Francis Fukuyama Koniec człowieka Konsekwencje rewolucji biotechnologicznej



Pobieranie 1.41 Mb.
Strona23/24
Data28.04.2016
Rozmiar1.41 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24
Michael Ruse (red.), The Philosophy of Biology, New York 1998, s. 387.

226 Alexander Rosenberg na przykład twierdzi, że nie istnieją „esencjonalne” cechy gatunkowe, ponieważ wszystkie gatunki cechują się różnorodnością, środkowy zaś punkt na skali różnorodności nie jest esencją. Jest to jedynie drobny zarzut natury semantycznej: każdy, kto pisał do tej pory o „naturze” czy „esencji” danego gatunku, odnosił się w rzeczywistości do środkowego punktu na skali różnorodności. Zob. Alexander Rosenberg, Darwinism in Philosophy, Social Science, and Policy, Cambridge 2000, s. 121. Zob. również David L. Hull, Species, Races, and Genders: Differences Are Not Deviations, w: Robert F. Weir i Susan C. Lawrence (red.), Genes, Humans, and Self-Knowledge, Iowa City 1994, s. 207.

227 Michael Ruse, Biological Species: Natural Kinds, Individuals, or What?, „British Journal for the Philosophy of Science” 1987, nr 38, s. 225-242.

228 Zob. m.in. Richard C. Lewontin, Steven Rose i in., Not in Our Genes: Biology, Ideology, and Human Nature, New York 1984; Lewontin, The Doctrine of DNA: Biology as Ideology, New York 1992; oraz Lewontin, Inside and Outside: Gene, Environment, and Organism, Worcester (Massachusetts) 1994.

229 Lewontin, Inside and Outside... dz. cyt., s. 25.

230 Lewontin, Rose i in., dz. cyt., s. 69 i n.

231 Mówię „niemal wyłącznie”, ponieważ, jak była o tym mowa w poprzednim rozdziale, współcześni etolodzy pokazali, że niektóre gatunki, jak na przykład szympansy, są zdolne do przekazywania wiedzy na drodze kulturowej, wykazują więc pewne różnice kulturowe między grupami.

232 Zob. też Leon Eisenberg, The Human Nature of Human Nature, „Science” 1972, nr 176, s. 123-128.

233 Ehrlich, dz. cyt., s. 273.

234 Arystoteles, Etyka nikomachejska, tłum. Daniela Gromska, Leopold Regner i Witold Wróblewski, Warszawa 2002, II.1, 1103a24-26.

235 Tamże, V.7, 1134b29-32.

236 Zob. Arystoteles, Polityka, tłum. Maria Chigerowa i in., Warszawa 2001, I.2, 1253a29-32.

237 Roger D. Masters, Evolutionary Biology and Political Theory, „American Political Science Review” 1990, nr 84, s. 195-210; Beyond Relativism: Science and Human Values, Hanover (New Hampshire) 1993; oraz, z Margaret Gruter, The Sense of Justice: Biological Foundations of Law, Newbury Park 1992.

238 Michael Ruse i Edward O. Wilson, Moral Philosophy as Applied Science: A Darwinian Approach to the Foundations of Ethics, „Philosophy” 1986, nr 61, s. 173-192.

239 Larry Arnhart, Darwinian Natural Right: The Biological Ethics of Human Nature, Albany 1998.

240 Omówienie i krytykę poglądów Arnharta znaleźć można w pracy: Richard F. Hassing, Darwinian Natural Right?, „Interpretation” 2000, nr 27, s. 129-160; oraz Larry Arnhart, Defending Darwinian Natural Right, „Interpretation” 2000, nr 27, s. 263-277.

241 Arnhart, Darwinian Natural Right... dz. cyt., s. 31-36.

242 Donald Brown, Human Universals, Philadelphia 1991, s. 77.

243 Zob. na przykład: Steven Pinker i Paul Bloom, Natural Language and Natural Selection, „Behavioral and Brain Sciences” 1990, nr 13, s. 707-784; oraz Pinker, The Language Instinct, New York 1994.

244 Krytykę tych poglądów można znaleźć w pracy: Frans de Waal, Chimpanzee Politics: Power and Sex among Apes, Baltimore 1989, s. 57-60.

245 Argument dotyczący czasu wysunął Benjamin Lee Whorf w odniesieniu do Indian Hopi, zaś argument odnoszący się do barw można było często znaleźć w podręcznikach antropologii. Zob. Brown, Human Universals, dz. cyt., s. 10-11.

246 Locke ma tutaj ponownie problemy z definicją, polegające na tym, że chce dyskutować o wrodzonych ideach w ścisłym sensie nakazów słownych, takich jak „Rodzice, chrońcie swoje dzieci”. Twierdzi on, że ukrytych stwierdzeń dotyczących obowiązków nie można zrozumieć bez koncepcji prawa oraz prawodawców. Prawdą jest, że nie istnieją uniwersalne idee w takiej formie; uniwersalne są natomiast emocje ludzkie, które nakazują rodzicom chronić swoje dzieci i pragnąć ich dobra. Krok następny - wyartykułowanie wartości ukrytych w tych emocjach - nie zawsze następuje.

247 John Locke, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. B. J. Gawecki, Warszawa 1955, księga I, rozdział 3, sekcja 7.

248 Tamże, księga I, rozdział 3, sekcja 9.

249 Robert Trivers, The Evolution of Reciprocal Altruism, „Quarterly Review of Biology” 1971, nr 46, s. 35-56; zob. też Trivers, Social Evolution, Menlo Park 1985.

250 Sarah B. Hrdy i Glenn Hausfater, Infanticide: Comparative and Evolutionary Perspectives, New York 1984; R. Muthulakshmi, Female Infanticide: Its Causes and Solutions, New Delhi 1997; Lalita Panigrahi, British Social Policy and Female Infanticide in India, New Delhi 1972; oraz Maria W. Piers, Infanticide, New York 1978.

251 Można o tym przeczytać w pracy: Arnhart, Darwinian Natural Right... dz. cyt., s. 119-120.

252 Jeżeli przyjrzeć się źródłom, z których Locke czerpał wiedzę o dzieciobójstwie, należą one do kategorii egzotycznej literatury podróżniczej pisanej w XVII i XVIII wieku, aby zadziwić Europejczyków odmiennością i barbarzyństwem panującymi w zamorskich krajach.

253 Peter Singer i Susan Reich, Animal Liberation, New York 1990, s. 6; oraz Peter Singer i Paola Cavalieri, The Great Ape Project: Equality Beyond Humanity, New York 1995.

254 Ten argument jako pierwszy wysunął Jeremy Bentham; powtórzony jest on w pracy: Singer i Reich, dz. cyt., s. 7-8.

255 Zob. John Tyler Bonner, The Evolution of Culture in Animals, Princeton 1980.

256 Frans de Waal, The Ape and the Sushi Master, New York 2001, s.194-202.

257 Tamże, s. 64-65.

258 Peter Singer (w pracy: Singer i Reich, dz. cyt.) wysuwa dziwaczny argument, że równość wynika z koncepcji moralnej, całkowicie niezależnej od tego, czy dane istoty są w rzeczywistości równe, czy nie. Singer twierdzi, że „Nie ma logicznie nieodpartego powodu, aby uznać, że rzeczywista różnica w zdolnościach między ludźmi uzasadnia jakąkolwiek różnicę w tym, jak traktujemy ich potrzeby i interesy (...)” (s. 4-5). Jest to w oczywisty sposób nieprawdziwe: ponieważ dzieci nie mają rozwiniętego intelektu i nie dysponują wystarczającym doświadczeniem życiowym, nie obdarzamy ich taką samą wolnością i szacunkiem jak osoby dorosłe. Singer nie odpowiada na pytanie, skąd pochodzi moralna koncepcja równości i dlaczego powinna być ona ważniejsza niż alternatywna koncepcja moralna, która hierarchicznie szereguje wszelkie stworzenia. W innym miejscu stwierdza on, że „podstawowy element - branie pod uwagę interesów danej istoty, jakiekolwiek by one były - trzeba, zgodnie z zasadą równości, rozszerzyć na wszystkie istoty: białe lub czarne, męskie lub żeńskie, ludzi i zwierzęta” (s. 5). Singer nie odpowiada jasno na pytanie, czy powinniśmy również szanować interesy takich istot, jak muchy, komary, czy wręcz wirusy i bakterie. Przykłady te mógłby on uznać za trywialne, jednak one takie nie są: natura praw zależy od natury danego gatunku.

259 Clive Staples Lewis, The Abolition of Man, New York 1944, s. 85.

260 Zob. dokument Rady Europy: Protokół dodatkowy do Konwencji o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej wobec zastosowań biologii i medycyny, w sprawie zakazu klonowania istot ludzkich.

261 Jest to tematem drugiej części książki: Francis Fukuyama, Koniec historii, tłum. Tomasz Bieroń i Marek Wichrowski, Poznań 1996; Francis Fukuyama, Ostatni człowiek, tium. Tomasz Bieroń, Poznań 1997.

262 Interpretację tej opinii Tocqueville’a znaleźć można w: Francis Fukuyama, The March of Equality, „Journal of Democracy” 2000, nr 11, s. 11-17.

263 Jan Paweł II, Przesłanie Ojca Świętego do członków Papieskiej Akademii Nauk, 22 października 1996.

264 Daniel C. Dennett, Darwin’s Dangerous Idea: Evolution and the Meanings of Life, New York 1995, s. 35-39; zob. również Ernst Mayr, One Long Argument: Charles Darwin and the Genesis of Modern Evolutionary Thought, Cambridge (Massachusetts) 1991, s. 40-42.

265 Michael Ruse i David L. Hull, The Philosophy of Biology, New York 1998, s. 385.

266 Lee M. Silver, Raj poprawiony. Nowy wspaniały świat?, tłum. Stanisław Dubiski. Warszawa 2002, s. 217.

267 „Ruse i Hull, dz. cyt., s. 385.

268 Silver, dz. cyt., s. 232-233.

269 Friedrich Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, tłum. Wacław Berent, Gdynia 1991, s. 14.

270 Charles Taylor, Źródła podmiotowości: narodziny tożsamości nowoczesnej, tłum. Marcin Gruszczyński i in., Warszawa 2001, s. 17.

271 Szerszą obronę tego poglądu można znaleźć w: Francis Fukuyama, Wielki wstrząs: natura ludzka a odbudowa porządku społecznego, cz. II, tłum. Hanna Komorowska i Krzysztof Dorosz, Warszawa 2000.

272 Arystoteles, Polityka, tłum. Maria Chigerowa i in., Warszawa 2001, I.2.13, 1254b.

273 Tamże, I.2.18, 1255a.

274 Tamże, I.2.19, 1255b.

275 Zob. na przykład: Dan W. Brock, The Human Genome Project and Human Identity, w: Robert F. Weir, Susan C. Lawrence i in. (red.), Genes, Humans, and Self-Knowledge, Iowa City 1994, s. 18-23.

276 Możliwość tę zasugerował juz Charles Murray. Zob. jego Deeper into the Brain, „National Review” 2000, nr 52, s. 46-49.

277 Peter Sloterdijk, Regeln für den Menschenpark: Ein Antwortschreiben zum Brief über den Humanismus, „Die Zeit”, nr 38, 16 września 1999.

278 Jürgen Habermas, Nicht die Natur verbietet das Klonen. Wir müssen selbst entscheiden. Eine Replik auf Dieter E. Zimmer, „Die Zeit”, nr 9, 19 lutego 1998.

279 Omówienie tego problemu można znaleźć w: Allen Buchanan, Norman Daniels i in., From Chance to Choice: Genetics and Justice, New York 2000, s. 17-20. Zob. też Robert H. Blank i Masako N. Darrough, Biological Differences and Social Equality: Implications for Social Policy, Westport 1983.

280 Ronald M. Dworkin, Sovereign Virtue: The Theory and Practice of Equality, Cambridge (Massachusetts) 2000, s. 452.

281 Laurence H. Tribe, Second Thoughts on Cloning, „The New York Times”, 5 grudnia 1997, s. A31.

282 Jan Paweł II, dz. cyt.

283 Na temat tego „skoku ontologicznego” zob. Ernan McMullin, Biology and the Theology of the Human, w: Phillip R. Sloan (red.), Controlling Our Desires: Historical, Philosophical, Ethical, and Theological Perspectives on the Human Genome Project, Notre Dame 2000, s. 367.

284 Bardzo trudno jest przedstawić zgodne z teorią Darwina wytłumaczenie, dlaczego lubimy muzykę. Zob. Steven Pinker, How the Mind Works, New York 1997, s. 528-538.

285 Determinizm klasycznej mechaniki newtonowskiej opiera się w dużej mierze na zasadzie równoległoboku, która mówi, że skutki działania na ciało dwóch sił można sumować tak, jak gdyby każda z nich działała niezależnie od drugiej. Newton wykazał, że zasada ta działa w przypadku ciał niebieskich, takich jak planety czy gwiazdy, sądził również, że tak samo będzie z innymi obiektami występującymi w przyrodzie, na przykład zwierzętami.

286 Zob. na przykład Arthur Peacocke, Relating Genetics to Theology on the Map of Scientific Knowledge, w: Sloan, dz. cyt., s. 346-350.

287 Dokładnie słowa Laplace’a brzmiały: „Powinniśmy więc postrzegać obecny stan wszechświata [nie tylko zaś Układu Słonecznego] jako skutek jego stanu poprzedniego i przyczynę tego, który nastąpi. Gdybyśmy posiadali inteligencję, która mogłaby w jednej chwili pojąć wszystkie siły napędzające przyrodę oraz położenia składających się na nią bytów - inteligencję wystarczająco wielką, aby poddać te dane [warunki początkowe] analizie - połączyłaby ona jednym wzorem ruch największych ciał we wszechświecie z ruchem najlżejszego atomu; nic nie byłoby dla niej niepewne, przyszłość zaś byłaby dla niej tak samo otwarta, jak przeszłość (...). Regularność, którą astronomia dostrzega w ruchu komet, jest bez wątpienia obecna we wszystkich zjawiskach. Krzywa zakreślona przez cząsteczkę powietrza czy pary jest określona w sposób tak pewny, jak orbity planet; jedyna różnica między nimi wynika z naszej niewiedzy”. Cytat pochodzi z: Richard F. Hassing (red.), Final Causality in Nature and Human Affairs, Washington 1997, s. 224.

288 Hassing,Final Causality... dz. cyt., s. 224-226.

289 Peacocke, w: Sloan, dz. cyt., s. 350.

290 McMullin, w: Sloan, dz. cyt., s. 374.

291 Jeżeli chodzi o tę kwestię, zob. Roger D. Masters, The Biological Nature of the State, „World Politics” 1983, nr 35, s. 161-193.

292 Andrew Whiten i Christophe Boesch, Kultury szympansów, tłum. Joanna Komorowska, „Świat Nauki” 2001, nr 3, s. 45-51.

293 Larry Arnhart, Darwinian Natural Right: The Biological Ethics of Human Nature, Albany 1998, s. 61-62.

294 Wyjątkiem wydają się ludy zamieszkujące północno-zachodnie Stany Zjednoczone - społeczność łowców i zbieraczy, która najwyraźniej stworzyła państwo. Zob. Robert Wright, Nonzero: The Logic of Human Destiny, New York 2000, s. 31-38.

295 Pacha łuku (lub żagielek) jest elementem architektonicznym, który wyłania się niezależnie od planów architekta w miejscu połączenia kopuły z podtrzymującymi ją ścianami.

296 Stephen Jay Gould i R. C. Lewontin, The Spandrels of San Marco and the Panglossian Paradigm: A Critique of the Adaptionist Programme, „Proceedings of the Royal Society of London” 1979, nr 205, s. 81-98.

297 John R. Searle, The Mystery of Consciousness, New York 1997.

298 Daniel C. Dennett, Consciousness Explained, Boston 1991, s. 210.

299 John R. Searle, Umysł na nowo odkryty, tłum. Tadeusz Baszniak, Warszawa 1999.

300 Searle krytykuje to podejście, prezentując zagadnienie „chińskiego pokoju”, w którym należy rozstrzygnąć kwestię, czy komputer rozumie język chiński w większym stopniu niż zamknięty w pokoju człowiek nie znający chińskiego, otrzymujący instrukcje dotyczące przetwarzania szeregu chińskich znaków. Zob. Searle 1997, s. 11.

301 Hans P. Moravec, Robot: Mere Machine to Transcendent Mind, New York 1999.

302 Ray Kurzweil, The Age of Spiritual Machines: When Computers Exceed Human Intelligence, London 2000.

303 Krytykę tego poglądu można znaleźć w następującym artykule: Colin McGinn, Hello HAL, „The New York Times Book Review”, 3 stycznia 1999.

304 Zob. Wright, dz. cyt., s. 306-308.

305 Tamże, s. 321-322.

306 Robert J. McShea, Morality and Human Nature: A New Route to Ethical Theory, Philadelphia 1990, s. 77.

307 Daniel Dennett wysuwa w książce Consciousness Explained następujące dziwaczne twierdzenie: „Moglibyście chcieć zapytać, dlaczego ma mieć jakieś znaczenie, czy pragnienia jakiejś istoty pozostają niespełnione, jeżeli nie są to pragnienia świadome? Odpowiadam: dlaczego znaczyłoby to więcej, gdyby były one świadome - szczególnie, jeżeli świadomość miałaby, jak niektórzy sądzą, być własnością, której nigdy nie uda się zbadać? Dlaczego zdruzgotane nadzieje „żywego trupa” mają znaczyć mniej niż takie same nadzieje świadomej osoby? To sztuczka, którą powinno się zdemaskować i odrzucić. Mówicie, że świadomość jest ważna, lecz obstajecie przy takich teoriach świadomości, które nie pozwalają nam zrozumieć, dlaczego jest ona ważna” (s. 450). Pytanie Dennetta prowokuje do pytania oczywistszego: Kogo obchodzą zdruzgotane nadzieje żywego trupa - chyba że trup ten jest w pewien sposób przydatny?

308 Jared Diamond, Trzeci szympans, tłum. January Weiner, Warszawa 1998.

309 Dualizm rozumu i emocji - koncepcja, że są to dwie różne i rozdzielne cechy umysłu - wywodzi się od Kartezjusza (zob. jego Namiętności duszy, artykuł 47). Od tego czasu dychotomię tę powszechnie przyjmuje się za pewnik, lecz jest ona błędna w wielu aspektach. Neurofizjolog Antonio Damasio wskazuje, że ludzkiemu myśleniu zawsze towarzyszą tzw. znaczniki somatyczne - emocje przypisywane przez umysł pewnym pomysłom lub wyborom powstającym podczas rozważania problemu - które pozwalają przyspieszyć nasze procesy myślowe. Antonio R. Damasio, Błąd Kartezjusza: emocje, rozum i ludzki mózg, tłum. Maciej Karpiński, Poznań 1999.

310 Kantowska koncepcja mówiąca, że wybór moralny jest aktem czystego rozumu, pomijającym lub tłumiącym naturalne emocje, nie opisuje sposobu, w jaki ludzie rzeczywiście dokonują wyborów moralnych. Ludzie zazwyczaj przeciwstawiają pewien zestaw uczuć innemu i budują swój charakter, gdyż siła przyzwyczajenia wzmacnia przyjemność płynącą z dokonywania dobrych wyborów moralnych.

311 Słowo „współczucie” (łac. compassio, gr. sympatheia) oznacza zdolność do odczuwania bólu oraz cierpienia wraz z drugą osobą.

312 Interesowność urzędników publicznych jest podstawowym założeniem teorii wyboru publicznego. Zob. James M. Buchanan i Gordon Tullock, The Calculus of Consent: Logical Foundations of Constitutional Democracy, Ann Arbor 1962; oraz Jack High i Clayton A. Coppin, The Politics of Purity: Harvey Washington Wiley and the Origins of Federal Food Policy, Ann Arbor 1999.

313 Cytat pochodzi z: Gregory Stock i John Campbell (red.), Engineering the Human Germline: An Exploration of the Science and Ethics of Altering the Genes We Pass to Our Children, New York 2000, s. 78.

314 Ogólną teorię na temat tego, kiedy państwo może w uprawniony sposób interweniować w sprawach rodziny, można znaleźć w pracy: Gary S. Becker, The Family and the State, „Journal of Law and Economics” 1988, nr 31, s. 1-18. Becker twierdzi, że państwo powinno interweniować jedynie w tych przypadkach, gdzie interesy dzieci nie są należycie chronione, co wydaje się mieć miejsce w przypadku klonowania.

315 Sam kiedyś tak sądziłem. Zob. Francis Fukuyama, Caroline Wagner i in., Information and Biological Revolutions: Global Governance Challenges - A Summary of a Study Group, Santa Monica 1999.

316 Zob. na przykład P. M. S. Blackett, Fear, War, and the Bomb, New York 1948.

317 Etel Solingen, The Political Economy of Nuclear Restraint, „International Security” 1994, nr 19, s. 126-169.

318 Od tej ogólnej zasady istnieją pewne wyjątki, na przykład w przypadku demokracji młodych lub znajdujących się w okresie przejściowym, które odwołują się do międzynarodowych zasad ochrony praw człowieka, by promować te zasady w obrębie własnego społeczeństwa. Analogia ta nie ma jednak zastosowania w przypadku zasad dotyczących biotechnologii. Międzynarodowe konwencje praw człowieka zostały stworzone z inicjatywy państw, które praw tych przestrzegały i włączyły je wcześniej do swoich systemów prawnych.

319 Frans de Waal, The Ape and the Sushi Master, New York 2001, s. 116.

320 Leki mogą być również dopuszczane do obrotu na terytorium danego państwa, jak też w wielu państwach naraz, dzięki wzajemnemu uznawaniu przez państwa procedur ich dopuszczania.

321 Bryan L. Walser, Shared Technical Decisionmaking and the Disaggregation of Sovereignty, „Tulane Law Review” 1998, nr 72, s. 1597-1697.

322 Kurt Eichenwald, Redesigning Nature: Hard Lessons Learned; Biotechnology Food: From the Lab to a Debacle, „The New York Times”, 25 stycznia 2001, s. A1.

323 Donald L. Uchtmann i Gerald C. Nelson, US Regulatory Oversight of Agricultural and Food-Related Biotechnology, „American Behavioral Scientist” 2000, nr 44, s. 350-377.

324 Uchtmann i Nelson, dz. cyt., oraz Sarah E. Taylor, FDA Approval Process Ensures Biotech Sąfety, „Journal of the American Dietetic Association” 2000, nr 10 (100), s. 3.

325 Pojawiają się jednak zarzuty dotyczące nadmiernej regulacji przemysłu biotechnologicznego, szczególnie skierowane pod adresem Agencji Ochrony Środowiska Stanów Zjednoczonych. Zob. Henry I. Miller, A Need to Reinvent Biotechnology ReguLation at the EPA, „Science” 1994, nr 266, s. 1815-1819.

326 Alan McHughen, Pandora’s Picnic Basket: The Potential and Hazards of Genetically Modified Foods, Oxford 2000, s. 149-152.

327 Lee Ann Patterson,
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna