Dziedzictwo kulturowe Karmelu w Polsce Cztery wieki Karmelitów Bosych w Polsce (1605-2005)



Pobieranie 96.5 Kb.
Strona1/3
Data01.05.2016
Rozmiar96.5 Kb.
  1   2   3

Cztery wieki Karmelitów Bosych w Polsce (1605–2005)

Praca zbiorowa pod red. Andrzeja Ruszały OCD

Wydawnictwo Karmelitów Bosych

Kraków 2005

Jolanta M. Marszalska

Zapisy własnościowe w księgozbiorze
starych druków Karmelitów Bosych w Czernej
i ich historyczne znaczenie
w kulturze duchowej i intelektualnej zakonu


Księgozbiór starych druków Biblioteki Karmelitów Bosych w Czernej jest od strony proweniencyjnej zasadniczo jednolitym zbiorem ksiąg, historycznie zwią­zanym z miejscem fundacji Agnieszki z Tęczyńskich – Firlejowej – eremem czerneńskim1. Poświadczają ów fakt wpisy własnościowe, które zachowały się na wielu księgach Biblioteki czerneńskiej2.

Do końca XVIII stulecia, możemy mówić prawie wyłącznie o tzw. „pro­weniencji czerneńskiej”, czyli wpisie, który poświadczał przynależność księgi do Biblioteki klasztoru w Czernej. Na znakomitej większości ksiąg 2. połowy XVII do końca XVIII wieku, które „ujmował”, najstarszy zachowany inwentarz z 1718 roku, tzw. Cathalogus Librorum Bibliothecae Conventus Eremitici Sancti Eliae Prophaetae Carmelitarum Discalceatorum Conscriptus sub A.R.P.N. Gaudentio


a Spiritu Sancto…
, widnieją dobrze znane wpisy własnościowe, są to m.in.: Con­ventus Eremitici Sancti Eliae Prophaetae Carmelitarum Discalceatorum, Sancti Deserti Nostri Eliae, Conventus Sancti Deserti Carmelitarum Discalceatorum, Conventus Sacri Eremi Sancti Patri Nostri Eliae Prophaetae Carmelitarum Dis­calceatorum, Ordinis Patrum Carmelitarum Discalceatorum Conventus Czer­nen­sis czy też w końcu Fratris Carmelitarum Discalceatorum in Czernae. Wpisy te z reguły umieszczano na stronie tytułowej księgi, czasami powtarzając wiernie zapis na trzeciej karcie lub na końcu dzieła, pod tekstem. Dukt pisma nieodmien­nie poświadcza, iż znakomita większość not własnościowych, które dochowały się do dnia dzisiejszego, wskazuje na pierwszą połowę XVIII stulecia. Najpraw­dopo­dobniej miała wówczas miejsce inwentaryzacja majątku klasztornego, a księgi, mimo iż do użytku duchowego i intelektualnego ćwiczenia były gromadzone, bez wątpienia wymiar materialny również posiadały. W drugiej połowie XVIII wieku na księgach Biblioteki czerneńskiej po raz pierwszy, zapewne z polecenia każ­dorazowego przeora, gorliwy „eremita” – bibliotekarz skrzętnie odnotowywał przynależność kolejnych woluminów do biblioteki prowincji, którą posiadała również libraria w Czernej. Treść tych wpisów na księgach bywała różna, jed­nakże bez względu na niewielkie różnice w sformułowaniu, jednoznacznie wska­zywały one na przynależność ksiąg do biblioteki Prowincji Karmelitów Bosych pw. Ducha Świętego, erygowanej 16 maja 1617 roku. Na wielu starych księgach zachowały się noty własnościowe poświadczające ów fakt m.in.: Conventus Sancti Eremi Provinciae Poloniae Carmelitarum Discalceatorum, zaś na dziele Jacka Li­beriusza Gospodarz nieba i ziemi (Kraków 1665), nieznany z imienia biblio­te­karz odnotował pod koniec XVIII stulecia: Sancti Deserti Carmelitarum Discal­ceatorum Provinciae Poloniae Sancti Spiritus, „tą samą” ręką zanotowano na karcie tytułowej dzieła Franciszka Machadusa Viridarium Sacrae Profanae ere­ditionis” (Lugduni 1649): Conventus Eremi Sacri Deserti Carmelitarum Discal­ceatorum, Provinciae Poloniae 1784. Przy omawianiu proweniencji związanej bezpośrednio z prowincją, uwagę zwraca wpis własnościowy na dziele Francisz­ka Rotariusza Theologia Moralis Regularium… (Wenecja 1724), wydanego w zna­nej typografii Balleonianusa. Wpis ów, widniejący zresztą w identycznym brzmie­niu na kilku innych woluminach, wskazuje bezpośrednio również na osobę przeora eremu czerneńskiego u schyłku XVIII stulecia, jego zapis na pierwszym tomie wspomnianego dzieła brzmi: Conventus Carmelitarum Discalceatorum Sacri Ere­mi Provinciae Poloniae posta facta Rev. Patri Gregorij a Praesentt B.V.M. ex Prioris huius Conventus3.

W trzecim z kolei tomie Teologii Moralnej Rotariusza (Wenecja 1724), „tą samą” ręką odnotowano: Conventus Sacri Eremi Carmelitarum Discalceatorum Provinciae Poloniae Sancti Spiritus posta facta R.P. Nostri Gregorij a Praesentt B.V.M. huius Conventus ex Prioris in Conventus Cracoviensis SS. Michaelis et Joseph de mortus, mensis Januarij 1757 Anno Dni.

Ów zapis nie jest oczywiście notą proweniencyjną sensu stricto, jest czymś znacznie więcej, a mianowicie „zapisem kronikarskim”. Podaje bowiem bez­sprzecz­nie ważny fakt dotyczący osoby przeora eremu czerneńskiego, o. Grze­gorza od Ofiarowania NMP – datę jego śmierci: 1757. A zatem mamy w tym konkretnym przypadku do czynienia ze zjawiskiem częstego w dawnych wiekach zapisywania różnych, ważnych faktów i zdarzeń z życia klasztoru, jego konwentu czy poszczególnych osób na kartach ksiąg, należących do Biblioteki. Księgi te służyły nie tylko do modlitwy czy studiowania. Bywało, że marginesy starych ksiąg były żywą kroniką klasztoru, spełniając z czasem funkcje informacyjne dla następnych pokoleń. Bez wątpienia w tym przypadku miało to miejsce.

Omawiając zbiór starych druków Biblioteki Karmelitów Bosych w Czer­nej, nie sposób pominąć faktu, iż Biblioteka od strony proweniencyjnej, dotych­czas w znacznym stopniu jednolita, wzbogaciła swój zasób w znacznej mierze


o księgi pochodzące z dawnych klasztorów karmelitów, skasowanych przez zabor­ców w pierwszej połowie XIX stulecia, a także po roku 1864, kiedy to na mocy ukazu cara Aleksandra II z lutego 1864 zostały zamknięte klasztory karmelitów
w Warszawie, Lublinie i Zakrzewie. Ze skasowanych klasztorów udało się ocalić resztki tamtejszych księgozbiorów, przewożąc je m.in. do klasztoru czerneńskie­go4. Księgi ze skasowanego klasztoru lubelskiego do Czernej przewiózł w stycz­niu 1865 roku o. Józef od św. Gabriela (Jan Kanty Tyrka; 1836–1911), który
w okresie kasaty klasztoru karmelitów bosych przebywał w Lublinie na studiach, gdzie był m.in. świadkiem kasaty klasztoru dokonanej przez Moskali w nocy 27 listopada 18645.

Proweniencje zachowanych zakonników dobitnie wskazują na przynależ­ność poszczególnych ksiąg do konwentu lubelskiego karmelitów bosych pw.


św. Józefa6. I tak m.in. na Kazaniach niedzielnych i świątecznych Józefa Męciń­skie­go (Kraków 1791) widnieje dobrze widoczny wpis odręczny, pochodzący
z końca XVIII wieku: Pro Conventu Lublinensis Carmelitarum Discalceatorum. Podobnież na zbiorze Kazań na niedziele całego roku… Feliksa Synakiewicza (Warszawa 1779) odnotowano, iż: Carmelitarum Discalceatorum Conventu Lu­bli­nensis post mortem R.N.P. ex generalis Adriani. Wspomniany zbiór kazań przy­należał najprawdopodobniej do przeora konwentu lubelskiego klasztoru pw. św. Józefa o. Adriana od św. Adama (Staszkiewicza), po śmierci którego książka trafiła do biblioteki klasztornej. Wpis własnościowy Pro Residentia Lublinensis Carmelitarum Discalceatorum widnieje na kilku opracowanych już woluminach,
w tym na dziele Sebastiana od Wszystkich Świętych: Exemplar vitae Spiritualis Perfectionis seu exercitia huius vitae practica… (Wilno 1741)7.

Wiele spośród ksiąg librarii czerneńskiej nosi wpisy proweniencyjne ska­so­wanych klasztorów karmelitów bosych. Niektóre z nich są już mocno zatarte


i trudne do odczytania czy pełnego zidentyfikowania. Bez wątpienia przyczynił się do takiego stanu rzeczy upływ czasu, a także przechowywanie ksiąg, często
w bardzo trudnych i nieodpowiednich warunkach. Szczególnie miało to miejsce po kasatach klasztorów, gdzie nie było czasu, warunków i możliwości, by odpo­wiednio zatroszczyć się o gromadzony przez wieki księgozbiór, ulegający po­wolnemu zniszczeniu i rozproszeniu. Dzięki gorliwości całych pokoleń, często bezimiennych zakonników, udało się uratować niewielkie fragmenty zbiorów m.in. biblioteki przemyskiego klasztoru karmelitów bosych pw. św. Teresy, czy nade wszystko fragmenty księgozbiorów krakowskich konwentów karmelitań­skich, w tym księgi, które ongiś przynależały do pierwotnego klasztoru karmeli­tów bosych na ziemiach polskich, klasztoru pw. Niepokalanego Poczęcia NMP
w Krakowie, ufundowanego 28 listopada 16058. Księgi te noszą wpisy własno­ścio­we, poświadczające ich przynależność do krakowskiego konwentu Niepokalanego Poczęcia NMP, m.in. na dziele Piotra od św. Jakuba Historia Generalis Fratrum Discalceatorum Ordinis Beatae Virginis Mariae de Monte Carmelo Congre­ga­tio­nis S. Eliae (Roma 1668), gdzie wprawnym kaligraficznym pismem odno­towano: Conventus Cracoviensis Carmelitarum Discalceatorum Immaculatae Conceptionis. Dzieło to traktujące o historii zakonu, nosi ślady zaczytania, nie­przerwanej „używalności” czytelniczej, lektury bez której trudno by sobie wyo­brazić formację intelektualną przyszłego karmelity bosego drugiej połowy XVII stulecia. Drugi tom wspomnianego dzieła nosi zapis proweniencyjny, uwzględ­niający przynależność księgi do biblioteki nowicjatu tegoż klasztoru: Conventus Novitiatus Conceptionis Immaculatae Fratrum Carmelitarum Discalceatorum Cra­coviensis, podobnież na dziele Epitomae Canonum omnium… (Colonia 1684), odnotowano: Conventus Novitiatus Cracoviensis Carmelitarum Discal­ce­atorum. Wspomniana księga (jak i wiele innych noszących identyczne wpisy), przynależały do klasztoru Niepokalanego Poczęcia NMP w Krakowie. W po­cząt­kach 60. lat XX wieku zostały włączone do księgozbioru czerneńskiego resztki księgozbioru klasztoru karmelitów bosych pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, skasowanego w roku 1787. Wówczas to na wyraźne żądanie prymasa Polski Michała Poniatowskiego karmelici musieli odstąpić klasztor na rzecz szpitala powszechnego9.

W zasobie Archiwum Krakowskiej Prowincji Karmelitów Bosych w Czer­nej, przechowywany jest niewielki zespół akt z zasobnego ongiś Archiwum kla­sztoru Niepokalanego Poczęcia NMP w Krakowie. Niestety do dziś pozostały jedynie niewielkie fragmenty tego Archiwum. Wśród zachowanych akt sporzą­dzonych w pierwszych latach XVIII stulecia zachował się inwentarz klasztoru, jest to: Liber bonorum conventus novitatus Cracoviensis Immaculatae Concep­tionis B.V. Mariae Anno Domini 1702 sub prioratu R.P. Cypriani a Jesu Maria conscriptus10. Wspomniany inwentarz klasztoru zawierał m.in. spis książek bi­blioteki krakowskiego klasztoru karmelitów bosych pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, zatytułowany: Cathalogus Librorum Conventus Immaculatae Conceptio­nis B.V.M. F.F. Carmelitarum Discalceatorum Cracoviae Factus Anno Domini 1702,


i sporządzony w czasie sprawowania urzędu przeorskiego o. Cypriana od Jezusa Maryi (Józef Stefanowicz), w latach 1700–170311.

Zachowane księgi z pierwszego krakowskiego klasztoru karmelitów bo­sych noszą ślady proweniencyjnej przynależności do tegoż zasobu, co potwierdza wielokrotnie przytaczany zapis: Conventus Cracoviensis Carmelitarum Discal­ce­a­torum Immaculatae Conceptionis Beatae Virginis Mariae. Należy przypuszczać, iż zdecydowana większość zapisów proweniencyjnych pochodzi z pierwszej po­łowy XVIII wieku, kiedy to majątek ruchomy i nieruchomy klasztoru został poddany inwentaryzacji. Księgi od zawsze stanowiły w klasztorach ważną, wy­mierną część majątku, nie mówiąc już o ich ogromnym znaczeniu dla formacji intelektualno-duchowej zakonnika.

Kolejnym dużym zespołem ksiąg przechowywanych obecnie w Biblio­tece Prowincji Karmelitów Bosych w Czernej, obok niewielkiego zespołu ksiąg
z Lublina czy Przemyśla, znaczniejszego zasobu pochodzącego z omawianego wyżej klasztoru pw. Niepokalanego Poczęcia NMP, najliczniejszy i najzasobniej­szy zbiór stanowią księgi pochodzące z klasztoru pw. św. Michała Archanioła
i św. Józefa Oblubieńca NMP w Krakowie, którego fundacja została potwierdzona i przyjęta na Kapitule Generalnej w Rzymie w maju 161112.

Niestety nie zachował się w Archiwum Czerneńskim żaden inwentarz ksiąg biblioteki krakowskiego konwentu pw. św. Michała Archanioła i św. Jó­zefa Oblubieńca NMP, na podstawie którego można by prześledzić zarówno liczebność, jak i zawartość księgozbioru13.

Jedynym i chyba najistotniejszym źródłem pozostają same księgi, któ­rych wpisy proweniencyjne poświadczają niezbicie, iż przynależały w przeszłości do zasobnej biblioteki klasztoru karmelitów bosych pw. św. Michała Archanioła
i św. Józefa Oblubieńca NMP w Krakowie. Biblioteka powstała w 20. latach XVII stulecia z podziału istniejącej już biblioteki przy konwencie klasztoru Nie­po­kalanego Poczęcia NMP w Krakowie. Jest oczywistą sprawą, iż zarówno jej powstanie, jak i dalszy rozwój związany był z otwarciem w klasztorze studium teologicznego dla Prowincji Polskiej Karmelitów Bosych. Klasztor czerneń­ski przechowuje ok. 450 ksiąg pochodzących z dawnej biblioteki krakowskiego konwentu św. Michała Archanioła i św. Józefa Oblubieńca NMP14. Wskazują na to zachowane, dobrze widoczne wpisy własnościowe umieszczone na kartach ty­tu­łowych poszczególnych woluminów, są to m.in. zapisy: Conventus Cracoviensis ss. Michaelis et Josephi Carmelitarum Discalceatorum, Conventus Cracoviensis Carmelitarum Discalceatorum sub titulo ss. Michaelis et Josephi czy wreszcie zapis Conventus Cracoviensis ss. Michaelis et Josephi, studiosorum Carmelitarum Discalceatorum Provinciae in Poloniae Anno Dni 1723. Zapis ten odnotowano m.in. na dziele jezuity Tomasza Młodzianowskiego Praelectiones Theologiae de iure et institutia (Lwów 1667). Przy niektórych zapisach proweniencyjnych poja­wiają się również daty dzienne i roczne dokonanego wpisu, jak w przypadku dzieła Kajetana Feliksa Veraniusa Theologia Universa Speculativa… (Monachium 1700), gdzie przy dobrze znanej formule Carmelitarum Discalceatorum Con­ven­tus Cracoviensis ss. Michaelis et Josephi odnotowano „tą samą” ręką: Die 4 Maji 1723, zaś na dziele Kazimierza Wieruszewskiego Illustres Umbrae id est Prin­ci­pes Religionum Patriarchae et Religiosi… (Poznań 1719) odnotowano: Conventus Cra­coviensis ss. Michaelis et Josephi ex donatione P.R. Gregorij, 1770. Oretur pro eo. Ta księga, jak też i szereg innych, które zawierają formułę oretur pro eo, jest doskonałym przykładem, iż książki do poszczególnych zbiorów biblio­tecz­nych były często ofiarowane przez indywidualnych donatorów z prośbą o mo­dlitwę za darczyńcę po jego śmierci. I tak na XVII-wiecznym druku Decreta Sacrae Sedis Apostolica… quotannis a Regularibus temporibus certis legenda… (Częstochowa 1649), zapisano: Pro Bibliotheca Conventus Cracoviensis ss. Mi­chaelis et Josephi Carmelitarum Discalceatorum post morte Patri Aurelij ad Sanc­tam Petro et Paulo, oretur pro eo.

W zachowanych po dzień dzisiejszy księgach należących do klasztoru karmelitów bosych, a przechowywanych obecnie w klasztorze czerneńskim, zwraca uwagę fakt, iż znakomita większość not proweniencyjnych informuje do jakiego konwentu książka ongiś przynależała. Były to wpisy mówiące o fakcie przynależności woluminu do takiego czy innego klasztoru. Bezsprzecznie uderza fakt, iż właściwie w przebadanym częściowo przez autorkę księgozbiorze nie występują imiona z predykatem bądź nazwiska poszczególnych zakonników jako potencjalnych właścicieli książek, chyba że zapisali jako darowiznę jakąś księgę po swej śmierci do biblioteki klasztornej. Ów fakt miał swoje korzenie w regule zakonnej, która wyraźnie formułowała, iż karmelici bosi, ze względu na cał­ko­wity ślub ubóstwa, mogli posiadać tylko książki za zezwoleniem przełożonych, wyłącznie potrzebne do modlitwy brewiarze.

Proweniencje tzw. osobowe, które informują o imieniu wraz z predy­ka­tem danego zakonnika, występują na księgach bardzo rzadko i prawie wyłącznie dotyczą 2. połowy XIX wieku, kiedy to klasztor w Czernej podjął się dzieła prze­prowadzenia reformy życia eremickiego i duchowego15. Na kilkunastu księgach pochodzących z XVIII stulecia figurują wyraźne wpisy osobowe i ich właścicieli, którzy zaakcentowali przynależność książki swoim wpisem manu propria. I tak na Kazaniach przygodnych… Antoniego Janiszewskiego (Berdyczów 1779) pod­pisany jest Frater Victorinus ad s. Josephi, Carmelitam Discalceatorum mpp, zaś na dziełku Ludwika Żaykiewicza Lilietum in vitae Innocentiae Integritate morum Sancti Antonij Padvani… (Leopoli, XVIII w.?), zapisano: Liber Fratris Cyrilli
a s. Hyacinthi Carmelitanum Discalceatorum, zaś nieco poniżej, „tą samą” ręką odnotowano w języku polskim: Ta ksiąszka jest xiędza Cyrilla od św. Jacka, Karmelity Bosego, jeżelibyś zgubił, kto znajdziesz oddaj. A zatem obok typowego wpisu proweniencyjnego, właściciel książki zapisał na niej niejako prośbę, do każdego potencjalnego znalazcy książki, jeżeli by ta została zgubiona. Aż dwie osobowe noty proweniencyjne odnotowano na księdze Examen ordinandorum aprobandorum et instrituendorum sive instructio (Wenecja 1781), której wła­ści­cielami byli dwaj karmelici bosi, zapisując kolejno na stronie tytułowej swoje imio­na: Ex libris Stanislai a Sancto Adamo Carmelitam Discalceatorum oraz Ex libris Frater Michaelis Wójcik Carmelitam Discalceatorum. Oba wpisy pocho­dzą z końca XIX wieku i prawdopodobnie związane są z klasztorem czerneńskim.

Istnienie wpisów proweniencyjnych w 2. połowie XIX wieku bezpo­śred­nio wskazujących na właściciela książki mogło być podyktowane złagodzeniem niektórych przepisów reguły, dotyczącej prawa do posiadania niewielkiej włas­ności, w tym przypadku książki, bądź – czego nigdy nie można wykluczyć – nieprzestrzegania obowiązujących przepisów. Bezspornym staje się fakt, iż pierw­sze wpisy osobowe na księgach czerneńskiej librarii pojawiają się dopiero, jak już zaznaczono w 2. połowie XIX stulecia. Miało to miejsce również w związku z przybyciem do Czernej karmelitów bosych z klasztoru w Linzu16.



Karmelici przybywający do Czernej z Linzu przywieźli ze sobą pokaźny księgozbiór podręczny, głównie XVIII-wieczny, i w znacznej mierze niemiec­kojęzyczny, chociaż były też księgi w języku łacińskim17. Na wspomnianych księgach przywiezionych z Linzu i Grazu również umieszczone zostały wpisy własnościowe, co pozwala w pełni wyodrębnić ten niewielki księgozbiór w ogól­nym zasobie biblioteki czerneńskiej. Z reguły spotykamy zapis: Conventus Linzensis Carmelitarum Discalceatorum, np. widnieje on m.in. na dziele Jana Wawrzyńca Bertiusa Theologia-historico-dogmatica… (Monachium 1749) czy Wincentego Ludwika Gottiusa Veritas Religionis Christianae… (Wenecja 1750). Na wielu dziełach pojawiają się wpisy „proweniencyjne osobowe” o. Franciszka Ksawerego od Najświętszych Serc Jezusa i Maryi (August Drescher), karmelity bosego, jednego z wybitniejszych zakonników i przełożonych klasztoru czer­neń­skiego 2. połowy XIX wieku, który głębię duchową, wielką gorliwość kapłańską
i zakonną łączył z wielkim umiłowaniem ksiąg i pracy intelektualnej18. O. Fran­ciszkowi Ksaweremu Drescherowi zawdzięcza klasztor w Czernej przewiezienie resztek ocalałego księgozbioru z dawnego klasztoru karmelitów w Warszawie
i Lesznie. Na wielu księgach widnieją dobrze zachowane wpisy własnościowe, m.in.: Conventus Varsoviensis P.P. Carmelitarum Discalceatorumi, Carmeli Var­soviensis in Leszno, Conventus Varsoviensis Fratrum B.V.M. de Monte Carmelo Strictionis Observantiae in Leszno Anno Verbi Incarnati 1745 czy Carmeli Var­so­viensis Strictionis Observantiae in Leszno. Pod niektórymi z wyżej wymienionych wpisów proweniencyjnych widnieje odręczny wpis: Xsiądz Drescher mpp.

Interesującym jest również fakt, iż w zbiorze czerneńskiej biblioteki jako ofiarodawcy, a wcześniej bez wątpienia właściciele, figurują różne, często histo­ryczne postacie, które być może los zetknął bądź z jakimś gorliwym karmelitą, bądź same miały sposobność przebywać w tzw. „pobliżu” eremu czerneńskiego, który był ostoją głębokiego ducha, myśli i nauk św. Teresy Wielkiej czy św. Jana od Krzyża, nie mówiąc już o szczególnym usytuowaniu samego klasztoru w ciszy lasów bukowych w dolinie Eliaszowej, gdzie rzeczywiście czas zwolnił swoje tempo. I tak z początkiem XVIII wieku (prawdopodobnie ok. 1716)19, Biblioteka Karmelitów Bosych w Czernej wzbogaciła swój dotychczasowy księgozbiór o dar kasztelana sieradzkiego Michała Stanisława Tarnowskiego20. Ofiarowane dla kla­sztoru księgi posiadają jego noty własnościowe. Na Biblii (Lugduni 1509), tzw. Lyońskiej z 1509 roku, wpis własnościowy kasztelana sieradzkiego nie budzi wąt­pliwości: Ex donationi Reverendi Dni Michaelis Stanislai Tarnowski Castrensi Seradiensis. Oretur pro eo. Tytuł kolejnego dzieła, które zostało ofiarowane do biblioteki czerneńskiej, potwierdza, iż kasztelan Tarnowski posiadał w swoim prywatnym zbiorze cenne wydania Biblii i konkordancji biblijnych. Na dziele Concordantia Breviores, wydanej w znakomitej oficynie wydawniczej Piotra Quentella w 1530 roku, odnotowano: Conventus Sancti Deserti Sancti Nostri Aliae Carmelitarum Discalceatorum in Poloniae ex donatione Rev. ac Magnifici Domini Stanislai a Tarnow Tarnowski Castellanus Seradiensis Benefactoris. Ore­tur pro eo, poniżej zaś tego zapisu odnotowano przynależność ofiarowanej kon­kor­dancji do biblioteki: Conventus S. Eremi Provinciae Poloniae S. Spiritus. Zapisu tego zapewne dokonał przeor klasztoru odpowiedzialny za bibliotekę czerneń­ską. Prześledzenie kolejnego wpisu, który nosi ślady nie tylko własnościowe, lecz jest również zapisem kronikarskim, dotyczącym zarówno osoby wspomnia­nego kasztelana sieradzkiego, jak i faktu ofiarowania przez tegoż ksiąg do kon­wentu karmelitów bosych w Czernej ma kapitalne, wręcz źródłowe znaczenie, również dla poznania historii samego eremu czerneńskiego. Na dziele Dionizego Kartuza Septem Psalmorum Penitentialium… (Kolonia 1532) odnotowano następujące wpisy własnościowe, dzięki którym można prześledzić losy choćby tej jednej księgi: 1) Ex libris Adami Pauli a Tarnow Tarnowski Praepositi, Anno Dni 1703, die 3 februarij, A.M.D.G.B.M.V. Zapewne księga ta trafiła do rąk kolejnego wła­ści­ciela, gdyż ten wyraźnie na stronie tytułowej odnotował: 2) Ex donatione Illu­strissimi Michaelis Stanislai Tarnowski Castellanus Seradiensis Benefactoris Nostri. Oretur pro eo, dalej odnotowana została bardzo istotna informacja: 3) Tandem ego infrascriptus offero hunc librum Ad. R.R. Patribus Ord. Beatissimae Mariae Virginae P.P. Carmelitarum Reformatorum [na dyspozycję] A.R.P. Brunonis a Sancto Hiacyntho Prioris Conventus S. Eremi ad Czernam die 29 Julij 1716. Ta ostatnia nota proweniencyjno-historyczna stwierdza, iż dzieło to zostało zapisane do ksiąg Błogosławionej Marii Dziewicy Ojców Karmelitów Zreformowanych z „dyspozycji” Brunona od św. Jacka, przeora Konwentu Świętego Eliasza w Czernej, dnia 29 czerwca 1716 roku. Księga oprawiona jest
w deskę, na która naciągnięta została bordowa skóra, na powierzchni oprawy pozostały ślady po dwóch klamerkach. Z zapisu tego wynika jeszcze jeden fakt, otóż wiadomo, kto dokonał „wpisu” księgi do Biblioteki czerneńskiej. Był to ówczesny przeor Konwentu, Bruno od św. Jacka (Tomasz Domaszowski), który funkcje tę pełnił w latach 1715–1718, zaś nieco wcześniej był przeorem w kla­sztorze w Wiśniczu (1712), a następnie w latach 1714–1715 w Lublinie w tam­tej­szym klasztorze pw. Matki Bożej Szkaplerznej21. Spośród osób „utytułowanych”, które figurują jako właściciele ksiąg warto nadmienić iż na mocno już zaczy­tanym dziele w tłumaczeniu Andrzeja Wincentego Ustrzyckiego z Uniechowa Historia o krucjatach na wyzwolenie Ziemi Świętej… (Kraków 1707), widnieje własnoręczny wpis Aleksandra Sapiehy (1773–1812). Jest to: Ex libris Ale­ksan­drij Principis Sapieha, z dopiskiem (nieco już zamazanym): devotiis Societati Regiae Varsaviensis, Anno 181022.

Nie sposób wymienić wszystkich właścicieli ksiąg, które były ofiarowane przez hojnych donatorów do biblioteki czerneńskiej z reguły z prośbą o mo­dli­twę wstawienniczą za ofiarodawcę. Zapewne część książek mogła trafić zupełnie przypadkowo, część zaś, a były to niekiedy spore kolekcje, ofiarowano klaszto­rowi drogą legatu testamentowego. Takim księgozbiorem, który został w całości przekazany klasztorowi w Czernej, był księgozbiór ks. Wincentego Smoczyń­skiego, proboszcza z pobliskiego Tęczynka, który wraz z książkami przekazał również prawdopodobnie sporządzony przez siebie inwentarz tejże biblioteki, zatytułowany: Spis książek ofiarowanych przez Przewielebnego Księdza Dr Win­centego Smoczyńskiego Czci Najgodniejszego ks. Proboszcza w Tęczynku, kla­sz­to­rowi WW. OO. Karmelitów Bosych w Czernej [przez o. Romualda od




  1   2   3


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna