Demografia Przedmiot prowadzony przez prof dr hab. Irenę E. Kotowską w semestrze 2006/2007z wykład Wprowadzenie do problematyki badań demograficznych. Przedmiot demografii. Źródła informacji o zjawiskach ludnościowych I ich pomiar



Pobieranie 117.7 Kb.
Strona1/3
Data06.05.2016
Rozmiar117.7 Kb.
  1   2   3
Adam Narkiewicz (http://narkiewicz.info/)
Demografia

Przedmiot prowadzony przez prof. dr hab. Irenę E. Kotowską w semestrze 2006/2007Z


Wykład 1. Wprowadzenie do problematyki badań demograficznych. Przedmiot demografii. Źródła informacji o zjawiskach ludnościowych i ich pomiar. Zasady budowy podstawowych współczynników demograficznych. Siatka Lexisa. Metody analizy demograficznej.
Etymologia: demografia = demos (lud) + grapheia (opis) – z greckiego.

Definicja. Demografia to nauka o prawidłowościach rozwoju ludności w konkretnych warunkach gospodarczych i społecznych badanego regionu. Zajmuje się ona opisem procesu zmian stanu i struktury ludności, uwarunkowania tych zmian i ich skutków.


Podstawowe jednostki badanych zbiorowości w demografii to pojedynczy człowiek, rodzina lub gospodarstwo domowe.

Cechy demograficzne i społeczno-ekonomiczne podlegające badaniu to: wiek, płeć, stan cywilny, wykształcenie, zamieszkanie, stan zawodowy, opis rodziny itp.

Źródła informacji:


  1. Badania pełne (np. powszechne spisy ludności);

  2. Badania niepełne (np. ankiety w obrębie określonej populacji);

  3. Rejestracja bieżąca (np. ewidencja bieżącego stanu ludności – listy meldunkowe, ewidencja zgonów i urodzeń, ewidencja ruchu naturalnego ludności, dane urzędów stanu cywilnego o urodzeniach, zgonach i małżeństwach).

Składowe dynamiki ludności to: rodność, umieralność, migracja.

Kohorta urodzeniowa (generacja) to ogół ludzi, którzy urodzili się w tym samym czasie.

Wiek produkcyjny dla mężczyzn to 18-64; dla kobiet to 18-59.


Prognoza jest to projekcja, której założenia zostały uznane za najbardziej prawdopodobne. Różne warianty założeń to scenariusze.
Piramidy wieku:

  1. Struktura wieku progresywna (trójkąt);

  2. Struktura wieku zastojowa (półowal);

  3. Struktura wieku regresywna (drzewko).

Równowaga w poziomie ludności jest zapewniona, gdy na kobietę przypada 2,1 dziecka. W chwili obecnej w Europie wskaźnik ten wynosi ok. 1,5 dziecka na kobietę.


Na odtwarzanie populacji składają się:

  1. Ruch naturalny (urodzenia, zgony, tworzenie i rozwiązywanie rodzin – małżeństwa, rozwody, separacja, kohabitacja);

  2. Ruch migracyjny (migracje wewnętrzne, zewnętrzne – imigracja, emigracja i repatriacja).

Zjawiska i procesy demograficzne: rodność i płodność, małżeńskość, umieralność, migracje, tworzenie i rozpad rodzin oraz gospodarstw domowych.

Zmienne zasobów – np. liczba ludności, kobiet, nowożeńców, gospodarstw domowych. Ich pomiaru dokonuje się w określonym momencie czasu.

Zmienne strumieni – zdarzenia zachodzące w zbiorowościach (np. urodzenia, zgony), pomiar w ustalonym przedziale czasu.


Stan ludności w momencie t = stan ludności w momencie t-1 + urodzenia w okresie (t-1,t) – zgony w okresie (t-1,t) + imigracja w tym okresie – emigracja w tym okresie.
Metody analizy demograficznej:

  1. Analiza poprzeczna (przekrojowa) – dotyczy zdarzeń, które wystąpiły w danej populacji w pewnym przedziale czasu;

  2. Analiza wzdłużna (kohortowa) – dotyczy zdarzeń, które wystąpiły w jednej generacji (kohorcie) w ciągu czasu istnienia tej generacji (możliwość analizy natężenia i kalendarza, czyli rozkładu zdarzeń w czasie).

Definicja. Kohorta jest to zbiorowość osób, które doświadczyły określonego zdarzenia w tym samym czasie.

Definicja. Kohorta hipotetyczna jest to populacja poddana obserwacji w ustalonym okresie składająca się z wielu kohort.
Prezentacja wyników pomiarów zjawisk i procesów demograficznych odbywa się za pomocą wielkości absolutnych i względnych oraz współczynników demograficznych. Współczynniki demograficzne dzielą się na ogólne i cząstkowe. Rodzaje zmiennych:


  1. Iloraz zmiennych zasobów (np. liczba kobiet do liczby mężczyzn w populacji – współczynnik femonizacji);

  2. Iloraz zmiennych strumieni (np. iloraz rozwodów i małżeństw);

  3. Iloraz zmiennych strumieni i zmiennych zasobu (np. zgony/ludność – natężenie zjawiska).

Współczynniki demograficzne dzielą się na:

  1. Współczynniki pierwszej kategorii – iloraz liczby zdarzeń do liczby ludności, która mogła wcześniej doświadczyć tych zdarzeń ale ich nie doświadczyła. Np. Współczynnik pierwszych małżeństw – liczba małżeństw odniesiona do liczby osób stanu wolnego; współczynnik pierwszych urodzeń małżeńskich – liczba urodzeń pierwszej kolejności odniesiona do liczby bezdzietnych mężatek.

  2. Współczynniki drugiej kategorii – iloraz liczby zdarzeń do liczby ludności obejmującej zarówno osoby, które doświadczyły tych zdarzeń jak i te, które ich nie doznały. Np. współczynnik płodności – liczba urodzeń odniesiona do liczby kobiet w wieku rozrodczym (zarówno tych, które w badanym okresie urodziły dziecko jak i tych, które nie urodziły).

Siatka Lexisa – rodzaje zbiorowości:



  1. Zbiorowość żyjących I rodzaju – są to osoby, które dożyły wieku x ukończonych lat w roku kalendarzowym (t,t+1).

  2. Zbiorowość żyjących II rodzaju stanowią osoby, będące w wieku x ukończonych lat w momencie t.

Siatka Lexisa – typy obserwacji:

  1. Obserwacja (zbiorowość zdarzeń) I rodzaju – romb z poziomym bokiem. Np. osoby urodzone w tym samym roku, zmarłe w wieku x ukończonych lat.

  2. Obserwacja (zbiorowość zdarzeń) II rodzaju – romb z pionowym bokiem. Np. osoby zmarłe w pewnym roku, urodzone w pewnym określonym roku wcześniejszym.

  3. Obserwacja (zbiorowość zdarzeń) III rodzaju – kwadrat. Np. zmarli w pewnym określonym odcinku czasu, którzy ukończyli x lat.


Wykład 2. Syntetyczne miary reprodukcji ludności. Rodność i umieralność – podstawowe mierniki.
Definicje:

  1. Przyrost naturalny – różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów w danym okresie;

  2. Przyrost rzeczywisty – różnica między przyrostem naturalnym i saldem migracji zagranicznych;

  3. Współczynnik przyrostu naturalnego: ;

  4. Współczynnik przyrostu rzeczywistego: ;

  5. Współczynnik dynamiki demograficznej: ;

  6. Współczynnik feminizacji: ;

  7. Współczynnik dzietności ogólnej (dzietności teoretycznej lub płodności całkowitej): ;

  8. Współczynnik reprodukcji brutto: ;

  9. Współczynnik reprodukcji netto:;

Gdzie: Ut – liczba urodzeń w roku t; Zt – liczba zgonów w roku t; Lt – liczba ludności w roku t; St – saldo migracji w roku t; K – liczba kobiet; M – liczba mężczyzn; Udz – liczba urodzonych dziewcząt; L(x) – liczba kobiet dożywających wieku x.
Definicje:

  1. Rodność – termin ten dotyczy natężenia urodzeń w określonej zbiorowości i określonym czasie.

  2. Płodność oznacza natężenie urodzeń żywych rozpatrywanych w zbiorowości kobiet w wieku rozrodczym, zależnym od cech biologicznych organizmu ludzkiego.

  3. Urodzenie żywe – jest co całkowite wydalenie lub wydobycie z ustroju matki noworodka, niezależnie od czasu trwania ciąży, który wykazuje jakiekolwiek oznaki życia. Do statystyki dokumentacja obejmuje wszystkie urodzenia o wadze co najmniej 500 g lub gdy ciąża trwała co najmniej 22 tygodnie lub gdy dziecko mierzyło co najmniej 25 cm.

  4. Urodzenia martwe – jest to zgon następujący przed całkowitym wydaleniem lub wydobyciem dziecka z ustroju matki, niezależnie od czasu trwania ciąży.

Czynniki bezpośrednio determinujące liczbę urodzeń, zmienne wymierne:



  1. Liczba i struktura wieku ludności;

  2. Liczba i struktura wieku kobiet;

  3. Zachowania prokreacyjne;

  4. Liczba zawieranych małżeństw i struktura nowożeńców według wieku;

  5. Liczba oraz struktura według wieku migrantek ze wsi do miasta;

  6. Wzorzec umieralności, zwłaszcza niemowlęcej i dziecięcej.

Czynniki bezpośrednio determinujące liczbę urodzeń, zmienne niewymierne:

  1. Polityka zatrudnienia, zwłaszcza stopień aktywizacji zawodowej kobiet;

  2. Poziom wykształcenia społecznego;

  3. Perspektywy wychowania i wykształcenia potomstwa w powiązaniu z warunkami życia ludności;

  4. System płac, dodatków rodzinnych i innych bodźców ekonomicznych;

  5. Warunki mieszkaniowe;

  6. Dostępność środków antykoncepcyjnych;

  7. Działanie przepisów prawnych dopuszczających przerywanie ciąży;

  8. Wierzenia religijne.

Ogólnym miernikiem rodności jest surowy współczynnik urodzeń (crude birth rate): oraz ogólny współczynnik płodności (general fertility rate): .


Wykład 3. Standaryzacja współczynników demograficznych. Tablice trwania życia – zasady budowy tablic, analiza podstawowych parametrów tablic.
Rozważmy tabelkę dotyczącą dynamiki zgonów ludności Polski według wieku. W wierszach są poszczególne kategorie wiekowe (zmienna j). W kolumnach są liczby zgonów w tysiącach w obrębie poszczególnych grup wiekowych w okresie początkowym (yj0) i końcowym (yj1) oraz liczby ludności w obrębie poszczególnych grup wiekowych w okresie początkowym (zj0) i końcowym (zj1). Cząstkowe współczynniki zgonów wylicza się na podstawie formuły: xj0 = yj0 / zj0. Analogicznie dla okresu końcowego.
Indeks agregatowy wielkości stosunkowych, tzw. indeks wszechstronny ma postać: .
Agregatowy indeks wpływu zmian w strukturze zgonów (czynnik y) według formuły Laspeyresa: .

Agregatowy indeks o stałej strukturze zgonów (czynnik y) według formuły Laspeyresa: .

Agregatowy indeks wpływu zmian w strukturze ludności (czynnik z) według formuły Laspeyresa: .

Agregatowy indeks o stałej strukturze ludności (czynnik z) według formuły Laspeyresa: .

Agregatowy indeks wpływu zmian w strukturze zgonów (czynnik y) według formuły Paaschego: .

Agregatowy indeks o stałej strukturze zgonów (czynnik y) według formuły Paaschego: .

Agregatowy indeks wpływu zmian w strukturze ludności (czynnik z) według formuły Paaschego: .

Agregatowy indeks o stałej strukturze ludności (czynnik z) według formuły Paaschego: .


Definicje:

  1. Tablice trwania życia (wymieralności) są konstrukcją teoretyczną umożliwiającą prowadzenie szczegółowej analizy procesu wymierania badanej populacji. (tablice wymierania generacji, tablice przekrojowe).

  2. Ludność zastojowa (stacjonarna) to koncepcja teoretyczna, populacja o niezmiennej liczbie urodzeń oraz niezmiennym porządku wymierania (zależnych od określonego poziomu umieralności w danym wieku), przy jednoczesnym braku migracji, czyli ogólna liczba jednostek nie ulega zmianie (przyrost naturalny równa się zero).

  3. Ludność ustabilizowana to zbiorowość ludzi, w której niezmienne natężenie urodzeń oraz niezmienny porządek wymierania (o określonym poziomie w poszczególnych grupach wieku), przy jednoczesnym braku migracji, powodują, że współczynnik przyrostu naturalnego jest wielkością stałą, a liczba ludności stale rośnie, ewentualnie stale maleje.

Elementy tablicy trwania życia:



  1. x – wiek;

  2. qx – prawdopodobieństwo zgonu w ciągu roku osoby w wieku x ukończonych lat;

  3. lx – liczba osób dożywających wieku x ukończonych lat;

  4. dx – liczba osób zmarłych w ciągu roku w wieku x ukończonych lat;

  5. Lx – średnia liczba osób dożywających wieku x ukończonych lat (ludność stacjonarna);

  6. Tx – łączna liczba lat, jaką mają do przeżycia do końca trwania danej generacji wszystkie osoby w wieku x ukończonych lat;

  7. ex – przeciętne (oczekiwane) dalsze trwanie życia osoby w wieku x ukończonych lat;

Oznaczmy przez X czas trwania życia. Dystrybuanta F(x) = P(X ≤ x) określa prawdopodobieństwo, że śmierć nastąpiła w przedziale [0,x].

Funkcję przeżycia (funkcję trwania życia, survival function) określa prawdopodobieństwo dożycia wieku x: S(x) = P(X>x) = 1 – F(x).

Własności funkcji przeżycia:



  1. Malejąca;

  2. S(0) = 1;

  3. Ciągła (założenie o braku wojen, rewolucji, zamachów terrorystycznych);

  4. S(x) zbiega do 0 gdy x zbiega do nieskończoności.

Prawdopodobieństwo, zgonu osoby między wiekiem x a wiekiem y można wyznaczyć bezpośrednio: P(x < X < y) = F(y) – F(x) = S(x) – S(y).

Prawdopodobieństwo zgonu osoby między wiekiem x a wiekiem y, pod warunkiem, że dożyje ona wieku x: P(x < X < y | X > x) = (F(y) – F(x))/(1 – F(x)) = (S(x) – S(y))/S(x).


Niech npx oznacza prawdopodobieństwo, że osoba przeżyje co najmniej x+n lat pod warunkiem, że osiągnie wiek x oraz nqx oznacza prawdopodobieństwo, że osoba ta umrze przed osiągnięciem wieku x+n pod warunkiem, że osiągnęła wiek x. Wówczas npx + nqx = 1.

npx = S(x+n)/S(x) oraz nqx = 1 – S(x+n)/S(x).

Zmienna losowa T(x) to dalsze trwanie życia osoby, która dożyła wieku x (future life time of a person at age x). T(x) = X – x. Zatem P(T(X) ≤ n) = P(X – x ≤ n) = P(X ≤ x+n) = npx. Zachodzi T(0) = X oraz xp0 = S(x).

Niech L(x) będzie zmienną losową oznaczającą liczbę dożywających wieku x (z generacji początkowej l0). Zmienna L(x) ma rozkład dwumianowy z n= l0 i p=S(x), zatem E{L(x)} = l0S(x) = lx.

Niech D(x) oznacza losową liczbę zmarłych w ciągu roku w wieku x ukończonych lat. Zmienna D(x) ma rozkład dwumianowy z n= l0 i p=S(x)-S(x+1), zatem E{D(x)} = l0(S(x)-S(x+1) = lx- lx+1 = dx.

Niech K(x) oznacza całkowitą liczbę lat do przeżycia przez osobę w wieku x ukończonych lat: P(K(x) = k) = P(x ≤ T(x) < k+1) = F(k+1)-F(k) = kpxqx+k.

Lx = lx –axdx – średnia liczba dożywających, gdzie a wyraża udział zgonów „starszych” w ogólnej liczbie zgonów. Zakładając, że rozkład zgonów jest równomierny, można przyjąć iż a = ½, w związku z czym Lx = (lx + lx+1)/2.



- fundusz czasu, jaki mają do przeżycia osoby w wieku x lat. Wartośc oczekiwana zmiennej losowej T(x), czyli ex = E{T(x)} zwana jest przeciętnym dalszym trwanie życia. Jest wyznaczana jako . Stopień rozproszenia rzeczywistych realizacji zmiennej T(x) wokół ex opisuje wariancja zmiennej Var(T(x)).
Wykład 4. Analiza umieralności. Teorie umieralności.
Definicje:

  1. Zgon – nieodwracalne ustanie czynności narządów niezbędnych do życia, wskutek czego następuje ustanie czynności całego ustroju.

  2. Umieralność niemowląt i noworodków (infant mortality):

    1. Urodzenia żywe – całkowite wydalenie lub wydobycie z ustroju matki noworodka, niezależnie od okresu trwania ciąży, który oddycha lub wykazuje jakiekolwiek inne oznaki życia.

    2. Urodzenia martwe – zgon następujący przed całkowitym wydaleniem lub wydobyciem płodu z ustroju matki, niezależnie od okresu trwania ciąży. O zgonie świadczy to, że płód nie oddycha ani nie wykazuje innego znaku życia.

    3. Dokumentacja urodzeń obejmuje płody i noworodki, które ważyły co najmniej 500 gramów lub urodzone po 22 tygodniach ciąży.

  3. Zgon niemowlęcia – zgon dziecka w wieku poniżej 1 roku.

  4. Zgon noworodka – zgon dziecka w wieku poniżej 4 tygodni. 0 dni – wiek żywo urodzonego dziecka, które nie przeżyło 24 godzin.

  5. Kategorie z lat 1964-1994:

    1. noworodka niezdolnego do życia z oznakami życia obecnie uznaje się jednocześnie za urodzenie żywe i za zgon niemowlęcia;

    2. noworodka niezdolnego do życia bez oznak życia uznaje się za urodzenie martwe.

  6. Umieralność – oznacza strumień zgonów w danej populacji w jednostce czasu.

  7. Śmiertelność – strumień zgonów w określonej populacji osób chorych, w jednostce czasu, rozpatrywany według chorób lub ich grupy.

Ogólny współczynnik zgonów CDR (crude death rate): .

Cząstkowy współczynnik zgonów DR (age-specific death rates): , gdzie uwzględnia się tylko ludność w wieku x w badanym okresie t.

Współczynnik zgonów niemowląt DR0 (infant mortality rate): . Ut to liczba urodzeń żywych w okresie t, Z0,t to liczba zgonów niemowląt w okresie t.

Ten sposób liczenia stosowany jest od 1994.
Tablice trwania życia (powtórka) – to konstrukcja teoretyczna umożliwiająca prowadzenie szczegółowej analizy procesu wymierania badanej populacji (tablice wymierania generacji dotyczą życia jednej generacji, tablice przekrojowe dotyczą jednostki czasu).

Ludność zastojowa (stacjonarna) - populacja o niezmiennej liczbie urodzeń oraz niezmiennym porządku wymierania (zależnych od określonego poziomu umieralności w danym wieku), przy jednoczesnym braku migracji, czyli ogólna liczba jednostek nie ulega zmianie (przyrost naturalny równa się zero).


Teoria przejścia epidemiologicznego:

  1. I faza – era plag, do połowy XVII wieku. Cykliczne występowanie ostrych epidemii, natężenie zgonów podlegających silnym wahaniom cyklicznym z powodu epidemii i głodu. e0 = 20-30 lat.

  2. II faza – era chorób zakaźnych i pasożytniczych. Do pierwszej połowy XIX wieku. Dominowały choroby zakaźne, pasożytnicze i infekcje, stopniowe wugasanie pandemii chorób zakaźnych, systematyczny spadek wahań cyklicznych. e0 = 30-50 lat.

  3. III faza – era chorób zwyrodnieniowych. Do połowy XX wieku. Choroby ukłau krążenia, nowotworowe. e0 > 50 lat. Kontynuacja spadku natężenia zgonów.

  4. IV faza – choroby związane z wiekiem podeszły. Druga polowa XX wieku.

  5. Era wyłaniających się chorób zakaźnych.


Wykład 5. Analiza procesu zawierania małżeństw. Teorie zachowań matrymonialnych. Analiza płodności. Teorie płodności.
Definicje:

  1. Małżeństwo – związek zawarty w formie przewidzianej prawem (Kodeks rodzinny i opiekuńczy) w urzędach stanu cywilnego (małżeństwa cywilne) oraz zawarty w obecności duchownego (małżeństwa wyznaniowe). Dolna granica wieku prawnej zdolności do małżeństwa to 18 lat, za zgodą sądu osoby młodsze mogą zawierać małżeństwo.

  2. Związki partnerskie – konsensualne, kohabitacja.

  3. Separacja – rozpad związku małżeńskiego zgodny z ustawą z 21.05.1999.

  4. Rozwód – rozpad związku małżeńskiego zgodny z odpowiednimi regulacjami prawnymi ujętymi w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

  5. Grupy osób powiązane poprzez małżeństwo (formalne lub nieformalne), więzy krwi lub adopcję tworzą rodzinę.

  6. Gospodarstwa domowe – zgodnie z zaleceniami ONZ – to grupy osób spokrewnionych lub nie, mieszkających razem i wspólnie utrzymujących się.

  7. Rodzina biologiczna – para heteroseksualna bez dzieci i z dziećmi (rodzina pełnia) oraz samotni rodzice (rodzina niepełna).

  8. Rodzina nuklearna.

Typy rodzin:



  1. Małżeństwo (partnerzy) bez dzieci.

  2. Małżeństwo (partnerzy) z dziećmi.

  3. Samotna matka z dzieckiem lub samotny ojciec z dzieckiem.

Wśród rodzin z dziećmi może występować rodzina zrekonstruowana: jest ona tworzona przez parę, z jednym lub większą liczbą dzieci, z których co najmniej jedno nie jest wspólnym dzieckiem tej pary, tzn. jest naturalnym lub adoptowanym dzieckiem jednego z nich.


Rodzina rozszerzona – jeśli wśród członków gospodarstwa domowego oprócz rodziny biologicznej jest osoba spokrewniona w linii prostej lub bocznej z jednym z członków rodziny biologicznej (np. rodzice z dziećmi i ojciec żony).
Małżeńskość:

  • to kompleksowy proces formowania i rozwiązywania związków;

  • prowadzi do zmian w strukturze populacji według stanu cywilnego;

  • nie wszystkie osoby wstępują w związki małżeńskie, a więc intensywność formowania rodziny jest nieznana;

  • rozpad małżeństwa następuje w wyniku rozwodu, separacji lub z powodu zgonu współmałżonka;

  • pewna część osób rozwiedzionych lub owdowiałych ponownie zawiera powtórne związki małżeńskie: małżeństwa pierwsze i powtórne;

  • małżeństwo jest związkiem osób, z których każda wchodzi w skład innej populacji o właściwych sobie prawidłowościach zawierania małżeństw, wobec tego analiza jesy prowadzona oddzielnie w odniesieniu do kobiet i mężczyzn;

  • ponieważ zawieranie małżeństw pozostaje w bezpośrednim związku z rozrodczością, to zjawisko jest badane najczęściej w populacji kobiet.

Podstawowe charakterystyki procesu zawierania i rozpadu małżeństw:



  1. Wiek nowożeńców i osób rozwiedzionych.

  2. Wiek zawierania pierwszych małżeństw.

  3. Miejsce zamieszkania osób zawierających małżeństwo oraz rozwodzących się.

  4. Stan cywilny osób zawierających małżeństwo.

  5. Wykształcenie osób zawierających małżeństwo oraz rozwodzących się.

  6. Źródło utrzymania osób zawierających małżeństwo oraz rozwodzących się.

  7. Status na rynku pracy osób zawierających małżeństwo oraz rozwodzących się.

  8. Rozwodzący się według czasu trwania związku.

  9. Rozwodzący się według liczby i wieku dzieci.

  10. Rozwodzący się według przyczyn.

Przekrojowe miary procesu zawierania i rozpadu małżeństw:

Ogólny współczynnik zawierania małżeństw (crude marriage rate): ; lub (15+).

Współczynniki cząstkowe zawierania małżeństw: .

Współczynnik małżeńskości (total marriage rate): .

Ogólny współczynnik rozwodów – crude divorce rate: ; ; ; .

Cząstkowe współczynnik rozwodów (age-specific divorce rates): .
Wzorzec zawierania małżeństw – jest to rozkład cząstkowy współczynników według wieku, płci i innych cech demograficznych w określonym miejscu i czasie.
Definicje:


  1. Rozrodczość – oznacza w demografii strumień urodzeń w określonej populacji (np. ludności danego państwa) w jednostce czasu (np. w ciągu 12 miesięcy); również strumień urodzeń w kohorcie.

  2. Rodność – natężenie urodzeń w odniesieniu do całej zbiorowości, w której w danym czasie realizowały się te zdarzenia.

  3. Płodność – natężenie urodzeń żywych rozpatrywanych w zbiorowości kobiet (lub mężczyzn) wystawionej na ryzyko rodzicielstwa (będącej w wieku fizjologicznej zdolności do prokreacji).

  4. Wiek rozrodczy – zależnie od cech biologicznych organizmu ludzkiego. W strefie umiarkowanej wiek ten jest definiowany dla kobiet jako przedział 15-49 lat.

  5. Dzietność – średnia liczba dzieci przypadająca na kobietę w wieku rozrodczym.

  6. Urodzenie żywe – jest co całkowite wydalenie lub wydobycie z ustroju matki noworodka, niezależnie od czasu trwania ciąży, który wykazuje jakiekolwiek oznaki życia. Do statystyki dokumentacja obejmuje wszystkie urodzenia o wadze co najmniej 500 g lub gdy ciąża trwała co najmniej 22 tygodnie lub gdy dziecko mierzyło co najmniej 25 cm.

  7. Urodzenia martwe – jest to zgon następujący przed całkowitym wydaleniem lub wydobyciem dziecka z ustroju matki, niezależnie od czasu trwania ciąży.

Ogólnym miernikiem rodności jest surowy współczynnik urodzeń (crude birth rate): oraz ogólny współczynnik płodności (general fertility rate): . Współczynnik dzietności ogólnej (dzietności teoretycznej lub płodności całkowitej): .


Czynniki bezpośrednio determinujące liczbę urodzeń, zmienne wymierne:

  1. Liczba i struktura wieku ludności;

  2. Liczba i struktura wieku kobiet;

  3. Zachowania prokreacyjne;

  4. Liczba zawieranych małżeństw i struktura nowożeńców według wieku;

  5. Liczba oraz struktura według wieku migrantek ze wsi do miasta;

  6. Wzorzec umieralności, zwłaszcza niemowlęcej i dziecięcej.

Czynniki bezpośrednio determinujące liczbę urodzeń, zmienne niewymierne:

  1. Polityka zatrudnienia, zwłaszcza stopień aktywizacji zawodowej kobiet;

  2. Poziom wykształcenia społecznego;

  3. Perspektywy wychowania i wykształcenia potomstwa w powiązaniu z warunkami życia ludności;

  4. System płac, dodatków rodzinnych i innych bodźców ekonomicznych;

  5. Warunki mieszkaniowe;

  6. Dostępność środków antykoncepcyjnych;

  7. Działanie przepisów prawnych dopuszczających przerywanie ciąży;

  8. Wierzenia religijne.

Podstawowe charakterystyki płodności:

  1. Urodzenia według wieku matek.

  2. Urodzenia pierwsze według wieku matek.

  3. Urodzenia według kolejności.

  4. Urodzenia według miejsca zamieszkania matek.

  5. Urodzenia według stanu cywilnego matek.

  6. Urodzenia według wykształcenia matek.

  7. Urodzenia według wykształcenia rodziców.

  8. Źródło utrzymania rodziców.

  9. Status rodziców na rynku pracy.

Ogólnym miernikiem rodności jest surowy współczynnik urodzeń (crude birth rate): oraz ogólny współczynnik płodności (general fertility rate): .


Definicje:

  1. Płodność naturalna – płodność małżeńska wynikająca z braku stosowania jakichkolwiek metod zapobiegania lub przerywania ciąży, czy też świadomych działań zmierzających do kontroli płodności w zależności od liczby już posiadanych dzieci.

  2. Hutterowcy – grupa ludności z Ameryki Północnej o najwyższej rejestrowanej dzietności (13,7 dziecka średnio na 1 kobietę w ciągu 35 lat trwania wieku rozrodczego).

  3. Determinanty płodności naturalnej – zmienne pośredniczące (P.O. Ohadike stworzył model z trzema zmiennymi niezależnymi):

    1. Zawieranie małżeństw (np. zawarcie małżeństwa, wiek w chwili pierwszego stosunku płciowego, rozwody, wdowieństwo, ponowne związku).

    2. Stosunki płciowe (np. są związane z kontrolą stosunków przedmałżeńskich, abstynencją, karmieniem piersią, wiekiem matki w chwili ostatniego dziecka).

    3. Określone warunki społeczno-strukturalne i warunki społeczno-ekonomiczne (np. rola pokrewieństwa i społecznej organizacji w związku ze zmiennymi związanymi z małżeńskością, preferencje dla posiadania synów, zależność od dorosłych dzieci, umieralność – zwłaszcza niemowląt).

Zmiany zachowań dotyczących rodziny:



  1. Zmiany zachowań związanych z prokreacją:

    1. Zmniejszenie się pożądanej liczby dzieci.

    2. Znacząco później podejmowano decyzje o urodzeniu pierwszego dziecka.

    3. Zwiększyła się liczba urodzeń pozamałżeńskich.

    4. pozamałżeńskichZmiana wzorca płodności.




  1   2   3


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna