Demokracja w europie I. Klasyczny, grecki model demokracji



Pobieranie 262.97 Kb.
Strona1/6
Data04.05.2016
Rozmiar262.97 Kb.
  1   2   3   4   5   6

DEMOKRACJA W EUROPIE

I.KLASYCZNY, GRECKI MODEL DEMOKRACJI


1.Zasady ustroju demokracji ateńskiej

-wolności : isegoria harmonia

Isegoria (Herodot) – dosłownie oznacza równość słowa – prawo do wolności wypowiedzi – wolność słowa: w apelach/ekklezjach (zgromadzeniach ludowych), w bulach/aeropagach (radach starszych. Harmonia (homonoia) – jej warunek stanowi zgoda jednomyślność, pojęcia do których Greków doprowadziło połączenie zasady równości i wolności.



-isoi/isos: równość praw w demokracji (isonomia) i jej gwarancje

Isoi/isos – równość w sensie możliwości takiego samego działania, postępowania, myślenia. W ramach stworzonych struktur Grecy byli homoioi (równi sobie) i isos, poza nimi byli niewolnicy i barbarzyńcy. Konsekwencją pojęcia isos była kategoria isotes – równość.

Isonomia – równość wobec prawa. Synonim demokracji : pod tym pojęciem rozumiano równość głosu i udziału we władzy, równość traktowania obywateli w sądach i urzędach, niekiedy pojęcie to było używane w demagogicznych hasłach znoszenia nierówności majątkowej, lecz zazwyczaj oznaczało możliwość partycypacji we władzy. Dla zabezpieczenia tej instytucji wprowadzano wspólne posiłki (Sparta), wybór urzędników przez losowania, diety dla pełniących funkcje państwowe, darmowe wejściówki dla ubogich do teatru (Ateny).

-zasady rządu demokratycznego

Zasady rządu demokratycznego są następujące:

-podstawę stanowiły zasady : wolności, równości i sprawiedliwości. Isegoria oznaczała równość głosów m.in. w kwestii zabierania głosu na zgromadzeniu ludowym, w sensie poddawania pomysłów jak realizować potrzeby, zabezpieczyć potrzeby związane z realizacją zasad równości i wolności. Oznaczała wolność dobrego radzenia państwu.

-największą możliwość kontroli władzy i partycypacji we władzy poprzez zinstytucjonalizowane formy (np. zgromadzenie ludowe) swojej reprezentacji mógł w niej osiągnąć lud-naród

-demokracja umożliwiała rozwój społeczeństwa obywatelskiego, które kontrolowało władzę i jednocześnie w niej partycypowało, zabezpieczając realizację swoich interesów.

-rządy większości

-na zgromadzeniach wszyscy obywatele płci męskiej brali udział w głosowaniu

-zalążki zasady reprezentacji ludu

Zinstytucjonalizowane formy reprezentacji ludu (sfera polityczne społeczeństwa obywatelskiego) układały się w jeden schemat. Lud, jako całość zbierał się na zgromadzeniach ludowych (apella, akklezja) w celu akceptacji lub odrzucenia projektów ustaw (odbywało się jedynie głosowanie) wypracowanych przez Radę (Wielką Radę, Areopag, bule). Zgromadzenia i poprzedzające je debaty (jawne) odbywały się na targach (agora). Prowadzono negocjacje polityczne o charakterze agonistycznym(konkurencji, współzawodnictwa). Rada, której przedstawicieli wybierano droga losowania (czasem głosowania) spośród obywateli wyższych klas, podejmowała najważniejsze decyzje państwowe, zaś wybierani lub mianowanie urzędnicy podejmowali decyzje na podstawie prawa i uchwały.



-suwerenność ludu i decentralizacja władzy, rządy prawa

Starożytna Grecja nie znała państwa. Dla greckiej wspólnoty obywateli (polis) ważniejsze były zinstytucjonalizowane formy reprezentacji ludu. Brak przywiązania do terytorium i decydująca rola wspólnoty obywateli w procesach rozwoju politycznego wzmocniła tendencje prowadzące do pojęcia ludu-narodu. Wspólnota przyjęła zasady gospodarowania oikos (rodzinna wspólnota domowa) – autarkicznego zabezpieczania potrzeb jako wyrazu niezależności od innych państw, greckiego rozumienia suwerenności. Dążenie do autarkii – suwerenności rodziło konflikty zbrojne między „narodami”, a związana z tym potrzeba obrony sprawiła, że Grecy wchodzili w dobrowolne „międzynarodowe związki” –suwerenność terytorium została zastąpiona autonomia „narodów”. Związki te przybierały formy:

-amfiktionii – religijno – prawnych związków gmin i poleis dla obrony centralnej świątyni i dla utrzymania pokoju oraz rozstrzygania sporów międzynarodowych

-hegemonii – przewodnictwo jednej polis nad innymi, przy czym różny był zakres samorządności poleis podległych hegemonowi – od samorządności pozwalającej na utrzymanie dotychczasowych kompetencji instytucji państwowych do sprowadzenia polis do roli gminy(kome). Niekiedy zaczynało się od związku, w którym państwo – federator gwarantowało pozostałym poleis pełną autonomię, przestrzeganie zasad wolności i równości, a kończyło się na zepchnięciu państw członkowskich do roli gmin.

Rządy prawa - całe życie społeczne powinno być podporządkowane normom prawnym. Grecy jako pierwsi podjęli próbę budowy instytucji prawa, jego zasad, legitymizacji i podjęli kroki na drodze wiodącej do systematyzacji i kodyfikacji. Opierają się na przeświadczeniu, że ludzie świadomi konieczności organizowania się w społeczeństwo muszą tę organizację oprzeć na prawie. Podstawową kategorią greckiego systemu prawa była sprawiedliwość.

-arete i jej ewolucja

Arete stanowi katalog cnót obywatelskich. Dla sofistów zespół cnót obywatelskich (obywatelskość) miał charakter prekatyczny, utylitarny i względny. Kwalifikacje obywateli były zależne od tego, czy dany obywatel umiał zaprezentować się jako dobry czy zły. Tego uczyła retoryka (sztuka słowa, przemawiania) i synonimika (manipulowanie opinią publiczną). Sokrates jako pierwszy zwrócił uwagę na różnice pomiędzy obywatelstwem w sensie statusu formalnego a obywatelskością – arete (moralnością obywatelską). Według niego obywatelskość ujawniała się przez : okazanie odwagi stawienia czoła tłumowi, wykazywanie odwagi przeciwstawienia się krzywdom i bezprawiu w polis. Obywatel nie może być uwikłany w politykę. Filozof podkreślił, że odwaga cywilna w ujawnieniu obywatelskości nie jest prosta, ponieważ demagodzy tępią bezwzględnie obywateli wychodzących ponad przeciętność. Arystoteles łączył pojęcie obywatela z arete – katalogiem cnót (sprawności). Cnota, według niego jest zdolność wybierania drogi środkowej pomiędzy dwiema skrajnościami : hojność pomiędzy skąpstwem a rozrzutnością, męstwo pomiędzy tchórzostwem a porywczością. Cnotę tę powinien posiadać każdy obywatel, choćby dobry człowiek dla sprawnego kierowania oikos jako i władca. Jest to zależne od posiadania jeszcze innych cnót: mądrości i bycia człowiekiem czynu. Ostatecznie jednak o obywatelskości decyduje orientacja na dobro wspólnoty.



-antyczny model społeczeństwa obywatelskiego

Powstanie społeczeństwa obywatelskiego (koinonia politike) wymagało przejścia do gospodarki miejskiej oraz zmiany mentalności. Sprzyjała temu reforma appolińska. Polegała m.in. na wyprowadzeniu z oikos, rodziny wychowania. Pozwoliło to na wykształcenie się świadomości ontonomicznej. Sprawia ona, że człowiek odczuwając iż jest odszczepionym osobnikiem, uzyskuje tożsamość jednostkową, odczuwając swą autonomię, świadomość własnego „ja” jest wyrazem indywidualizmu. U Greków pojawiła się świadoma i dobrowolna relacja pomiędzy poczuciem przynależności do wspólnoty a indywidualizmem. Relacja ta znalazła wyraz w świadomości członka polis – obywatela , podmiotu polis, który określał jej charakter. Reforma pozwoliła na wykształcenie dobrego, aktywnego obywatela, podmiotu społeczeństwa obywatelskiego. Propagując wychowanie i kształcenie w grupach, dała możliwość aktywnego uczestnictwa w: związkach/stowarzyszeniach – sfera publiczna; instytucjach polis – sfera polityczna.Formy sfery publicznej:

#Dobrowolne związki/wspólnoty, które przejęły wiele funkcji wypełnianych przez rodzinę – zinstytucjonalizowane formy agon – jako zwodów, specjalizacji:

-najpierw kółka rywalizujące o najlepsze przygotowanie uroczystości religijnych czy pogrzebowych

-drużyny sportowe biorące udział w olimpiadach.

W okresie gospodarki miejskiej powstawały stowarzyszenia agon garncarzy, rzeźbiarzy itp.

#Reforma appolińska rozszerzyła zakres kół – stowarzyszeń w kółkach według płci i wieku (chłopcy, dojrzali mężowie, dziewczęta, młode kobiety i matki), gdzie doskonalono umiejętności umysłowe i fizyczne. Później powstały zrzeszenia i salony:

-heterie – bogaci obywatele

-thiasoi – ubodzy

-demetrie – kobiety aktywne w sferze publicznej, choć nie miały praw obywatelskich, gdyż te posiadali tylko mężczyźni.

Organizacje te opierały się na więziach interesów.
2. Sofistyka : aspekt pozytywny : wpływ na rozwój indywidualizmu, aspekt negatywny: relatywizm i nihilizm polityczny w odniesieniu do wartości demokratycznych i arete obywatela.

Sofiści – wędrowni nauczyciele, dla Platona – mędrkowie. W zróżnicowany sposób interpretowali i osadzali w różnych kontekstach dewizę swojego mistrza Protagorasa: „człowiek jest miara wszechrzeczy”. Jeżeli mówimy, że człowiek jest miara wszechrzeczy oznacza to, iż każdy z nas inaczej postrzega nade wartości. Stanowi to podstawę pluralizmu. Ich filozofia głosił indywidualizm, wiarę w moc człowieka (przekonanie, że dobrze wyedukowany człowiek może poznać samego siebie, wniknąć w siebie, odczarowanie mitologicznego modelu myślenia i kwestionowanie tradycyjnego wyobrażenia moralności. Burzyła utrwalone struktury społeczne. Z drugiej strony niósł za sobą relatywizm i nihilizm moralny. Relatywizm oparty o empirię – to , co namacalne jest, to czego nie możemy doświadczyć nie istnieje, jednak nie ma pewności, że na pewno nie istnieje. Zapyros z Syrii – twórca fizjognomiki – sztuka odgadywania cech duchowych z rysów twarzy. Wyznawali teorię państwa opartego na umowie społecznej – ludzie zrezygnowali ze swoich osobistych praw, naturalnej wolności i dla bezpieczeństwa poddali się rygorom państwa. Wątpili w stabilność i obiektywizm instytucji prawnych i politycznych. Dla sofistów zespół cnót obywatelskich (obywatelskość) miał charakter prekatyczny, utylitarny i względny. Kwalifikacje obywateli były zależne od tego, czy dany obywatel umiał zaprezentować się jako dobry czy zły. Tego uczyła retoryka (sztuka słowa, przemawiania) i synonimika (manipulowanie opinią publiczną według tezy: w każdej sprawie można wygłosić dwie sprzeczne, jednakowo przekonujące mowy). Synonimika doprowadziła do wykształcenia instytucji sykofanów – zawodowych oskarżycieli, którzy za opłata byli skłonni odstąpić od oskarżenia. W polityce perfekcyjnie rozwinięto umiejętność niszczenia przeciwnika poprzez wykazywanie jego niewiarygodności. Byli pierwszymi nauczycielami uczącymi za pieniądze – talenty, ponieważ twierdzili, że będą uczyć talentu. Najpierw trzeba było nauczyć się wiedzy encyklopedycznej – trzeba mieć określoną wiedzę, aby móc nią manipulować. Wyjściem z problemy miała być koncepcja Sokratesa. Wyszedł ze szkoły sofistów, ale nie identyfikował się z nią. Uważał siebie za miłośnika mądrości – filozofa. Kwestionował wpajanie społeczeństwu że za talenty można nauczyć talentu. Proces wychowania miał prowadzić do wychowania człowieka jako człowieka i obywatela, zorientowane na sprawiedliwość, piękno i dobro. Uważał że dobra wiedza rodzi się z rozumu człowieka (logos). Proponuje sposób dochodzenia do konsensusu poprzez dialog (dia – logos, spotkanie dwóch rozumów).


3.Związek Delijski – próba przeniesienia zasad demokracji z poziomu polis na federację poleis, wpływ na rozwój ekonomiczny i system demokratyczny Aten. Ateny, w obliczu zagrożenia perskiego zaproponowały inny poleis uczestnictwo w Związku Morskim – konfederacji opartej o zasady : wolności, równości, autonomii i poszanowania własnych praw. Proces przekształcania konfederacji w megapolis (podwładne poleis spadały do rangi gmin) biegł równocześnie z procesem przekształcania się demokracji ateńskiej o oligarchię. Militarno – politycznych interesów broniły ateńskie garnizony w związkowych poleis, ateńscy rezydenci kontrolowali politykę wewnętrzną i gospodarkę krajów związkowych. Ateny przejęły skarbiec, finanse związku, decydowały w sprawach budowy i użycia floty, podporządkowały sobie sadownictwo związkowych poleis. Wkłady pieniężne członków związku stanowił około połowy budżetu. W połowie V w.p.n.e. Perykles w ciągu kilku lat wydał cały zapas złota na budownictwo publiczne. Skorzystali z tego między innymi urzędnicy decydujący o zamówieniach publicznych, naczelnicy finansowi, strategowie wyznaczający zespoły podatników i najbogatsi ich członkowie. To właśnie z nich wykształciła się najbogatsza grupa Ateńczyków – arystokracja talentu. Korzystali też metojkowie i lud, którzy zajmowali się handlem, rzemiosłem, wykonywaniem zamówień publicznych. Doszło do wynaturzenia demokraci – pozostała ona onomati – tylko z nazwy. Na przemian panowała tyrania (rządy jednego) i oligarchia (rządy najbogatszych obywateli) ci ostatni opanowali instytucje reprezentacji ludu – Aeropag – bezpośrednio będąc jego członkami, zgromadzenie ludowe – pośrednio, sterując nieoświeconym ludem za pomocą technik sofistów. Doszło do subiektywizacji i relatywizacji prawa, podporządkowanego zasadzie silniejszego. Rozrosła się korupcja polityczna. W okresie pokoju i wzrostu korupcja ekonomiczna i polityczna kryła się za parawanem hipokryzji : polityków i ludu, który miał w tym wszystkim udział i korzyść. Kiedy zabrakło przywódcy cieszącego się autorytetem, doszło do rywalizacji, ponieważ każdy chciał być pierwszy – schlebiał ludowi, poświęcał interes państwa. W relacjach władza-lud, nie liczył się już interes państwa – posłuch dla władzy był konsekwencją kłamstwa i sztuki przekonywania. Sofistyka przeniknęła całkowicie sposób myślenia Ateńczyków. Również w innych krajach związkowych przywódcy partyjni walczyli między sobą o prywatne interesy. Przez degenerację demokracji ateńskiej, ustrój ten przez długi czas odbierany był negatywnie. W Związku Delijskim nie powiodła się próba przeniesienia zasad demokracji poziomu polis na poziom międzynarodowy. Wynikał to m.in. z tego że każde z państw miało inną wizję państwa demokratycznego, poza tym demokracja musi się rozwijać w państwie.
4.Krytyka demokracji rzeczywistej Platona. Koncepcja politei jako dobrej demokracji Arystotelesa, wkład Arystotelesa do teorii państwa pomocniczego, społeczeństwa obywatelskiego i pojęcia obywatelskości.
1. Platon-rozpoczął nurt myślenia w kategorii po co nam demokracja ? Według niego jest ona zbędna, skompromitowała się, stanowi dyktaturę większości, rodzi się anarchia. Przedstawił mechanizm krążenia ustrojów. Rządu arystokratyczne, najlepszych, rozwijają się w timokrację – rządy zaszczytów. Przechodzą w oligarchię – rządy małej liczby ludzi, dla których bogactwo jest upoważnieniem dla zajmowania najwyższych urzędów. Żądza pieniędzy jest zgubna, dla niej poświęcają spray innych. W walce z oligarchią zwycięża ustrój ubogich – demokracja – panowanie ludu, anarchia staje się dążeniem do wolności. Zerują na tym politycy – trutnie, a spośród nich najsprytniejsi – demagodzy, za pomocą synonimiki i retoryki dochodzą do władzy i staja się tyranami. Przed tyranią, która stanowi negację porządku świata i sprawiedliwości, ratują najlepsi, obalając tyrana i koło się zamyka.

Rzeczywistość demokracji ateńskiej był dla Platona przykładem zła – relatywizacja wartości doprowadziła do wynaturzenia poczucia sprawiedliwości, które stanowi podstawę praworządności państwa i warunek stabilnego porządku. Ustrój ten miał być panowaniem ludu, jednak dążenie do wolności doprowadziło do anarchii. Wyróżniał trzy klasy:

-politycy – trutnie – którzy osiągali zyski w związku ze sprawowaniem władzy. Wśród nich wyróżniał przywódców – którzy rządzą słowem i czynem oraz skupionych wokół nich polityków.

-posiadający rzeczywiste bogactwa dzięki swej mądrości – żywi trutnie.

Zależność między tymi klasami jest podstawą korupcji.

-lud- w sytuacji, gdy podział dóbr jest niesprawiedliwy, upomina się o swoją część. Jeżeli politycy nie dzielą się z nimi tym co dostają od bogaczy, to przedstawiają owych bogaczy jako dążących do zmiany ustroju oligarchów. Może dojść do sytuacji, że oligarchowie zwyciężą lub spośród polityków wyłoni się demagog, który stanie na czele tłumu jako tyran.

Żaden ustrój państw rzeczywistych nie daje gwarancji stabilności, harmonii, rządów prawa gdyż nie kieruje się sprawiedliwością. Są odbiciem różnych stanów zdeprawowanej duszy ludzkiej wyprowadzonej z równowagi lub wyznającej pojedynczą skłonność, lub będącej opętaną przez żądzę posiadania. Stąd też platon zaproponował ustrój państwa idealnego – kallipolis, który daje możliwość, przez kontrolowany przez państwo system edukacji i wychowania, redukowania do minimum deprawowania duszy jednostek.
2. Arystoteles- Politea stanowi formę ustroju, w której w której mogą się mieścić inne ustroje oprócz tyranii. Są w niej zmieszane dwa składniki _ oligarchia – bogaci i demokracja – biedni, w ten sposób żeby zespolić to co najlepsze w tych ustrojach - to co wychodzi naprzeciw zasadzie równości, wolności, sprawiedliwości, na wspólnej drodze uzgadniania dobra wspólnego. Dobre wymieszanie bogatych i biednych daje stan pośredni – to ustrój, w którym główną role ma własność średnia. W ustroju tym polityka nie ogranicza się do technik zarządzania, ma charakter etyczny – władza zorientowana jest na rządzenie, co daje jednostce określoną sferę autonomii i szansę na partycypację we władzy. Najlepiej szansę tą wykorzystują obywatele ze stanu średniego, ponieważ najłatwiej poddają się rozumowi. Posiadanie średniej własności jest dowodem kierowania się głosem rozumu, zdolności wybierania drogi środkowej pomiędzy skrajnościami i cnoty umiarkowania. Gwarantuje dbałość o dobro wspólne – wszystkie te cnoty wchodzą w skład arete – obywatelskości. Rządzący, którzy orientują się na te cnoty dążą do zachowania wolności i równości obywateli, do tworzenia warunków dla życia szczęśliwego, które polega na uprawianiu cnoty bez przeszkód, które trzyma się środka możliwego do osiągnięcia dla wszystkich. Politea miała przywrócić wynaturzonej demokracji formalnej jej naturalną postać poprzez związanie jej ze społeczeństwem obywatelskim.

Wspólnota domowa i gmina tworzą system – wspólnotę polityczną wolnych i równych – społeczeństwo obywatelskie. Dla Arystotelesa oznacza ono związek wolnych i równych reprezentujący najwyższy etap rozwoju moralnego społeczeństwa, to takie społeczeństwo, które jednoczy się nie tylko dla uzyskania odrębnych, poszczególnych celów, lecz utrzymania nowego środowiska wolności, w którym każda mniejsza wspólnota i jednostka może doskonalić swe życie, zyskiwać coraz większe szczęście. Struktura społeczeństwa obywatelskiego opiera się na zasadzie subsydiarności (pomocniczości). Społeczeństwo to składa się z zawierających się w sobie wspólnot. Każda z nich jest zdolna do przeżycia, wypełniając zadanie specyficzne i dbając o własne potrzeby, dąży do autarkii, ale równocześnie jest niezdolna do jej pełnego osiągnięcia. Ich zadania nie przecinają się, a nakładają. Każda wspólnota zajmuje się tylko tymi potrzebami, których nie jest w stanie zrealizować wspólnota bezpośrednio niższa w hierarchii ważności : wyższa wspólnota uzupełnia potrzeby wspólnot niższych, których te wspólnoty nie są w stanie zaspokoić. Wyższa wspólnota ma bardziej wspomóc rozwój niższej niż usunąć jej braki, jednocześnie nie ingerując w sferę dla niej właściwą.

Posiadanie arete – katalogu cnót (sprawności – mądrość - rozum czynny, aktywność, umiejętność znajdowania drogi pośredniej pomiędzy skrajnościami), gdzie cnota oznacza zdolność wybierania drogi pośredniej pomiędzy dwiema skrajnościami, stanowi o obywatelskości – o legitymacji dobrego obywatela o rzeczywistego uczestnictwa we władzy. O obywatelskości, o byciu zarówno dobrym człowiekiem i dzielnym (dobrym) obywatelem, ostatecznie stanowi stała orientacja na dobro wspólnoty.
3. Koncepcja republiki Cycerona

-zasada suwerenności ludu

Obok suwerenności państwa i władzy, była jedną z podstawowych zasad wypracowanych przez Rzymian. U podstaw tych zasad leżało przekonanie, że lud jest pierwotnym źródłem suwerenności. W imię tej zasady nawoływano do solidarności, ale i rewolucji.



-pojęcie republiki i ludu

Republika – rzecz publiczna (res populi), a lud to nie każda gromada ludzi jakimś przypadkiem razem spędzona, lecz wielka społeczność, związana uznaniem tego samego prawa i wspólnym pożytkiem. Republika jest formułą wyznaczającą warunki zespolenia się określonej grupy ludzi o podobnych cnotach: obywateli, którzy stopniowo, dzięki cnotom, doszli do szczególnej zdolności osiągania konsensusu.



-konsensus klas politycznych

Cyceron zaproponował terapię mającą zapobiec upadkowi republiki. Miała ona na celu przywrócenie virtus obywatela i pierwotnej pozycji zgromadzeń ludowych. Środkiem miały być usunięcie walki popularów z optymatami o głosy plebsu, walki polegającej na przekupywaniu plebsu za pomocą chleba i igrzysk. Receptą miała być concordia ordinum miedzy klasami politycznymi: zasad konsensusu miała zastąpić walki. Czynnikiem wspomagającym miała być idea męża opatrznościowego, dyktatora wyposażonego w virtus, który wprowadziłby reformy przywracające republikę.



-pojęcie sprawiedliwości i prawa

Wyróżniał prawo natury zaszczepione ludziom przez Rozum, wspólny dla bogów i ludzi. Jego podstawowym punktem jest sprawiedliwość, która nakazuje przestrzegać prawa, w tym prawa do utrzymania przez każdego jego własności. Z faktu, że imperatywem prawa naturalnego jest sprawiedliwość, a prawo to jest wspólne dla bogów i ludzi, wynika jego zgodność z prawem ludzkim (państwowym), ale i wyższość prawa naturalnego nad ludzkim, która pozwala na prawo do oporu wobec państwa, jeśli naruszy ono prawa natury.



-społeczeństwo obywatelskie

Naturalny pęd do współżycia zmusza aktywnych ludzi, istoty posiadające rozum czynny do nawiązywania stosunków międzyludzkich, konstytuujących określoną przestrzeń – najpierw ludzie skupiają się dowolnym sposobem w społeczeństwo – zrzeszenie – społeczeństwo obywatelskie (societas civilis), składające się z wielu stowarzyszeń. Ludzie tworzący społeczeństwo obywatelskie wytwarzają przestrzeń obejmującą tę wspólnotę, wyznaczają warunki obowiązujące w tej przestrzeni, ujęte w określoną formę : ustrój państwa. Warunki te to uznanie tego samego prawa i pożytku wynikającego ze wspólnego bytowania. Podstawową cnotą ludzi tworzących wspólnotę obywatelską jest osiąganie konsensusu co do intencji i zamiarów – wyznacza spójność, koherentność, skuteczność i siłę wspólnoty. Jest warunkiem i konsekwencją świadomego współdziałania na rzecz wspólnoty, świadomej partycypacji.



-virtus obywatela

Virtus – obywatelskość – zespół cnót obywatelskich. Różne cechy, kombinacje cnót tworzą wiele społeczeństw obywatelskich i wiele formuł ustrojowych państw. Podstawową cnotą ludzi tworzących wspólnotę obywatelską jest umiejętność osiągania konsensusu co do intencji i zamiarów. Cnota ta jest uwarunkowana cnotą odpowiedzialności – zdolności obywateli do odczytywania intencji i zamiarów współobywateli. To wymaga wspólnej płaszczyzny kulturowo – politycznej. Wspólnota wartości pozwala na porozumienie korzystne dla obywateli i wspólnoty. W utracie przez obywatela jego obywatelskości Cyceron widział główną przyczynę upadku republiki.


II.IDEA DEMOKRACJI W REPUBLICE RZYMSKIEJ

1.Doktryna prawników rzymskich

-pojęcie obywatela

Według M.Aureliusza z prawa natury (najszerszym kręgiem prawa naturalnego jest ludzkość, najwyższa formą uspołecznienia człowieka – obywatelstwo świata – cosmopolites) wynika naturalne prawo współżycia – prawo naturalne, jako wspólne dla kosmosu (świata) dało podstawę, by kosmos traktować jako państwo, a wszystkich ludzi jako jego obywateli, podległych temu samemu prawu (cosmopolites). Człowiek, jako członek państwa, kosmosu jest współobywatelem kosmosu – kosmopolita.



-pojecie własności

Według Justyniana własność to pełne władztwo nad rzeczą. Elementy własności: możliwość posiadania rzeczy, używania i pobierania korzyści oraz dysponowania. Początkowo jednolite władztwo pater familias nad osobami i rzeczami, uległo rozszczepieniu: władztwo nad osobami wolnymi i nad rzeczami, niewolnikami. Formy własności:

-własność cywilna – władanie nad rzeczami, chronione prawem cywilnym. Podmiotem mogli być obywatele rzymscy, nabywanie było regulowane przez prawo cywilne, sposób jej ochrony przez ius honorarium. Przedmiotem nie mogły być grunty prowincjonalne.

-posiadanie – odnosi się do rzeczy znajdującej się w majątku danej osoby. Elementy: corpus – fizyczne władanie rzeczą, animus – psychiczne nastawienie, jakie miał posiadacz w odniesieniu do swojego działania



-zasada quod principi placuit legis habet vigorem i jej związek z zasadą reprezentacji

W okresie cesarskim obowiązywały prawa tworzone przez cesarzy – leges, a legitymowała je wola cesarza ujęta w formułę – wola władcy jest prawem. Istniejąca formalnie fikcja polityczna kazała prawnikom uzasadnić wolę cesarza sformułowaniem : ale tylko dlatego, że lud tak chciał – lud bowiem przelał na cesarza całą swoją władzę. Uzasadniono to przez dwie konsekwencje:

-woli ludu tworzącej prawo

-roli ludu jako źródła suwerenności



-lud jako pierwotne źródło suwerenności

Julianus – każde prawo jest wyrazem woli ludu : albo woli wyraźnej (ustawa, lex) lub dorozumiałej, wynikającej z działań i faktów, podstawy prawa zwyczajowego. Lud postaci określonej wspólnoty lub organizacji wspólnoty jest źródłem pierwotnej suwerenności (Ulpian). Lud był nośnikiem imperium (władzy najwyższej nad życiem i godnością obywatela), choć zorganizowany w komicje, według kompetencji, posiadał potestas (władza w zakresie posiadanych kompetencji związanych z kierowaniem instytucja lub pełnionym urzędem). Imperium lud przekazywał najwyższym urzędnikom na komicjach imperium, a niższym potestas.


III.JUDEOCHRZEŚCIJAŃSKIE ŻRÓDŁA DEMOKRACJI
  1   2   3   4   5   6


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna