmuje również pomiar jego składników. Kapitał intelektualny jest trudny do zmierzenia: dotyczy przede wszystkim jakości aktywów, mniej- ich ilości, a jego pomiar powinien koncentrować się na badaniu przyszłości przedsiębiorstwa. Pomiar jest najtrudniejszą częścią całego złożonego procesu zarządzania kapitałem intelektualnym. Zważywszy na fakt specyfiki mierzenia aktywów niematerialnych, próba jednoznacznej, precyzyjnej oceny ich zaangażowania, stopnia wykorzystania, wydaje się niemożliwa, stąd może bardziej prawdopodobne będzie ich szacowanie.

Dla pełnego obrazu pomiaru kapitału intelektualnego istnieje potrzeba jednoczesnego uchwycenia wszystkich jego wymiarów; kapitał ludzki praktycznie staję się bezużyteczny, jeśli nie jest wsparty kapitałem strukturalnym. Proces pomiaru może rozpoczynać się od doboru najbardziej reprezentatywnych wskaźników z pokaźnego spektrum, prezentowanego jako propozycja funkcjonujących modeli i ich selekcji. Kolejnym krokiem jest znalezienie zależności przyczynowo-skutkowych między analizowaną wielkością a interesującym nas zjawiskiem. Następnie należy skonsolidować i zagregować wybrane wskaźniki, pamiętając przy tym o wyważeniu między ilością wskaźników, ich użytecznością informacyjną, a uchwyceniem tendencji i precyzją. System pomiaru musi być spójny, dlatego nie należy zapominać o wielowymiarowości kapitału intelektualnego, biorąc pod uwagę wszystkie jego składniki. Analiza wyników pomiaru i tworzenie zestawu wyników kapitału intelektualnego w postaci karty to ostatni etap systemu pomiaru.

Dla pełniejszego obrazu zarządzania kapitałem intelektualnym, oprócz identyfikacji jego składników oraz pomiaru, należy podjąć próbę odnalezienia odpowiednich możliwości jego wykorzystania i rozwoju oraz relacji między poszczególnymi elementami i działaniami.

Efektywne wykorzystanie oraz rozwój kapitału intelektualnego mogą być nie tylko istotnym i czynnikami w kształtowaniu pożądanej konkurencyjności małego przedsiębiorstwa, ale i jego rewolucji w kierunku organizacji uczącej się. Przedsiębiorstwo, traktując kapitał intelektualny jako jeden z podstawowych zasobów, ma szansę stać się organizacją dynamiczną, permanentnie podwyższającą swoją elastyczność adaptacyjną i transformującą się do zmian w otoczeniu.14


ZAKOŃCZENIE
Efektywność intelektualna jest złożonym procesem, który może przyjmować różne kierunki rozwoju. Ocena realizacji zarządzania intelektualnymi zasobami przedsiębiorstwa byłaby niemożliwa bez określenia kondycji przedsiębiorstwa w tym zakresie. Propozycja sposobów obserwowania wybranego odcinka rzeczywistości nie gwarantuje jeszcze jego pełnej użyteczności. Niezbędna jest tu stała współpraca badaczy, twórców podstaw teoretycznych, wyznaczających nowe trendy, z praktykami, którzy są w stanie zaopiniować jakość aplikacyjną modeli.

Za pozytywy można uznać, iż właściciele, kadra zarządzająca oraz wszyscy inni decydenci dzisiejszych przedsiębiorstw z wolna odchodzą od myślenia ograniczonego do koncentracji na krótkookresowych efektach w stronę doceniania intelektualnego potencjału swoich przedsiębiorstw, w który są w stanie zainwestować długookresowo.

Powodzenie realizacji oceny efektywności intelektualnej w przedsiębiorstwie, jakość jej wymiarów oraz dynamika będą uzależnione od szeregu czynników wewnętrznych i zewnętrznych o charakterze społecznym, organizacyjnym, systemowym itd. Identyfikacja owych czynników z pewnością również ułatwi rzetelną jej ocenę. Podsumowując, można przyjąć, iż zdolność przedsiębiorstwa do ciągłego zdobywania, poszerzania i tworzenia intelektualnych kompetencji oraz ich ocena jest efektem długoletnich przekształceń w sferze organizacyjnej, ale i w sferze świadomości i zachowań kadry zarządzającej i pracowników.
BIBLIOGRAFIA


  1. Bratnicki M., Strużyna J., Przedsiębiorczość i kapitał intelektualny, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2001

  2. Dudycz T., Finansowe narzędzia zarządzania wartością przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. O. Langego we Wrocławiu, Wrocław 2001

  3. Edvinsson L., Malone M. S., Kapitał intelektualny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001

  4. Fitz-enz J., Rentowność inwestycji w kapitał ludzki, Oficyna Ekonomiczna, Dom Wydawniczy ABC, Kraków 2001

  5. Grudnicki J., Rola kapitału ludzkiego w rozwoju gospodarki globalnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2003

  6. Jarugowa A., Fijałkowska J., Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym. Koncepcja i praktyka, ODDK, Gdańsk 2002

  7. Jashapara A., Zarządzanie wiedzą, PWE, Warszawa 2006

  8. Perechuda K., Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 2005

  9. Sokołowska A., Zarządzanie kapitałem intelektualnym w małym przedsiębiorstwie, FPAKE-PTE, Warszawa 2005


CZASOPISMA
1. Osbert-Pociecha G., Karaś M., Wykorzystanie koncepcji zarządzania zintegrowaną wiedzą pracowników w reengineeringu przedsiębiorstwa, „Przegląd organizacji” 1999, nr 3.
SPIS RYSUNKÓW
Rysunek 1. Różne nazwy kapitału intelektualnego4

Rysunek 2. Kapitał ludzki6

Rysunek 3. Model wartości rynkowej Skanii7


1 A. Jashapara, Zarządzanie wiedzą, PWE, Warszawa 2006, s. 337

2 A. Jarugowa, J. Fijałkowska, Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym. Koncepcja i praktyka, ODDK, Gdańsk 2002, s. 59

3 K. Perechuda, Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 2005, s. 133

4red. M. Bratnicki, J. Strużyna, Przedsiębiorczość i kapitał intelektualny, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2001, s. 69

5 T. Dudycz, Finansowe narzędzia zarządzania wartością przedsiębiorstwa, , Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. O. Langego we Wrocławiu, Wrocław 2001, s. 82

6 G. Osbert-Pociecha, M. Karaś, Wykorzystanie koncepcji zarządzania zintegrowaną wiedzą pracowników w reengineeringu przedsiębiorstwa, „Przegląd organizacji” 1999, nr 3, s. 20.

7 K. Perechuda, Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 2005, s. 134

8 J. Grudnicki, Rola kapitału ludzkiego w rozwoju gospodarki globalnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2003, s. 104

9 A. Jarugowa, J. Fijałkowska, Rachunkowość i zarządzanie kapitałem intelektualnym. Koncepcja i praktyka, ODDK, Gdańsk 2002, s. 62

10 J. Fitz-enz, Rentowność inwestycji w kapitał ludzki, Oficyna Ekonomiczna, Dom Wydawniczy ABC, Kraków 2001, s. 8

11 K. Perechuda, Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 2005, s. 136-137

12 A. Jashapara, Zarządzanie wiedzą, PWE, Warszawa 2006, s. 347-348


13 A. Sokołowska, Zarządzanie kapitałem intelektualnym w małym przedsiębiorstwie, FPAKE-PTE, Warszawa 2005, s. 75

14 K. Perechuda, Zarządzanie wiedzą w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 2005, s. 138-140

Szukasz gotowej pracy ?

To pewna droga do poważnych kłopotów.

Plagiat jest przestępstwem !

Nie ryzykuj ! Nie warto !



Powierz swoje sprawy profesjonalistom.







©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna