Dynamika zmian występowania płAZÓW (amphibia) I gadóW (reptilia) w środowisku przyrodniczym kielc, w tym w dolinach rzek I ich sąsiedztwie barbara Ichniowska-Korpula Instytut Biologii, Akademia Świętokrzyska im



Pobieranie 455.57 Kb.
Strona1/5
Data10.05.2016
Rozmiar455.57 Kb.
  1   2   3   4   5
DYNAMIKA ZMIAN WYSTĘPOWANIA PŁAZÓW (AMPHIBIA) I GADÓW (REPTILIA) W ŚRODOWISKU PRZYRODNICZYM KIELC, W TYM

W DOLINACH RZEK I ICH SĄSIEDZTWIE
Barbara Ichniowska-Korpula

Instytut Biologii, Akademia Świętokrzyska im. Jana Kochanowskiego w Kielcach
Proces zasiedlania przez różne gatunki zwierząt terenów miast sięga historii ich powstania. Początkowo proces ten wiązał się z zasiedlaniem budynków, pomieszczeń gospodarskich przez zwierzęta, które przystosowały się do nowych warunków, stworzonych przez ludzi. Gatunki takie noszą nazwę synantropijnych, a proces, któremu podlegały nosi nazwę synantropizacji. Natomiast proces zasiedlania miast przez zwierzęta niezwiązane z domostwami i tylko nieobligatoryjnie związane z człowiekiem, nosi nazwę synurbizacji, a gatunki podlegające temu zjawisku nazywane są synurbijnymi (Andrzejewski i wsp. 1978).

Obszary miast będą się coraz bardziej powiększać, zajmując naturalne biotopy stanowiące siedliska bytowania wielu gatunków zwierząt, wypierając je na dalsze tereny lub powodując całkowity zanik ich występowania.



Urbanizacja jest szeroko rozpowszechnioną formą aktywności człowieka, prowadzącą do zagrożenia bioróżnorodności biologicznej na obszarach poddanych temu procesowi (Mc Kinney 2003).

Kielce to mozaika terenów całkowicie kształtowanych przez człowieka i terenów, w które człowiek mało ingeruje. Dynamiczny rozwój miasta przejawia się m.in. włączaniem w jego obręb znacznych obszarów terenów zielonych, w tym również naturalnych zbiorowisk roślinnych.

Liczba zlokalizowanych terenów objętych ochroną w obrębie miasta, stawia Kielce w czołówce miast europejskich pod względem zastosowanych form ochrony obszarowej.

Dla potrzeb niniejszego opracowania objęto badaniami 4 obszary o warunkach, które jak przypuszczam zaspokajają wymogi bioekologiczne płazów (Amphibia) i gadów (Reptilia) i są przyrodniczą „wizytówką” miasta Kielce:

I Obszar - rezerwaty położone w obrębie granic administracyjnych Kielc (Karczówka, Ślichowice, Kadzielnia, Biesak, Wietrznia, Sufraganiec),

II Obszar - tereny uznane jako cenne przyrodniczo (G. Telegraf, G. Brusznia, G. Dalnia, G. Grabina, G. Szydłówkowska, Świnia Góra, Zbiornik Trzuskawica, Zbiornik Mójcza, Zalew Piaski, Staw Białogoński),

III Obszar - większe tereny zieleni na obszarze Kielc (Park im. Staszica, Park Dygasińskiego, Ogródki działkowe, Las komunalny Stadion, Psie Górki, Cmentarze: Cedzyna, Stary, Nowy, Piaski, Białogon),

IV Obszar - korytarze ekologiczne dolin rzecznych (Bobrza z Sufragańcem, Silnica, Lubrzanka, Chodcza, Zagórka).

W każdym obszarze wyznaczono dodatkowo od kilku do kilkunastu stanowisk badawczych, obejmujących swym zasięgiem domniemane siedliska występowania batrachofauny i reptiliofauny.
Podczas przeprowadzonej inwentaryzacji płazów (Amphibia) na terenie Kielc, na 32 stanowiskach w obrębie 4 wyróżnionych obszarów stwierdzono występowanie 13 gatunków płazów, co stanowi 70% gatunków występujących na obszarze Polski: traszka zwyczajna (Triturus vulgaris), traszka grzebieniasta (Triturus cristatus), kumak nizinny (Bombina bombina), rzekotka drzewna (Hyla arborea), grzebiuszka ziemna (Pelobates fuscus), ropucha szara (Bufo bufo), ropucha zielona (Bufo viridis), ropucha paskówka (Bufo calamita), żaba jeziorkowa (Rana lessonae), żaba wodna (Rana esculenta), żaba śmieszka (Rana ridibunda), żaba trawna (Rana temporaria), żaba moczarowa (Rana arvalis).

Odłowiono i oznaczono 1930 osobników, w tym 1252 samce i 678 samic – stosunek płci 2,7:1 (73%:27%).



Tab. 1. Charakterystyka ilościowa fauny płazów na terenie miasta Kielce


Lp.

Gatunek

Liczba osobników

Suma

% liczebności gatunku



%



%

1.

Traszka zwyczajna (Triturus vulgaris)

93

71,5

37

28,5

130

6,73

2.

Traszka grzebieniasta (Triturus cristatus)

84

76,4

26

23,6

110

5,69

3.

Kumak nizinny (Bombina bombina)

54

64,3

30

35,7

84

4,35

4.

Rzekotka drzewna (Hyla arborea)

50

66,6

25

33,4

75

3,88

5.

Grzebiuszka ziemna (Pelobates fuscus)

5

71,4

2

28,6

7

0,36

6.

Ropucha szara (Bufo bufo)

310

63

182

37

492

25,49

7.

Ropucha zielona (Bufo viridis)

27

84,4

5

15,6

32

1,65

8.

Ropucha paskówka (Bufo calamita)

4

40

6

60

10

0,52

9.

Żaba jeziorkowa (Rana lessonae)

61

69,3

27

30,7

88

4,55

10.

Żaba wodna (Rana esculenta)

151

72,9

56

27,1

207

10,72

11.

Żaba śmieszka (Rana ridibunda)

43

74,1

15

25,9

58

3

12.

Żaba trawna (Rana temporaria)

310

55,8

245

44,14

555

28,75

13.

Żaba moczarowa (Rana arvalis)

60

73,2

22

26,8

82

4,24

 

RAZEM

1252

64,9

678

35,1

1930



Ryc. 1. Udział procentowy stwierdzonych gatunków w zgrupowaniu płazów na terenie miasta Kielce


Najliczniejszymi populacjami bytującymi w swoich siedliskach w granicach miasta są populacje następujących gatunków:

- żaby trawnej (Rana temporaria) – 555 osobników

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- ropuchy szarej (Bufo bufo) – 492 osobniki

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- żaby wodnej (Rana esculenta) – 207 osobników

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- traszki zwyczajnej (Triturus vulgaris) – 130 osobników

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





Średnio liczne są populacje:

- traszki grzebieniastej (Triturus cristatus) – 110 osobników

(Fot. Arno Geiger, Recklinghausen)





- żaby jeziorkowej (Rana lessonae) – 88 osobników

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- kumaka nizinnego (Bombina bombina) – 84 osobniki

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- żaby moczarowej (Rana arvalis) – 82 osobniki

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- rzekotki drzewnej (Hyla arborea) – 75 osobników

(Fot. Diesner G., Reichholf J.)






Mało liczne są populacje:

- żaby śmieszki (Rana ridibunda) – 58 osobników

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- ropuchy zielonej (Bufo viridis) – 32 osobniki

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)






Skrajnie nieliczne – na granicy wyginięcia są populacje:

- ropuchy paskówki (Bufo calamita) – 10 osobników

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





- grzebiuszki ziemnej (Pelobates fuscus) – 7 osobników

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)





Na obszarze rezerwatów przyrodniczych stwierdzono występowanie 13 gatunków płazów:

  • największe zróżnicowanie jakościowe i ilościowe płazów stwierdzono na terenie rezerwatu Wietrznia i przyległego do niego użytku ekologicznego (10 gatunków, 231 osobników) oraz na obszarze rezerwatu Biesak-Białogon (8 gatunków, 99 osobników),

    Wietrznia

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


    Biesak-Białogon – siedlisko gatunków lądowych płazów

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


  • najmniejsze zróżnicowanie jakościowe i ilościowe charakteryzuje rezerwat Ślichowice (3 gatunki, 44 osobniki) i rezerwat Sufraganiec (3 gatunki, 82 osobniki),

    Ślichowice – siedlisko płazów

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


    Sufraganiec

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


  • najszerzej rozprzestrzeniona jest populacja ropuchy szarej (Bufo bufo), żaby trawnej (Rana temporaria) i żaby moczarowej (Rana arvalis),

  • sporadycznie stwierdzono występowanie grzebiuszki ziemnej (Pelobates fuscus), ropuchy paskówki (Bufo calamita) i kumaka nizinnego (Bombina bombina).

Teren obszarów uznanych za cenne przyrodniczo jest miejscem zasiedlonym przez 13 gatunków płazów:

  • największe zróżnicowanie jakościowe i ilościowe płazów stwierdzono na obszarze zbiornika powierzchniowego w Mójczy (8 gatunków), Zalewu na Piaskach (7 gatunków, zbiornika powyrobiskowego Trzuskawica (7 gatunków),

Zbiornik Mójcza – siedlisko płazów

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)


Zalew Piaski

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)



Zbiornik powyrobiskowy Trzuskawica – siedlisko płazów

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)


  • najmniejsze zróżnicowanie fauny płazów charakteryzuje biotopy Góry Szydłówkowskiej (3 gatunki) i Dalni (4 gatunki),

    Góra Szydłówkowska

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


    Góra Dalnia

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


  • najszerzej rozprzestrzeniona jest tu populacja ropuchy szarej (Bufo bufo) – 138 osobników i żaby trawnej (Rana temporaria) – 172 osobniki,

  • sporadycznie występują gatunki: kumak nizinny (Bombina bombina), rzekotka drzewna (Hyla arborea) i ropucha paskówka (Bufo calamita) – są to gatunki zagrożone wyginięciem na tym obszarze.

Na obszarze dolin rzecznych w obrębie Kielc stwierdzono bytowanie 11 gatunków płazów. Odłowiono i oznaczono 413 osobników.

  • populacjami o najszerszym areale występowania są: żaba trawna (Rana temporaria), ropucha szara (Bufo bufo) i żaba wodna (Rana esculenta) – gatunki określone jako eurytopowe,

  • średnio licznymi populacjami na tym terenie są: traszka zwyczajna (Triturus vulgaris), żaba jeziorkowa (Rana lessonae), żaba moczarowa (Rana arvalis),

  • skrajnie nieliczne i występujące sporadyczne są gatunki: kumak nizinny (Bombina bombina), ropucha zielona (Bufo viridis), żaba śmieszka (Rana ridibunda) i traszka grzebieniasta (Triturus cristatus),

  • dolina rzeczna Bobrzy i Sufragańca jest miejscem bytowania aż 11 gatunków płazów, warunki środowiskowe oraz hydrologiczne, stwarzające możliwość występowania płazów o trybie życia zarówno wodnym, jak i lądowym; Należy podkreślić, iż znalazły tu odpowiednie warunki życia gatunki zagrożone (traszka grzebieniasta, kumak nizinny i ropucha zielona).

Bobrza


(Fot. Ichniowska-Korpula B.)

  • nieco mniejszym zróżnicowaniem jakościowym płazów charakteryzuje się dolina rzeczna Lubrzanki, znajdująca się w granicach miasta; stwierdzono tu 8 gatunków płazów, wśród których stwierdzono wszystkie 3 gatunki należące do „żab zielonych”;

    Lubrzanka

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


    Silnica


    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)

  • najmniejsza liczba gatunków znalazła swe siedliska na obszarze doliny rzecznej Silnicy (4 gatunki) i wszystkie należące do eurytopowych.

Na obszarze większych terenów zieleni w obrębie miasta Kielce odnotowano występowanie jedynie 8 gatunków płazów. Odłowiono i oznaczono 324 osobników.

    • terenem, na którym zaobserwowano największe zróżnicowanie jakościowe i liczebność poszczególnych gatunków płazów jest obszar ogródków działkowych – stwierdzono tu 6 gatunków płazów (128 osobników); również w zróżnicowanych biotopach Lasu komunalnego na Stadionie zaobserwowano 5 gatunków płazów, które znalazły swoje nisze ekologiczne w różnorodnych typach środowisk tego lasu,

Ogródki działkowe – sztuczny zbiornik wodny

(Fot. Ichniowska-Korpula B.)


  • najmniejsze zróżnicowanie jakościowe i skrajnie małą liczebność populacji odnotowano na Cmentarzach, w Parku Dygasińskiego i Psich Górkach (po 2 gatunki),

    Cmentarz Piaski

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


    Park im. Dygasińskiego

    (Fot. Ichniowska-Korpula B.)


  • najliczniejszymi i najszerzej rozprzestrzenionymi populacjami są populacje gatunków mało wrażliwych na zmiany warunków biotycznych, abiotycznych, jak również na wpływ antropopresji, czyli: ropucha szara (Bufo bufo) i żaba trawna (Rana temporaria),

  • najmniej liczne i stwierdzone incydentalnie są populacje ropuchy zielonej (Bufo viridis) i grzebiuszki ziemnej (Pelobates fuscus); gatunki te są zagrożone wyginięciem na tym obszarze.

Struktura morfometryczna stwierdzonych gatunków płazów wskazuje, iż na terenach odpowiednich siedlisk populacje charakteryzują się:

  • silną zwartością: rzekotka drzewna, grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, ropucha zielona, żaba jeziorkowa i żaba moczarowa,

  • średnią zwartością: traszka zwyczajna, ropucha szara, żaba wodna, żaba śmieszka i żaba trawna,

  • małą zwartością – traszka grzebieniasta.

Kondycja populacji gatunków zasiedlających obszar Kielc została określona jako:

  • bardzo dobra: kumak nizinny, żaba trawna,

  • dobra: traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, ropucha szara, żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba śmieszka,

  • średnia: rzekotka drzewna, ropucha zielona,

  • słaba: grzebiuszka ziemna, żaba moczarowa.

Biotopami, które zapewniają najlepsze warunki bytowania, rozmnażania i rozwoju, a także charakteryzują się dużą dostępnością bazy pokarmowej, a w tym wpływają korzystnie na kondycję populacji, są: obszar rezerwatu i użytku ekologicznego na Wietrzni, zbiornik powyrobiskowy Biesak-Białogon, Zbiornik Mójcza oraz obszar doliny rzecznej Bobrzy i Sufragańca.

Do gatunków dominujących w odpowiednich siedliskach obszaru Kielc należą: ropucha szara, żaba trawna i żaba wodna, zasiedlające większość biotopów w obrębie aglomeracji.

Do recendentów i subrecendentów zaliczono sporadycznie występujące: ropuchę paskówkę, grzebiuszkę ziemną, rzekotkę drzewną – występujące nielicznie i w większości w siedliskach o ściśle określonych warunkach biotycznych i abiotycznych.



Gatunkami absolutnie stałymi (GAS), zasiedlającymi wszystkie wyodrębnione obszary na terenie Kielc są: ropucha szara i żaba trawna. Populacje tych gatunków są liczne i w bardzo dobrej kondycji (należą do kategorii gatunków eurytopowych).

Do gatunków akcesorycznych (GA) na całym obszarze aglomeracji kieleckiej należą: rzekotka drzewna, żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba śmieszka i żaba moczarowa. Wszystkie te gatunki związane są z biotopami wodnymi i podmokłymi. Siedliska te na obszarze objętym badaniami nie są bardzo częste, w związku z tym powinny podlegać szczególnej ochronie, aby utrzymać populacje w/w gatunków co najmniej na obecnym poziomie.

Do gatunków przypadkowych (GP) na obszarze Kielc należą: traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, ropucha zielona i ropucha paskówka. Są to gatunki stenotypowe, wykazujące bardzo małą tolerancję na zmianę warunków środowiskowych, przywiązane do konkretnych siedlisk, których zanik będzie powodował zanik występowania w/w gatunków, tym bardziej, że populacje tych gatunków są skrajnie nieliczne.

Wszystkie te gatunki zaliczono do zagrożonych w swym występowaniu na terenie Kielc.



Dynamika zmian jakościowych i ilościowych fauny płazów na obszarze Kielc
  1   2   3   4   5


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna