Formy katechezy dorosłych w polsce – realizacja, możliwośCI, projekty1



Pobieranie 65.77 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar65.77 Kb.



Ks. Ryszard Czekalski



FORMY KATECHEZY DOROSŁYCH W POLSCE – REALIZACJA, MOŻLIWOŚCI, PROJEKTY1


Wprowadzenie

Plan mego wystąpienia określony został w podpunktach tytułu wykładu, a więc realizacja, możliwości i projekty katechezy dorosłych. Zastanowimy się nad istniejącą praktyką katechezy dorosłych, jakiej dopracowano się w Polsce w poszczególnych diecezjach2. Najpierw w punkcie pierwszym naszej refleksji wskażemy na konkretne formy katechezy dorosłych w Polsce, a następnie, w dwóch kolejnych punktach, zastanowimy się nad jej możliwościami realizacji i ewentualnymi sugestiami i propozycjami.




  1. Jakie istnieją formy katechezy dorosłych w Polsce dzisiaj?

Odpowiedzi na postawione pytanie postaram się udzielić na podstawie informacji, które wpłynęły z 24 następujących diecezji (wymieniam je w porządku alfabetycznym): białostocka; bielsko-żywiecka; bydgoska; drohiczyńska; gliwicka; gnieźnieńska; kaliska; katowicka; kielecka; koszalińsko-kołobrzeska; krakowska; lubelska; łomżyńska; łowicka; płocka; poznańska; radomska; sandomierska; siedlecka; toruńska; warszawska; włocławska; zamojsko-lubaczowska).

Z analizy nadesłanych informacji można pokusić się o krótką refleksję i kilka syntetycznych wniosków oraz wskazać na te formy katechezy dorosłych, które w większości diecezji polskich występują.

Najpierw należałoby zastanowić się co rozumiemy przez katechezę dorosłych, jaką treść „wkładamy” pod termin katecheza dorosłych. Wydaje się, że czasem poruszamy się po skrajnościach tego zagadnienia. Niektórzy twierdzą, że katechezy dorosłych w ogóle nie ma, albo są jej śladowe ilości, albo też wszystko cokolwiek dotyczy dorosłych, a dzieje się w obrębie działalności Kościoła jest katechezą dorosłych.

Rodzą się więc uzasadnione pytania: czy mamy do czynienia z katechezą dorosłych wówczas, gdy podejmujemy każdą działalność duszpasterską w Kościele?; czy mówiąc o katechezie dorosłych mamy na uwadze jedynie przekaz wiedzy religijnej, szeroko pojętą formację religijną?; czy też katechezę dorosłych mamy rozumieć tak, jak pojmujemy ją w odniesieniu do dzieci i młodzieży? a więc wszystko to, co pod pojęciem i naturą katechezy się kryje, czyli najogólniej mówiąc ma ona zawierać w sobie element nauczania, wychowania i wtajemniczenia i prowadzić do komunii z Jezusem Chrystusem. Jeśli jednak zabraknie któregoś z wymienionych elementów to nie mamy do czynienia z katechezą dorosłych? czy istnieje możliwość takiego prostego „poszatkowania” i postawienia granic, że oto dotąd jest katecheza dorosłych a odtąd to już jej nie ma.

Wydaje się, że posiadamy sami niezbyt wyostrzony pogląd na ten temat, gdyż jest to problematyka niezwykle złożona zarówno co do istoty samej katechezy i niemożliwości zrealizowania w pełni tego, jak katechezę, w tym katechezę dorosłych, określają dokumenty Kościoła oraz ze względu na fakt, że samo słowo dorosły też jest terminem niejednoznacznym.

Trudność z podaniem definicji wiąże się z dużym zróżnicowaniem zachodzącym pomiędzy dorosłymi. Różnice te związane są choćby z ilością posiadanych przez nich lat (inny jest dorosły posiadający trzydzieści lat, a inny posiadający sześćdziesiąt lat)3, istnieje przecież znaczne zróżnicowanie fizyczne, psychiczne oraz religijne dorosłych. Nie można postawić też przecież znaku równości pomiędzy dorosłością i dojrzałością4.

Trudności te sygnalizuję z punktu widzenia praktycznego oraz dla podkreślenia faktu, że brak jednoznacznego, ale (podkreśliłbym z mocą) realistycznego spojrzenia na katechezę dorosłych w Polsce nastręcza pewne trudności organizacyjne oraz wprowadza nawet pewne zamieszanie i brak precyzyjnych wypowiedzi, gdyż to co dla jednego jest katechezą dla drugiego niestety do końca nią nie jest, dlatego twierdzą, że jej nie ma, gdyż brak jest systematyczności i wypełnienia wszystkich wskazanych funkcji i zadań katechezy, które określone zostały przez Magisterium Kościoła. Wciąż więc widać jak ważna pozostaje ciągła refleksja związana z określeniem katechezy i zgłębianiem jej natury.

Unikając radykalnych wypowiedzi należy jednoznacznie powiedzieć, że w Polsce, wprawdzie w niejednorodnym kształcie i z różnym nasileniem, istnieją różnorodne formy katechezy dorosłych. Można wskazać na kilkanaście różnorodnych, w tym tradycyjnych i nowatorskich form katechezy dorosłych.

Formy tradycyjne posiadają wyraźną strukturę, zakorzenione są głęboko i często od wielu lat, a niektóre nawet od wieków w działalności katechetyczno-duszpasterskiej Kościoła. Formy zaś nowe charakteryzują się spontanicznością i otwartością na zmieniający się świat i potrzeby Kościoła. Są one wyrazem ciągłego poszukiwania. Nie są one przez wszystkie środowiska katechetyczno-duszpasterskie znane i w jednakowym stopniu stosowane5.




    1. Formy tradycyjne

W Polsce w większości diecezji organizuje się katechezę dla dorosłych w następujących formach:

- dla wszystkich wiernych uczestniczących we Mszach Świętych poprzez homilie niedzielne i świąteczne;

- dla wszystkich wiernych podczas rekolekcji adwentowych i wielkopostnych oraz podczas misji parafialnych (w tym kazania stanowe dla mężczyzn, kobiet, chorych, małżonków, rodziców, wychowawców);

- dla rodziców i chrzestnych przed sakramentem chrztu świętego dziecka;

- dla rodziców dzieci 6 – letnich, przygotowujących się do Wczesnej Komunii Świętej;

- dla rodziców dzieci przygotowujących się do Pierwszej Komunii Świętej;

- dla rodziców dzieci przygotowujących się do Odnowienia Przyrzeczeń Chrztu Świętego;

- dla rodziców młodzieży przygotowującej się do sakramentu bierzmowania;

- dla narzeczonych w kancelarii parafialnej, poza roczną przyparafialną katechezą dla młodzieży oraz dla narzeczonych podczas tzw. kursu przedmałżeńskiego;

- dla rodzin i wspomagających rodzinę (w tym katecheza poprzez działalność Katolickiego Poradnictwa Rodzinnego, Kręgi Domowego Kościoła, Rodziny Szensztackie, Stowarzyszenie Rodzin Katolickich, Duszpasterstwo Związków Niesakramentalnych, Klub Przyjaciół Ludzkiego Życia, Duchowe Adopcje Dziecka Poczętego, rekolekcyjny ruch Spotkania Małżeńskie, Stowarzyszenie Rodzin Wielodzietnych, Stowarzyszenie Kobiet Katolickich, Oaza Rodzin);

- dla dorosłych w ramach duszpasterstwa specjalistycznego, takiego jak: duszpasterstwo nauczycieli, lekarzy, prawników, ludzi pracy, pracowników środków społecznego przekazu, myśliwych, kolejarzy i innych;

- dla dorosłych w ramach stowarzyszeń i grup parafialnych (wg ich struktur i charyzmatów), takich jak: Odnowa w Duchu Świętym, Stowarzyszenie Wspierania Powołań, Towarzystwo Świętego Wojciecha, Katolickie Stowarzyszenie Nauczycieli, Droga Neokatechumenalna, Żywy Różaniec Kobiet i Mężczyzn, Apostolstwo Dobrej Śmierci, Rycerstwo Niepokalanej, Rodzina Radia Maryja, Grupa Modlitewna Świętego Ojca Pio, Wspólnoty Miłosierdzia Bożego, Koła Misyjne Dorosłych, Towarzystwo Przyjaciół KUL, Domowy Kościół, Akcja Katolicka, Trzeci Zakon, Legion Maryi, Klub Seniora, Zespół charytatywny, Katolickie Stowarzyszenie „Civitas Christiana”, Ruch Światło-Życie, Kółka Różańcowe, Klub Inteligencji Katolickiej, Świecki Zakon Karmelitański, Świecki Zakon Franciszkański i inne grupy);

- dla dorosłych, w niewielkiej ilości parafii, zazwyczaj w oparciu o Katechizm Kościoła Katolickiego;

- dla studentów w ośrodkach akademickich oraz studentów teologii, a także w Instytutach Wyższej Kultury Religijnej oraz w Uniwersytetach Ludowych;

- dla dorosłych w ramach katechezy biblijnej, kręgów biblijnych, grup dzielenia się Słowem Bożym.




    1. Formy nowatorskie

Oprócz wymienionych form tradycyjnych katechezy dorosłych można też mówić o takich formach, które wypracowane zostały w obrębie jednej lub kilku diecezji. Na niektóre z tych form chciałbym zwrócić uwagę:

- w archidiecezji białostockiej od 1991 roku prowadzona jest eksperymentalnie biblijna katecheza dorosłych ze środkami audiowizualnymi i multimedialnymi wg francuskiej metody „Message”, odwołującej się do Biblii jako swojej historii. Przeszkolone we Francji 3 osoby ciągle nie rezygnują z adaptacji tej katechezy do warunków polskich. Opracowano na CD jeden z czterech cyklów katechez, który służy jako punkt wyjścia w każdym spotkaniu katechetycznym. W tej propozycji, jak zaznacza dr Elżbieta Młyńska, dostrzega się przykład katechezy nawiązującej do sytuacji życiowej, wieku czy zawodu katechizowanych dorosłych. W archidiecezji białostockiej w 2004 roku powołano Radę ds. Katechezy Dorosłych, która postuluje pewne kierunki działania na terenie archidiecezji np. katechezę dla nauczycieli, która uwzględniałaby specyfikę ich powołania oraz katechezę chrzcielną dla dorosłych katechumenów z wykorzystaniem katechez Ojców Kościoła;

- w diecezji bydgoskiej w ramach katechezy dla rodziny i wspomagających rodzinę zamieszcza się katechezę na stronie internetowej: www.rodzina.lo.pl oraz wysyła się katechezę na adresy e-mailowe. W kilku parafiach na terenie diecezji bydgoskiej raz w miesiącu realizowana jest systematyczna katecheza dla dorosłych, w oparciu o dokumenty Kościoła oraz Program Duszpasterski;

- w diecezji drohiczyńskiej w wielu parafiach organizuje się katechezę dla młodzieży pracującej. Uczestnicy tej katechezy spotykają się regularnie, mają indeksy i realizują autorskie programy księży katechetów. Według Księdza Dyrektora skuteczną formą katechezy dorosłych w diecezji drohiczyńskiej jest katecheza radiowa głoszona przez Radio Maryja i Katolickie Radio Podlasie;

- w archidiecezji gnieźnieńskiej odbywają się w dwóch ośrodkach (Inowrocław i Gniezno) katechezy biblijne, tzw. „Szkoła biblijna”. Spotkania odbywają się raz w miesiącu i posiadają formę lectio divina. Ponadto w tej samej archidiecezji prowadzone są tzw. katechezy okolicznościowe. W tym roku np. z okazji 1000-lecia śmierci św. Radzyma Gaudentego, pierwszego Arcybiskupa Gnieźnieńskiego, przygotowano cykl katechez dla dorosłych, które mają być głoszone w parafiach;

- w diecezji kieleckiej Wydział Katechetyczny prowadzi katechezę indywidualną o charakterze katechumenalnym oraz katechezę indywidualną związaną z kryzysem wiary;

- w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej w 2005 roku zostało wydane przez Biskupa Kazimierza Nycza rozporządzenie w celu ożywienia i ujednolicenia katechezy parafialnej w całej diecezji, z zamiarem, jak napisał Ksiądz Dyrektor sukcesywnego poszerzania grup młodzieżowych i dorosłych. Rozporządzenie to zostało poprzedzone cyklem warsztatów metodycznych we wszystkich dekanatach, a parafie otrzymały niezbędne materiały do prowadzenia tego typu katechezy. We wspomnianym rozporządzeniu Ksiądz Biskup określił zasady i rozwiązania praktyczne, jakie mają obowiązywać w diecezji. Warto zwrócić uwagę szczególnie na trzy propozycje spotkań ze studentami: „Pierwszą są ośrodki duszpasterstwa akademickiego w tych miastach, gdzie są uczelnie wyższe. Tam propozycje spotkań i konferencji powinny być najpełniejsze. Tam też powinny się odbywać Msze święte dla studentów oraz być organizowane rekolekcje adwentowe i wielkopostne. (druga propozycja) W parafiach dużych miast i małych miasteczek, niezależnie od tego czy jest uczelnia wyższa, należy proponować grupę dla młodzieży akademickiej z własnej parafii, w ciągu tygodnia lub sobotę i wyznaczyć do tej pracy księdza. Są to grupy ważne, jak pisze Ksiądz Biskup, gdyż praca ta zdecyduje o przyszłości naszej katolickiej inteligencji. Trzecią, minimalną formą duszpasterstwa, możliwą w każdej nawet najmniejszej parafii są okazjonalne spotkania ze studentami swojej parafii organizowane przez księży proboszczów. Często studentami są młodzi ludzie przygotowywani kiedyś do bierzmowania, znani z katechezy szkolnej. Do wszystkich tych form Wydawnictwo św. Wojciecha w Poznaniu wyda czteroczęściowe materiały jeszcze przed październikiem 2005”6 napisał Bp K. Nycz;

- w archidiecezji krakowskiej istnieje Studium Apostolstwa Świeckich – w ramach którego spotkania odbywają się w formie wykładów w wybranych parafiach archidiecezji. Ich celem jest pogłębienie znajomości prawd teologicznych oraz życia duchowego. Biorą w nich udział osoby świeckie na zasadzie dobrowolnej, delegowane przez poszczególne parafie. Po ukończeniu kursu mogą oni służyć pomocą w katechezie dorosłych w swoich parafiach;

- w diecezji łomżyńskiej w niektórych parafiach organizowany jest „Kurs Alpha” przystosowany do potrzeb wspólnot katolickich w Polsce, mający na celu wprowadzenie w wiarę i pogłębienie wiary osób dorosłych;

- w diecezji łowickiej codziennie prowadzone są rozważania ewangeliczne i katechezy w diecezjalnym Radiu „Victoria”;

- w archidiecezji poznańskiej w ramach katechezy dorosłych istnieją m.in. takie formy, jak: grupy studyjne, katechumenat, grupy synodalne;

- w diecezji radomskiej (a ściślej mówiąc w mieście Radomiu) raz w miesiącu z cyklu „Kuźnia wartości” organizowane są systematyczne spotkania, podczas których podejmowane są zagadnienia wiary przeznaczone dla młodych i dorosłych, zaś w katedrze radomskiej raz w miesiącu odbywają się tematyczne prelekcje oraz dyskusja po jej wygłoszeniu;

- w diecezji sandomierskiej każdej niedzieli i w święta jest czytany przed Mszą świętą odpowiednio dobrany fragment Katechizmu Kościoła Katolickiego. Materiały na cały rok przygotowuje Wydział Duszpasterstwa Ogólnego;

- w diecezji siedleckiej głoszone są katechezy liturgiczne przez Biskupa Diecezjalnego w każdą niedzielę w katedrze siedleckiej i innych kościołach parafialnych. Katechezy te transmitowane są przez Katolickie Radio Podlasie. Ponadto w każdy poniedziałek dla mieszkańców Siedlec i okolic organizowane są celebracje Słowa Bożego i katechezy w katedrze siedleckiej. W związku z 3-letnim diecezjalnym programem duszpasterskim w diecezji siedleckiej Biskup Ordynariusz opracował materiały dotyczące formacji chrzcielnej i zarządził, aby w każdej parafii powstało szereg grup dorosłych gromadzących się na studium Słowa Bożego i formacji pogłębiającej świadomość chrztu i włączenia w Kościół. Po całorocznych spotkaniach w parafii uczestnicy tych katechez brali udział w Kongresie Eklezjologicznym w czterech sanktuariach diecezji;

- w diecezji toruńskiej w ramach formacji członków ruchów i stowarzyszeń katolickich stosuje się ustaloną strukturę spotkania. Spotkanie rozpoczyna się pieśnią religijną i modlitwą. Częścią zasadniczą jest odczytanie odpowiedniego fragmentu Pisma Świętego oraz prelekcja lub analiza wcześniej przygotowanego przez uczestników tekstu Magisterium Kościoła. Uczestnicy mają możliwość zadawania pytań i dzielenia się osobistymi doświadczeniami. Katecheza kończy się okolicznościową modlitwą. Spotkanie ma charakter, jak pisze Dyrektor Wydziału, wspólnotowy i braterski;

- w diecezji włocławskiej istnieje Uniwersytet Trzeciego Wieku. Osoby uczestniczące w jego zajęciach mają możliwość korzystania z wykładów prowadzonych przez profesorów Wyższego Seminarium Duchownego i Studium Teologii. Zajęcia odbywają się zazwyczaj raz w miesiącu w wymiarze kilku godzin dydaktycznych. Podobny Uniwersytet Trzeciego Wieku istnieje też w diecezji płockiej. Oprócz tej i innych inicjatyw płockich, bardziej szczegółowo warto zapoznać się z ideą tzw. „Katechizmu Płockiego”, który tworzony jest w diecezji płockiej od ponad roku.


    1. Katechizm Płocki”

Dekretem Biskupa Płockiego Stanisława Wielgusa z dnia 14 października 2004 roku powołany został ośmioosobowy zespół kapłanów, na barkach których spoczywać ma wypracowanie sposobu głoszenia prawd wiary katolickiej, głównie dla dorosłych7. Przewodniczącym zespołu został biskup pomocniczy Roman Marcinkowski.

W uzasadnieniu Biskup Płocki napisał, że zespół ten powołuje ponieważ ma na uwadze postępujący bardzo szybko proces laicyzacji. Dlatego pragnie ogarnąć pasterską troską wiernych o coraz większy poziom wiedzy religijnej, a zwłaszcza znajomość podstawowych prawd wiary zawartych w Katechizmie Kościoła Katolickiego8.

Zespół po kilku spotkaniach dopracował się określonej formy systematycznej katechezy dla dorosłych, która sukcesywnie włączana jest do zbioru katechez, nazwanym „Katechizmu Płockiego”.

Przygotowywane są krótkie teksty wyjaśniające poszczególne prawdy wiary zawarte w Katechizmie Kościoła Katolickiego (rozpoczęto od wyjaśniania części pierwszej KKK, czyli od „Wyznanie wiary”).

Katechezy opracowują duchowni i osoby świeckie, w tym katecheci. Każda z katechez jest dopracowywana i recenzowana przez Zespół.

Katecheza w ostatecznym kształcie nadanym przez Zespół jest odczytywana w niedzielę przed każdą Mszą świętą9 we wszystkich kościołach parafialnych oraz pozostałych kościołach i kaplicach publicznych na terenie diecezji (również w kaplicach Domów Pomocy Społecznej, szpitalach, więzieniu i wszędzie tam, gdzie sprawuje się kult publiczny – np. w salkach szkolnych, remizach itp., tymczasowo przystosowanych do sprawowania kultu)10. Katecheza nie zastępuje ani wprowadzenia do liturgii ani homilii bądź kazania.

Oprócz tego, że tekst jest odczytany w kościołach przez kapłanów, ten sam tekst jest odczytywany przez autora katechezy w dwóch naszych diecezjalnych radiach: Katolickim Radio Płock i Katolickim Radio Ciechanów. Katecheza jest emitowana w radiach dwa razy dziennie przez cały tydzień. Ponadto katecheza jest zamieszczana na łamach naszej gazety tzn. płockiej edycji „Niedziela”, a także na stronie internetowej Wydziału Katechetycznego Kurii Diecezjalnej Płockiej (www.katecheza.plock.opoka.org.pl).

Praktycznie więc wszystkimi dostępnymi diecezjalnymi „kanałami informacyjnymi” katecheza dociera do wiernych. Wszystkie katechezy już odczytane i opublikowane znaleźć można najłatwiej na wspomnianej stronie internetowej Wydziału Katechetycznego.

Z całym Katechizmem Kościoła Katolickiego wierni diecezji płockiej zostaną zapoznani w ciągu 5-6 lat. Katechizm Płocki zostanie również wydany w formie książki. Planowane jest wydanie czterech tomów, czyli każda omówiona część Katechizmu Kościoła Katolickiego zostanie wydana oddzielnie. Proponuje się też, aby opracowane katechezy wykorzystywać w formacji dorosłych w różnych grupach parafialnych11.

Autorom katechez stawiane są przede wszystkim dwa warunki: katecheza ma być krótka (nie może przekroczyć 5 minut) i ma być napisana prostym językiem, tak, aby jej treść dotarła nawet do „analfabetów religijnych”. Katecheza zawiera element egzystencjalny, wyjaśnienie prawdy zaczerpniętej z Katechizmu Kościoła Katolickiego oraz syntezę tej prawdy w dwóch lub trzech krótkich zdaniach.

Pracujący nad Katechizmem Płockim otrzymali specjalne podziękowanie Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej, który w imieniu Benedykta XVI, podziękował za prowadzoną od ponad roku w diecezji płockiej katechizację dorosłych. Stolica Apostolska przekazała na ręce Biskupa Płockiego Stanisława Wielgusa list, w którym inicjatywa Katechizmu Płockiego została nazwana „ambitnym przedsięwzięciem”. Abp Leonardo Sandri (Substytut Sekretariatu Stanu) podkreślił, że Papież wyraża „słowa uznania i gratulacji” pod adresem odpowiedzialnych za realizację dzieła, zwłaszcza zaś autorów katechez. Ojciec Święty życzył także, by katechezy, „dochowując wierności nauce katolickiej, uwzględniały zainteresowania i potrzeby duchowe wiernych”12.

Myślę, że to co sprawia o wartości tej formy katechezy dorosłych jest fakt, że dociera ona do wielu osób dorosłych różnymi możliwymi sposobami. Na kanwie prac przy Katechizmie Płockim rodzi się wniosek, że nie wystarczy dzisiaj napisać i wydać choćby i najciekawsze adaptacje Katechizmu Kościoła Katolickiego, ale jednocześnie należy zastanawiać się, jak z tymi tekstami dotrzeć do ludzi wierzących i poszukujących. Jeśli tego się nie uczyni tzn. że kolejne dobre i poprawnie merytorycznie, potrzebne i ładnie wydane książki z katechezami, trafią niestety jedynie na półkę regału.


  1. Możliwości

Odpowiadając na pytanie związane z możliwościami katechezy dorosłych należałoby powiedzieć, że takie możliwości w polskiej rzeczywistości istnieją, czego najlepszym dowodem są wymienione różne formy katechezy dorosłych. Domagają się one wprawdzie większego ujednolicenia, ale nawet z takiego fragmentarycznego opisu form katechezy dorosłych wyłania się obraz, dość doby, choć bardzo zróżnicowany.

W wielu diecezjach Polsce istnieje mnóstwo ciekawych form katechezy dorosłych i godnych uwagi pomysłów, które warto adoptować na gruncie innych diecezji.

Na dzień dzisiejszy brakuje jednak całościowego opracowania podejmującego kwestię katechezy dorosłych w poszczególnych diecezjach i w Polsce. Na ogół refleksja na ten temat jest bardziej teoretyczna niż praktyczna. Można by powiedzieć, że teorię na temat katechezy dorosłych w Polsce posiadamy dość dobrze opracowaną. Natomiast opis praktycznych działań domaga się dopracowania13. W tym względzie nie odbiegamy od innych krajów europejskich, w których praktyka katechezy dorosłych również nie nadąża za teorią14. Opisanie szczegółowe stanu faktycznego mogłoby pomóc w dookreśleniu pojęcia katechezy dorosłych w Polsce. Dlatego też postuluję powołanie ogólnopolskiej komisję lub sekcji do spraw katechezy dorosłych przy Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, która zajęłaby się bardziej szczegółowo analizowaniem i programowaniem katechezy dorosłych, nie tylko od strony teoretycznej, ale też i praktycznej.




  1. Postulaty

Powyższa refleksja dotyczy jedynie form katechezy dorosłych. Jak te formy rzeczywiście są wypełnione właściwą materią katechetyczną, systematycznością, gorliwością katechetów, częstotliwością spotkań, właściwym zaprogramowaniem to już zupełnie inna sprawa, nad którą należałoby się zastanowić, szczególnie, że coraz częściej w naszych środowiskach pojawia się stwierdzenie, że jesteśmy mało skuteczni w swoich działaniach katechetycznych15.

Formy katechezy, choćby najbardziej oryginalne, nie koniecznie zawsze znajdują przełożenie na poziom wiedzy osób dorosłych oraz ich wiarę. Co więcej zdarza się, że w wielu przypadkach, wymienione formy katechezy dorosłych cechuje raczej duża powierzchowność, improwizacja, brak pogłębionego przygotowania katechetów, słaby nacisk na działanie apostolskie, brak otwartości na specyfikę osoby dorosłej, trudności integracyjne i interpretacyjne, brak odpowiedniego komunikatywnego języka, czasami, jak pisze ks. R. Chałupniak, infantylność formy i „amatorszczyzna”16.

Z jednej więc strony nie można powiedzieć, że w Polsce nie zajmujemy się dorosłymi, że nie mamy różnorodnych form katechezy dorosłych, przynajmniej w jej bardzo szerokim ujęciu i rozumieniu, ale z drugiej strony jawi się obraz ludzi, którzy nie posiadają nawet minimum wiedzy religijnej i ich związek z wiarą i Kościołem nie jest zbyt silny, więc można domniemywać, że skuteczność szczególnie tych tradycyjnych form nie jest zbyt wysoka (choć rezygnować z nich nie należy).

Warto też zwrócić uwagę, że oprócz tradycyjnych form katechezy dorosłych, które istnieją od wieków, a które określić umownie można jako formy związane z amboną, z kościołem, zaczynamy też poszukiwać, może trochę nieśmiało, ale jednak, nowych możliwości, wykorzystując np. środki społecznego przekazu, takie jak radio, telewizja, prasa, internet. Sądzę, iż w te obszary należałoby zdecydowanie śmielej wkroczyć, dostrzegając konieczność zwrócenia uwagi na konkretnego odbiorcę katechezy, jego specyfikę, wiek, zainteresowania, profesję, ale także jego zróżnicowaną sferę duchową.

Niektóre nowe propozycje już zostały zasygnalizowane. O jednej jeszcze warto sobie przypomnieć i raz jeszcze ją wyartykułować.

W dokumentach katechetycznych mowa jest np. o katechumenacie chrzcielnym dorosłych. Należy zauważyć, iż dostrzega się konieczność rozszerzenia katechumenatu dorosłych także na tych dorosłych, którzy wprawdzie przyjęli chrzest święty, ale domagają się pełniejszego lub powtórnego wprowadzenia w wiarę. Szczególną uwagę na pełniejsze i powtórne wprowadzenie w wiarę zwrócił uwagę Jan Paweł II w Adhortacji apostolskiej Catechesi tradendae, wprowadzając określenie „katechumenatu ponownego”. Ta forma katechezy, według papieża, odnosiłaby się do tych dorosłych, którzy oddalili się od wszelkich praktyk religijnych i w wieku dojrzałym posiadają wiadomości religijne na poziomie dzieci lub tych, którzy byli w sposób niewłaściwy katechizowani, lub też sami nie przyjęli przesłania katechetycznego w sposób wystarczający17.

Kwestia ta jeszcze dokładniej została podjęta w dokumencie Stolicy Apostolskiej pt. Katecheza dorosłych we wspólnocie chrześcijańskiej. Autorzy dokumentu domagają się, aby podczas katechezy dorosłych zaistniały dobre i właściwe relacje. Ich zaistnieniu, jak zapisano w dokumencie, służą przede wszystkim „jasne świadectwo chrześcijańskie katechety, doktryna wyjaśniona zgodnie z nauczaniem Kościoła, przejrzystość przekazu, treści wiary ukazywane jako nie budzące wątpliwości prawdy”18.

Uznając „katechumenat ponowny” rozszerzymy jednocześnie możliwości katechezy dorosłych. Mogą to być, oprócz tradycyjnych miejsc posiadających wyraźną strukturę, miejsca spotkań spontanicznych. Mogą one być, jak czytamy we wspomnianym dokumencie, „bardziej lub mniej długotrwałe, powszechnie stosowane czy też ograniczone co do liczby członków i stopnia intensywności jej rozwoju”19.

Należy jednakże dążyć do tego, aby katecheza taka posiadała spójny i całościowy charakter, a nie jedynie fragmentaryczny. Dlatego konieczne jest programowanie katechezy dorosłych odbywającej się podczas „katechumenatu ponownego”, który w Polsce, jak sądzę, może przyjąć strukturę systematycznej katechezy dorosłych i stać się szczególną formą, którą obejmujemy dorosłych. Należy więc zatroszczyć się o stworzenie systematycznego programu katechezy dorosłych, w którym będą jasno sformułowane cele, ciągły i stały rytm spotkań20. Wprawdzie Dyrektorium katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce o tym mówi, ale jak dotychczas brakuje dostatecznego zainteresowania się tym zapisem21.

Zaprogramowany, choć przez niektórych kwestionowany, powrót do kazań katechizmowych, mógłby pomóc w realizacji systematycznego programu katechezy dorosłych w ramach „katechumenatu ponownego”. Inny pomysł to próba stworzenia grup katechumenalnych dla chętnych dorosłych ok. dwudziestoosobowych i organizowanie dla nich zaprogramowanych i w miarę regularnych spotkań.

Reasumując można zapytać jak to się dzieje, że pomimo jednak wielu istniejących różnorodnych form i możliwości wobec osób dorosłych posiadamy niezbyt wyostrzony obraz katechezy dorosłych.

Formy katechezy dorosłych, zarówno te tradycyjne, jak i nowe pomysły są, materia też jest, dorosłych, którzy zechcieliby brać udział w katechezie nie brakuje, a jednak ciągle towarzyszy niedosyt, narzekanie, czasem nawet totalna krytyka. Być może dzieje się tak dlatego, że sami niezbyt entuzjastycznie lub zbyt perfekcjonistycznie podchodzimy do problematyki związanej z katechezą dorosłych.

Myślę, że z kondycją polskiej katechezy, organizowanej zarówno dla dzieci i młodzieży, jak i dorosłych, jeśli chodzi o ich formy, to wcale nie jest najgorzej. Trzeba, oprócz narzekania i totalnej krytyki, umieć dostrzec to co dzieje się pozytywnego w polskiej rzeczywistości katechetycznej.

Oceniając, katechezę obojętnie o jakiej grupie byśmy nie mówili, zbyt często podkreśla się jej słabości, wskazuje się na jej niewystarczalność, na brak pełnej realizacji celów i zadań oraz brak właściwej realizacji proponowanej koncepcji katechezy dorosłych przez dokumenty Kościoła oraz przez teoretyków katechezy. Trzeba zapewne widzieć słabości, niedoskonałości katechezy, ale sądzę, że z punktu widzenia psychologicznego jest to zwykle zły punkt wyjścia refleksji. To przecież nie jest tak, że w Polsce nie ma zupełnie katechezy dorosłych i że ok. 30 tysięcy kapłanów (w tym ok. 16 tyś. katechetów duchownych) i prawie 35 tysięcy wszystkich katechetów nie ma żadnego wpływu na katechetyczną kondycję dorosłych22, oraz że brak jest osób świeckich otwartych na katechetyczny wymiar Kościoła.

Nie należy oceniać katechezy dorosłych w kategoriach: albo wszystko albo nic. Cieszmy się ewangeliczną radością z każdego, kto zechce otworzyć się na nasze działania katechetyczno-duszpasterskie, zarówno w masowym, jak i grupowym katechizowaniu. Zastanawiajmy się bardziej nad skoordynowaniem i udoskonaleniem tego co jest i co w wielu diecezjach dopracowano się oraz szukajmy nowych form oddziaływania katechetycznego na dorosłych i to (z mocą chciałbym podkreślić) szukajmy wraz z dorosłymi.

Jeszcze na jedną kwestię chciałbym zwrócić uwagę, a mianowicie, szukając czy to w tradycyjnych czy to w nowych formach katechezy dorosłych jej skuteczności lub jej braku, trzeba zaznaczyć, że uzależniona ona jest nie tylko od wielu czynników zewnętrznych znajdujących się w tzw. kontekście medialno-cywilizacyjnym, ale także skuteczność ta uzależniona jest od kondycji i formacji tych, wokół których dorośli się gromadzą.

Przygotowujących młodych ludzi do kapłaństwa należy uwrażliwiać na konieczność katechezy dorosłych oraz rozpocząć trudny, ale konieczny wysiłek przekonania kapłanów do prowadzenia katechezy dorosłych przy każdej nadarzającej się okazji. Powinni oni być bardziej uwrażliwieni na dorosłych, z którymi spotykają się czy to w kontekście instytucjonalnym (ambona, kościół, parafia, szkoła) czy w kontekście indywidualnych spotkań (kancelaria parafialna, spotkania przedsakramentalne i inne). Spotkania te powinny posiadać nie tylko wymiar urzędniczy, ale przede wszystkim wymiar katechetyczno-duszpasterski, w którym widzimy konkretnego dorosłego z jego wszystkimi uwarunkowaniami dnia dzisiejszego.


Zakończenie

Podsumowując tę praktyczną refleksję, należy powiedzieć tak: żeby cokolwiek zmienić na odcinku katechezy dorosłych należałoby najpierw podjąć zdecydowanie większe działania w odniesieniu do przygotowujących się do kapłaństwa i do kapłanów, których należy uczyć i uwrażliwiać na ważkość katechezy dorosłych.

Możliwości na tym odcinku jest wiele, bardziej chodzi o to, mówiąc kolokwialnie, aby podjąć takie działania, ażeby tym, którzy pełnią lub pełnić będą funkcję katechetów dorosłych po prostu „chciało się chcieć” na nowo odkryć te formy katechezy, w których uczestniczą od lat oraz wykorzystać nowe.

Formacja więc katechetów, podejmujących katechezę dorosłych winna stanowić nieodzowny element, gdy podejmujemy refleksję związaną z katechezą dorosłych w Polsce. Idea katechezy dorosłych jest bezsporna, ale żeby ta idea zaczęła w pełni i skutecznie funkcjonować, muszą ponieść ją ludzie, którzy będą do niej odpowiednio przekonani i właściwie przygotowani. Nie brakuje takich kapłanów w każdej diecezji, którzy katechezę dorosłych realizują w swoich parafiach oraz mogą stać się wspaniałymi promotorami katechezy dorosłych dla swoich kolegów kapłanów, którzy dotychczas jeszcze nie uświadomili sobie wystarczająco konieczności większego zaangażowania na rzecz katechezy dorosłych.


Źródło:
http://209.85.129.132/search?q=cache:_SbaR5VLqOAJ:www.katecheza.episkopat.pl/pomoce/Formy_Czekalski.doc+FORMY+KATECHEZY+DOROS%C5%81YCH+W+POLSCE+%E2%80%93+REALIZACJA,+MO%C5%BBLIWO%C5%9ACI,+PROJEKTY&hl=pl&ct=clnk&cd=1&gl=pl&client=firefox-a
[dostęp 06.02.2009]

1 Referat wygłoszony został w Licheniu w dniu 17 czerwca 2006 roku podczas Ogólnopolskiego Spotkania Dyrektorów Wydziałów Katechetycznych.

2 Dnia 8 maja 2006 roku skierowałem pismo do dyrektorów wydziałów katechetycznych kurii diecezjalnych z uprzejmą prośbą, aby zechcieli przesłać informacje o formach katechezy dorosłych aktualnie obowiązujących w diecezji, na terenie której zajmuje się katechezą Ksiądz Dyrektor.


3 Zob. R. CZEKALSKI, Katecheza komunikacją wiary. Studium z katechetyki fundamentalnej, Płock 2006, s. 158-163. E. Erikson był jednym z pierwszych, który opracował naukową koncepcję rozwoju osobowości na przestrzeni całego życia człowieka. Okres życia dorosłego rozciągniętego mniej więcej od 20. do 60. roku życia poddał szczegółowej analizie D. Levinson. Z ich poglądami zapoznać się można w artykule: zob. A. KICIŃSKI, Dorosły jako podmiot katechezy, w: Katecheza dorosłych we wspólnocie Kościoła, red. K. Misiaszek, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 2002, s. 147-154.

4 Zob. J. KRASZEWSKI, Katecheza dorosłych wypełnieniem katechizacji dzieci i młodzieży, AK 143 (2004) 573, s. 293.

5 Zob. tamże, s. 298.

6 K. NYCZ, Rozporządzenie dotyczące organizacji i funkcjonowania uzupełniającej katechezy parafialnej z dnia 10 września 2005 r.

7 S. WIELGUS, Dekret Nr 2303/2004, „Miesięcznik Pasterski Płocki” 10 (2004), s. 435. W skład zespołu zostali powołani: bp Roman Marcinkowski – przewodniczący, ks. Daniel Brzeziński, ks. Ryszard Czekalski, ks. Kazimierz Dziadak, ks. Janusz Kochański, ks. Adam Łach, ks. Tomasz Opaliński, ks. Henryk Seweryniak. Zob. tamże.

8 Zob. tamże.

9 „Katechezę przypadającą na Niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego należy odczytać w Poniedziałek Wielkanocny”. Zob. R. MARCINKOWSKI, Przepisy wykonawcze do „Katechizmu Płockiego”, „Miesięcznik Pasterski Płocki” 2 (2005), s. 62.

10 Zob. tamże.

11 Zob. tamże, s. 63.

12 Zob. http://www.diecezja.plock.pl/

13 Por. R. CHAŁUPNIAK, Jaka katecheza dorosłych?, w: Katecheza dorosłych we wspólnocie Kościoła, red. K. Misiaszek, Warszawa 2002, s. 87-88.

14 Zob. FOSSION A., RIDEZ L., Adultes dans la foi. Pédagogie et catéchèse, Paris-Bruxelles 1987, s. 52-74; ALBERICH E., BINZ A., Adultes et catéchèse, Éléments de méthodologie catéchétique de l’âge adulte, Ottawa 2000, s. 11-17.


15 Zob. J. KRASZEWSKI, Katecheza dorosłych wypełnieniem katechizacji dzieci i młodzieży, art. cyt., s. 296-298.

16 Zob. R. CHAŁUPNIAK, Jaka katecheza dorosłych?, art. cyt., s. 88.

17 Zob. JAN PAWEŁ II, Adhortacja apostolska Catechesi tradendae, nr 44; por. D. KURZYDŁO, Koncepcja katechezy dorosłych we współczesnych dokumentach Kościoła, Kraków 2003, s. 350-355.

18 Katecheza dorosłych we wspólnocie chrześcijańskiej, nr 58.

19 Tamże, nr 59.

20 Zob. tamże; por. R. CZEKALSKI, Katecheza komunikacją wiary. Studium z katechetyki fundamentalnej, dz. cyt., s. 235-236.

21 Por. P. TOMASIK, Miejsce katechezy dorosłych w duszpasterstwie polskim, w: Katecheza dorosłych we wspólnocie Kościoła, dz. cyt., s. 199-229.

22 Dane statystyczne o katechizacji w Polsce w roku szkolnym 2004/2005 zamieszczone zostały na stronie internetowej Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski. Zob. http://www.katecheza.episkopat.pl/sprawozd.htm


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna