Francis Fukuyama Koniec człowieka Konsekwencje rewolucji biotechnologicznej



Pobieranie 1.41 Mb.
Strona22/24
Data28.04.2016
Rozmiar1.41 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24

Fukuyama Francis, Koniec historii, tłum. Tomasz Bieroń i Marek Wichrowski, Poznań 1996.

Fukuyama Francis, Ostatni człowiek, tłum. Tomasz Bieroń, Poznań 1997.

Fukuyama Francis, Second Thoughts: The Last Man in a Bottle, „The National Interest”, lato 1999, nr 56.

Fukuyama Francis, „Testimony Before the Subcommittee on Health, Committee on Energy and Commerce, Regarding H.R. 1644, ‘The Human Cloning Prohibition Act of 2001,’ and H.R. 2172, ‘The Cloning Prohibition Act of 2001”‘, 20 czerwca 2001.

Fukuyama Francis, The March of Equality, „Journal of Democracy” 2000, nr 11.

Fukuyama Francis, Wielki wstrząs: natura ludzka a odbudowa porządku społecznego, tłum. Hanna Komorowska i Krzysztof Dorosz, Warszawa 2000.

Fukuyama Francis, Women and the Evolution of World Politics, „Foreign Affairs” 1998, nr 77.

Fukuyama Francis, Wagner Caroline i in., Information and Biological Revolutions: Global Governance Challenges - A Summary of a Study Group, Santa Monica 1999.

Galston William A., Defending Liberalism, „American Political Science Review” 1982, nr 76.

Galston William A., Liberal Virtues, „American Political Science Review”, grudzień 1988, nr 4 (82).

Galton Francis, Hereditary Genius: An Inquiry into Its Laws and Consequences, New York 1869.

Gardner Howard, Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences, New York 1983.

Gardner Howard, Inteligencje wielorakie: teoria w praktyce, tłum. Andrzej Jankowski, Poznań 2002.

Genetically Modified Crops: The Ethical and Social Issues, raport Nuffield Council on Bioethics, London 1999.

Glenmullen Joseph, Prozac Backlash: Overcoming the Dangers of Prozac, Zoloft, Paxil, and Other Antidepressants with Safe, Effective Alternatives, New York 2000.

Glueck Sheldon, Glueck Eleanor, Delinquency and Nondelinquency in Perspective, Cambridge (Massachusetts) 1968.

Gould Stephen Jay, The Mismeasure of Man, New York 1981.

Gould Stephen Jay, Lewontin R. C, The Spandrels of San Marco and the Panglossian Paradigm: A Critique of the Adaptionist Programme, „Proceedings of the Royal Society of London” 1979, nr 205.

Grant Madison, The Passing of the Great Race; or, the Racial Basis of European History, wyd. 4 poprawione, New York 1921.

Gross Gabriel S., Federally Funding Human Embryonic Stem Cell Research: An Administrative Analysis, „Wisconsin Law Review” 2000.

Grossman Margaret R., Bryan A., Regulation of Genetically Modified Organisms in the European Union, „American Behavioral Scientist” 2000, nr 44.

Gupta Aarti, Governing Trade in Genetically Modified Organisms: The Cartagena Protocol on Biosafety, „Environment” 2000, nr 42.

Guttentag Marcia, Secord Paul F., Too Many Women? The Sex Ratio Question, Newbury Park 1983.

Habermas Jürgen, Nicht die Natur verbietet das Klonen. Wir müssen selbst entscheiden. Eine Replik auf Dieter E. Zimmer, „Die Zeit”, 19 lutego 1998, nr 9.

Haller Mark H., Eugenics: Hereditarian Attitudes in American Thought, New Brunswick 1963.

Hallowełl Edward M., Ratey John M., Driven to Distraction: Recognizing and Coping with Attention Deficit Disorder from Childhood Through Adulthood, New York 1994.

Hamer Dean, A Linkage Between DNA Markers on the X Chromosome and Male Sexual Orientation, „Science” 1993, nr 261.

Hanchett Doug, Ritalin Speeds Way to Campuses - College Kids Using Drug to Study, Party, „Boston Herald”, 21 maja 2000.

Haslberger Alexander G., Monitoring and Labeling for Genetically Modified Products, „Science” 2000, nr 287.

Hassing Richard F., Darwinian Natural Right?, „Interpretation” 2000, nr 27.

Hassing Richard F. (red.), Final Causality in Nature and Human Affairs, Washington 1997.

Heidegger Martin, Technika i zwrot, tłum. Janusz Mizera, Kraków 2002.

High Jack, Coppin Clayton A., The Politics of Purity: Harvey Washington Wiley and the Origins of Federal Food Policy, Ann Arbor 1999.

Hirschi Travis, Gottfredson Michael, A General Theory of Crime, Stanford 1990.

Howard Ken, Bioinformatyczna bonanza, tłum. Joanna Grabarek, „Świat Nauki” 2000, nr 10.

Hrdy Sarah B., Hausfater Glenn, Infanticide: Comparative and Evolutionary Perspectives, New York 1984.

Hubbard Ruth, The Politics of Women’s Biology, New Brunswick 1990.

Huber Peter, Orwell’s Revenge: The 1984 Palimpsest, New York 1994.

Hull Terence H., Recent Trends in Sex Ratios at Birth in China, „Population and Development Review” 1990, nr 16.

Hume David, Traktat o naturze ludzkiej, tłum. Czesław Znamierowski, Warszawa 1963.

Huxley Aldous, Nowy wspaniały świat, tłum. Bogdan Baran, Kraków 1988.

Iklé Fred Charles, The Deconstruction of Death, „The National Interest”, zima 2000/2001, nr 62.

Jan Paweł II, Przesłanie do członków Papieskiej Akademii Nauk, 22 października 1996.

Jazwinski S. Michal, Longevity, Genes, and Aging, „Science” 1996, nr 273.

Jefferson Thomas, The Life and Selected Writings of Thomas Jefferson, New York 1944.

Jencks Christopher, Phillips Meredith, The Black-White Test Score Gap, Washington 1998.

Jensen Arthur E., How Much Can We Boost IQ and Scholastic Achievement?, „Harvard Educational Review” 1969, nr 39.

Joy Bill, Why the Future Doesn’t Need Us, „Wired” 2000, nr 8.

Joynson Robert B., The Burt Affair, London 1989.

Juengst Eric, Fossel Michael, The Ethics of Embryonic Stem Cells - Now and Forever, Cells Without End, „Journal of the American Medical Association” 2000, nr 284.

Kamin Leon, The Science and Politics of IQ, Potomac 1974.

Kant Immanuel, Uzasadnienie metafizyki moralności, tłum. Mścisław Wartenberg, Warszawa 1971.

Kass Leon, Preventing a Brave New World: Why We Should Ban Cloning Now, „The New Republic”, 21 maja 2001.

Kass Leon, The Moral Meaning of Genetic Technology, „Commentary” 1999, nr 108.

Kass Leon, Toward a More Natural Science: Biology and Human Affairs, New York 1985.

Kevles Daniel J., Hood Leroy (red.), The Code of Codes: Scientific and Social Issues in the Human Genome Project, Cambridge (Massachusetts) 1992.

Kirkwood Tom, Time of Our Lives: Why Ageing Is neither Inevitable nor Necessary, London 1999.

Kirsch Irving, Sapirstein Guy, Listening to Prozac but Hearing Placebo: A Meta-Analysis of Antidepressant Medication, „Prevention and Treatment” 1998, nr 1.

Klam Matthew, Experiencing Ecstasy, „The New York Times Magazine”, 21 stycznia 2001.

Kolata Gina, Genetic Defects Detected in Embryos Just Days Old, „The New York Times”, 24 września 1992.

Kolata Gina, Clone: The Road to Dolly and the Path Ahead, New York 1998.

Kolehmainen Sophia, Human Cloning: Brave New Mistake, „Hofstra Law Review” 1999, nr 27.

Koplewicz Harold S., It’s Nobody’s Fault: New Hope and Help for Difficult Children and Their Parents, New York 1997.

Kramer Hilton, Kimball Roger (red.), The Betrayal of Liberalism: How the Disciples of Freedom and Equality Helped Foster the Illiberal Politics of Coercion and Control, Chicago 1999.

Kramer Peter D., Listening to Prozac, New York 1993.

Krauthammer Charles, Why Pro-Lifers Are Missing the Point: The Debate over Fetal-Tissue Research Overlooks the Big Issue, „Time”, 12 lutego 2001.

Kurzweil Ray, The Age of Spiritual Machines: When Computers Exceed Human Intelligence, London 2000.

Lee Cheol-Koo, Klopp Roger G. i in., Gene Expression Profile of Aging and Its Retardation by Caloric Restriction, „Science” 1999, nr 285.

Lemann Nicholas, The Big Test: The Secret History of the American Meritocracy, New York 1999.

Lenoir Noelle, Europe Confronts the Embryonic Stem Cell Research Challenge, „Science” 2000, nr 287.

LeVay Simon, A Difference in Hypothalamic Structure Between Heterosexual and Homosexual Men, „Science” 1991, nr 253.

Lewis Clive Staples, The Abolition of Man, New York 1944.

Lewontin Richard C., The Doctrine of DNA: Biology as Ideology, New York 1992.

Lewontin Richard C, Inside and Outside: Gene, Environment, and Organism, Worcester (Massachusetts) 1994.

Lewontin Richard C., Rose Steven i in., Not in Our Genes: Biology, Ideology, and Human Nature, New York 1984.

Lifton Robert Jay, The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide, New York 1986.

Locke John, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. Bolesław J. Gawęcki, Warszawa 1955.

Luttwak Edward N., Toward Post-Heroic Warfare, „Foreign Affairs” 1995, nr 74.

Maccoby Eleanor E., The Two Sexes: Growing Up Apart, Coming Together, Cambridge (Massachusetts) 1998.

Maccoby Eleanor E., Jacklin Carol N., Psychology of Sex Differences, Stanford

1974.


Machan Dyan, Kroll Luisa, An Agreeable Affliction, „Forbes”, 12 sierpnia 1996.

MacIntyre Alasdair, Hume on ‘Is’ and ‘Ought’, „Philosophical Review” 1959, nr 68.

MacKenzie Ruth, Francescon Silvia, The Regulation of Genetically Modified, Foods in the European Union: An Overview, „N.Y.U. Environmental Law Journal” 2000, nr 8.

Mann David M. A., Molecular Biology’s Impact on Our Understanding of Aging, „British Medical Journal” 1997, nr 315.

Masters Roger D., Beyond Relativism: Science and Human Values, Hanover 1993.

Masters Roger D., Evolutionary Biology and Political Theory, „American Political Science Review” 1990, nr 84.

Masters Roger D., Gruter Margaret, The Sense of Justice: Biological Foundations of Law, Newbury Park 1992.

Masters Roger D., McGuire Michael T. (red.), The Neurotransmitter Revolution: Serotonin, Social Behavior, and the Law, Carbondale 1994.

Mayr Ernst, One Long Argument: Charles Darwin and the Genesis of Modern Evolutionary Thought, Cambridge (Massachusetts) 1991.

McGee Glenn, The Human Cloning Debate, Berkeley 1998.

McGee Glenn, The Perfect Baby: A Pragmatic Approach to Genetics, Lanham 1997.

McGinn Colin, Hello HAL, „The New York Times Book Review”, 3 stycznia 1999.

McHughen Alan, Pandora’s Picnic Basket: The Potential and Hazards of Genetically Modified Foods, Oxford 2000.

McNeill Paul M., The Ethics and Politics of Human Experimentation, Cambridge 1993.

McShea Robert J., Human Nature Theory and Political Philosophy, „American Journal of Political Science” 1978, nr 22.

McShea Robert J., Morality and Human Nature: A New Route to Ethical Theory, Philadelphia 1990.

Mead Margaret, Coming of Age in Samoa: A Psychological Study of Primitive Youth for Western Civilization, New York 1928.

Medically Assisted Procreation and the Protection of the Human Embryo: Comparative Study of 39 States. Studium wydane przez Radę Europy, Strasbourg 1997.

Mednick Sarnoff, Gabrielli William, Genetic Influences in Criminal Convictions: Evidence from an Adoption Cohort, „Science” 1984, nr 224.

Mednick Sarnoff, Moffit Terrie E., The Causes of Crime: New Biological Approaches, New York 1987.

Melzer Arthur M. i in. (red.), Technology in the Western Political Tradition, Ithaca 1993.

Miller Barbara D., The Endangered Sex: Neglect of Female Children in Rural Northern India, Ithaca 1981.

Miller Henry I., A Need to Reinvent Biotechnology Regulation at the EPA, „Science” 1994, nr 266.

Miller Henry I., A Rational Approach to Labeling Biotech-Derived Foods, „Science” 1999, nr 284.

Miller Henry I., Conko Gregory, The Science of Biotechnology Meets the Politics of Global Regulation, „Issues in Science and Technology” 2000, nr 17.

Miller Michelle D., The Informed-Consent Policy of the International Conference on Harmonization of Technical Requirements for Registration of Pharmaceuticals for Human Use: Knowledge Is the Best Medicine, „Cornell International Law Journal” 1997, nr 30.

Moore G. E., Principia Ethica, Cambridge 1903.

Moravec Hans P., Robot: Mere Machine to Transcendent Mind, New York 1999.

Mosher Steven, A Mother ‘s Ordeal: One Woman ‘s Fight against China ‘s OneChild Policy, New York 1993.

Munro Neil, Brain Politics, „National Journal” 2001, nr 33.

Murray Charles, Deeper into the Brain, „National Review” 2000, nr 52.

Murray Charles, IQ and Economic Success, „Public Interest” 1997, nr 128.

Murray Charles, Herrnstein Richard J., The Bell Curve: Intelligence and Class Structure in American Life, New York 1995.

Muthulakshmi R., Female Infanticide: Its Causes and Solutions, New Delhi 1997.

Neisser Ulric (red.), The Rising Curve: Long-Term Gains in IQ and Related Measures, Washington 1998.

Neisser Ulric, Boodoo Gweneth i in., Intelligence: Knowns and Unknowns, „American Psychologist” 1996, nr 51.

Nelkin Dorothy, Marden Emily, Cloning: A Business without Regulation, „Hofstra Law Review” 1999, nr 27.

Newby Robert G., Newby Diane E., The Bell Curve: Another Chapter in the Continuing Political Economy of Racism, „American Behavioral Scientist” 1995, nr 39.

Nietzsche Friedrich, Poza dobrem i złem, tłum. Stanisław Wyrzykowski, Warszawa 1911.

Nietzsche Friedrich, Tako rzecze Zaratustra, tłum. Wacław Berent, Gdynia 1991.

Nietzsche Friedrich, The Portable Nietzsche, red. Walter Kaufmann, New York 1968.

Nietzsche Friedrich, Wiedza radosna, tłum. Leopold Staff, Warszawa 1906.

Norman Michael, Living Too Long, „The New York Times Magazine”, 14 stycznia 1996.

Orwell George, Rok 1984, tłum. Tomasz Mirkowicz, Warszawa 1997.

Paarlberg Robert, The Global Food Fight, „Foreign Affairs” 2000, nr 79.

Panigrahi Lalita, British Social Policy and Female Infanticide in India, New Delhi 1972.

Park Chai Bin, Preference for Sons, Family Size, and Sex Ratio: An Empirical Study in Korea, „Demography” 1983, nr 20.

Paul Diane B., Controlling Human Heredity: 1865 to the Present, Atlantic Highlands 1995.

Paul Diane B., Eugenic Anxieties, Social Realities, and Political Choices, „Social Research” 1992, nr 59.

Pearson Karl, National Life from the Standpoint of Science, wyd. 2, Cambridge 1919.

Pearson Veronica, Population Policy and Eugenics in China, „British Journal of Psychiatry” 1995, nr 167.

Piers Maria W, Infanticide, New York 1978.

Pinker Steven, How the Mind Works, New York 1997.

Pinker Steven, The Language Instinct, New York 1994.

Pinker Steven, Bloom Paul, Natural Language and Natural Selection, „Behavioral and Brain Sciences” 1990, nr 13.

Platon, Państwo, tłum. Władysław Witwicki, Warszawa 1994.

Plomin Robert, Genetics and General Cognitive Ability, „Nature” 1999, nr 402.

Pool Ithiel de Sola, Technologies of Freedom, Cambridge (Massachusetts) 1983.

Posner Erie A., Posner Richard A., The Demand for Human Cloning, „Hofstra Law Review” 1999, nr 27.

Postrel Virginia I., The Future and Its Enemies: The Growing Conflict over Creativity, Enterprise, and Progress, New York 1999.

Protokół dodatkowy do Konwencji o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej wobec zastosowań biologii i medycyny, w sprawie zakazu klonowania istot ludzkich. Protokół wydany przez Radę Europy.

Rappley Marsha, Mullan Patricia B. i in., Diagnosis of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Use of Psychotropic Medication in Very Young Children, „Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine” 1999, nr 153.

Raustiala Kal, Victor David, Biodiversity since Rio: The Future of the Convention on Biological Diversity, „Environment” 1996, nr 38.

Rawls John, Teoria sprawiedliwości, tłum. Maciej Panufnik, Jarosław Pasek i Adam Romaniuk, Warszawa 1994.

Ridley Matt, Czerwona królowa: pleć a ewolucja natury ludzkiej, tłum. Józef J. Bujarski, Poznań 1999.

Ridley Matt, Genom: autobiografia gatunku w 23 rozdziałach, tłum. Małgorzata Koraszewska, Poznań 2001.

Rifkin Jeremy, Algeny: A New Word, a New World, New York 1983.

Rifkin Jeremy, Howard Ted, Who Should Play God?, New York 1977.

Robertson John A., Children of Choice: Freedom and the New Reproductive Technologies, Princeton 1994.

Rose Michael R., Evolutionary Biology of Aging, New York 1991.

Rose Michael R., Finding the Fountain of Youth, „Technology Review”, październik 1992, nr 7 (95).

Rosenberg Alexander, Darwinism in Philosophy, Social Science, and Policy, Cambridge 2000.

Rosenthal Stephen J., The Pioneer Fund: Financier of Fascist Research, „American Behavioral Scientist” 1995, nr 39.

Rosman Lewis, Public Participation in International Pesticide Regulation: When the Codex Commission Decides, „Virginia Environmental Law Journal” 1993, nr 12.

Roush Wade, Conflict Marks Crime Conference; Charges of Racism and Eugenics Exploded at a Controversial Meeting, „Science” 1995, nr 269.

Rowe David, A Place at the Policy Table: Behavior Genetics and Estimates of Family Environmental Effects on IQ, „Intelligence” 1997, nr 24.

Runge Ford C., Senauer Benjamin, A Removable Feast, „Foreign Affairs” 2000, nr 79.

Ruse Michael, Biological Species: Natural Kinds, Individuals, or What?, „British Journal for the Philosophy of Science” 1987, nr 38.

Ruse Michael, Hull David L. (red.), The Philosophy of Biology, New York 1998.

Ruse Michael, Wilson Edward O., Moral Philosophy as Applied Science: A Darwinian Approach to the Foundations of Ethics, „Philosophy” 1986, nr 61.

Russo Eugene, Reconsidering Asilomar, „The Scientist”, 3 kwietnia 2000, nr 14.

Sampson Robert J., Laub John H., Crime in the Making: Pathways and Turning Points Through Life, Cambridge (Massachusetts) 1993.

Sandel Michael J., Democracy’s Discontent: America in Search of a Public Philosophy, Cambridge (Massachusetts) 1996.

Schlesinger Arthur M., Jr., Cycles of American History, Boston 1986.

Schultz William F., Comment on Robin Fox, „The National Interest”, wiosna 2001, nr 63.

Searle John R., Umysł na nowo odkryty, tłum. Tadeusz Baszniak, Warszawa 1999.

Searle John R., The Mystery of Consciousness, New York 1997.

Shapiro Harold T., Ethical and Policy Issues of Human Cloning, „Science” 1997, nr 277.

Silver Lee M., Raj poprawiony. Nowy wspaniały świat?, tłum. Stanisław Dubiski, Warszawa 2002.

Singer Peter, Cavalieri Paola, The Great Ape Project: Equality Beyond Humanity, New York 1995.

Singer Peter, Kuhse Helga (red.), Bioethics: An Anthology, Oxford 1999.

Singer Peter, Reich Susan, Animal Liberation, New York 1990.

Sloan Phillip R. (red.), Controlling Our Desires: Historical, Philosophical, Ethical, and Theological Perspectives on the Human Genome Project, Notre Dame 2000.

Sloterdijk Peter, Regeln für den Menschenpark: Ein Antwortschreiben zum Brief über den Humanismus, „Die Zeit”, 16 września 1999, nr 38.

Solingen Etel, The Political Economy of Nuclear Restraint, „International Security” 1994, nr 19.

Spearman Charles, The Abilities of Man: Their Nature and Their Measurement, New York 1927.

Stattin H., Klackenberg-Larsson I., Early Language and Intelligence Development and Their Relationship to Future Criminal Behavior, „Journal of Abnormal Psychology” 1993, nr 102.

Sternberg Robert J., Grigorenko Elena L. (red.), Intelligence, Heredity, and Environment, Cambridge 1997.

Stock Gregory, Campbell John (red.), Engineering the Human Germline, New York 2000.

Strauss William, Howe Neil, The Fourth Turning: An American Prophecy, New York 1997.

Symons Donald, The Evolution of Human Sexuality, Oxford 1979.

Talbot Margaret, A Desire to Duplicate, „The New York Times Magazine”, 4 lutego 2001.

Taylor Charles, Źródła podmiotowości: narodziny tożsamości nowoczesnej, tłum. Marcin Gruszczyński i in., Warszawa 2001.

Taylor Sarah E., FDA Approval Process Ensures Biotech Safety, „Journal of the American Dietetic Association” 2000, nr 10 (100).



Trading into the Future, raport World Trade Organization, wyd. 2 poprawione, Lausanne 1999.

Tribe Laurence H., Second Thoughts on Cloning, „The New York Times”, 5 grudnia 1997.

Trivers Robert, Social Evolution, Menlo Park 1985.

Trivers Robert, The Evolution of Reciprocal Altruism, „Quarterly Review of Biology” 1971, nr 46.

Uchtmann Donald L., Nelson Gerald C., US Regulatory Oversight of Agricultural and Food-Related Biotechnology, „American Behavioral Scientist” 2000, nr 44.

Varma Jay K., Eugenics and Immigration Restriction: Lessons for Tomorrow, „Journal of the American Medical Association” 1996, nr 275.

Waal Frans de, Chimpanzee Politics: Power and Sex among Apes, Baltimore 1989.

Waal Frans de, I natura, i kultura!, tłum. Karol Sabath, „Świat Nauki” 2000, nr 1.

Waal Frans de, The Ape and the Sushi Master, New York 2001.

Wade Nicholas, A Pill to Extend Life? Don’t Dismiss the Notion Too Quickly, „The New York Times”, 22 września 2000.

Wade Nicholas, Of Smart Mice and Even Smarter Men, „The New York Times”, 7 września 1999.

Wade Nicholas, Searching for Genes to Slow the Hands of Biological Time, „The New York Times”, 26 września 2000.

Wallace Helen, Wallace William (red.), Policy-Making in the European Union, Oxford 2000.

Walser Bryan L., Shared Technical Decisionmaking and the Disaggregation of Sovereignty, „Tulane Law Review” 1998, nr 72.

Wasserman David, Science and Social Harm: Genetic Research into Crime and Violence, „Report from the Institute for Philosophy and Public Policy” 1995, nr 15.

Watson Rory, EU Institutions Divided on Therapeutic Cloning, „British Medical Journal” 2000, nr 321.

Weir Robert F., Lawrence Susan C. (red.), Genes, Humans, and Self-Knowledge, Iowa City 1994.

Whiten Andrew, Boesch Christophe, Kultury szympansów, tłum. Joanna Komorowska, „Świat Nauki” 2001, nr 3.

Wilke Tom, Perilous Knowledge: The Human Genome Project and Its Implications, Berkeley 1993.

Wilmut Ian, Campbell Keith, Tudge Colin, Ponowny akt stworzenia. Dolly i era panowania nad biologią, tłum. Małgorzata Koraszewska, Poznań 2002.

Wilson David Sloan, Sober Elliott, Unto Others: The Evolution and Psychology of Unselfish Behavior, Cambridge (Massachusetts) 1998

Wilson Edward O., Konsiliencja. Jedność wiedzy, tłum. Jarosław Mikos, Poznań 2002.

Wilson Edward O., Our Human Nature, Cambridge 1978.

Wilson Edward O., Reply to Fukuyama, „The National Interest” 1999, nr 56.

Wilson James Q., Bureaucracy: What Government Agencies Do and Why They Do It, New York 1989.

Wilson James Q., Herrnstein Richard J., Crime and Human Nature, New York 1985.

Wingerson Lois, Unnatural Selection: The Promise and the Power of Human Gene Research, New York 1998.

Wolfe Tom, Hooking Up, New York 2000.

Wolfe Tom, Sorry, but Your Soul Just Died, „Forbes ASAP”, 2 grudnia 1996.

Wolfson Adam, Politics in a Brave New World, „Public Interest”, zima 2001, nr 142.

Wrangham Richard, Peterson Dale, Demoniczne samce: małpy człekokształtne i źródła ludzkiej przemocy, tłum. Monika Auriga, Warszawa 1999.

Wright Robert, Nonzero: The Logic of Human Destiny, New York 2000.

Wurtzel Elizabeth, Adventures in Ritalin, „The New York Times”, 1 kwietnia 2000.

Wurtzel Elizabeth, Kraina prozaca, tłum. Grażyna Jagielska, Warszawa 1997.



Zito Julie Magno, Safer Daniel J. i in., Trends in the Prescribing of Psychotropic Medication to Preschoolers, „Journal of the American Medical Association” 2000, nr 283.

1 Cytat ten znajduje się w następującym kontekście: „Obecnie pojawią się lepsze warunki dla powstania bardziej wszechogarniających form władzy, jakie nie istniały nigdy wcześniej. Nawet to nie będzie jednak rzeczą najważniejszą: zaistniała możliwość stworzenia międzynarodowych związków rasowych, których celem będzie wyhodowanie rasy panów, przyszłych »władców Ziemi« - nowej, wielkiej arystokracji, opartej na surowych prawach stworzonych przez nią samą, gdzie wola potężnych filozofów i artystów-tyranów żyć będzie całe tysiąclecia - wyższego rodzaju ludzi, którzy dzięki swojej niezrównanej woli, wiedzy, bogactwu oraz wpływom posłużą się demokratyczną Europą jako swoim najbardziej giętkim i elastycznym narzędziem kształtowania przeznaczenia Ziemi, aby jak artyści tworzyć samego »człowieka«”.

2 Wydana w Polsce w dwóch osobnych tomach: Koniec historii, tłum. Tomasz Bieroń, Marek Wichrowski, Poznań 1996; Ostatni człowiek, tłum. Tomasz Bieroń, Poznań 1997.

3 M. Heidegger, Technika i zwrot, tłum. Janusz Mizera, Kraków 2002, s. 36.

4 P. Huber, Orwell’s Revenge: The 1984 Palimpsest, New York 1994, s. 222-228.

5 L. Kass, Toward a More Natural Science: Biology and, Human Ąffairs, New York 1985, s. 35.

6 Bill Joy, Why the Future Doesn’t Need Us, „Wired” 2000, nr 8, s. 238-246.

7 Tom Wolfe, Sorry, but Your Soul Just Died, „Forbes ASAP”, 2 grudnia 1996.

8 List do Rogera C. Weightmana z 24 czerwca 1826 roku, w: Thomas Jefferson, The Life and Selecled Writings of Thomas Jefferson, New York 1944, s. 729-730.

9 Francis Fukuyama, Koniec historii, tłum. Tomasz Bieroń, Michał Wichrowski, Poznań 1996. Francis Fukuyama, Ostatni człowiek, tłum. Tomasz Bieroń, Poznań 1997.

10 Ithiel de Sola Pool, Technologies of Freedom, Cambridge (Massachusetts) 1983.

11 Zob. Leon Kass, Introduction: The Problem of Technology, w: Arthur M. Melzer i in. (red.), Technology in the Western Political Tradition, Ithaca 1993, s. 10-14.

12 Zob. Francis Fukuyama, Second Thoughts: The Last Man in a Bottle, „The National Interest” nr 56, lato 1999, s. 16-33.

13 Cytat pochodzi z internetowej witryny poświęconej biomedycynie: http://www.liebertpub.com/ebi/defaultl.asp.

14 Co do zastosowania genomiki do badania umysłu, zob. Anne Farmer i Michael J. Owen, Genomics: The Nart Psychiatric Revolution?, „British Journal of Psychiatry” 1996, nr 169, s. 135-138. Zob. również Robin Fears, Derek Roberts i in., Rational or Rationed Medicine? The Promise of Genetics for Improved Clinical Practice, „British Medical Journal” 2000, nr 320, s. 933-995; oraz C. Thomas Caskey, DNA-Based Medicine: Prevention and Therapy, w: Daniel J. Kevles i Leroy Hood (red.), The Code of Codes: Scientific and Social Issues in the Human Genome Project, Cambridge (Massachusetts) 1992.

15 Jeżeli chodzi o streszczenie tego sporu, zob. Frans de Waal, I natura, i kultura!, tłum. Karol Sabath, „Świat Nauki” 2000, nr 1, s. 58-63.

16 Madison Grant, The Passing of the Great Race; or, the Racial Basis of European History, wyd. 4 poprawione, New York 1921.

17 Jay K. Varma, Eugenics and Immigration Restriction: Lessons for Tomorrow, „Journal of the American Medical Association” 1996, nr 275, s. 734.

18 Zob. na przykład Ruth Hubbard, Constructs of Genetic Difference: Race and Sex, w: Robert F. Weir i Susan C. Lawrence (red.), Genes, Humans, and Self-Knowledge, Iowa City 1994, s. 195-205, oraz Ruth Hubbard, The Politics of Women’s Biology, New Brunswick 1990.

19 Carl C. Brigham, A Study of American Intelligence, Princeton 1923.

20 Jeżeli chodzi o argumenty za ciągłością pomiędzy biologią a kulturą, zob. Edward O. Wilson, Konsiliencja. Jedność wiedzy, tłum. Jarosław Mikos, Poznań 2002.

21 Margaret Mead, Corning of Age in Samoa: A Psychological Study of Primitive Youth for Western Civilization, New York 1928.

22 Donald Brown, Human Universals, Philadelphia 1991, s. 10.

23 Nicholas Wade, Of Smart Mice and Even Smarter Men, „The New York Times”, 7 września 1999, s. F1.

24 Matt Ridley, Genom: autobiografia gatunku w 23 rozdziałach, tłum. Małgorzata Koraszewska, Poznań 2001.

25 Luigi Luca Cavalli-Sforza, Genes, Peoples, and Languages, New York 2000, oraz tenże, wraz z Francesco Cavalli-Sforza, The Great, Human Diasporas: The History of Diversity and Evolution, Reading 1995.

26 Twierdzi się również, że czynniki genetyczne odgrywają rolę w alkoholizmie. Zob. C. Cloninger, M. Bohman i in., Inheritance of Alcohol Abuse: Crossfostering Analysis of Alcoholic Men, „Archives of General Psychiatry” 1981, nr 38, s. 861-868.

27 Charles Murray i Richard J. Herrnstein, The Bell Curve: Intelligence and Class Structure in American Life, New York 1995.

28 Odchylenie standardowe jest statystycznym miernikiem tego, jak duże są w danej populacji wahania wokół wartości średniej; około dwóch trzecich grupy mieści się w przedziale jednego odchylenia standardowego poniżej lub powyżej średniej.

29 Charles Murray, IQ and Economic Success, „Public Interest” 1997, nr 128, s. 21-35.

30 Arthur R. Jensen, How Much Can We Boost IQ and Scholastic Achievement?, „Harvard Educational Review” 1969, nr 39, s. 1-123.

31 Zob. Claude Fischer i in., Inequality by Design: Cracking the Bell Curve Myth, Princeton 1996, passim.

32 Robert G. Newby i Diane E. Newby The Bell Curve: Another Chapter in the Continuing Political Economy of Racism, „American Behavioral Scientist” 1995, nr 39, s. 12-25.

33 Stephen J. Rosenthal, The Pioneer Fund: Financier of Fascist Research, „American Behavioral Scientist” 1995, nr 39, s. 44-62.

34 Szerzej o testowaniu, zob. Nicholas Lemann, The Big Test: The Secret History of the American Meritocracy, New York 1999.

35 Francis Galton, Hereditary Genius: An Inquiry into Its Laws and Consequences, New York 1869.

36 Karl Pearson, National Life from the Standpoint of Science, wyd. 2, Cambridge 1919,

s. 21.


37 Stephen Jay Gould, The Mismeasure of Man, New York 1981.

38 Leon Kamin, The Science and Politics of IQ, Potomac 1974.

39 Richard C. Lewontin, Steven Rose i in., Not in Our Genes: Biology, Ideology, and Human Nature, New York 1984. Opis tego sporu, zob. Thomas J. Bouchard, Jr., IQ Similarity in Twins Reared Apart: Findings and Responses to Critics, w: Robert J. Sternberg i Elena L. Grigorenko (red.), Intelligence, Heredity, and Environment, Cambridge 1997, oraz Thomas J. Bouchard Jr., David T. Kykken i in., Sources of Human Psychological Differences: The Minnesota Siudy of Twins Reared Apart, „Science” 1990, nr 226, s. 223-250.

40 Robert B. Joynson, The Burt Affair, London 1989, oraz R. Fletcher, Intelligence, Equality, Character and Education, „Intelligence” 1991, nr 15, s. 139-149.

41 Robert Plomin, Genetics and General Cognitive Ability, „Nature” 1999, nr 402, s. C25-C44.

42 Zob. m.in. Howard Gardner, Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences, New York 1983, oraz Inteligencje wielorakie: teoria w praktyce, tłum. Andrzej Jankowski, Poznań 2002.

43 Zob. Bernie Devlin i in. (red.), Intelligence, Genes, and Success: Scientists Respond to the Bell Curve, New York 1997; Ulric Neisser (red.), The Rising Curve: Long-Term Gains in IQ and Related Measures, Washington 1998; David Rowe, A Place at the Policy Table: Behavior Genetics and Estimates of Family Environmental Effects on IQ, „Intelligence” 1997, nr 24, s. 133-159; Sternberg i Grigorenko, dz. cyt., oraz Christopher Jencks i Meredith Phillips, The Black-White Test Score Gap, Washington 1998.

44 Fragment sprawozdania z tego badania: „W typowych środowiskach występujących we współczesnych społeczeństwach zachodnich znacząca część różnic w wynikach testów inteligencji wiąże się z różnicami genetycznymi pomiędzy jednostkami (...). Jeżeli zanalizujemy wspólnie wszystkie dostępne wskaźniki korelacji, współczynnik dziedziczności (h2) waha się w granicach 0,50 (...). Te ogólne liczby są jednak mylące, ponieważ większość takich badań przeprowadzono na dzieciach. Wiemy obecnie, że wskaźnik ilorazu inteligencji zmienia się z wiekiem: h2 rośnie, zaś c2 (związek między inteligencją niespokrewnionych osób wychowywanych razem) spada wraz z przejściem od dzieciństwa do dorosłości (...). Korelacja między jednojajowymi bliźniętami wychowywanymi osobno, będąca bezpośrednim estymatorem h2, w pięciu badaniach przeprowadzanych na próbce dorosłej populacji w Europie i Stanach Zjednoczonych wyniosła 0,68 do 0,78”. Ulric Neisser, Gweneth Boodoo i in., Intelligence: Knowns and Unknowns, „American Psychologist” 1996, nr 51, s. 77-101.

45 Michael Daniels, Bernie Devlin i Kathryn Roeder, Of Genes and IQ, w: Devlin i in., dz. cyt.

46 James Robert Flynn, Massive IQ Gains in 14 Nations: What IQ Tests Really Measure, „Psychological Bulletin” 1987, nr 101, s. 171-191, oraz The Mean IQ of Americans: Massive Gains 1932-1978, „Psychological Bulletin” 1984, nr 95, s. 29-51.

47 Prace Lombroso opisano w: James Q. Wilson i Richard J. Herrnstein, Crime and Human Nature, New York 1985, s. 72-75.

48 Sarnoff Mednick i William Gabrielli, Genetic Influences in Criminal Convictions: Evidence from an Adoption Cohort, „Science” 1984, nr 224, s. 891-894; również Sarnoff Mednick i Terrie E. Moffit, The Causes of Crime: New Biological Approaches, New York 1987.

49 Wilson i Herrnstein, dz. cyt., s. 94.

50 Jeden z takich głosów krytycznych, zob. Troy Duster, Backdoor to Eugenics, New York 1990, s. 96-101.

51 Travis Hirschi i Michael Gottfredson, A General Theory of Crime, Stanford 1990.

52 H. Stattin i I. Klackenberg-Larsson, Early Language and Intelligence Development and Their Relationship to Future Criminal Behavior, „Journal of Abnormal Psychology” 1993, nr 102, s. 369-378.

53 Dokładny opis dowodów popierających tę tezę, zob. Wilson i Herrnstein, dz. cyt., s. 104-147.

54 Richard Wrangham i Dale Peterson, Demoniczne samce: małpy człekokształtne i źródła, ludzkiej przemocy, tłum. M. Auriga, Warszawa 1999.

55 Więcej przykładów przemocy między szympansami znajdzie czytelnik w: Frans de Waal, Chimpanzee Politics: Power and Sex among Apes, Baltimore 1989.

56 H. G. Brunner, Abnormal Behavior Associated with a Point Mutation in the, Structural Gene for Monoamine Oxidase A, „Science” 1993, nr 262, s. 578-580.

57 Lois Wingerson, Unnatural Selection: The Promise, and the Power of Human Gene Research, New York 1998, s. 291-294.

58 Teoria, że przestępczość jest wynikiem niezdolności do nauczenia się kontrolowania swoich odruchów w pewnym kluczowym stadium rozwoju, nazywana jest czasem teorią przestępczości opartą na „biegu życia”; wyjaśnia ona, dlaczego tak duży procent przestępstw popełniają recydywiści. Klasycznym studium dowodzącym istnienia przestępczego „biegu życia” jest praca: Sheldon Glueck i Eleanor Glueck, Delinquency and, Nondelinquency in Perspective, Cambridge (Massachusetts) 1968. Zob. również ponowną analizę danych Gluecków w: Robert J. Sampson i John H. Laub, Crime in the Making: Pathways and Turning Points Through Life, Cambridge (Massachusetts) 1993.

59 Fakt, że nauka samokontroli, podobnie jak nauka języka, łatwiej przychodzi w pewnym wieku, jest kolejnym argumentem za biologicznym uwarunkowaniem przestępczości.

60 Opis wzrostu oraz spadku wskaźnika przestępczości w Stanach Zjednoczonych oraz innych krajach zachodnich po 1965 roku znajdzie czytelnik w: Francis Fukuyama, Wielki wstrząs: natura ludzka a odbudowa porządku społecznego, tłum. Hanna Komorowska i Krzysztof Dorosz, Warszawa 2000.

61 Martin Daly i Margo Wilson. Homicide, New York 1988.

62 Zabawny opis tego incydentu w: Tom Wolfe, Hooking Up, New York 2000, s. 92-94. Wingerson, dz. cyt., s. 294-297.

63 David Wasserman, Science and Social Harm: Genetic Research into Crime and Violence, „Report from the Institute for Philosophy and Public Policy” 1995, nr 15, s. 14-19.

64 Wade Roush, Conflict Marks Crime Conference; Charges of Racism and Eugenics Exploded at a Controversial Meeting, „Science” 1995, nr 269, s. 1808-1809.

65 Alice H. Eagley The Science and Politics of Comparing Women and Men, „American Psychologist” 1995, nr 50, s. 145-158.

66 Donald Symons, The Evolution of Human Sexuality, Oxford 1979.

67 Eleanor E. Maccoby i Carol N. Jacklin, Psychology of Sex Differences, Stanford 1974.

68 Tamże, s. 349-355.

69 Eleanor E. Maccoby, The Two Sexes: Growing Up Apart, Coming Together, Cambridge [Massachusetts) 1998, s. 32-58.

70 Tamże, s. 89-117.

71 Matt Ridley, Czerwona królowa: płeć a ewolucja natury ludzkiej, tłum. Józef J. Bujarski, Poznań 1999. Ridley cytuje inną teorię, autorstwa Hursta i Haiga, która sugeruje, że „gen homoseksualizmu” może znajdować się w mitochondriach i wykazywać podobieństwo do genów - „zabójców samców”, występujących u wielu owadów.

72 Simon LeVay, A Difference in Hypothalamic Structure Between Heterosexual and Homosexual Men, „Science” 1991, nr 253, s. 1034-1037.

73 Dean Hamer, A Linkage Between DNA Markers on the X Chromosome and Male Sexual Orientation, „Science” 1993, nr 261, s. 321-327.

74 William Byne, Czy homoseksualizm jest uwarunkowany biologicznie? Argumenty przeciw... „Świat Nauki” 1994, nr 7.

75 Robert Cook-Degan, The Gene Wars: Science, Politics, and the Human Genome, New York 1994, s. 253.

76 Peter D. Kramer, Listening to Prozac, New York 1993, s. 44; zob. również opis Toma Wolfe’a w Hooking Up, New York 2000, s. 100-101.

77 Roger D. Masters i Michael T. McGuire (red.), The Neurotransmitter Revolution: Serotonin, Social Behavior, and the Law, Carbondale 1994.

78 Tamże, s. 10.

79 Kramer, dz. cyt., oraz Elizabeth Wurtzel, Kraina prozaca, tłum. Grażyna Jagielska, Warszawa 1997.

80 Kramer, dz. cyt., s. 1-9.

81 Joseph Glenmullen, Prozac Backlash: Overcoming the Dangers of Prozac, Zoloft, Paxil, and Other Antidepressants with Safe, Effective Alternatives, New York 2000, s. 15.

82 Irving Kirsch i Guy Sapirstein, Listening to Prozac but Hearing Placebo: A MetaAnalysis of Antidepressant Medication, „Prevention and Treatment” 1998, nr 1; Larry E. Beutler, Prozac and Placebo: There’s a Pony in There Somewhere, „Prevention and Treatment” 1998, nr 1; oraz Seymour Fisher i Roger P. Greenberg, Prescriptions for Happiness?, „Psychology Today” 1995, nr 28, s. 32-38.

83 Peter R. Breggin i Ginger Ross Breggin, Talking Back to Prozac: What Doctors Won’t Tell You About Today’s Most Controversial Drug, New York 1994.

84 Glenmullen, dz. cyt.

85 Robert H. Frank, Choosing the Right Pond: Human Behavior and the Quest for Status, Oxford 1985.

86 Obszerne omówienie roli uznania w historii można znaleźć w: Francis Fukuyama, Koniec historii, tłum. Tomasz Bieroń i Marek Wichrowski, Poznań 1996; Francis Fukuyama, Ostatni człowiek, tłum. Tomasz Bieroń, Poznań 1997.

87 Frans de Waal, Chimpanzee Politics: Power and Sex among Apes, Baltimore 1989.

88 Frank, dz. cyt., s. 21-25.

89 Pokrewne mu środki to dekstroamfetamina (dexedrine), adderall, dextrostat oraz pemolina (cylert).

90 Dorothy Bonn, Debate on ADHD Prevalence and Treatment Continues, „The Lancet” 1999, nr 354 (9196), s. 2139.

91 Edward M. Hallowell i John M. Ratey, Driven to Distraction: Recognizing and Coping with Attention Deficit Disorder from Childhood through Adulthood, New York 1994.

92 Lawrence H. Diller, The Run on Ritalin: Attention Deficit Disorder and Stimulant Treatment in the 1990s, „Hasting Center Report” 1996, nr 26, s. 12-18.

93 Lawrence H. Diller, Running on Ritalin, New York 1998, s. 63.

94 Doskonałe omówienie sporu o ritalin można znaleźć w: Mary Eberstadt, Why Ritalin Rules, „Policy Review”, kwiecień-maj 1999, s. 24-44.

95 Diller, Running on Ritalin, dz. cyt., s. 63.

96 Doug Hanchett, Ritalin Speeds Way to Campuses - College Kids Using Drug to Siudy, Party, „Boston Herald”, 21 maja 2000, s. 8.

97 Elizabeth Wurtzel, Adventures in Ritalin, „The New York Times”, 1 kwietnia 2000, s. A15.

98 Harold S. Koplewicz, It’s Nobody’s Fault: New Hope and Help for Difficult Children and Their Parents, New York 1997.

99 O politycznych aspektach ritalinu, zob. Neil Munro, Brain Politics, „National Journal” 2001, nr 33, s. 335-339.

100 Więcej na witrynie internetowej CHADD: https://chadd.safeserver.com/about_chadd02.htm.

101 Eberstadt (1999), Why Ritalin Rules.

102 Diller (1998), Running on Ritalin, s. 148-150.

103 Dyan Machan i Luisa Kroll, An Agreeable Affliction” „Forbes”, 12 sierpnia 1996, s. 148.

104 Marsha Rappley, Patricia B. Mullan i in., Diagnosis of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Use of Psychotropic Medication in Very Young Children, „Archives of Pediatrics and Adolescent Medicine” 1999, nr 153, s. 1039-1045.

105 Julie Magno Zito, Daniel J. Safer i in., Trends in the Prescribing of Psychotropic Medication to Preschoolers, „Journal of the American Medical Association” 2000, nr 283, s. 1025-1060.


106 Chciałbym wyrazić Michaelowi McGuire’owi swoją wdzięczność za pomoc w pracy nad tą częścią tekstu.

107 Statystyka ta pochodzi z witryny Narodowego Instytutu ds. Zażywania Narkotyków: http://www.nida.nih.gov/Infofax/ecstasy.html.

108 Matthew Klam, Experiencing Ecstasy, „The New York Times Magazine”, 21 stycznia 2001.

109 Uważam, że jest możliwe uczynienie rozróżnienia między z jednej strony alkoholem i nikotyną, z drugiej zaś narkotykiem takim jak marihuana, jeżeli chodzi o ich efekty psychologiczne. Można pić i palić umiarkowanie, w sposób, który nie upośledza normalnego funkcjonowania społecznego - wielu ludzi uważa wręcz, że umiarkowane spożycie alkoholu świetnie wpływa na atmosferę spotkań towarzyskich. Inne narkotyki wywołują jednak odlot, którego nie da się pogodzić z jakimkolwiek normalnym funkcjonowaniem społecznym.

110 Pod adresem http://www.demog.berkeley.edu/~andrew/1918/figure2.html znaleźć można dane z roku 1900, na stronie http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/us.html zaś dane z roku 2000.

111 Przegląd teorii dotyczących tego problemu znaleźć można w: Michael R. Rose, Evolutionary Biology of Aging, New York 1991, s. 160 i n.; Caleb E. Finch i Rudolph E. Tanzi, Genetics of Aging, „Science” 1997, nr 278, s. 407-411; S. Michal Jazwinski, Longevity, Genes and Aging, „Science” 1996, nr 273, s. 54-59; oraz David M. A. Mann, Molecular Biology’s Impact on Our Understanding of Aging, „British Medical Journal” 1997, nr 315, s. 1078-1082.

112 Michael R. Rose, Finding the Fountain of Youth, „Technology Review”, październik 1992, nr 7 (95), s. 64-69.

113 Nicholas Wade, A Pill to Extend Life? Don’t Dismiss the Notion Too Quickly, „The New York Times”, 22 września 2000, s. A20.

114 Tom Kirkwood, Time of Our Lives: Why Ageing Is Neither Inevitable nor Necessary, London 1999, s. 100-117.

115 Dwayne A. Banks i Michael Fossel, Telomeres, Cancer, and Aging: Altering the Human Life Span, „Journal of the American Medical Association” 1997, nr 278, s. 1345-1348.

116 Nicholas Wade, Searching for Genes to Slow the Hands of Biological Time, „The New York Times”, 26 września 2000, s. Dl; Cheol-Koo Lee, Roger G. Klopp i in., Gene Expression Profile of Aging and Its Retardation by Caloric Restriction, „Science” 1999, nr 285, s. 13901393.

117 Kirkwood, dz. cyt., s. 166.

118 Omówienie problemu komórek macierzystych znaleźć można w: Eric Juengst i Michael Fossel, The Ethics of Embryonic Stem Cells - Now and Forever, Cells without End, „Journal of the American Medical Association” 2000, nr 284, s. 3180-3184; Juan de Dios Vial Correa i Elio Sgreccia, Oświadczenie dotyczące produkcji oraz terapeutycznego i naukowego wykorzystania komórek inicjujących ludzkiego embrionu, Rzym 2000; oraz M. J. Friedrich, Debating Pros and Cons of Stem Cell Research, „Journal of the American Medical Association” 2000, nr 6 (284), s. 681-684.

119 Gabriel S. Gross, Federally Funding Human Embryonic Stem Cell Research: Aa Administrative Analysis, „Wisconsin Law Review” 2000, s. 855-884.

120 Niektóre strategie badań nad terapiami zapobiegającymi starzeniu omówione są w tekście: Michael R. Rose, Aging as a Target for Genetic Engineering, w: Gregory Stock i John Campbell (red.), Engineering the Human Germline: An Exploration of the Science and Ethics of Altering the Genes We Pass to Our Children, New York 2000, s. 53-56.

121 Jean Fourastie, De la vie traditionelle a la vie tertiaire, „Population” 1963, nr 14, s. 417-432.

122 Kirkwood, dz. cyt., s. 6.

123 Resident Population Characteristics - Percent Distribution and Median Age, 18501996, and Projections, 2000-2050, na stronie: www.doi.gov/nrl/statAbst/Aidemo.pdt.

124 Nicholas Eberstadt, World Population Implosion?, „Public Interest”, luty 1997, nr 129, s. 3-22.

125 Zob. Francis Fukuyama, Women and the Evolution of World Politics, „Foreign Affairs” 1998, nr 77, s. 24-40.

126 Pamela J. Conover i Virginia Sapiro, Gender, Feminist Consciousness, and War, „American Journal of Political Science” 1993, nr 37, s. 1079-1099.

127 Edward N. Luttwak, Toward Post-Heroic Warfare, „Foreign Affairs” 1995, nr 74, s. 109-122.

128 Obszerniejsze omówienie można znaleźć w: Francis Fukuyama, Wielki wstrząs: natura ludzka a odbudowa porządku społecznego, tłum. Hanna Komorowska i Krzysztof Dorosz, Warszawa 2000.

129 Bismarck, twórca pierwszego systemu opieki społecznej w Europie, ustalił wiek emerytalny na 65 lat - prawie nikt nie dożywał wówczas tak późnego wieku.

130 Zob. Fred Charles Iklé, The Deconstruction of Death, „The National Interest”, zima 2000/2001, nr 62, s. 87-96.

131 Przemiany pokoleniowe są tematem m.in. następujących książek: Arthur M. Schlesinger Jr., Cycles of American History, Boston 1986; oraz William Strauss i Neil Howe, The Fourth Turning: An American Prophecy, New York 1997.

132 Kirkwood, dz. cyt., s. 131-132.

133 Michael Norman, Living Too Long, „The New York Times Magazine”, 14 stycznia 1996, s. 36-38.

134 Kirkwood, dz. cyt., s. 238.

135 Na temat ewolucji ludzkiej seksualności zob. Donald Symons, The Evolution of Human Sexuality, Oxford 1979.

136 Jeżeli chodzi o historię Projektu Poznania Ludzkiego Genomu, zob. Robert Cook-Degan, The Gene Wars: Science, Politics, and the Human Genome, New York 1994; Kathryn Brown, Genomowa gorączka złota, tłum. Krzysztof Kwaśniewicz, „Świat Nauki” 2000, nr 10, s. 50-57; oraz Kevin Davies, Cracking the Genome: Inside the Race to Unlock Human DNA, New York 2001.

137 Osoby zainteresowane tym, jak wygląda surowy kod DNA oraz jak chromosomy podzielone są na geny i obszary niekodujące, mogą zajrzeć na witrynę internetową Narodowego Centrum Informacji o Biotechnologii Narodowego Instytutu Zdrowia: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/ Genbank/GenbankOverview.html.

138 Carol Ezzell, Co dalej z ludzkim genomem, tłum. Ewa Bartnik, „Świat Nauki” 2000, nr 10, s. 64-69.

139 Ken Howard, Bioinformatyczna bonanza, tłum. Joanna Grabarek, „Świat Nauki” 2000, nr 10, s. 58-63.

140 Wywiad ze Stuartem A. Kauffmanem: Zapomnij o in vitro - teraz działamy „in silico”, tłum. Joanna Grabarek, „Świat Nauki” 2000, nr 10, s. 62-63.

141 Gina Kolata, Genetic Defects Detected in Embryos Just Days Old, „The New York Times”, 24 września 1992, s. A1.

142 Lee M. Silver, Raj poprawiony. Nowy wspaniały świat?, tłum. Stanisław Dubiski, Warszawa 2002, s. 199-223.

143 Ezzell, dz. cyt.

144 Sam Wilmut opisuje to osiągnięcie w książce: Ian Wilmut, Keith Campbell i Colin Tudge, Ponowny akt stworzenia. Dolly i era panowania nad biologią, tłum. Małgorzata Koraszewska, Poznań 2002.

145 Raport autorstwa National Bioethics Advisory Commission, Cloning Human Beings, Rockville 1997.

146 Margaret Talbot, A Desire to Duplicate, „The New York Times Magazine”, 4 lutego 2001, s. 40-68; Brian Alexander, (You)2, „Wired”, luty 2001, s. 122-135.

147 Glenn McGee, The Perfect Baby: A Pragmatic Approach to Genetics, Lanham 1997.

148 Przegląd obecnego stanu badań nad modyfikacją genetyczną ludzkich komórek linii płciowej można znaleźć w następujących źródłach: Gregory Stock i John Campbell (red.), Engineering the Human Germline: An Exploration of the Science and Ethics of Altering the Genes We Pass to Our Children, New York 2000; Marc Lappe, Ethical Issues in Manipulating the Human Germ Line, w: Peter Singer i Helga Kuhse (red.), Bioethics: An Anthology, Oxford 1999, s. 156; oraz Mark S. Frankel i Audrey R. Chapman, Human Inheritable Genetic Modifications: Assessing Scientific, Ethical, Religious, and Policy Issues, Washington 2000.

149 O technice sztucznych chromosomów, zob. John Campbell i Gregory Stock, A Vision for Practical Human Germline Engineering, w: Stock i Campbell, dz. cyt., s. 9-16.

150 Edward O. Wilson, Reply to Fukuyama, „The National Interest”, wiosna 1999, nr 56, s. 35-37.

151 Gina Kolata, Clone: The Road to Dolly and the Path Ahead, New York 1998, s. 27.

152 W French Anderson, A New Front in the Battle against Disease, w: Stock i Campbell, dz. cyt., s. 43.

153 Fred Charles Iklé, The Deconstruction of Death, „The National Interest”, zima 2000/ 2001, nr 62, s. 91-92.

154 Kolata, Clone: The Road to Dolly and the Path Ahead, dz. cyt., s. 120-156.

155 Nicholas Eberstadt, Asia Tomorrow, Gray and Male, „The National Interest” 1998, nr 53, s. 56-65; Terence H. Hull, Recent Trends in Sex Ratios at Birth in China, „Population and Development Review” 1990, nr 16, s. 63-83; Chai Bin Park, Preference for Sans, Family Size, and Sex Ratio: An Empirical Study in Korea, „Demography” 1983, nr 20, s. 333-352; oraz Barbara D. Miller, The Endangered Sex: Neglect of Female Children in Rural Northern India, Ithaca 1981.

156 Elisabeth Croll, Endangered Daughters: Discrimination and Development in Asia, London 2001; oraz Ansley J. Coale i Judith Banister, Five Decades of Missing Females in China, „Demography” 1994, nr 31, s. 459-479.

157 Gregory S. Kavka, Upside Risks, w: Carl F. Cranor (red.), Are Genes Us?: Social Consequences of the New Genetics, New Brunswick 1994, s. 160.

158 Marcia Guttentag i Paul Secord sugerują, że rewolucja seksualna oraz rozpad tradycyjnego modelu rodziny w Stanach Zjednoczonych były wywołane po części nierównowagą między płciami na korzyść mężczyzn w latach sześćdziesiątych oraz siedemdziesiątych. Zob. Marcia Guttentag i Paul F. Secord, Too Many Women? The Sex Ratio Question („Zbyt wiele kobiet? Kwestia nierównowagi płci”), Newbury Park 1983.

159 Scenariusz taki zasugerował Charles Murray. Zob. Deeper into the Bram, „National Review” 2000, nr 52, s. 46-49.

160 Nadal buduje się nowe wielkie hydroelektrownie, takie jak tama Trzech Przełomów w Chinach czy tama Ilisu w Turcji. Inwestycje te wywołują silny sprzeciw krajów rozwiniętych ze względu na ich prawdopodobny wpływ na środowisko oraz konieczność przesiedlania ludności z obszarów zalewowych. W przypadku tamy tureckiej problemem jest też fakt, iż w wyniku jej budowy zostaną zalane starożytne zabytki.

161 Do licznych tekstów Rifkina na temat biotechnologii należą Algeny: A New Word, a New World, New York 1983, oraz napisana z Tedem Howardem Who Should Play God?, New York 1977.

162 Jestem wdzięczny Michaelowi Lindowi za wskazanie mi związku Haldane’a, Bernala oraz Shawa z tą sprawą.

163 Cyt. w: Diane B. Paul, Controlling Human Heredity: 1865 to the Presera, Atlantic Highlands 1995, s. 2. Zob. również artykuł tej samej autorki: Eugenic Anxieties, Social Realities, and Political Choices, „Social Research” 1992, nr 59, s. 663-683; oraz Mark H. Haller, Eugenics: Hereditarian Attitudes in American Thought, New Brunswick 1963.

164 Zob. Henry P. David i Jochen Fleischhacker, Abortion a,nd Eugenics in Nazi Germany, „Population and Development Review” 1988, nr 14, s. 81-112.

165 Klasycznym studium tej polityki jest praca Roberta Jaya Liftona, The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide, New York 1986.

166 Gunnar Broberg i Nils Roll-Hansen, Eugenics and the Welfare State: Sterilization Policy in Denmark, Sweden, Norway, and Finland, East Lansing 1996. Zob. też Mark B. Adams, The Wellborn Science: Eugenics in Germany, France, Brazil, and Russia, New York 1990.

167 O historii eugeniki w Chinach można przeczytać w następującej pracy: Frank Dikötter, Imperfect Conceptions: Medical Knowledge, Birth Defects and Eugenics in China, New York 1998. Zob. też artykuł tego samego autora Throw-Away Babies: The Growth of Eugenics Policies and Practices in China, „The Times Literary Supplement”, 12 stycznia 1996, s. 4-5; oraz Veronica Pearson, Population Policy and Eugenics in China, „British Journal of Psychiatry” 1995, nr 167, s. 1-4.

168 Diane B. Paul, Is Human Genetics Disguised Eugenics?, w: David L. Hull i Michael Ruse (red.), The Philosophy of Biology, New York 1998, s. 536 i n.

169 Pearson, Population Policy and Eugenics in China, dz. cyt., s. 2.

170 Matt Ridley, Genom: autobiografia gatunku w 23 rozdziałach, tłum. Małgorzata Koraszewska, Poznań 2001.

171 Robert L. Sinsheimer, The Prospect of Designed Genetic Change, w: Ruth F. Chadwick (red.), Ethics, Reproduction, and Genetic Control, wyd. poprawione, London 1992, s. 145.

172 Chińska polityka jednodzietności oraz związane z nią zjawisko zmuszania kobiet do aborcji wzbudziło kontrowersje wśród wielu konserwatywnych grup w Stanach Zjednoczonych. Zob. Steven Mosher, A Mother’s Ordeal: One Woman’s Fight against China’s One-Child Policy, New York 1993.

173 Kate Devine, NIH Lifts Stem Cell Funding Ban, Issues Guidelines, „The Scientist” 2000, nr 18 (14), s. 8.

174 Charles Krauthammer, Why Pro-Lifers Are Missing the Point: The Debate over Fetal-Tissue Research Overlooks the Big Issue, „Time”, 12 lutego 2001, s. 60.

175 Virginia I. Postrel, The Future and Its Enemies: The Growing Conflict over Creativity, Enterprise, and Progress, New York 1999, s. 168.

176 Mark K. Sears i in., Impact of Bt Corn Pollen on Monarch Butterflies: A Risk Assessment, „Proceedings of the National Academy of Sciences”, 9 października 2001, nr 98, s. 11937-11942.

177 Inteligentne omówienie niektórych możliwych kosztów zewnętrznych biotechnologii można znaleźć w pracy: Gregory S. Kavka, Upside Risks, w: Carl F. Cranor (red.), Are Genes Us?: Social Consequences of the New Genetics, New Brunswick 1994.

178 Pojawiają się sugestie, że problem zgody osoby poddawanej manipulacjom genetycznym da się obejść dzięki użyciu sztucznych chromosomów, które można dodać do genotypu dziecka, lecz będą one aktywowane dopiero po osiągnięciu przez dziecko wieku, kiedy będzie ono mogło wyrazić na to zgodę. Zob. Gregory Stock i John Campbell (red.), Engineering the Human Germline, New York 2000, s. 11.

179 John Colapinto, As Nature Made Him: The Boy Who Was Raised As a Girl, New York 2000, s. 58.

180 Tamże, s. 69-70.

181 Kavka, w: Cranor (red.), dz. cyt., s. 164-165.

182 Richard D. Alexander, How Did Humans Evolve? Reflections on the Uniquely Unique Species, Ann Arbor 1990, s. 6.

183 Platon, Państwo, tłum. Władysław Witwicki, Warszawa 1994, Księga V, 457c-e.

184 Gary S. Becker, Crime and Punishment: An Economic Approach, „Journal of Political Economy” 1968, nr 76, s. 169-217.

185 Cytat ten pochodzi ze stenogramu dyskusji mającej miejsce w czasie konferencji, przedrukowanego w: Gregory Stock i John Campbell (red.), Engineering the Human Germline: An Exploration of the Science and Ethics of Altering the Genes We Pass to Our Children, New York 2000, s. 85.

186 Argument ten pochodzi z książki: Ronald M. Dworkin, Life’s Dominion: An Argument about Abortion, Euthanasia, and Individual Freedom, New York 1994.

187 John A. Robertson, Children of Choice: Freedom and the New Reproductive Technologies, Princeton 1994, s. 33-34.

188 Ronald M. Dworkin, Sovereign Virtue: The Theory and Practice of Equality, Cambridge (Massachusetts) 2000, s. 452. Doskonały głos krytyczny - zob. Adam Wolfson, Politics in a Brave New World, „Public Interest”, zima 2001, nr 142, s. 31-43.

189 Uważa się, że bydlęce gąbczaste zwyrodnienie mózgu (BSE, choroba wściekłych krów) zostało przeniesione tą drogą: wywołujące tę chorobę pokrewne białkom priony z mózgów zakażonych zwierząt nie zostały zniszczone w procesie przetwarzania szczątków, lecz przetrwały w paszy dla zwierząt i zostały w niej podane zdrowym osobnikom.

190 Termin „biąd naturalistyczny” został ukuty przez G. E. Moore’a. Zob. jego Principia Ethica, Cambridge 1903, s. 10.

191 Niedawne sformułowanie tego poglądu znaleźć można w pracy: Alexander Rosenberg, Darwinism in Phiiosophy, Social Science, and Policy, Cambridge 2000, s. 120.

192 Paul Ehrlich, Human Natures: Genes, Cultures, and the Human Prospect, Washington 2000, s. 309.

193 William E Schultz, list do redakcji „The National Interest”, wiosna 2001, nr 63, s. 124-125.

194 David Hume, Traktat o naturze ludzkiej, tłum. Czesław Znamierowski, Warszawa 1963, t. II, s. 259-260.

195 Robin Fox, Human Nature and Human Rights, „The National Interest”, zima 2000/ 2001, nr 62, s. 77-86.

196 Tamże, s. 78.

197 Alasdair MacIntyre, Hume on ‘Is’ and ‘Ought’, „Philosophical Review” 1959, nr 68, s. 451-468.

198 Spostrzeżenie to zostało uczynione w pracy: Robert J. McShea, Human Nature Theory and Political Philosophy, „American Journal of Political Science” 1978, nr 22, s. 656-679. Typowy przykład niezrozumienia Arystotelesa: zob. Allen Buchanan, Norman Daniels i in., From Chance to Choice: Genetics and Justice, New York 2000, s. 89.

199 Robert J. McShea, Morality and Human Nature: A New Route to Ethical Theory, Philadelphia 1990, s. 68-69.

200 Zob. omówienie poglądów Benthama w książce: Charles Taylor, Źródła podmiotowości: narodziny tożsamości nowoczesnej, tłum. Marcin Gruszczyński i in., Warszawa 2001.

201 W przypadku Matki Teresy utyl musiałby być pewną formą satysfakcji psychologicznej.

202 Hume bywa błędnie postrzegany jako prekursor Kanta, podczas gdy w rzeczywistości doskonale wpasowuje się on w starszą tradycję wywodzenia praw z natury ludzkiej.

203 Immanuel Kant, Uzasadnienie metafizyki moralności, tłum. Mścisław Wartenberg, Warszawa 1971, s. 11.

204 Zauważył to m.in. MacIntyre, dz. cyt., s. 467-468.

205 John Rawls, Teoria sprawiedliwości, tłum. Maciej Panufnik, Jarosław Pasek i Adam Romaniuk, Warszawa 1994, s. 34.

206 Tamże, s. 558-569.

207 William A. Galston, Liberal Virtues, „American Political Science Review”, grudzień 1988, nr 4 (82), s. 1277-1290.

208 Ackerman zacytowany w pracy: William A. Galston, Defending Liberalism, „American Political Science Review” 1982, nr 76, s. 621-629.

209 Zob. np. Allan Bloom, Giants and Dwarfs: Essays 1960-1990, New York 1990.

210 Rawls, dz. cyt., s. 670.

Dworkin, Sovereign Virtue... dz. cyt., s. 448.



211 Robertson, dz. cyt., s. 24.

212 Sprawa Casey przeciwko planowanemu rodzicielstwu cytowana jest w pracy: Hadley Arkes, Liberalism and the Law, w: Hilton Kramer i Roger Kimball (red.), The Betrayal of Liberalism: How the Disciples of Freedom and Equality Helped Foster the Illiberal Politics of Coercion and Control, Chicago 1999, s. 95-96. Arkes zręcznie krytykuje takie stanowisko i ukazuje, jak różni się ono od perspektywy prawa naturalnego, przyjętej przez twórców Konstytucji oraz Deklaracji praw. Zob. również krytykę interpretacji wolności religijnej jako wolności do stworzenia własnej religii: Michael J. Sandel, Democracy’s Discontent: America in Search of a Public Philosophy, Cambridge (Massachusetts) 1996, s. 55-90.

213 Degeneracja współczesnych pojęć wolności i ich relatywizacja, wraz z wpływem Nietzschego oraz Heideggera, omówiona jest w książce: Allan Bloom, Umysł zamknięty, tłum. Tomasz Bieroń, Poznań 1997.

214 Tego poglądu będę szerzej bronił w następnym rozdziale.

215 Nawiązanie do tragicznego zdarzenia z 1999 roku, które miało miejsce w szkole w Stanach Zjednoczonych, kiedy dwóch nastolatków przy użyciu broni palnej dokonało masakry swoich rówieśników, po czym popełniło samobójstwo (przyp. tłum.).

216 Wiele takich przykładów można znaleźć w książce: Frans de Waal, Chimpanzee Politics: Power and Sex among Apes, Baltimore 1989.

217 Francis Fukuyama, Wielki wstrząs: natura ludzka a odbudowa porządku społecznego, tłum. Hanna Komorowska i Krzysztof Dorosz, Warszawa 2000.

218 Zjawisko „obronnej modernizacji” występuje, gdy wymagania stawiane przez zewnętrzną rywalizację wojskową napędzają proces wewnętrznej organizacji społecznej i politycznej oraz postęp. W historii istnieje wiele przykładów tego zjawiska, od reform, które nastąpiły w Japonii po okresie restauracji Meiji, do powstania Internetu.

219 Francis Fukuyama, Women and the Evolution of World Politics, „Foreign Affairs” 1998, nr 77, s. 24-40.

220 Robert Wright, Nonzero: The Logic of Human Destiny, New York 2000.

221 Poglądy na selekcję na poziomie grupy nieco się ostatnio zmieniły dzięki pracom biologów, takich jak David Sloan Wilson, którzy wysunęli argumenty na rzecz selekcji wielopoziomowej (na poziomie zarówno jednostki, jak i grupy). Zob. David Sloan Wilson i Elliott Sober, Unto Others: The Evolution and Psychology of Unselfish Behavior, Cambridge (Massachusetts) 1998.

222 Omówienie tego problemu w tekście: Francis Fukuyama, Ludzkość w wieku starczym, w: Francis Fukuyama, Koniec historii, tłum. Tomasz Bieroń i Marek Wichrowski, Poznań 1996; Francis Fukuyama, Ostatni człowiek, tłum. Tomasz Bieroń, Poznań 1997.

223 Paul Ehrlich, Human Natures: Genes, Cultures, and the Human Prospect, Washington 2000, s. 330. Zob. recenzję pracy Ehrlicha mojego autorstwa w: „Commentary”, luty 2001.

224 Mediana jest wzrostem osoby, od której połowa populacji jest wyższa, połowa zaś niższa: wartość średnia jest średnią arytmetyczną wzrostu całej populacji.

225 David L. Hull, On Human Nature, w: David L. Hull i
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna