Duchowieństwo w średniowieczu



Pobieranie 110.36 Kb.
Data08.05.2016
Rozmiar110.36 Kb.
DUCHOWIEŃSTWO

W ŚREDNIOWIECZU

Piotr Grzybowski

Klasa V

Szkoła Podstawowa w Rębielicach Szlacheckich



rok szkolny 2006/2007

www.mgrzybowski.republika.pl/Piotrek/piotrek.html

Średniowiecze to epoka w historii i kulturze europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a czasami nowożytnymi.

Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone, szczególnie w przypadku granicy początkowej (starożytność). Najczęściej przyjmuje się, że jest to okres historyczny rozciągający się od czasów rozpadu cesarstwa zachodniorzymskiego i wielkiej wędrówki ludów, do początków renesansu (odrodzenia). Najczęściej za początek epoki przyjmuje się rok 476, koniec istnienia imperium rzymskiego, w którym został pozbawiony władzy ostatni cesarz zachodniorzymski. Koniec średniowiecza obejmuje II połowę XV wieku.

Ze względu na ogół przemian wyróżnia się: wczesne średniowiecze (do XI w.), jego rozkwit (XI-XIII w.) i schyłek (XIV-XV w.). Wspólne cechy średniowiecza to m.in.: feudalny system społeczny, słaby rozwój gospodarki towarowo - pieniężnej, a także dominacja światopo­glądu religijnego.

Społeczeństwo średniowieczne nie było jednolite i dzieliło się na stany, czyli warstwy. W większości państw były to:



  • rycerstwo;

  • duchowieństwo;

  • mieszczaństwo;

  • chłopstwo.

Stany różniły się między sobą pod względem praw i obowiązków.

DUCHOWIEŃSTWO ŚREDNIOWIECZNE
W średniowieczu największą władzę miał Kościół, papież i całe duchowieństwo. Ludność w przeważającej części była pobożna. Z Kościołem rywalizować mogli jedynie królowie lub książęta, często nie umiejący pisać, wtedy zabierali ze sobą wszędzie kanclerzy i sekretarzy, którzy wykonywali za nich tę czynność. Duchowieństwo miało swoje sądy, jeden z najbardziej znanych i bezlitosnych nosił nazwę „Świętej inkwizycji”.

Inkwizycja to nazwa organu sądowniczego powołanego do działania na polu religijnym. Po raz pierwszy zastosował ją cesarz Justynian I (527-565) w Bizancjum. Inkwizycja ta ścigała innowierców, konfiskowała majątki, a powrót do pogaństwa karała śmiercią. Zadaniem było ściganie i tępienie przede wszystkim herezji. Inkwizytor był głównym „detektywem” i zarazem oskarżycielem, obdarzonym wieloma przywilejami z powodu pełnionych funkcji. Inkwizytorem mógł być tylko człowiek wykształcony i duchowny. Inkwizycja została potępiona przez biskupów i papieży (np. Wirgiliusz).





Scena inkwizycji

W tamtym okresie powstało wiele wspaniałych obrazów, które miały na celu ozdobienie kościołów i domów. Malarstwo kościelne rozwinęło się do wysokiej formy, ponieważ w średniowieczu żyło bardzo mało osób potrafiących czytać, a dokładne obrazy i rzeźby potrafiły w łatwy sposób przekazać każdemu informacje.





Przykład malowidła romańskiego.

Malarstwo romańskie pełniło służebną rolę wobec kościoła. Tematycznie koncentrowało się na przedstawieniu treści chrześ­cijańskich, a więc miało służyć nauczaniu niepiśmiennych ludzi prawd wiary.


Malarstwo romańskie to także miniatury, którymi ozdabiano szczególnie cenione rękopisy, ewangeliarze, psałterze, mszały oraz właśnie freski. Istniało wiele szkół malarstwa miniatorskiego. Do Polski przywożono miniatury szkoły nadreńskiej i ratyzbońskiej

Na szczególną uwagę zasługują tzw. manuskrypty średniowieczne.

Malarstwo romańskie odznacza się brakiem perspektywy - odrealnieniem i dążeniem do subiektywnego przedstawiania świata, całkowitą nieobecnością planów oraz matową tonacją np. miniatury kodeksu pułtuskiego.



Miniatury kodeksu pułtuskiego.

Tak jak malarstwo również rzeźbiarstwo rozwinęło się w okresie średniowiecza, a dla Polaków możliwością do zaszczytu są wspaniałe rzeźby Wita Stwosza. Ołtarz jego autorstwa w kościele Mariackim zyskał sobie sławę w całej Europie, a każdy, kto go ogląda musi uznać jego wielkość i piękność.



Ołtarz Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie.


Rzeźby nie było wykorzystywane jedynie jako ołtarze, ale również jako wiele płaskorzeźb ozdabiało mury kościołów.

Rzeźba romańska wykonywana najczęściej w kamieniu była spojona z architekturą. Wypełniała przeznaczone dla niej miejsca na portalach, w tympanonach, w niszach i zagłębieniach muru, na kapitelach i trzonach kolumn. Tematyka kamiennych rzeźb związana była z Pismem Świętym, głównie Starym Testamentem, a także Żywotami świętych.

Na terenach Polski najwybitniejszym pomnikiem rzeźby romańskiej są Drzwi Gnieźnieńskie. Jest to niebywały dokument historyczny umacniający w ciągu dziejów poczucie narodowej wspólnoty. Przedstawiają one opowieść o życiu św. Wojciecha wyrażoną w postaci 18 obrazów, dzielących jego historię na dwie części. Dziewięć scen lewego skrzydła mówi o pobycie świętego w Czechach, Niemczech, we Włoszech, kolejnych dziewięć scen znajdujących się po prawej stronie obrazuje pobyt w Prusach i Polsce. Drzwi Gnieźnieńskie czyta się następująco: lewe skrzydło - od dołu do góry, prawe - z góry na dół. Śladem romańskiej symboliki otwierały one przed średniowiecznym człowiekiem bramy raju i zbawienia, bezpieczeństwa i dobra.




Drzwi Gnieźnieńskie - najwybitniejszy pomnik rzeźby romańskiej.


KATEDRY ŚREDNIOWIECZNE
Katedry należą do najwspanialszych dzieł średniowiecza. Droga do strzelistych i lekkich budowli wiodła poprzez ciągłe techniczne eksperymenty budowniczych. Budowa katedry trwała kilkadziesiąt lat. Z braku nowoczesnych narzędzi wszelkie prace kamieniarskie i stolar­skie wykonywano ręcznie. Dachy pokrywano dachówką lub płytami ołowianymi. Dużą wagę przywiązywano do dekoracji wnętrza katedry. Ściany pokrywały malowidła o tematyce biblijnej, w oknach umieszczano wspaniałe witraże, a posadzki pokrywano mozaikami. W nawach zawieszano haftowane tkaniny, przeszywane jedwabną i złotą nicią, a krzyże ustawiane na ołtarzach wykonywano z cennych gatunków drewna i zdobiono złotem i drogocennymi kamieniami.

KOŚCIOŁY ŚREDNIOWIECZNE

Krzepice - kościół murowany w stylu gotyckim został zbudowany z fundacji Kazimierza Wielkiego w 1357 r. i przez niego bogato uposażony. W 1466 r. murowany klasztor dla Kanoników Regularnych sprowadzonych z kościoła Bożego Ciała w Krakowie ufundował Jan Hińcza z Rogowa, kasztelan sandomierski, za zgodą króla Kazimierza Jagiellończyka i biskupa krakowskiego Jana Gruszczyńskiego.





Obecny wygląd kościoła w Krzepicach

Kłobuck - kościół murowany, gotycki, zbudowany w 1135 r. z fundacji Piotra Dunina, powiększony w 1454 r. staraniem ks. Jana Długosza i jego bratanka.





Obecny wygląd kościoła w Kłobucku.

Częstochowa - bazylika wchodząca w skład Jasnogórskiego Sanktuarium wybudowana w końcowym okresie Średniowiecza. Początkowo była to trzyprzęsłowa budowla jednonawowa, z dwuprzęsłowym wydłużonym prezbiterium. Po prawej stronie od zachodniego wejścia do kościoła, przy północnej ścianie nawy usytuowana była pierwotna wieża. Zarówno kościół, jak i fundowana wcześniej, bo pod koniec XIV wieku, przez króla Władysława Jagiełłę, kaplica Matki Bożej, mieszcząca Cudowny Obraz, połączona była z krużgankiem pierwotnego założenia klasztornego. Krużganek zaś połączony był z kościołem. Pomiędzy kościołem a kaplicą Matki Bożej znajdowała się pierwotna kaplica św. Pawła Pierwszego Pustelnika, Patriarchy Zakonu Paulinów, zaś na wschód od niej zakrystia. Na piętrze krużganku klasztornego umieszczone było dormitorium zakonników. Ten typ architektonicznego założenia klasztornego przejęli paulini z Węgier, skąd przybyli na Jasną Górę w 1382 r.



Obecny wygląd bazyliki częstochowskiej na Jasnej Górze


Kraków - Katedra Wawelska. Pierwszy kościół katedralny na Wawelu wzniesiony został niedługo po ustanowieniu w 1000r. biskupstwa krakowskiego. Początki jej budowy łączy się z panowaniem księcia Władysława Hermana (1079-1102). Nową świątynię konsekrowano w 1142 r. Była ona murowaną z wapienia i piaskowca trójnawową bazyliką, z emporami ponad nawami bocznymi. Od wschodu i zachodu wznosiły się prostokątne chóry zamknięte półkolistymi absydami, a pod nimi mieściły się krypty. Od strony zachodniej wznosiły się dwie kwadratowe wieże.



Katedra krakowska stanowiła centrum czci kanonizowanego w 1253 r. św. Stanisława, biskupa krakowskiego zamordowanego w 1079 r. z rozkazu króla Bolesława Śmiałego. Do jego grobu przybywali pielgrzymi zarówno z Polski, jak i krajów ościennych.


Kult tego świętego łączony był z ideą zjednoczenia rozbitego na dzielnice Królestwa Polskiego, dlatego też nie może dziwić fakt, że wbrew wcześniejszej tradycji koronowania królów w archikatedrze gnieźnieńskiej, koronacja Władysława Łokietka odbyła się 20 I 1320 r. w katedrze krakowskiej, w pobliżu relikwii patrona odrodzonej polskiej monarchii. Odtąd wawelska świątynia stała się miejscem koronacji władców Polski.


INNE POLSKIE KOŚCIOŁY I KLASZTORY OKRESU ŚREDNIOWIECZA



Jędrzejów – klasztor Cystersów z XIII w.

(przebudowany w XV i XVII w.)


Nowy Karczyn – kościół Św. Stanisława Biskupa z XIII w.




Staniątki – zespół klasztorny Benedyktynek – kościół NMP i Św. Wojciecha z I połowy XIII w.


Zespół dawnego klasztoru Cystersek w Trzebnicy z XIII w. (przebudowany w XIX-XX w.)

Wiślica – kolegiata ufundowana

przez Kazimierza Wielkiego

(3 ćwierćwiecze XIV w.)



Strzelin – kościół Św. Gotarda z XIII w. Wiślica – kolegiata ufundowana

przez Kazimierza Wielkiego

(3 ćwierćwiecze XIV w.)




Kruszwica – kolegiata Św. Piotra i Św. Pawła

(z I połowy XII w.)



Strzegom – kościół Św. Piotra i Św. Pawła (ok. 1380-1520).

Cieszyn – rotunda Św. Mikołaja z XI w. w stylu romańskim.


ZAGRANICZNE KOŚCIOŁY I KATEDRY ŚREDNIOWIECZNE


Andora – kościół romański


Jedna z najwspanialszych katedr gotyckich w Chartres (Francja)

Katedra gotycka Notre Dame w Paryżu

PAPIESTWO

W początkach średniowiecza wzrosło znaczenie biskupa Rzymu zwanego papieżem. Biskup Rzymu od początku istnienia chrześ­cijaństwa cieszył się wielkim szacunkiem, gdyż wierzono, że Kościół w stolicy imperium został założony przez apostoła Piotra. W miarę upływu czasu stopniowo papieże podporządkowali sobie biskupów zachodniej części cesarstwa. Papieże zatwierdzali kandydatów na kościelne godności, rozstrzygali ważniejsze wątpliwości religijne i podejmowali decyzje w sprawach organizacyjnych. Stali się też najwyższymi sędziami duchownych. Znaczenie papieży jako przywódców zachodniego świata chrześcijańskiego wzrosło, gdy upadło cesarstwo. Królowie barbarzyńscy bardziej musieli się liczyć z papieskimi opiniami, gdyż nie mieli ani takiej władzy, ani takiego autorytetu jak cesarze rzymscy.



Papieże okresu Średniowiecza

  • św. Symplicjusz - 3 marca 468 - 10 marca 483

  • św. Feliks III - 13 marca 483 - 1 marca 492

  • św. Gelazjusz I - 1 marca 492 - 21 listopada 496

  • Anastazy II - 24 listopada 496 - 19 listopada 498

  • św. Symmachus - 22 listopada 498 - 19 lipca 514

  • św. Hormizdas - 20 lipca 514 - 6 sierpnia 523

  • św. Jan I - 13 sierpnia 523 - 18 maja 526

  • św. Feliks IV - 12 lipca 526 - 22 września 530

  • Bonifacy II - 22 września 530 - 17 października 532

  • Jan II Merkury 2 stycznia 533 - 8 maja 535

  • św. Agapit I - 13 maja 535 - 22 kwietnia 536

  • św. Sylweriusz - 1 czerwca 536 - marzec 537

  • Wigiliusz - 29 marca 537 - 7 czerwca 555

  • Pelagiusz I - 16 kwietnia 556 - 4 marca 561

  • Jan III Katelinus 17 lipca 561 - 13 lipca 574

  • Benedykt I - 2 czerwca 575 - 30 lipca 579

  • Pelagiusz II - 26 listopada 579 - 7 lutego 590

  • Grzegorz I - 3 września 590 - 12 marca 604

  • Sabinian - 13 września 604 - 22 lutego 606

  • Bonifacy III - 19 lutego 607 - 12 listopada 607

  • św. Bonifacy IV - 25 sierpnia 608 - 8 maja 615

  • św. Adeodat I - 19 października 615 - 8 listopada 618

  • Bonifacy V - 23 grudnia 619 - 25 października 625

  • Honoriusz I - 27 października 625 - 12 października 638

  • Seweryn - 28 maja 640 - 2 sierpnia 640

  • Jan IV - 24 grudnia 640 - 12 października 642

  • Teodor I - 24 listopada 642 - maj 649

  • św. Marcin I - lipiec 649 - 16 września 655

  • św. Eugeniusz I - 10 sierpnia 654 - 2 czerwca 657

  • św. Witalian - 30 czerwca 657 - 27 stycznia 672

  • Adeodat II - 11 kwietnia 672 - 17 czerwca 676

  • Donus - 2 listopada 676 - 11 kwietnia 678

  • św. Agaton - 27 czerwca 678 - 10 stycznia 681

  • św. Leon II - 17 sierpnia 682 - 3 lipca 683

  • św. Benedykt II - 26 czerwca 684 - 8 maja 685

  • Jan V - 23 lipca 685 - 2 sierpnia 686

  • Konon - 21 października 686 - 21 września 687

  • św. Sergiusz I - 15 grudnia 687 - 9 września 701

  • Jan VI - 30 października 701 - 11 stycznia 705

  • Jan VII - 1 marca 705 - 18 października 707

  • Syzyniusz - 15 stycznia 708 - 4 lutego 708

  • Konstantyn - 25 marca 708 - 9 kwietnia 715

  • św. Grzegorz II - 19 maja 715 - 11 lutego 731

  • św. Grzegorz III - 18 marca 731 - listopad 741

  • św. Zachariasz - 10 grudnia 741 - 22 marca 752

  • Stefan - 22 lub 23 marca 752 - 25 lub 26 marca 752

  • Stefan II - 26 marca 752 - 26 kwietnia 757

  • św. Paweł I - 29 maja 757 - 28 czerwca 767

  • Stefan III - 1 lub 7 sierpnia 768 - 24 stycznia 772

  • Hadrian I - 1 lub 9 lutego 772 - 25 grudnia 795

  • św. Leon III - 26 lub 27 grudnia 795 - 12 czerwca 816

  • Stefan IV- 22 czerwca 816 - 24 stycznia 817

  • św. Paschalis I - 25 stycznia 817 - 11 lutego 824

  • Eugeniusz II - luty - maj 824 - sierpień 827

  • Walentyn - sierpień 827 - wrzesień 827

  • Grzegorz IV - 827 - styczeń 844

  • Sergiusz II - styczeń 844 - 27 stycznia 847

  • św. Leon IV - 10 kwietnia 847 - 17 lipca 855

  • Benedykt III - 29 września 855 - 17 kwietnia 858

  • św. Mikołaj I - 24 kwietnia 858 - 13 listopada 867

  • Hadrian II - 14 grudnia 867 - 14 grudnia 872

  • Jan VIII - 14 grudnia 872 - 16 grudnia 882

  • Marynus I - 16 grudnia 882 - 15 maja 884

  • św. Hadrian III - 17 maja 884 - wrzesień 885

  • Stefan V - wrzesień 885 - 14 września 891

  • Formosus - 6 października 891 - 4 kwietnia 896

  • Bonifacy VI - kwiecień 896

  • Stefan VI - maj 896 - sierpień 897

  • Romanus - sierpień 897 - listopad 897

  • Teodor II - grudzień 897

  • Jan IX - styczeń 898 - styczeń 900

  • Benedykt IV - styczeń lub luty 900 - lipiec 903

  • Leon V - lipiec 903 - wrzesień 903

  • Sergiusz III - 29 stycznia 904 - 14 kwietnia 911

  • Anastazy III - kwiecień 911 - czerwiec 913

  • Lando - lipiec 913 - luty 914

  • Jan X - marzec 914 - marzec 928

  • Leon VI - maj 928 - grudzień 928

  • Stefan VII - grudzień 928 - luty 931

  • Jan XI - luty lub marzec 931 - grudzień 935

  • Leon VII - 3 stycznia 936 - 13 lipca 939

  • Stefan VIII - 14 lipca 939 - październik 942

  • Marynus II - 30 października 942 - maj 946

  • Agapit II - 10 maja 946 - grudzień 955

  • Jan XII Oktawian 16 grudnia 955 - 14 maja 964

  • Leon VIII - 4 lub 6 grudnia 963 - 1 marca 965

  • Benedykt V - 22 maja 964 - 4 lipca 965

  • Jan XIII - 1 października 965 - 6 września 972

  • Benedykt VI - 19 stycznia 973 - czerwiec 974

  • Benedykt VII - październik 974 - 10 lipca 983

  • Jan XIV Pietro Campanora grudzień 983 - 20 sierpnia 984

  • Jan XV - sierpień 985 - marzec 996

  • Grzegorz V Bruno 3 maja 996 - 18 lutego 999

  • Sylwester II Gerbert 2 kwietnia 999 - 12 maja 1003

  • Jan XVII Jan Sicco czerwiec 1003 - grudzień 1003

  • Jan XVIII Phasianus styczeń 1004 - lipiec 1009

  • Sergiusz IV Piotr 31 lipca 1009 - 12 maja 1012

  • Benedykt VIII - 18 maja 1012 - 9 kwietnia 1024

  • Jan XIX Romanus między 12 kwietnia a 10 maja 1024 - 1032

  • Benedykt IX Teofilatto di Tuscolo październik 1032 - wrzesień 1044

  • Sylwester III Jan z Sabiny 20 stycznia 1045 - 10 maja 1045

  • Benedykt IX Teofilatto di Tuscolo 10 kwietnia 1045 - 1 maja 1045

  • Grzegorz VI Jan Gratian 5 maja 1045 - 20 grudnia 1046

  • Klemens II Suidger 24 lub 25 grudnia 1046 - 9 października 1047

  • Benedykt IX Teofilatto di Tuscolo 8 listopada 1047 - 17 lipca 1048

  • Damazy II Poppo 17 lipca 1048 - 9 sierpnia 1048

  • św. Leon IX Bruno 12 lutego 1049 - 19 kwietnia 1054

  • Wiktor II Gebhard 13 kwietnia 1055 - 28 lipca 1057

  • Stefan IX Frederick z Lorraine 3 sierpnia 1057 - 29 marca 1058

  • Mikołaj II Gerard 24 stycznia 1059 - 27 lipca 1061

  • Aleksander II Anzelm z Lukki 1 października 1061 - 21 kwietnia 1073

  • św. Grzegorz VII Hildebrand 22 kwietnia 1073 - 25 maja 1085

  • bł. Wiktor III Daufer 24 maja 1086 - 16 września 1087

  • bł. Urban II Odo 12 marca 1088 - 29 lipca 1099

  • Paschalis II Rainerius 13 lub 14 sierpnia 1099 - 21 stycznia 1118

  • Gelazjusz II Jan z Gaety 24 stycznia 1118 - 29 stycznia 1119

  • Kalikst II Guido 2 lutego 1119 - 13 grudnia 1124

  • Honoriusz II Lamberto z Ostii 21 grudnia 1124 - 13 lutego 1130

  • Innocenty II Gregorio Papareschi 14 lutego 1130 - 25 stycznia 1143

  • Celestyn II Guido z Citta di Castello 26 września 1143 - 8 marca 1144

  • Lucjusz II Gherardo Caccianemici 12 marca 1144 - 15 lutego 1145

  • bł. Eugeniusz III Bernardo Pignatelli 15 lutego 1145 - 8 lipca 1153

  • Anastazy IV Corrado 12 lipca 1153 - 3 grudnia 1154

  • Hadrian IV Nicholas Breakspear 4 lub 5 grudnia 1154 - 1 września 1159

  • Aleksander III Orlando Bandinelli 7 września 1159 - 30 sierpnia 1181

  • Lucjusz III Ubaldo Allucingoli 1 września 1181 - 25 września 1185

  • Urban III Umberto Crivelli 25 listopada 1185 - 20 października 1187

  • Grzegorz VIII Alberto de Morra 21 października 1187 - 17 grudnia 1187

  • Klemens III Paolo Scolari 19 grudnia 1187 - marzec 1191

  • Celestyn III Giacinto Bobo 30 marca 1191 - 8 stycznia 1198

  • Innocenty III Lotario 8 stycznia 1198 - 16 lipca 1216

  • Honoriusz III Cencio Savelli 18 lipca 1216 - 18 marca 1227

  • Grzegorz IX Ugo 19 marca 1227 - 22 sierpnia 1241

  • Celestyn IV Goffredo da Castiglione 25 października 1241 - 10 listopada 1241

  • Innocenty IV Sinibaldo Fieschi 25 czerwca 1243 - 7 grudnia 1254

  • Aleksander IV Rinaldo, książę Segni 12 grudnia 1254 - 25 maja 1261

  • Urban IV Jacques Pantalón 29 sierpnia 1261 - 2 października 1264

  • Klemens IV Guy Foulques 5 lutego 1265 - 29 listopada 1268

  • bł. Grzegorz X Tedaldo Visconti 1 września 1271 - 10 stycznia 1276

  • bł. Innocenty V Pierre z Tarentaise 21 stycznia 1276 - 22 czerwca 1276

  • Hadrian V Ottobano Fieschi 11 lipca 1276 - 18 sierpnia 1276

  • Jan XXI Pedro Juliao (Piotr z Hiszpanii) 8 września 1276 - 20 maja 1277

  • Mikołaj III Giovanni Gaetano 25 października 1277 - 22 sierpnia 1280

  • Marcin IV Simon de Brie (Brion) 22 lutego 1281 - 28 marca 1285

  • Honoriusz IV Giacomo Savelli 2 kwietnia 1285 - 3 kwietnia 1287

  • Mikołaj IV Girolamo Masci 22 lutego 1288 - 4 kwietnia 1292

  • św. Celestyn V Pietro del Morrone 5 lipca 1294 - 13 grudnia 1294

  • Bonifacy VIII Benedetto Caetani 24 grudnia 1294 - 11 października 1303

  • bł. Benedykt XI Nicholas Boccasini 22 października 1303 - 7 lipca 1304

  • Klemens V - niewola awiniońska Bertrand de Got 5 czerwca 1305 - 20 kwietnia 1314

  • Jan XXII - niewola awiniońska Jacques d'Euse 7 sierpnia 1316 - 4 grudnia 1334

  • Benedykt XII - niewola awiniońska Jacques Fournier 20 grudnia 1334 - 25 kwietnia 1342

  • Klemens VI - niewola awiniońska Pierre Roger 7 maja 1342 - 6 grudnia 1352

  • Innocenty VI - niewola awiniońska Etienne Aubert 18 grudnia 1352 - 12 września 1362

  • bł. Urban V - niewola awiniońska Guillaume de Grimoard 28 września 1362 - 19 grudnia 1370

  • Grzegorz XI - niewola awiniońska Pierre Roger de Beaufort 30 grudnia 1370 - 27 marca 1378

  • Urban VI - okres Wielkiej Schizmy - obediencja rzymska Bartolomeo Prignano 8 kwietnia 1378 - 15 października 1389

  • Bonifacy IX - okres Wielkiej Schizmy - obediencja rzymska Pietro Tomacelli 2 listopada 1389 - 1 października 1404

  • Innocenty VII - okres Wielkiej Schizmy - obediencja rzymska Cosimo Gentile de'Migliorati 17 października 1404 - 6 listopada 1406

  • Grzegorz XII - okres Wielkiej Schizmy - obediencja rzymska Angelo Correr 30 listopada 1406 - 4 lipca 1415

  • Marcin V Oddo Colonna 11 listopada 1417 - 20 lutego 1431

  • Eugeniusz IV Gabriele Condulmaro 3 marca 1431 - 23 lutego 1447

  • Mikołaj V Tommaso Parentucelli 6 marca 1447 - 24 marca 1455

  • Kalikst III Alfonso de Borja 8 kwietnia 1455 - 6 sierpnia 1458

  • Pius II Enea Silvo 19 sierpnia 1458 - 15 sierpnia 1464

ROLA KOŚCIOŁA W ŚREDNIOWIECZU
W średniowiecznym społeczeństwie kościół miał bardzo duży wpływ na życie ludzi, gdyż decydował o rozwoju kultury i kształtowaniu się światopoglądu epoki. Na przełomie V-VI wieku większość państw Europejskich przyjęło chrzest. Kościoły i klasztory, w których znajdowały się szczątki świętych były celem wielu pielgrzymek, gdyż wierzono, że relikwie miały moc zwalczania zła i dokonywania cudów. Kultura była podzielona na dwie części. Pierwsza oparta była na studiowaniu pisma świętego i dostęp do niej miało jedynie wykształcone duchowieństwo, natomiast druga to kultura ludowa, która zachowywała lokalne tradycje. Między wiekami XI a XIII zmniejszył się dystans między kulturą uczoną a ludową. Kultura uczona zaczęła docierać do ludności świeckiej poprzez malowidła i rzeźby kościołów, treść kazań czy relacje pielgrzymów. To spowodowało pogłębienie życia religijnego. Chrześcijaństwo stało się bardziej zrozumiałe dla większości.

Dlatego sztuka średniowiecza odgrywała bardzo ważną rolę w kształceniu społeczeństwa. Podobnie jak literatura i filozofia tej epoki była ona podporządkowana Kościołowi. Wznoszono więc wspaniałe, bogato dekorowane katedry, klasztory, kościoły, opactwa. Rzeźbiarze zdobili zwieńczenia kolumn oraz dekorowali wejścia i wnętrza świątyni, a malarze ozdabiali cenne rękopisy, takie jak ewangeliarze, psałterze, mszały oraz wzbogacali wystrój budowli kościelnych wspaniałymi freskami.

Klasztory pełniły dużą rolę w kształtowaniu europejskiej cywilizacji. Władcy wybierali sobie doradców spośród wykształconych mnichów. Klasztory były też najważniejszymi ośrodkami kultury, gdyż znajdowały się w nich szkoły i biblioteki, z których często korzystała ludność świecka. Klasztory stały się również ośrodkami produkcyjnymi. Kwitła w nich sztuka rzemieślnicza oraz przyjmowały się wynalazki techniczne.

Bardzo ważnym przedsięwzięciem Kościoła było rozpoczęcie nauczania szkolnego. Najpierw papiestwo zobowiązało biskupów i kapituły do zakładania szkół katedralnych. Obok nich zaczęły powstawać w miastach szkoły zakładane przez nowe zakony. Uczono w nich czytania i pisania po łacinie, modlitw i pieśni kościelnych oraz orientacji w kalendarzu kościelnym.

Edukacja klasztorna przyczyniła się do rozkwitu filozofii średniowiecznej. Służyła przede wszystkim rozumieniu Pisma Świętego, modlitwie i kontemplacji. Kościół miał ogromny wpływ na wszystkie dziedziny życia ludzi. Podporządkowana była mu kultura, oświata, filozofia, literatura oraz sztuka.


BOGURODZICA

Bogurodzica to najdawniejsza ze znanych polskich pieśni religijnych, a jednocześnie wybitne arcydzieło poezji średniowiecznej. Najstarsza część pieśni składa się z dwóch zwrotek zakończonych litanijnym refrenem Kyrie eleison (Panie, zmiłuj się). Powstała prawdopodobnie w drugiej połowie XIII wieku, na co zdają się wskazywać m.in. archaizmy językowe (Bogurodzica, dziela, bożycze), nie spotykane w nieco późniejszych Kazaniach świętokrzyskich. W przeciągu XIV-XVI wieku do części pierwotnej dołączono kilkanaście dalszych strof o tematyce wielkanocnej, pasyjnej i dewocyjnej. Zarówno treść teologiczna, jak kompozycja, wersyfikacja i melodia Bogurodzicy odznaczają się nieprzeciętnymi walorami intelektualnymi i artystycznymi. Nie udało się dotąd odnaleźć bezpośredniego wzorca literackiego w hymnografii średniowiecznej (choć można wskazać na liczne analogie), co pozwala uznać Bogurodzicę za oryginalne dzieło autora rodzimego, zapewne duchownego o wysokiej kulturze teologicznej i literackiej.

Bogurodzica spełniała nie tylko rolę pieśni religijnej; jak odnotowuje m.in. Jan Długosz, rycerstwo polskie śpiewało ją przed bitwą pod Grunwaldem w roku 1410 jako pieśń bojową, a zarazem hymn narodowy (patrium carmen - pieśń ojczysta). Na początku XVI wieku zrodziła się tradycja wiążąca powstanie Bogurodzicy z osobą św. Wojciecha, biskupa i męczennika (zm. 997), a poprzez niego z kręgiem hymnografii bizantyńskiej. Choć dzisiejsza nauka podchodzi nieufnie do tej hipotezy, pozostaje faktem bezdyskusyjnym, iż w Bogurodzicy zostały harmonijnie zespolone dwa nurty chrześcijańskiej tradycji: wschodni, który zrodził i zaszczepił na Zachodzie ideę Deesis, oraz łaciński, który dostarczył polskiemu autorowi wierszowej miary i melodyki.

Najstarszy ze znanych rękopiśmiennych przekazów Bogurodzicy powstał ok. roku 1408; odnaleziono go na wyklejce tylnej okładki rękopisu Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie, zawierającego łacińskie kazania spisane w 1407 roku.



Transkrypcja pieśni Bogurodzica

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,


U twego Syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuści nam.

Kyrieleison.

Twego dziela Krzciciela, bożycze,
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,
A dać raczy, jegoż prosimy:
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie rajski przebyt.

Kyrieleison.





Rękopis Bogurodzicy z roku 1407.

ZAKOŃCZENIE
Jeszcze przed końcem średniowiecza chrześcijańscy misjonarze dotarli do najdalszych zakątków Europy, wieńcząc trwający przez setki lat proces chrystianizacji. Nie jest łatwo powiedzieć, w co i jak wierzyli naprawdę prości ludzie. Do kościoła chodziło i modliło się prawdopodobnie więcej ludzi niż dzisiaj. Ich datki umożliwiały budowę i dekorację parafialnych kościołów, utrzymanie księży i działalność dobroczynną.

Wierzenia świeżo nawróconych na chrześcijaństwo zmieszane były z pozostałościami starych, pogańskich przesądów, a przyjęcie i zrozumienie nauki Kościoła obfitowało niekiedy w nieporozumienia.

Kościół był najpotężniejszą instytucją chrześcijańskiej Europy. W odróżnieniu od królów i możnowładców Kościół nie jest śmiertelny, trwa przez pokolenia i nie może być obalony przez człowieka. Głową Kościoła zachodniego był i jest papież będący biskupem Rzymu.

Papież stał na czele potężnej struktury kościelnej obejmującej wszystkie kraje Europy. Nieraz dochodziło do konfliktów z władzami świeckimi, dotyczących polityki lub spraw Kościoła. Z polecenia króla Henryka II zamordowano w Anglii arcybiskupa Tomasza Becketa, który stanął po stronie papieża w jego sporze z królem.



Kościół był największym posiadaczem ziemskim w Europie. Bogaci pobożni ludzie oddawali Kościołowi ziemie, domy i winnice wierząc, że Bóg nagrodzi ich za to miejscem w Królestwie Niebieskim. Dobroczynność na rzecz Kościoła zjednywała im też sławę i podziw za życia. Panujący i bogata szlachta współzawodniczyli, budując coraz piękniejsze kaplice i wspanialsze wieże kościołów. Obdarowywali swoje lokalne kościoły i katedry, a niekiedy wynajmowali za ogromne sumy architektów i rzemieślników do budowy nowych świątyń według najnowszej mody.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna