Dr Edyta Bezzubik Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku Prasa regionalna w Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej



Pobieranie 55.61 Kb.
Data29.04.2016
Rozmiar55.61 Kb.
Dr Edyta Bezzubik

Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku
Prasa regionalna w Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej
W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie czytelników publikacjami cyfrowymi. W Polsce, jak i na Świecie powstają biblioteki cyfrowe. W 2007 r. utworzono Federację Bibliotek Cyfrowych. Niemal od razu dołączyła do niej, istniejąca od ponad roku, Podlaska Biblioteka Cyfrowa (PBC). PBC tworzy 8 instytucji,1 a dwie stale z nią współpracują2. Materiały w Bibliotece podzielono na następujące kolekcje: dziedzictwo kulturowe, regionalia, kolekcja naukowo-dydaktyczna, Kresy Wschodnie Rzeczypospolitej, kartografia, muzykalia. W kolekcji regionalnej szczególne miejsce zajmują lokalne czasopisma i gazety.

Największy zbiór prasy regionalnej, szczególnie z okresu 20-lecia międzywojennego, posiada Książnica Podlaska. Gazety i czasopisma dostępne są zarówno w wersji papierowej, jak i na mikrofilmach. W mniejszym stopniu prasę regionalną gromadzą: Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku oraz Biblioteka Archidiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego. Olbrzymie zainteresowanie gazetami i czasopismami, szczególnie tymi wydawanymi w Białymstoku, spowodowało potrzebę ich cyfryzacji. Nadanie im postaci cyfrowej pozwala bowiem na równoczesne dotarcie do nich znacznie większej liczbie użytkowników. Ponadto chroni zbiory (publikowane na kwaśnym papierze) przed zniszczeniem. Wiele egzemplarzy, przede wszystkim wydawanych po wojnie, rozpada się i jedynym ich zabezpieczeniem przed zniszczeniem jest zmikrofilmowanie lub digitalizacja.

Na obecnym poziomie techniki do ochrony zbiorów wykorzystuje się digitalizację, która jest tańsza i daje możliwość zamieszczenia dokumentu w sieci. Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku posiada nowoczesną Pracownię Digitalizacji. Znajduje się w niej sprzęt do reprodukcji: skanery, aparaty cyfrowe oraz komputery z oprogramowaniem: Adobe Acrobat, Photoshop i Corel Draw. Pliki są zamieszczane na stronach WWW w formacie PDF. W pierwszych latach istnienia PBC wszystkie dokumenty były digitalizowane w Pracowni Digitalizacji. Z czasem inni członkowie PBC zakupili skanery oraz aparaty cyfrowe, co przyczyniło się do zwiększenia wydajności pracy. Jedynie tytuły gazet i czasopism, które znajdują są na mikrofilmach są skanowane w Pracowni Digitalizacji − tylko tu znajduje się skaner do mikrofilmów. Pracownicy Książnicy Podlaskiej korzystają z niego skanując własne mikrofilmy.

Umieszczanie gazet w PBC rozpoczęto już w 2006 r. Postanowiono wtedy zrealizować 2 projekty:

− zgromadzenie tytułów wszystkich gazet i czasopism wychodzących w Białymstoku w 20-leciu międzywojennym;

− zabezpieczenie przed zniszczeniem roczników dwóch dzienników regionalnych wychodzących po II wojnie światowej, mianowicie Gazety Białostockiej oraz Kuriera Podlaskiego, których egzemplarze są w bardzo złym stanie.

W pierwszym projekcie uczestniczą: Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku, Biblioteka Seminaryjna oraz Książnica Podlaska. Przygotowano 2 spisy tytułów wychodzących w Białymstoku w latach 1919-39. Pierwszy z nich dotyczył gazet, drugi zaś czasopism. Przeprowadzono kwerendę w katalogach białostockich bibliotek uzupełnioną informacjami z Centralnego Katalogu Czasopism Polskich Biblioteki Narodowej (BN) oraz Oddziałów Informacji Naukowej BN i Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego (BUW). Dzięki temu powstały listy tytułów wraz z informacjami, jakie numery znajdują się w poszczególnych bibliotekach w Polsce. Dało to w miarę pełny obraz przedwojennego rynku prasowego w Białymstoku oraz zawartości białostockich bibliotek. Równolegle do przeprowadzanej kwerendy, rozpoczęto digitalizację poszczególnych tytułów. Brakujące roczniki uzupełniano o egzemplarze znajdujące się w bibliotekach Białegostoku oraz innych miast Polski: BN, BUW i Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Dzięki temu projektowi zostanie uzupełniony zbiór prasy wydawanej w Białymstoku, a zniszczone, nie dające się czytać numery, zostaną zastąpione egzemplarzami lepszej jakości. W ten sposób dopełniono, m.in.: Głos Uczniowski, Jutrzenkę Białostocką, Chatę Polską czy Region Białostocki. Na przykład opublikowane w PBC numery Głosu Uczniowskiego pochodzą z kilku bibliotek: Książnicy Podlaskiej, Biblioteki Seminaryjnej, Biblioteki Pedagogicznej, Archiwum Państwowego w Białymstoku oraz Archiwum VI Liceum Ogólnokształcącego w Białymstoku. Dwa numery otrzymaliśmy z Biblioteki Narodowej.

Najstarsze pismo w PBC stanowi Neu-Ostpreussisches Intelligenz Blatt zur nutzlichen Bequemlichkeit des Publici, czyli Gazeta Uwiadamiająca Prus Nowowschodnich dla pożytecznej wygody publiczności. Intelligenzblatt było pismem ogłoszeniowym, rozpowszechnionym w XVIII-XIX–wiecznej Europie. Wychodziło dwa razy w tygodniu w dwóch językach: po polsku i po niemiecku, przy czym tłumaczenia na język polski były często skrótowe i niedokładne. Pismo składało się z zarządzeń, edyktów, obwieszczeń nowopowstałej administracji pruskiej w departamencie białostockim. Gazeta należy do rarytasów bibliofilskich. Prawdopodobnie nie zachował się komplet numerów. Znane dziś egzemplarze są rozsiane po bibliotekach i archiwach Polski i Niemiec3. W PBC znajdują się numery z lat 1799, 1801, 1803-1806 (ogółem 44 numery)4. Ostatni zachowany numer to 59 z 1806 r. Wszystkie pochodzą ze zbiorów Archiwum Państwowego w Białymstoku.

Z XIX w. w PBC znajduje się kilka numerów Gońca Województwa Augustowskiego. Był to biuletyn powstańczy z czasów Powstania Listopadowego. Wychodził w Suwałkach i trudno go nazwać gazetą sensu stricte.

Chociaż w XIX w. istniało odpowiednie zaplecze techniczne i intelektualne do wydawania gazet, to do początku XX w. władze rosyjskie sprzeciwiały się wydawania w Białymstoku wszelkich czasopism5. Wiele było tego przyczyn, o czym pisze Adam Dobroński6. Znacznie dogodniejsze warunki do wydawania prasy istniały w Królestwie Polskim. Łomża, po 1866 r. gubernialna, ale pozbawiona przemysłu i znacznie mniej zaludniona od Białegostoku, posiadała oddziały lub przedstawicieli pism, z których na szczególną uwagę zasługują Echa Płockie i Łomżyńskie (1898-1904). Była to gazeta wydawana w Płocku (większość zawartych w nich informacji dotyczyła Płocka), ale ostania strona poświęcona była guberni łomżyńskiej. W 1904 r. pismo zmieniło nazwę na Echa Płockie i Włocławskie i tym samym przestało być źródłem informacji z Łomży. W PBC znajdują się wszystkie numery pisma do 2 III (18 II) 1904 r. Oryginał znajduje się w BN.

Od 1900 r. zaczęły wychodzić pierwsze periodyki rosyjskie i żydowskie, które szybko upadały. Sukcesem wydawniczym może się dopiero pochwalić pierwszy w historii miasta polski tygodnik Gazeta Białostocka ukazujący się od 18 XI (1 XII) 1912 r. Redaktorem był Konstanty Kosiński. Gazeta zajmowała się sprawami Białegostoku i guberni grodzieńskiej. Obok informacji regionalnych zamieszczała przedruki na tematy ogólnopolskie i światowe. W PBC znajduje się 91 numerów z lat 1912-19157. Wersja papierowa znajduje się w Książnicy Podlaskiej.

W czasie wojny zaprzestano wydawania gazet i czasopism. Po zajęciu miasta przez wojska niemieckie w 1915 r., od 1916 r. ukazywał się Bialystoker Zeitung, który znajduje się na stronach PBC. Gazeta wydawana była w trzech językach: polskim, niemieckim oraz jidysz. Zawierała doniesienia i sprawozdania wojenne, apele o finansowe wsparcie armii niemieckiej, później wiadomości ze świata po zakończeniu działań wojennych (m.in. o działaniach bolszewików i postępach konferencji pokojowej w Paryżu) oraz bieżące informacje z życia miasta. Od 1919 r. Bialystoker Zeitung nosił podtytuł: Organ des Soldatenrates. Oryginał jest przechowywany w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Książnica Podlaska zakupiła w 2010 r. skany gazety. W grudniu 2010 r. na aukcji w BN zostały zakupione przez Książnicę numery w wersji papierowej z lat 1916-1919. Niestety roczniki są niepełne.

Z chwilą odzyskania przez Polskę niepodległości Białystok stał się centrum kulturalnym regionu i tym samym wytworzył własny ośrodek wydawniczy. Swą obfitością i różnorodnością wychodzących tytułów wyprzedził większe miasta w Polsce. Niemały wpływ na stan ilościowy tytułów prasowych miała różnorodność etniczna, wyznaniowa i kulturowa Białegostoku oraz walka konkurencyjna, wyznaniowa czy ideologiczna najróżniejszych organów prasowych. W miarę upływu lat w mieście, będącym stolicą województwa, wychodziło coraz więcej tytułów gazet i czasopism. Większość z nich stanowiły efemerydy pojawiające się i znikające na rynku, których żywot trwał kilka czy kilkanaście tygodni. Upadały bądź z braku dotacji finansowych, bądź z braku zainteresowania społeczeństwa. Niemałą rolę odgrywała walka konkurencyjna z czasopismami już istniejącymi. Rzadkim zjawiskiem było wychodzenie w ciągu kilku czy kilkunastu lat jednego tytułu bez zmian redakcyjnych, czy dłuższych przerw. Dlatego trudno jest podać liczbę tytułów czasopism białostockich z okresu 20-lecia międzywojennego. Na dzień dzisiejszy udało się odnaleźć 128 tytułów (60 dzienników i 68 czasopism). Lista jest cały czas otwarta. Poniżej przedstawiam charakterystykę najpopularniejszych lub najciekawszych czasopism wydawanych w Białymstoku i regionie w latach 1919-1939.

Najdłużej, bo bez mała 20 lat ukazywał się Dziennik Białostocki, będący najciekawszym i największym źródłem informacji dotyczących codziennych problemów Białegostoku. Pierwszy numer ukazał się 6 IV 1919 r. Wydawcą było Polskie Towarzystwo Popierania Prasy i Czytelnictwa w Białymstoku, którego celem było zorganizowanie lokalnego dziennika w języku polskim8. Gazeta miała charakter społeczno-polityczny i kulturalno-literacki. Obok czołowych artykułów, umieszczanych po 2 lub nawet 3 w każdym numerze, dziennik miał stałe rubryki. Zdaniem Zofii Sokół od 27 VIII 1920 r. Dziennik Białostocki stał się zupełnie nowym organem prasowym, z nową obsadą redakcyjną, układem działów i sposobem ujmowania zagadnień, chociaż zachował ciągłość numeracji. Wydawcą została Straż Kresowa. W tym czasie gazeta zatraciła charakter regionalny, zajmując się sprawami ogólnopolskimi i politycznymi. W październiku 1921 r. Straż Kresowa sprzedała wydawnictwo redaktorowi naczelnemu Antoniemu Lubkiewiczowi i od 1 I 1922 r. gazeta wychodziła pod zmienionym tytułem Nowy Dziennik Białostocki. Był to już organ Narodowej Partii Robotniczej, który istniał do końca 1922 r. Od 11 I 1923 r. zaczął ukazywać się Dziennik Białostocki. Redaktorem i wydawcą był Józef Ujejski, który sprawował tę funkcję do 25 II 1924 r. Od 26 II do 9 III gazeta wychodziła jako jednodniówka i każdego dnia miała inny tytuł. Od 10 III Dziennik Białostocki ukazywał się normalnie. W 1928 r. stał się organem BBWR a redaktorem i wydawcą do końca jego istnienia była Maria Lubkiewiczowa-Lewandowska. W tym czasie poziom dziennika zmienił się na korzyść i od 1934 r. stał się bardzo dobrym pismem lokalnym, nie ustępującym pismom stołecznym. Ostatni numer ukazał się 30 VIII 1939 r. Tak długie ukazywanie się pisma było w tamtych czasach dość rzadkim zjawiskiem. Dziennik Białostocki jest bardzo dobrym źródłem do dziejów Białegostoku z okresu 20-lecia międzywojennego. Dotąd (15 II 2011 r.) wprowadzono do PBC roczniki od 1919 r. do 6 III 1930 r.9 Na zamieszczenie czekają jeszcze roczniki wydawane do 1939 r., które znajdują się w zbiorach Książnicy Podlaskiej.

Do najlepiej potrafiącego sprostać konkurencji Dziennika Białostockiego można zaliczyć Echo Białostockie wychodzące z przerwami w latach 1931-1939. W pierwszym okresie istnienia dziennik był organem Narodowej Demokracji. 13 V 1932 r. Echo Białostockie z niewyjaśnionych powodów przestało się ukazywać. Zawieszone wydawnictwo przejął Antoni Faranowski i zaczął wydawać Nowe Echo Białostockie – organ niezależny. Dziennik treściowo był uboższy od Echa Białostockiego, ograniczył się bowiem do „Kroniki miejskiej”, „Wiadomości ze sportu” i „Kroniki policyjnej”. Propagował jednak działalność Towarzystwa Krzewienia Świadomego Macierzyństwa i zachęcał do korzystania z Poradni Świadomego Macierzyństwa, wchodząc tym samym w polemikę z Jutrzenką Białostocką. 31 XII 1932 r. dziennik wrócił do dawnego tytułu. Faranowski starał się urozmaicić treść artykułów przez utworzenie stałego działu literackiego „Dodatek Literacki”, który miał skupić wszystkich miejscowych literatów w „Koło Literatów Białostockich” na wzór istniejącego Stowarzyszenia Literackiego Żydowskiego. Stopniowo gazeta zmieniła swój niezależny charakter, przechodząc do obozu piłsudczyków jako oficjalny organ BBWR. Obniżył się jej poziom. Nowością niespotykaną dotychczas w dziennikach białostockich była „Kronika umieralności” i analizowanie przyczyn śmiertelności. Echo Białostockie wychodziło do 30 IV 1939 r. W zbiorach PBC znajdują się: 4 numery z 1935 r., 1 numer z 1936 r. oraz 61 numerów z 1939 r. Skany, za wyjątkiem roku 1935, zostały wykonane z mikrofilmów i są słabej jakości. W przyszłości Biblioteka Uniwersytecka lub Książnica Podlaska będą czynić starania ściągnięcia w postaci mikrofilmów numery z lat 1931-1934, które znajdują się z w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie.

Inne białostockie gazety ukazujące się na rynku wzorowały się na Dzienniku Białostockim i dublowały informacje.

W okresie 20-lecia, w Białymstoku, obok dzienników wychodziły również czasopisma. Ponieważ było ich dużo przedstawię tylko niektóre – najpopularniejsze oraz najwartościowsze.

Do najciekawszych zaliczyć można miesięcznik Ikaros: międzynarodowe czasopismo filatelistów. Ukazywało się w latach 1927-1939. Do Białegostoku trafiło w 1929 r. z Brześcia n/Bugiem i wydawane było do 1937 r. W latach 1938-1939 publikowano je w Warszawie. Ukazywało się w językach: polskim, francuskim, angielskim i niemieckim. Wydawcą i redaktorem był Wiktor Hermanowski. Ikaros był poświęcony sprawom filatelistyki, miał być łącznikiem pomiędzy zbieraczami, dlatego można w nim znaleźć adresy filatelistów i informacje dotyczące wymiany znaczków. Każdy numer zawierał artykuły dotyczące historii poczty, sposobów komunikowania się, historii znaczka pocztowego w różnych krajach itp. Autorami byli m.in. pracownicy naukowi wyższych uczelni: Warszawy, Wilna i Lwowa10. W latach wielkiego kryzysu ekonomicznego ukazywał się co dwa miesiące. W PBC mamy komplet numerów, pochodzących z mikrofilmów Biblioteki Uniwersyteckiej w Białymstoku.

W Białymstoku w latach 1919 -1939 wychodziły czasopisma szkolne11. Wśród nich najdłużej ukazująca się gazetka uczniowska Głos Uczniowski redagowana przez uczniów Państwowego Gimnazjum Męskiego im. Króla Zygmunta Augusta. Wychodziła w latach 1922-1938. Do grona redaktorów szybko dołączyły koleżanki z Państwowego Gimnazjum Żeńskiego im. Anny z Sapiehów Jabłonowskiej. Gazetka zawierała informacje z życia obu szkół, nauczycieli w nich uczących, nazwiska absolwentów poszczególnych roczników, a nawet informacje dotyczące ważnych wydarzeń, jakie miały w tym czasie miejsce w Polsce. W PBC udało się zamieścić większość numerów. Brakuje roczników 1922, 1924-1925. Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku zamówiła w styczniu 2011 r. w BN skany dwóch numerów Głosu Uczniowskego: nr 2 z 1930 i nr 5 z 1937. W przyszłości będziemy się starali zakupić mikrofilmy brakujących roczników z innych bibliotek w Polsce12.

Czasopismem młodzieżowym był miesięcznik Młoda Myśl wychodzący w latach 1925-1933. Było to pismo Uczniowskiego Stowarzyszenia Spółdzielczego „Bratnia Pomoc” przy Państwowych Seminariach Nauczycielskich. W PBC jest zaledwie parę numerów z lat: 1927-1929, 1932. Pochodzą one ze zbiorów kilku bibliotek białostockich oraz z Archiwum Państwowego w Białymstoku.

Do młodzieży wiejskiej zrzeszonej w kołach Związku Młodzieży Wiejskiej skierowane były ukazujące się w 1928 r. Wiadomości Wojewódzkiego Związku Młodzieży Wiejskiej. Był to miesięcznik wydawany przez Wojewódzki Związek Młodzieży Wiejskiej Rzeczypospolitej Polskiej Wici. Pismo miało profil kulturalno-oświatowy i zawierało wiele artykułów problemowych o charakterze społecznym i kulturalnym. W PBC znajdują się tylko 3 numery pochodzące ze zbiorów Książnicy Podlaskiej.

Oddział Powiatowy ZNP w Augustowie wydawał w latach 1932-1939 Nasz Głos: czasopismo regionalne ziemi augustowskiej. Czasopismo zawierało informacje społeczno-kulturalne oraz dotyczące szkolnictwa w powiecie augustowskim. W 1934 r. ukazało się jako dodatek do Naszego Głosu pisemko dla dzieci Nasz Głosik. Miało ono podtytuł: ilustrowane regionalne pisemko dla dziatwy ziemi augustowskiej. Prawdopodobnie był to zwiastun ukazującego się od grudnia 1935 r. dwutygodnika Nasz Głosik: ilustrowane regionalne pisemko dzieci i dla dzieci pojez. Augustowsko-Suwalskiego. Pisemko wydawane było do czerwca 1936. Wydawcą była Poradnia Pedagogiczna ZNP w Augustowie. Dzieci znajdywały w nim informacje turystyczne, krajoznawcze oraz dotyczące historii regionu. W PBC znajduje się komplet numerów obu czasopism wykonanych z mikrofilmów Biblioteki Uniwersyteckiej w Białymstoku.

W PBC zamieszczono najpopularniejszy przed wojną w Białymstoku miesięcznik poświęcony życiu religijnemu miasta. Redagowany był przez powszechnie znanego społecznika i budowniczego kościoła Św. Rocha – księdza Adama Abramowicza. W 1929 r. pismo nosiło tytuł Przewodnik Parafialny Białostocki, rok później zmieniło nazwę na Jutrzenka Białostocka. Pismo ukazywało się do wybuchu wojny. Oprócz artykułów o treści społeczno-religijnej, gospodarczej i politycznej zamieszczało teksty prozatorskie, artykuły polemiczne oraz podawało kronikę chrztów i pogrzebów. Jutrzenka była niezwykle pomocna w organizowaniu funduszy na budowę kościoła pod wezwaniem Św. Rocha13. Zamieszczone w PBC numery pochodzą ze zbiorów Biblioteki Seminaryjnej oraz Książnicy Podlaskiej.

W latach 1933-1937 Białostockie Koło Rodziny Wojskowej wydawało miesięcznik Informator Białostockiego Koła Rodziny Wojskowej. Czasopismo przeznaczone było dla członkiń Koła oraz kobiet niezrzeszonych, będących żonami, matkami i córkami wojskowych, które otrzymywały egzemplarze bezpłatnie. Miesięcznik miał profil informacyjny dotyczący ruchu kobiecego i sytuacji kobiet pracujących na świecie, problemu dzieci nieślubnych. Czasopismo miało charakter postępowy i było jednym z najbardziej interesujących czasopism kobiecych. Niski nakład (300 egzemplarzy) ograniczał zasięg oddziaływania pisma. Numery zamieszczone w PBC pochodzą ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej oraz Książnicy Podlaskiej.

Jednym z najbardziej wartościowych czasopism kulturalnych, które wychodziło w Białymstoku i znalazło się w PBC, jest miesięcznik Drogowskazy, wychodzący w latach 1935-1936. Niestety w PBC brak jest numeru pierwszego z grudnia 1935 r. Czasopismo poświęcone było sprawom kulturalno-oświatowym i społeczno-gospodarczym. Drogowskazy przeznaczone były dla działaczy kulturalnych, nauczycieli, bibliotekarzy, pracowników świetlicowych itp. Miało stały układ działów. Ogółem ukazało się 9 numerów. Czasopismo, mimo wysokiego poziomu, nie zyskało poparcia w społeczeństwie i przestało się ukazywać. Oryginał jest przechowywany w BN a mikrofilm jest dostępny w Książnicy Podlaskiej.

Jedno z czołowych miejsc pod względem treści, ideologii i formy wydawniczej w dziejach polskiego czasopiśmiennictwa okresu 20-lecia międzywojennego zajmuje Chata Polska. Był to pierwszy polski tygodnik wydawany w Białymstoku. Pierwszy numer wyszedł 23 III 1919 r. Wydawany był przez Straż Kresową. Tygodnik miał stały układ działowy. Chata Polska była czasopismem ludowym o charakterze ogólnopolskim i postępowym, dążącym do wyrobienia opinii politycznej i społecznej u polskiego chłopa. W 1923 r. redakcja przeniosła się do Warszawy. W 1924 r. zanikły relacje z Białegostoku, a pismo powoli zatraciło swój dotychczasowy charakter. W PBC jest tylko 9 numerów z 1920 r. pochodzących ze zbiorów Biblioteki Seminaryjnej, Książnicy Podlaskiej i Biblioteki Uniwersyteckiej w Białymstoku. W przyszłości Biblioteka Uniwersytecka będzie się starała zakupić z BN mikrofilmy z brakującymi numerami.

Do czasopism zaliczamy również dzienniki urzędowe wydawane przez urzędy wojewódzkie. Są to doskonałe źródła informacji dotyczące administracji państwowej, działów ziemi, licytacji, stowarzyszeń i organizacji społecznych itp. Również w Białymstoku z racji istnienia siedziby województwa, Urząd Wojewódzki wydawał Dziennik Urzędowy Województwa Białostockiego. Ukazywał się on od stycznia 1921 r. do sierpnia 1939 r. W 1929 r. zmienił nazwę na Białostocki Dziennik Wojewódzki. Zawierał zarządzenia i obwieszczenia wojewody, przedruki ustaw sejmowych, rozporządzeń rządu i poszczególnych ministerstw. W PBC znajdują się wszystkie numery Dziennika.

Z gazet regionalnych wychodzących w latach 1919-1939 w PBC znajduje się Dziennik Suwalski. Wydawał go w latach 1926-1927 Stanisław Milewski. Skany gazety zostały wykonywane ze zniszczonych mikrofilmów BN, dlatego ich jakość jest słaba. Fragmenty kliszy były nie do odczytania, w związku z czym nie wszystkie numery dało się zdigitalizować.

W PBC można znaleźć gazety wychodzące w Białymstoku w czasie II wojny światowej. Są to Wolna Praca oraz Extrablatt14. Wolna Praca wydawana była w latach 1940-1941. Był to organ komitetów: Białostockiego Obwodowego i Miejskiego KP(b) Białorusi i Obwodowego Komitetu Wykonawczego. Gazeta miała charakter propagandowy. W PBC nie ma pełnego kompletu numerów.

Z czasów okupacji niemieckiej pochodzą 2 numery Extrablatt z 1942 r. (nr 75 i 80). Gazeta wychodziła w dwóch językach: po polsku i po niemiecku. Wydawał ją Sturmverlag G.m.b.H. Zweigniederlassung. Miała charakter informacyjny, ale dotyczący jedynie sytuacji w Europie i na świecie.

Informacji z okresu zaraz po wyzwoleniu przez Armię Czerwoną oraz formowania się nowych powojennych władz może dostarczyć wychodząca w latach 1944-1947 pierwsza gazeta ogólno wojewódzka Jedność Narodowa. Wydawał ją Wojewódzki Urząd Informacji i Propagandy w Białymstoku. Pierwszy numer wyszedł 3 XII 1944 r. Była to najważniejsza gazeta w dyspozycji ugrupowań lewicowych wydawanych w mieście15. Wersja papierowa znajduje się w Archiwum Państwowym w Białymstoku oraz w Książnicy Podlaskiej. W PBC zamieszczono prawie wszystkie numery pisma.

Od 2 września 1951 r. zaczęła ukazywać się Gazeta Białostocka. Był to dziennik będący organem PZPR wydawany przez RSW „Prasa”. Gazetę drukowano na kwaśnym papierze, który z biegiem lat zaczął się rozpadać. Zaistniała konieczność digitalizacji tytułu, tym bardziej, że roczniki gazety są stale wykorzystywane przez czytelników. Ponieważ wszystkie numery tego największego dziennika w regionie posiada Książnica Podlaska, uzyskała ona zgodę Prasy Podlaskiej Sp. z o.o. na digitalizację roczników z lat 1951-1975 i umieszczenie w sieci Internet16. Ze względu jednak na ogrom materiałów i problemy kadrowe, do tej pory zamieszczono w PBC tylko rok 1951 i 1952.
Z prasy regionalnej wydawanej po wojnie znajdują się w PBC również czasopisma:

- bibliotekarskie wydawane przez Książnicę Podlaską, jak Bibliotekarz Podlaski i Głos Bibliotek Publicznych Województwa Podlaskiego,

- uczelniane wydawane przez Uniwersytet w Białymstoku: Gryfita i Rocznik Teologii Katolickiej,

- propagujące historię regionu i terenów przygranicznych: Białostocczyzna (wydawana przez Białostockie Towarzystwo Naukowe) oraz Biuletyn Historii Pogranicza (pismo Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego w Białymstoku).

Za wyjątkiem Białostocczyzny, która przestała wychodzić w 2002 r., wszystkie pozostałe tytuły zamieszczane są na bieżąco.

Większość tytułów w PBC pochodzi z mikrofilmów zrobionych wiele lat temu w BN. Są zazwyczaj słabej jakości. Zniszczenia mechaniczne związane z użytkowaniem mikrofilmów, a także ich wykonanie wpływają na małą czytelność mikrofilmu, a co za tym idzie na słabą jakość skanu. Oczywiście obraz przez skanowanie mikrofilmu można poddać obróbce, jednak nie zawsze daje zadowalające efekty. Dlatego chętniej sięga się do oryginałów. Jednak tylko niektóre tytuły, na przykład Jutrzenka Białostocka, Głos Uczniowski czy Gazeta Białostocka są w wersji papierowej. Jakość wykonanych z nich skanów jest więc dużo lepsza.

Do tej pory opublikowano w PBC najważniejsze tytuły czasopism i gazet związanych z regionem, z których czytelnicy korzystają najczęściej. Przed nami jeszcze wiele pracy. Na wprowadzenie do PBC czekają czasopisma żydowskie dość licznie reprezentowane na rynku wydawniczym przedwojennego Białegostoku oraz prasa w języku polskim, przede wszystkim Gazeta Białostocka i Kurier Poranny. Mamy nadzieję, że liczba gazet i czasopism wprowadzanych do PBC będzie systematycznie wzrastać i będą one służyć całemu społeczeństwu.


Tytuły gazet i czasopism regionalnych wprowadzonych do PBC:
Bialystoker Zeitung 1916-1919

Białostocczyzna 1986-2002

Białostocki Głos Codzienny 1926

Białostocki Kurier Nowości 1933

Białostocki Kurier Polski 1924

Białostockie Nowiny Codzienne 1933

Bibliotekarz Podlaski 2000-

Biuletyn Historii Pogranicza 2000-

Chata Polska 1920

Czyn 1938-1939

Drogowskazy 1935-1936

Dwa Światy 1937-1939

Dziennik Białostocki 1919-1930

Dziennik Suwalski 1926-1927

Dziennik Urzędowy Województwa Augustowskiego 1817-1822

Dziennik Urzędowy Województwa Białostockiego 1921-1939

Echo Białostockie 1939, kilka numerów z 1935 i 1936

Echa Płockie i Łomżyńskie 1898-1904

Extrablatt 1942

Fama 1937

Gazeta Białostocka 1912-1915

Gazeta Białostocka 1951-1952

Gazeta Niedzielna 1924

Głos Bibliotek Publicznych 2008-

Głos Uczniowski 1923, 1926-1938

Głos Ziemi Białostockiej 1930-1931

Goniec Białostocki 1936

Goniec Województwa Augustowskiego 1830/31

Gryfita 1994-

Harcerski Zew Kresowy 1933-1937

Ilustrowany Tygodnik Kresowy 1927

Informator Białostockiego Koła Rodziny Wojskowej 1933-1937

Intelligenz Blatt 1799, 1801, 1803-1806

Ikaros 1927-1939

Jedność Narodowa 1944-1947

Jutrzenka Białostocka 1930-1939

Kurier Białostocki 1921-1922

Kurier Białostocki ABC 1928

Kurier Podlaski 1936

Łącznik 1926

Mieszczanin 1938

Młoda Myśl 1927-1929, 1932

Nasz Głos 1932-1939

Nasz Głosik 1935-1936

N owe Życie 1921

Nowe Życie. Grajewo 1939-1941

Ogniwo [1930-1936]

Prożektor 1925-1929

Przedświt 1928

Przewodnik Parafialny Białostocki 1929-1930

Reflektor 1930-1935

Region Białostocki 1934

Rocznik Teologii Katolickiej 2002-

Tempo 1935-1937

Wiadomości Wojewódzkiego Związku Młodzieży Wiejskiej 1928

Wolna Praca 1940-1941

Zjednoczenie Katolickie 1933-1935

Życie Robotnicze 1925




1 Biblioteki: Archidiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego w Białymstoku, Uniwersytetu w Białymstoku, Uniwersytetu Medycznego, Uniwersytetu Muzycznego, Politechniki Białostockiej, Książnica Podlaska, Archiwum Państwowe w Białymstoku, Collegium Suprasliense.

2 Białostockie Towarzystwo Naukowe i Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Białymstoku.

3 L. Postołowicz, Pierwsza gazeta drukowana w Białymstoku, Białostocczyzna, nr 2, 1998, s. 13-17.

4 Pismo wychodziło od połowy kwietnia 1798 r., tamże, s. 14.

5 O problemach z zakładaniem prasy białostockiej w XIX i początkach XX w. pisze Adam Dobroński, Początki prasy polskiej w Białymstoku, Białostocczyzna, nr 1, 1988, s. 8-13; Z. Romaniuk, Drukarstwo w Białymstoku do 1915 r., Białostocczyzna, nr 4, 1999, s. 41-62.

6 A. Dobroński, op. cit., s. 8.

7 W 1914 r. pismo ukazywało się do 20 IV (8 V) 1914 r. Wznowiono jego wydawanie 19 IV (2 V) 1915 r. Ostatni numer ukazał się 15 VIII 1915 r.

8 Historię powstania Dziennika Białostockiego przedstawiła Z. Sokół, Czasopiśmiennictwo białostockie w latach 1919-1939, Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku, t. 1, Białystok 1968, s. 384.

9 Roczniki są niepełne.

10 Z. Sokół, op. cit., s. 419-420.

11 Czasopismem niewymienionym, a znajdującym się w PBC, jest Ogniwo wydawane w latach 1930-1936 przez uczniów klasy VIII Państwowego Gimnazjum im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Białymstoku.

12 Głos Uczniowski według Katalogu Centralnego Czasopism BN znajduje się w: BN, BUW, Bibliotece m. stołecznego Warszawy, Bibliotece Jagiellońskiej, Bibliotece KUL, Bibliotece Raczyńskich, Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

13 M. Czajkowski, Jutrzenka Białostocka, Kurier Poranny 1991, nr 125, s. 12.

14 Oba tytuły znajdują się w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Białymstoku.

15 Więcej informacji o prasie wydawanej na Białostocczyźnie w latach 1943-47 można znaleźć w art. M. Ciećwierza, Jak to było po wojnie..., Gazeta Współczesna 1988, nr 39, s. 4.

16 Od 1975 r., czyli reformy administracyjnej kraju, Gazeta zaczęła nosić nazwę Gazeta Współczesna.




©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna