Formy zachowań agresywnych oraz ich psychospołeczne skutki



Pobieranie 25.1 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar25.1 Kb.
FORMY ZACHOWAŃ AGRESYWNYCH ORAZ

ICH PSYCHOSPOŁECZNE SKUTKI

Z literatury przedmiotu wynika, że agresja może wyrażać się w różny sposób, w różnych formach.

J. Ranschburg grupuje postawy agresywne według kilku kryteriów. Jednym jest moralna treść zachowania. Ze względu na nią właśnie wyróżnia on: agresję społeczną – niszczącą, występującą przeciw społeczności, oraz agresję prospołeczną – służącą interesom jednostki i społeczeństwa. Drugim kryterium podziału jest rozróżnienie czy agresja jest narzędziem, czy celem zachowania.
W pierwszym przypadku jednostka zachowuje się agresywnie gdyż w inny sposób nie może zrealizować planów, zamiarów i celów – jest to agresja instrumentalna. W drugim przypadku powodem agresji jest jakaś wewnętrzna pobudka, która sprawia, że czynimy komuś przykrość lub sprawiamy ból – jest to agresja afektywna. Kolejnym kryterium jest to, jak i postawy agresywne mają charakter. Wyróżniamy tu agresję obronną i agresję atakującą. Obie one maja charakter instynktowny. Zdaniem tegoż autora agresja najczęściej wyraża się w dwóch formach:


  1. instrumentalnej

  2. emocjonalnej

Agresja instrumentalna powstaje wcześniej niż emocjonalna. Pojawia się ona gdy dziecko
zauważa, że wybuchy złości z jego strony prowadzą do pożądanych przez nie zmian w otoczeniu np. dorośli zaspokajają jakąś jego potrzebę. Agresja emocjonalna powstaje wówczas, gdy dziecko zauważa, że jego spontaniczne reakcje złości, takie jak kopa-nie, gryzienie, szczypanie sprawiają rodzicom ból.

Psychologowie biorąc pod uwagę formę i funkcję agresji wyróżniają kilka jej typów :



  • agresję słowną obejmującą przezywanie, dokuczanie, groźby, itp.

  • agresję fizyczną obejmującą bicie, kopanie, gryzienie, itp.

  • agresję instrumentalną – której celem jest uzyskanie czegoś pożądanego np. odepchniecie od pożądanej zabawki innego dziecka

  • agresję wrogą – której celem jest zadawanie bólu lub wyrządzenie krzywdy oraz agresję odwzajemnioną – jest ona odpowiedzią na agresję kogoś innego

  • agresję przemieszczoną – obiekt agresji reaguje na nią uderzając kogoś innego.

Agresja ta oznacza skierowanie odwzajemnionej agresji na osobę lub obiekt inny niż ten,
w stosunku do którego pragnie się rewanżu.

J. Grochulska wyróżnia następujące rodzaje i formy zachowań agresywnych:



  1. agresja fizyczna – bicie, odbieranie siłą, grożenie biciem, zachęcanie do bicia, niszczenie cudzych rzeczy

  2. agresja słowna – kłótnie, wyśmiewanie się, dokuczliwość słowna, przezywanie

  3. skarżenie – skarżenie oraz grożenie skarżeniem, propozycja skarżenia

  4. karanie – stosowanie kary za przewinienie, propozycja zastosowania kary, wypowiedzi typu „Nie bawię się za to z tobą”

  5. pochwała agresji – zgoda na wspólne zachowanie agresywne, aprobata zachowań agresywnych w rozwiązywaniu danego problemu

  6. zachowania egoistyczne – zwroty typu: „Co mnie to obchodzi, ja chcę ...”, „Dobrze ci tak, za to że byłeś taki ...” .

W. i P. Radziwiłłowicz podają takie oto formy agresji:

Szczególną formą agresji jest agresja młodzieży skierowana pod adresem osób starszych.
Odbywa się ona często pod maską „konfliktu pokoleń”, walki o autonomię, samostanowienie, protestu przeciwko skostnieniu poglądów. Mamy tutaj do czynienia z okazywaniem niechęci, niegrzeczności, celowym zajmowaniem miejsc w środkach komunikacji, aż do bardzo brutalnych napaści na ulicy.

Inne jeszcze formy agresji przedstawili dwaj psychologowie A.H.Buss i A.Durkee. Ich zdaniem agresja może przybierać formę:



  1. napastliwości fizycznej – oznacza to używanie siły fizycznej przeciw innym, co obejmuje wdawanie się w bójki z innymi, lecz nie obejmuje niszczenia przedmiotów

  2. napastliwości słownej – oznacza to wyrażanie negatywnych uczuć w formie
    i treści wypowiedzi. Forma obejmuje kłócenie się, krzyczenie i wrzeszczenie, treścią mogą być groźby, przekleństwa

  3. napastliwości pośredniej – zarówno okrężnej jak i nie skierowanej przeciwko komuś określonemu. Okrężne zachowane tj. złośliwe obgadywanie lub niszczenie cudzej własności, nie jest bezpośrednim atakowanie znienawidzonej osoby, lecz szkodzeniem jej poza jej plecami. Agresja nie skierowana przeciw komuś określonemu, taka jak ataki wściekłości wyrażające się
    w krzyku, tupaniu nogami, rzucaniu przedmiotami, trzaskaniu drzwiami, jest wyładowaniem nie godzącym wprost w nikogo

  4. negatywizmu – oznacza to zachowanie się opozycyjne, zazwyczaj skierowane przeciw zwierzchności. Negatywizm ten obejmuje odmowę współpracy, która może sięgać od biernego oporu do otwartego buntu przeciw prawu lub utartym zwyczajom

  5. podejrzliwości – oznacza to rzutowanie własnej wrogości na innych. Może polegać tylko na nieufności do ludzi, bądź na przeświadczeniu, że inni nam szkodzą lub zamierzają szkodzić

  6. urazy – oznacza to zazdrość i nienawiść do innych. Chodzi o uczucie złości do całego świata za urojone lub rzeczywiste krzywdy

  7. drażliwości – oznacza to gotowość do wybuchu negatywnych uczuć z byle jakiego powodu. Obejmuje wybuchowość, zły humor, rozdrażnienie i niegrzeczność

  8. poczucia winy – czyli uczucia, że jest się złym, że się uczyniło coś złego, odczuwanie wyrzutów sumienia.

Analizując formy zachowań agresywnych można też wyróżnić oprócz agresji słownej
i fizycznej, agresję bezpośrednią i przemieszczoną. Agresja fizyczna i słowna zostały omówione już wcześniej, teraz opisana zostanie agresja bezpośrednia i przemieszczona. Agresja bezpośrednia jest skierowana na osoby będące powodem doznanej frustracji, np. chłopiec złośliwie wyśmiany przez kolegę dotkliwie go pobił. Agresja przemieszczona skierowuje się na osoby, które nie miały nic wspólnego z frustracją doznaną przez danego osobnika, np. dziecko ukarane w domu przez ojca zachowuje się agresywnie wobec swych słabszych kolegów, bijąc ich.

A.H. Buss natomiast wyróżnia agresję fizyczną i słowną, czynną i bierną,

behawioralną i symboliczną. Agresją fizyczną Buss określa jako atak na inną osobę, w którym atakujący posługuje się określonymi częściami ciała lub narzędziami, zadając ból lub wyrządzając szkody osobie będącej przedmiotem agresji. Agresja słowna zaś polega na posłużeniu się bodźcami werbalnymi szkodliwymi dla atakowanej osoby wywołującymi u niej strach, poczucie krzywdy lub odrzucenie uczuciowe. Agresję czynną stanowią działania szkodliwe dla osób lub przedmiotów, na które je się kieruje. Agresja bierna to powstrzymywanie się od określonego działania, powodujące szkodliwe konsekwencje dla osoby będącej przedmiotem agresji. Agresja behawioralna jest skierowana przeciw konkretnym osobom lub rzeczom (jest to agresja jawna). Agresja symboliczna dotyczy osób lub rzeczy symbolizujących w jakiś sposób właściwy przedmiot, na który byłaby się skierowała agresja behawioralna.

R. Mandel wyróżnił agresją bezpośrednią i pośrednią. Agresję bezpośrednią stanowi szereg prostych zachowań, takich jak: bicie, uderzanie, rzucanie przedmiotami, kłucie, duszenie, przewracanie, gryzienie, wyrywanie szamotanie, przezywanie, grożenie, cieszenie się z cudzego nieszczęścia, przeklinanie, straszenie, wyśmiewanie (agresja prosta). Na agresję bezpośrednią mogą również złożyć się całe zespoły określonych ruchów, gestów, wypowiedzi, w postaci wybuchów złości uporu, przekory, obrażania się (agresja złożona).



Agresja pośrednia zmierza okrężną drogą do wyrządzenia szkody osobie będącej przedmiotem agresji, np. przez skarżenie, donosicielstwo, poniżanie kogoś „poza jego plecami”. Przy tej formie agresji jej sprawca nie ujawnia się, lecz pozostaje anonimowy lub stara się takim pozostać, tak że ofiara agresji często nie dowiaduje się, kto jest agresorem.

Zdaniem Z. Skornego zachowanie agresywne może przybierać formę agresji fizycznej lub słownej.


Agresja fizyczna:

może mieć formę zachowań napastliwych o bezpośrednim lub pośrednim charakterze.


Do bezpośrednich zachowań napastliwych należą te proste zachowania, które przybierają formę trwających stosunkowo krótko ruchów poszczególnych części ciała:

- rąk (uderzanie, trącanie, szarpanie, wyrywanie, rozdzieranie, ciągnięcie, szczypanie, ściskanie, duszenie)

- nóg (następowanie komuś na nogę, podstawianie nogi, kopnięcie)

- mięśni twarzy (wykrzywianie się i przedrzeźnianie za pomocą gestów, plucie, gryzienie).

Atak może odbywać się przy użyciu prostych narzędzi agresji, takich jak: szpilka, linijka, kij, woda – przybiera wtedy formę rzucania, uderzania, oblewania, kłucia. Agresja wyraża się często
w formie złożonych zachowań napastliwych i przybiera wtedy postać bójek, pobić, przestraszania kogoś i niesprawiedliwego traktowania. Pośrednie zachowania napastliwe występują zazwyczaj jako: dokuczanie, przeszkadzanie, zanieczyszczanie, chowanie lub zamiana przedmiotów. Agresor działa tu niejednokrotnie anonimowo. Drugą, prócz zachowań napastliwych, formą pośredniej agresji fizycznej są pośrednie zachowania destruktywne. Polegają one na niszczeniu lub uszkadzaniu rzeczy stanowiących własność osoby będącej przedmiotem agresji.

Agresja słowna:

może przybierać formę bezpośrednich lub pośrednich wypowiedzi napastliwych, szkodzących i poniżających, skierowanych do osoby będącej przedmiotem agresji i występujących w jej obecności. Bezpośrednia agresja słowna wyraża się poprzez:



  • wypowiedzi napastliwe ( grożenie, straszenie, odpędzanie )

  • wypowiedzi szkodzące ( podawanie fałszywych informacji )

  • wypowiedzi poniżające ( przezywanie, wyśmiewanie )

Pośrednia agresja słowna to wypowiedzi agresywne mające wyrządzić przykrość lub szkodę osobie stanowiącej przedmiot agresji .Są one skierowane nie bezpośrednio do niej, lecz do osób trzecich; występują one w sytuacjach, w których nie uczestniczy osoba będąca przedmiotem agresji. Formami pośredniej agresji są wypowiedzi napastliwe szkodzące i poniżające np. odgrażanie się, zachęcanie do agresji, skarżenie, wydawanie nieprzychylnej opinii itd.

Jak widać z dokonanego przeglądu literatury, ze względu na formę występowania zachowań agresywnych można wyróżnić: agresję fizyczną i słowną, czynną i bierną, prostą i złożoną, bezpośrednią i pośrednią, behawioralną i wyobrażeniową, instrumentalną i wrogą oraz przemieszczoną.

Rozpatrzmy teraz, jakie skutki powoduje zjawisko agresji. Agresja niesie za sobą poważne skutki, zarówno fizyczne jak i psychiczne. Do tych pierwszych należą: drobne uszkodzenia, okaleczenia ciała, jak i ciężkie pobicia, gwałty a nawet śmierć oraz zniszczenia lub uszkodzenia żywych organizmów np. roślin, zwierząt. W tej grupie znajdują się także szkody materialne takie jak zniszczenie, zdemolowanie mienia, a przykładem mogą być wybite szyby, połamane krzesła, ławki itp. Psychiczne skutki agresji mogą być bezpośrednie i przejawiają się zależnie od sytuacji i właściwości dziecka – reakcjami typu: płacz, krzyk, ucieczka lub agresją (np. biciem, pluciem, kopaniem). Skutki pośrednie to zaburzenia w koncentracji uwagi, zaburzenia snu, łaknienia, moczenie się nocne i inne formy niepokoju ruchowego. Są przypadki, że skutki agresji przybierają bardziej złożoną postać o różnym czasie trwania. Występują tu najczęściej strach przed rówieśnikami, brak zaspokojenia potrzeby bezpieczeństwa u dzieci wywołuje silne zdenerwowanie, poczucie lęku i bezradność.

Bibliografia:

Brańka Z.: Agresja wśród dzieci i młodzieży ... [ w: ] Przemoc dzieci i młodzieży pod red. J. Papieża i A. Płukisa. Toruń 1998.

Frączek A., Pufal – Struzik I.: Agresja wśród dzieci i młodzieży. Perspektywa psychoedukacyjna. Kielce 1996.

Grochulska J.: Agresja u dzieci. Warszawa 1993.

Klimczak A.: Objawy, przyczyny i typy agresji [ w: ] Szkolne spotkania z rodzicami pod redakcją Z. Zacłony. Nowy Sącz 1995.

Radziwiłłowicz W.P.: Formy i funkcje agresji u dzieci i młodzieży. „Psychologia Wychowawcza”,1997, nr 3.

Ranschburg J.: Lęk, gniew, agresja. Warszawa 1980.

Skorny Z.: Formy i źródła agresji u dzieci i młodzieży. „Psychologia Wychowawcza”, 1973, nr 3.

Skorny Z.: Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się. Warszawa 1968.

Vasta R., Haith M.M., Miller S.A.: Psychologia dziecka. Warszawa 1995.

Opracowanie:



Borzucka Agnieszka, Gandziarowska Izabela.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna