Funkcje pieniądza: Miernika wartości



Pobieranie 125.76 Kb.
Strona1/3
Data10.05.2016
Rozmiar125.76 Kb.
  1   2   3
Pieniądz – powszechny ekwiwalent wartości; wszystko to co jest powszechnie akceptowane jako środek regulacji zobowiązań.

Funkcje pieniądza:
Miernika wartości – pieniądz sprowadza wartość towarów i usług do wspólnego mianownika i wyraża je w cenie; pieniądz staje się jednostką obrachunkowa i pełni ją idealnie i wyobrażeniowo (cena – pieniężne ustalenie wartości)
Środek cyrkulacji – pieniądz występuje realnie – w zamian za towar i usługę nabywca płaci określoną ilość pieniądza gotówkowo lub bezgotówkowo
Środek płatniczypieniądz realny; jest środkiem regulowania zobowiązań, wynikających nie tylko z tytułu obrotu towarowego ale i ze wszystkich innych tytułów, np. z tytułu umowy o pracę, podatków, kredytów, umów ubezpieczeniowych, itp.
Środek przechowywania wartości (tezauryzacji, gromadzenia skarbu) – jednostka gospodarująca jeśli nie wykorzysta natychmiast pieniądza otrzymanego w danej transakcji do dokonania płatności to pieniądz traktuje jako środek gromadzenia wartości
Pieniądz światowy – wszystkie 4 w/w funkcje w skali międzynarodowej
Funkcje pieniądza w ujęciu współczesnym:
Wyrażenie wartości wszystkich innych dóbr ekonomicznych – ustalenie ceny dóbr w sposób jednoimienny, absolutny w określonych przez państwo jednostkach pieniężnych; pieniądz fiducjalny oparty na zaufaniu do władz państwowych, która wprowadza jednostkę jako prawny środek płatniczy
Wymienno – płatnicza – połączenie f. cyrkulacji i f. płatniczej; podział sprowadza się do pozornie rzeczywistej wymiany towarów na pieniądz i odwrotnie oraz odroczony termin płatności; wg K.C. każdy akt sprzedaży wymaga zapłaty i wydania towaru
Oszczędnościowo-kapitałowa – gromadzenie i przechowywanie w pieniądzu wartości ekonomicznych; oszczędzanie oraz ich wykorzystanie w sposób przynoszący dochód, zaangażowanie kapitałowe
Stymulacyjna – wykorzystanie pieniędzy jako środka oddziaływania na procesy społeczno-gospodarcze
Prawo ilości pieniądza potrzebnego do obiegu – o ilość tego pieniądza decydują te funkcje, w których występuje on realnie (f. środka płatniczego, f. cyrkulacji, f. gromadzenia wartości)
I = (T-K-B+Z)/S

I – ilość pieniądza w obiegu

T - ∑ cen towarów i usług przeznaczonych do sprzedaży

K – wartość transakcji kredytowych

B – wartość transakcji kompensacyjnych (wymiana barterowa)

Z – spłata zobowiązań w danym momencie

S – średnia szybkość obiegu pieniądza
Popyt na pieniądz - to pożądany przez prywatne podmioty niebankowe, czyli gosp. dom. przedsięb. stan ich zasobów kasowych. Zakłada się, że podmioty gosp. oprócz innych aktywów jak różnego rodzaju pap. wart. lub kapitał ruchomy chcą posiadać określony zasób pieniądza. Podstawą pomiaru może być jego wartość realna lub nominalna w zależności czy podmioty gosp. uwzględniają siłę nabywczą czy nie decydując się na przechowywanie swych zasobów w formie pieniężnej.
Klasyczna wersja ilościowej teorii pieniądza:

Podejście oparte na szybkości obiegu pieniądza – podstawą jest M * v = P * y gdzie

M – ilość pieniądza

v – szybkość obiegu

P – poziom cen



y – realny dochód jako miernik wolumenu transakcji
Równanie jest zawsze prawdziwe bo ma charakter tautologii. Całkowity wolumen transakcji w gosp. może być mierzony w dwojaki sposób: po stronie towarowej (P * y) iloczyn ∑ dóbr będących przedmiotem obrotu oraz ustalonej ceny, po stronie pieniężnej jest iloczynem całkowitego zasobu pieniądza i częstości z jaką jednostka pieniężna jest w danym czasie użyta. Nie można prognozować. Można dokonać klasyfikacji wielkości z teorii pieniądza. Przy stałości y i v co jest możliwe w krótkim okresie czasu to ilość pieniądza określa poziom cen. Zmiany ilości pieniądza prowadzą do proporcjonalnej zmiany ceny (wyjaśnienie teorii inflacji). Decydującą wielkością jest szybkość obiegu pieniądza określana przez:

  • nawyki podm. gosp. co do płatności bezgotówkowych

  • rozwój systemów płatności w społ.


Podejście oparte na zasobach kasowych – wyjaśnia popyt na pieniądz jako zjawisko procesów transakcyjnych jako popyt na pieniądz. Podm. gosp. dokonują wyboru na popyt na pieniądz – to jedna z form utrzymywania majątku. Czynnikami określającymi popyt na pieniądz są ograniczenia budżetowe, koszty alternatywne, preferencje podmiotów. Jednym z elementów popytu na pieniądz są oczekiwane i istniejące stawki oprocentowania.
Teoria preferencji płynności – Keynes podejmuje próbę wyjaśnienia korzyści z przechowywania nominalnego zasobu pieniądza przez określenie motywów takiego zachowania. Z powodów analitycznych wyróżniamy motywy: transakcyjny, przezornościowy i spekulacyjny. Utrzymywanie zasobów majątku z faktu, iż przychody i wydatki przypadają w różnym czasie i różnych wysokościach, więc nie pokrywają się co zmusza do utrzymywania rezerw gotówki do celów transakcyjnych. Nawet przy synchronizacji przychodów i wydatków podmioty utrzymują gotówkę z ostrożności aby dokonać nieregularnych płatności. Jeśli podmiot zdecydował o podziale majątku między aktywa rzeczowe i finansowe to staje przed problemem w jakich formach ma być lokowany majątek, gotówka czy papiery. Keyns zakładał też, że każdy podmiot gosp. ma pewne wyobrażenie dotyczące normalnego poziomu stawek oprocentowania. Oczekiwanie zmiany stóp % pojawia się gdy stopy % znajdują się powyżej lub poniżej normalnego poziomu.
Teoria ilościowa Friedmana – jest to dalsze rozwinięcie ujęcia zasobowego i zawiera istotne elementy teorii Keynsa. Popyt na pieniądz traktowany jest analogicznie jak popyt na dobro konsumpcyjne. Trzy grupy czynników:

  • ulokowany w różnych formach majątek podmiotu traktowany jest jako ograniczenie budżetowe

  • przychód przychód z utrzymania pieniądza i jego koszty alternatywne

  • preferencje podm. gosp. – wielkość całego majątku stanowi górne ograniczenie popytu na pieniądz.

Podmiot gosp. może utrzymywać majątek w 5 formach:

  • pieniądz

  • obligacje

  • udziały i akcje

  • kapitał rzeczowy

  • kapitał ludzki

Utrzymanie majątku w pieniądzu przynosi dochód gdy wkłady na żądanie są oprocentowane. Wg niego o wiele bardziej istotne są korzyści z oszczędności zasobów będących wynikiem posiadania płynnych rezerw gotówki. Realna wartość tych korzyści zależy od zmiany poziomu cen. Utrzymywanie majątku poprzez pieniądz powoduje koszty alternatywne w formie utraconych dochodów z innych lokat. Wśród nich są oprocentowane dywidendy, zyski i straty wynikające ze zmiany wartości kapitału tych lokat w wyniku wahań ich kursów. Kurs obligacji zmienia się przeciwnie do zmian rynkowej stopy %. Uwzględnia preferencje podm. gosp. przy utrzymywaniu zasobów pieniężnych, które wyznaczane są z płynności i ocenę przyszłej sytuacji gosp.. Wersja ta zbliżona jest do teorii klasycznej lecz wg niej szybkość obiegu pieniądza nie jest stała lecz stabilna. Można więc prognozować. Uważa on, iż Bank Centralny może kontrolować podaż pieniądza, może wywierać przewidywany wpływ na dochód.
Teoria postkeynsowska (T. Baumola) – utrzymuje ona podział popytu na pieniądz transakcyjny i ostrożnościowy. Pierwsze podejście w kategoriach teorii zapasów jest to podejście, które traktuje pieniądz transakcyjny jako część bieżącego dochodu, który nie może być utrzymany w sytuacji nowych kreowanych a zbliżonych do pieniądza rodzajów aktywów o przychodzie z tytułu % i małym ryzyku. Te substytuty umożliwiają podm. gosp. wybór między gotówką a przynoszącymi dochód z odsetek instrumentami o dużej płynności. Koszty alternatywne są również gdy utrzymuje się zasób pieniądza transakcyjnego. Wielkość tych kosztów zależy od stopy %. Racjonalne postępowanie podm. gosp. minimalizuje koszty pieniądza transakcyjnego. Określa on optymalną wielkość zasobów gotówkowych do celów transakcyjnych. Wykorzystując teorię optymalnego kształtowania zapasów określa f. kosztów utrzymywania transakcyjnego kosztu pieniądza, z której to wyprowadza się f. popytu na pieniądz transakcyjny. Zakłada on, że podm. gosp. otrzymuje 1 raz w danym okresie dochód w pap. wart., których płynność zbliżona jest do płynności got. A wydatki tego podmiotu są rozłożone równomiernie w ciągu całego okresu. Zakłada również, że przy każdej operacji zamiany pap. wart. na gotówkę trzeba ponieść koszty.
Teoria wyboru portfela aktywów Tobina – uważa on, iż pojedynczy podm. gosp. może mieć różne portfele aktywów. Odnosi się do pieniądza spekulacyjnego. W portfelu podm. gosp. mogą występować zasoby pieniądza nie przynoszące dochodu ale bez ryzyka ale również może posiadać zasoby obligacji z dochodem i ryzykiem. Ryzyko jest czynnikiem na decyzje podmiotu gdy zwiększa w swym portfelu udział obligacji kosztem gotówki oczekuje większych przychodów przy większym ryzyku. Podmioty mają możliwość 3 typów zachowań – skłonne do ryzyka, neutralne lub unikające ryzyko. Wyższe ryzyko rekompensuje wyższy dochód. Powściągliwość podmiotu rośnie wraz ze wzrostem ryzyka.
Teoria pieniądza ostrożnościowego – w tej teorii wprowadzono niepewność dochodów i wydatków. Wg nich skutek nie przewidywanej utraty dochodów lub konieczności poniesienia niespodziewanych wydatków podmiot może mieć do czynienia z deficytem co zawsze wywołuje koszty utraty płynności gdy deficytu tego nie można pokryć z zasobów pieniądza ostrożnościowego. Zasób pieniądza ostrożnościowego chroni przed ryzykiem tym bardziej im jest on większy. Utrzymywanie pieniądza ostrożn. powoduje koszty alternatywne w postaci utraconych odsetek jeśli zasób ten nie jest ulokowany w łatwo dające się upłynnić aktywa. Wg nich zasób pieniądza ostroż. Racjonalnego podmiotu każdorazowo jest wyższy lub niższy, im wyższy lub niższy jest dochód i koszt transakcji zamiany oraz im niższa lub wyższa jest stopa %.
Agregaty pieniądza:

W gosp. rynkowej wyróżnia się agregaty pieniężne do celów analitycznych w sektorze bankowym i do celów formułowania zadań polityki pieniężnej.



M0 - pieniądz BC oraz depozyty banków komercyjnych w BC; pieniądz o najwyższej sile

M1 - pieniądz w ścisłym tego znaczeniu; gotówka i depozyty a’vista

M2 - M1 + tzw. pieniądz potencjalny czyli depozyty krótkoterminowe oraz a’vista lecz nie podlegające dysponowanie za pomocą czeków i przekazów

M3 - M2 + depozyty długoterminowe i te które nie wchodzą do M2

M4 - M3 + aktywa pieniężne finansowe w postaci pap. wart. podlegające sprzedaży
Podaż pieniądza – to postawienie do dyspozycji przez instytucję pieniężną zasobów pieniężnych innej jednostce gosp. W krajach gosp. rynkowej źródłem podaży pieniądza jest jego kreacja przez banki komercyjne. Podaż ta jest realizowana przez operację kredytowania i dochodzi do emisji pieniądza skryptualnego banku komercyjnego. Kreacja ta jest ograniczona przez odpływ gotówki do klienta lub wpłaconej do innego banku. W celu sprostania takim zachowaniom BK musi dysponować zasobami pieniądza BC w postaci gotówki i depozytów i depozytów na koncie w BC. Brak tych rezerw w momencie kreowania pieniądza może doprowadzić do utraty płynności co stanowi realne zagrożenie funkcjonowania systemu bankowego. Niewypłacalność banków pociąga za sobą bankructwo klientów ale i dalszych banków pozbawionych dopływów pieniądza BC pochodzącego z rozliczeń z niewypłacalnymi bankami. Aby uchronić się przed nadmierną kreacją pieniądza narzucono BK pewne rygory w kredytach i depozytach:

  • minimalna rezerwa obowiązkowa stała dla wszystkich depozytów wynosi 5%

  • kredyt redyskontowy

  • kredyt lombardowy

  • oddziaływanie na kurs walutowy

  • plafony kredytowe


Polityka monetarna – określony poziom zatrudnienia, szybkość i zrównoważony wzrost gosp., stały poziom salda płatniczego są głównymi celami polityki gosp. kraju i są również głównymi celami polityki pieniężnej BC. Polityka monetarna to część polityki gosp. państwa. Władza monetarna (NBP) to źródło pieniądza krajowego oraz stróżem jego stabilności. Podstawowym celem polityki pieniężnej jest ograniczenie ilości pieniądza aby właściwie spełniał funkcje środka płatniczego, cyrkulacji i gromadzenia rezerw wartości. Głównym celem pośrednim polityki pieniężnej powinno być korelowanie przyrostu podaży pieniądza z przyrostem PKB. Podaż pieniądza kształtuje globalny popyt i wielkość PKB. Wzrost podaży pieniądza prowadzi do wzrostu globalnego popytu i wzrostu PKB. Realny wzrost występuje wówczas, gdy w gosp. jest bezrobocie i niewykorzystane zdolności produkcyjne. Aktywna polityka sprzyja ożywieniu gosp., ograniczenie podaży pieniądza nie uwzględnia wzrostu PKB oraz założenie stałej szybkości obiegu pieniądza mogą grozić zakłóceniami i recesją w gosp. w warunkach, gdy nie jest wykształcony rynek pieniężny. BC musi wykorzystać instrumenty o różnym charakterze. BC zestawia plan pieniężny dla systemu bankowego, określa globalną wielkość kredytów, które mogą zostać udzielone w gosp., określa również selektywne cele ale i wpływa na działalność BK przez stopy %, wielkość udzielonych kredytów refinansowych oraz stopy rezerw obowiązkowych. BC w stosunku do BK działa jako jednostka zwierzchnia wydająca nakazy, zakazy poprzez środki przymusu oraz jako jednostka gosp., która składa propozycje dokonywanych transakcji i daje możliwość skorzystania z tych ofert. Polityka fiskalna państwa wywiera istotny wpływ na BK co objawia się prawidłowościami:

  • wzrost dochodów gosp., która ze wzrostem wydatków rządowych powoduje wzrost depozytów oraz wzrost zapotrzebowania na kredyt

  • wzrost wydatków rządowych jest finansowany przez pożyczki co zwiększa popyt na kredyt i powoduje wzrost stopy %

  • zmniejszenie deficytu budżetowego wywołuje spadek popytu na pożyczki oraz spadek stopy %

  • wzrost wydatków rząd może spowodować wzrost inflacji zatem ograniczenie deficytu budżetowego przez wzrost podatków powoduje, że ryzyko inflacyjne będzie mniejsze

Podstawową rolą tego sektora w gospodarce rynkowej jest uczestniczenie w tworzeniu środka wymiany oraz umożliwianie jego przenoszeniu się między niefinansowymi podmiotami ekonomicznymi.



Składniki to instrumenty finansowe – roszczenia, zobowiązania finansowe odnoszące się do jednych podmiotów w stosunku do innych. Instrumenty te dzielimy z punktu widzenia podmiotu kreującego na instrumenty bezpośrednie i pośrednie. Bezpośrednie są emitowane przez niefinansowe podmioty gosp. Za ich pomocą siła nabywcza przepływa do ostatecznych jej użytkowników. Instrumenty pośrednie emitowane są przez instytucje finansowe pośredniczące w przepływie siły nabywczej.

Rynki finansowe – przedmiotem obrotu są instrumenty finansowe.



Instytucje finansowe maja dominującą część swojego majątku w postaci aktywów finansowych czyli w formie zobowiązań majątkowych innych podmiotów.
BC powstał na bazie banku emisyjnego i kredytowego na przełomie 17 i 18 wieku. W państwach o gospodarce rynkowej BC jest instytucją potrzebną i nigdzie nie uległ likwidacji. Powinien on być bardziej niezależną instytucją w swej polityce od organów państwowych. Podstawa prawną są odrębne ustawy. BC to spółki prawa handlowego lub instytucje prawa publicznego. W bankach spółkach prawa handlowego, gdzie udziały należą w 100% do Państwa, np. Szwajcaria nie funkcjonuje walne zgromadzenie, we Włoszech BC nie jest państwowy ale jego udziałowcami mogą być podmioty prawa publicznego, instytucje społeczno-ubezpieczeniowe, gdzie państwo ma większościowy udział. Zakres odpowiedzialności BC w gosp. rynkowej jest wynikiem usytuowania banku w strukturze naczelnych organów państwa.
Do podstawowych zadań BC:

  • zachowanie wartości pieniądza krajowego

  • ochronę stabilności systemu finansowego

  • zwiększenie efektywności


Funkcje BC:

Centralny bank państwa – wiąże się z formułowaniem i realizacją polityki pieniężnej, czuwanie nad sprawnym przebiegiem procesów bankowych; ważny jest pieniądz pochodzący z rezerw BK, zobowiązań wobec sektora niefinansowego a także wkładów podmiotów niefinansowych. BC reguluje obieg pieniądza w kraju, utrzymuje równowagę bilansu płatniczego, jest bankiem państwa w zakresie kredytów, ma dbać o stabilność waluty narodowej, działa jako zarządca długu publicznego, administruje rezerwą dewizowa.
Bank emisyjny – emisja znaków pieniężnych, ogranizowanie obiegu pieniężnego, regulowanie ilości pieniądza w obiegu, emisja własnych pap. wart. Wielkość emisji pieniądza zależy od realizacji określonej polityki pieniężnej i kształtowanie takiej podaży pieniądza aby jego nadmiar nie potęgował inflacji ani nie utrudniał procesów gosp.
Bank banków – wiodąca rola BC w systemie bankowym i odpowiedzialność za stabilność tego systemu. BC w stosunku do BK pełni f. usługową i kontrolną, jest kredytodawcą ostatniej szansy. Wiąże się to z możliwościami redyskontowymi oraz z prowadzonymi operacjami otwartego rynku. F. kontrolne polegają na kontrolowaniu, przestrzeganiu prawa bankowego oraz f. przezornościowych dla wkładów w nich zgromadzonych.

  1   2   3


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna