Geneza nazwy "romantyzm"



Pobieranie 277.6 Kb.
Strona1/5
Data08.05.2016
Rozmiar277.6 Kb.
  1   2   3   4   5
GENEZA NAZWY ”ROMANTYZM”

Genezę i etymologię nazwy „romantyzm” objaśnił Juliusz Kleiner :

„Ironiczny zbieg okoliczności sprawił, że pierwiastkom, jak najbardziej oddalonym od rzymskiego ducha, za nazwę posłużył wyraz z etymologicznie związany z rzymskością - bo wywodzący się

ostatecznie od słowa « romanus ». Tylko już w wiekach średnich « linqua romana »(tj. język rzymski czyli łaciński) oznaczała właśnie język nierzymski. W przeciwieństwie do łaciny zwano romańskim język ludowy, który powstał z pomieszania łaciny i języków germańskich oraz galickich, i języki w ten sposób utworzone zachowały też do dziś dnia nazwę romańskich. Z nazwy języka ludowego utworzono określenie utworów pisanych w takim języku : « romance, romans, romant » - romancą zwano zwłaszcza utwór drobny, romantami - obszerniejsze powieści, opowiadające o niezwykłych, awanturniczych, fantastycznych przygodach. I w tym właśnie sensie pojawia się po raz pierwszy w rękopisie z w.XV wyraz « romanticus » - romantyczny”.

Później przymiotnika „romantyczny” zaczęto używać do oznaczania - jak pisze Kleiner - „pewnej specjalnej piękności natury lub nawet specjalnej piękności w poezji”, następnie zaczęto mówić o romantycznych utworach mających charakter romansów, wreszcie podporządkowano temu terminowi „późniejszą poezję, z form i idei średniowiecznych zrodzoną, tj. dramat szekspirowski i hiszpański”. To już było bardziej zbliżone do tego, w jakim terminu ”romantyzm” używali przedstawiciele młodej generacji artystów i myślicieli z końca XVIII i początku XIX wieku, tj. sami romantycy. Tak narodziła się nazwa całej formacji kulturowej, którą dziś nazywamy romantyzmem, oraz nazwa okresu, w którym formacja ta się ukształtowała.
HISTORYCZNE ŹRÓDŁA ROMANTYZMU

Romantyzm w Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy, objął swoim zasięgiem w pierwszej połowie XIX w. wszystkie niemalże dziedziny ludzkiego myślenia i twórczości. Przejawiał się w ideologiach, sztuce, polityce, modzie, obyczajach itd.

Właściwości romantycznego światopoglądu i kultury zostały ukształtowane przez przewrót, jakim w skali europejskiej była Wielka Rewolucja Francuska, a w skali krajowej - upadek państwa oraz walki toczone w latach 1794 - 1864 o ponowne „wybicie się na niepodległość” (powstanie kościuszkowskie, wojny napoleońskie, powstanie listopadowe, rewolucja krakowska, Wiosna Ludów, powstanie styczniowe).

W krajach Europy Zachodniej romantyzm był - najogólniej biorąc - wyrazem antyfeudalnej ekspansji mieszczaństwa, protestem przeciwko elitarnej kulturze dworskiej, ale w każdej z narodowych kultur realizował się w sposób odmienny.

Romantyzm polski natomiast związany był z przemianami wewnątrz społeczeństwa feudalnego i stanowił ideologię różnych ruchów niepodległościowych. W ruchach tych decydującą rolę odgrywała szlachta lub inteligencja pochodzenia szlacheckiego. Brały w nich udział również inne grupy i klasy społeczne, np. arystokracja i chłopi. W związku z tym romantyzm polski jako ideologia niepodległościowo - społeczna był wewnętrznie niejednolity. Ścierały się w nim tendencje postępowe i konserwatywne.

Ta wewnętrzna niejednorodność romantyzmu wynikała także z innych przyczyn. Kształtowały go jednostki wybitne i oryginalne, różniące się w sposób zasadniczym pod względem ideowym i literackim, osiągając pełnię twórczego rozwoju w odmiennych sytuacjach historycznych. Dlatego też inny jest romantyzm Mickiewicza, inny Słowackiego, a jeszcze inny Krasińskiego czy Norwida.

Ponadto romantyzm nasz był niejednolity także w obrębie twórczości poszczególnych pisarzy. Wynikało to zarówno z wymienionych już przyczyn, jak i z faktu, że polscy romantycy próbowali po kilka razy rozwiązywać na nowo istotne dla sprawy narodowej dylematy, np. między szlachecką tradycją a aktualnymi tendencjami ludowo - demokratycznymi (Mickiewicz), między ciągłością narodowej historii a rewolucją społeczną, która ciągłości tej mogłaby zagrażać (Krasiński, Słowacki).

Szlachecko-niepodległościowy rodowód zadecydowało oryginalności polskiego romantyzmu, o problematyce i właściwościach, które nie pojawiły się w innych romantyzmach europejskich (np. sprawa wolności i niepodległości narodu, nowy model patriotyzmu, nowa kategoria narodu obejmująca szlachtę i lud, nowy kształt narodowej, opartej na folklorze wiejskim, kultury).

Mówiąc zatem o romantyzmie polskim jako o odrębnej formacji kulturowej (a więc o pewnej spójnej całości), musimy pamiętać o jego wyraźnym i wielopłaszczyznowym zróżnicowaniu wewnętrznym oraz o jego specyficznym, narodowym kształcie.
NOWI BOHATEROWIE I NOWY MODEL OBYWATELSKIEJ POSTAWY

W drugiej połowie XVIII w. pojawiły się w naszej historii nowe wzorce osobowe ukształtowane przez obywatelską tradycję oświecenia. Reprezentowali je m.in.Kazimierz Pułaski, Tadeusz Kościuszko, Bartosz Głowacki czy Józef Poniatowski, którzy sprawę ojczyzny i jej niepodległości traktowali jako wartość najwyższą.

Z tej tradycji wyrósł w XIX w. cały legion tzw.romantycznych straceńców, takich jak Walerian Łukasiński, Piotr Wysocki, Artur Zawisza, Szymon Konarski, Edward Dembowski, Karol Levittoux, Romuald Traugutt i inni. Wszyscy ci ludzie, mimo odmiennych poglądów i postaw, żywili przekonanie, że najskuteczniejszym sposobem służenia narodowi i niezawodnym środkiem wyzwolenia go z obcej przemocy jest bezgraniczne poświęcenie mu całej własnej osobowości, złożenie ofiary z własnego życia. Swoim heroicznym postępowaniem stworzyli w pierwszej połowie XIX w. nowe wzorce obywatelskich postaw i nowożytnego patriotyzmu.

Istota romantycznego patriotyzmu, zakładającego całkowite poświęcenie się sprawie narodowej, kształtowała się pod wpływem określonej sytuacji politycznej. Obca niewola wykluczała jawność życia politycznego narodu i uniemożliwiała realizację służby obywatelskiej. W poczuciu romantyków ojczyzna była martwa. Aby ją ożywić, należało na nowo ucieleśnić jej „duszę”, wprowadzić ją do wnętrza żywych, „czujących” jednostek, czyli uczynić ją istotnym elementem jednostkowego życia prywatnego. Taką myśl wyraził dobitnie Mickiewicz w następującej deklaracji Konrada :



Teraz duszą jam w moja ojczyznę wcielony,

Ciałem połknąłem jej duszę,

Ja i ojczyzna to jedno.

Dziady cz. III, sc.II, w. 257-259

Patriotyzm romantyczny polegał więc na uczynieniu z idei ojczyzny sprawy osobistej, na utożsamieniu interesów narodowych z życiem jednostki.

Lansowane przez pokolenie romantyków ideały romantycznej doskonałości, niezłomności, bohaterskiego poświęcenia jednostki za sprawę ogółu (narodu, klasy, ludów całej Europy), a więc wartości, które stały się częścią składową mitów narodowych, zostały od razu rozwinięte i rozpowszechnione przez romantyczną literaturę (Kordian, Konrad).

Literatura ta, dzięki swojej aktualności i sugestywności, kształtowała odpowiednie postawy polityczno - społeczne, a tym samym wpływała na dalszy bieg narodowej historii. Dlatego też istotną cechą okresu romantyzmu są nieustanne , dwukierunkowe zależności między życiem i literaturą.


APOTEOZA SPISKU, REWOLUCJI I MŁODOŚCI

Nowy typ patriotyzmu romantycznego łączył się najczęściej ze społecznym radykalizmem i rewolucyjnym sposobem działania. W konsekwencji prowadził do bezkompromisowej walki z zaborcą wszelkimi dostępnymi środkami. Stąd też w politycznych programach romantyków i w twórczości literackiej znalazła się apoteoza spisku i rewolucji. Ich zaś historyczni i literaccy bohaterowie musieli najczęściej dokonywać zdecydowanego wyboru między np. szczęściem osobistym a narodową służbą, między walką o niepodległość, prowadzoną spiskowymi metodami, uchodzącymi jeszcze wówczas za nieetyczne, a postawa chrześcijańskiej miłości i przebaczenia (Konrad Wallenrod, Dziady część III, Kordian)

Zdolność do patriotycznych postaw, zdecydowanego wyboru racji narodowej zbiorowości oraz zdolność do rewolucyjnych czynów romantycy przypisywali swemu pokoleniu i wszystkim ludziom młodym duchem. Stąd obok uwznioślenia spisku i rewolucji typowa była dla tego prądu również apoteoza młodości, idealizacja młodych szlachetnych bohaterów i ich pełnego wyrzeczeń udziału w „związkach bratnich”, w sprzysiężeniach mających na celu „wybicie się na niepodległość”.

Entuzjazm, egzaltacja, skłonność do bezgranicznych poświęceń i gwałtownych czynów stanowiły dla romantyków podstawę podziału społeczeństwa na „młodych” zapaleńców i samolubnych „starców”. Romantykom nie chodziło jednakże tylko o ujawnienie zróżnicowanych postaw. Zadaniem romantycznej młodości było zburzenie zastanego porządku świata. Staremu światu romantycy przeciwstawili ideały wolnego człowieka, niepodległej ojczyzny, braterstwa i wolności ludów oraz narodowej sztuki.



LEKCJA

Temat: Założenia filozoficzne romantyzmu.

1.Określenie filozofii romantycznej - idealistyczna, metafizyczna, irracjonalna, duchowa czyli spirytystyczna (od słowa spiritus ), jest ona przeciwieństwem do materialistycznej, empirycznej filozofii oświeceniowej.

2.Przedstawiciele filozofii romantycznej w Niemczech i ich poglądy.

a)Johan Gottlieb Fichte (1762-1814) - w sztuce widział realizację absolutu tj. pierwotnego i powszechnego pierwiastka warunkującego byt; w artyście dostrzegał postać natchnionego geniusza.

Wywyższanie artysty, porównanie go nawet z Bogiem, Stwórcą Świata, było domeną filozofii metafizycznej i estetyki romantycznej. Ten pogląd głosił Wilhelm Schelling(1775-1854).

Teoretyk niemieckiego romantyzmu, Fridrich Schoegel (17 2-1829) głosi, że poezja romantyczna, to poezja uniwersalna, wyrażana w różnych gatunkach poetyckich. Odrzucał wszelkie przepisy klasyczne, a moc twórczą artysty uzależniał od intuicji.

Artysta jest więc indywidualistą, obdarzonym niezwykłym uczuciem, fantazją, intuicją, wyobraźnią.

Podobne poglądy głosił August Willy Schoegel (1767-1845), poeta, tłumacz Shakespeare’a. W poezji romantycznej widział „zbliżenie rzeczy najbardziej przeciwnych”, co pozwalało pisarzom łączyć tragizm z komizmem, piękno z brzydotą. Poglądy te weszły na stałe do estetyki romantycznej.

Fidrick Hegel (1770-1831). Twórca logiki. W logice stworzył obraz świata tworząc tzw. „trójcę heglowską”, według której świat istniał i istnieje w trzech epokach:

minęła już epoka Tezy, żyjemy w epoce Antytezy, nadejść ma epoka Syntezy. Hegel miał swoiste poglądy na sztukę. Dokonuje się w sztuce Synteza zjawiska z ideą



LEKCJA(20.XI.1997)

Temat: Idee mesjanistyczne - Towianizm.

1.Mesjanizm romantyczny wg. prof. Makowskiego , po powstaniu listopadowym miał „krzepić serca” Polaków i pomóc zachować narodową tożsamość. Mesjanizm min. w II części „Dziadów” Głównym hasłem Mickiewicza było „Polska Chrystusem narodów”.

Juliusz Słowacki natomiast w „Kordianie” polemizował z teorią Mickiewicza za pomocą hasła:

„Polska Winkelriedem narodów”. Sformułował również własną teorię mesjanizmu, wyznaczając polskiemu „duchowi narodowemu, jako najstarszemu w dziejach ludzkości” rolę przewodnika w rozwoju świata (dramat Słowackiego „Genesis z Ducha”.

Trzeci romantyk - Zygmunt Krasiński sformułował jeszcze jedną wersję mesjanizmu, przypisującą narodowi polskiemu misję ocalenia Europy, przed nadciągającą rewolucją.

Wypełnienie tej misji miało polegać na czynie etycznym tj. na pokornym cierpieniu i osiągnięciu wewnętrznej doskonałości ( „Irydion”, „Przedświt”).

Po powstaniu Listopadowym Mesjanizm był środkiem kojącym, balsamem na rany , jakie odnieśli Polacy w walce. Mesjanizm tłumaczy, że naród cierpi jak Chrystus, a później zmartwychwstanie.

Tę teorię odnajdujemy III części „Dziadów”. Według „Literatury polskiej od Średniowiecza do Pozytywizmu” pierwszym myślicielem słowiańskim, który zasadniczy człon swego systemu filozoficznego zaznaczył mesjanizmem był Józef Maria HoeneWroński (1776-1853) - dziwak, samotnik, żył z dala od polistopadowej emigracji. badacz dziejów, filozof, pozostawił po sobie wielką spuściznę naukową. Historiozofia Wrońskiego została nazwana mesjanizmem.

Głosił on nadejście po epoce współczesnej, bezkonfliktowej, epoki zespolenia dobra i prawdy, religii i filozofii, myśli i uczucia.

W słowiańszczyźnie, pod przewodnictwem Polski i Rosji, która ulegać musi przemocy , przywołał posłannictwo w realizacji przeznaczeń absolutnych ludzkości.

Wśród polskiej emigracji dużą rolę odegrał mistyk, Andrzej Towiański (1779-1878). Z Towiańskim związany był przez długie lata Adam Mickiewicz, a krócej Juliusz Słowacki. Doktryna Towiańskiego przedstawiona została w piśmie zatytułowanym „Biesiada z Janem Skrzyneckim”(1842). Nauka Towiańskiego o rozwoju świata czerpała z różnych źródeł irracjonalizmu, z różnych wierzeń i która splatała się w niej mistyczną wizją. Odrzucała ona wszelkie poznanie racjonalistyczne, apelowała do uczucia. Podatność emigrantów na naukę Towiańskiego wynikała w znacznej mierze z tego, że głosił ją w czasie kryzysu uchodźstwa, obsesyjnego wypatrywania znaków, zapowiadających zmianę biegu historii.

Historiozofia Towianistyczna ukazywała jego rodakom jasną przyszłość, a męczeństwu narodu nadawała sens i wartość.

Mickiewicz głosił doktryny Towiańskiego w College de France.
LEKCJA

Temat: Charakterystyka romantyzmu w Polsce

1. Podłoże historyczno - społeczne

Weszliśmy w XIX w. bez własnej państwowości ( zabory ). Dominujące więc miejsce w świadomości narodu polskiego zajęła problematyka niewoli i walka o niepodległość. Polacy ożywieni ideami Rewolucji Francuskiej stanęli z bronią w ręku, najpierw u boku Napoleona, potem zaś spiski i powstania : listopadowe ( 1830 - 31 ), krakowskie ( 1846 ), wielkopolskie ( 1848 ), styczniowe ( 1863 - 4 ). Wszystkie zakończyły się klęską, nie przywróciły niepodległości państwa, ale wywarły wpływ na świadomość i kulturę.


2. Podział romantyzmu w Polsce na podokresy :

a. 1822 - 1830 - od wydania dzieła Adama Mickiewicza Ballady i romanse. Uważa się tę datę za początek romantyzmu. Rok 1830 to powstanie listopadowe

b. 1830 - 1848 - te daty oznaczają wydarzenia historyczne

c. 1848 - 1863 - powstanie styczniowe kończy okres romantyzmu na ziemiach polskich


3. Cechy romantyzmu polskiego

Ze względu na tragiczną sytuację, polski romantyzm cechował się szczególnym patriotyzmem. Niewola prowokowała do spisków i konspiracyjnych stowarzyszeń, np. spisek W.Łukasińskiego pod nazwą Narodowe Towarzystwo Patriotyczne. Polski romantyzm stworzył specjalnego bohatera, który wszystko poświęcił dla ojczyzny : spokój sumienia, młodość, miłość i życie.



Jam miłość, szczęście, jam niebo

Za młodu umiał poświęcić dla

sprawy narodu - z żalem, choć

z męstwem

Konrad Wallenrod

Takimi bohaterami - szaleńcami byli w polskiej literaturze romantycznej :

- Konrad Wallenrod

- Konrad Gustaw z III cz. „Dziadów”

- Jacek Soplica

- Kordian

W polskich warunkach wiodącą rolę odgrywa nadal szlachta oraz inteligencja pochodzenia szlacheckiego oraz chłopi, którzy biorą udział w powstaniach narodowych.

Formy romantycznego buntu determinują w Polsce złożone warunki polityczne - niewola, spiski, powstania, tajne organizacje, polski mesjanizm.

Zanim romantyzm odniósł pełne zwycięstwo, jako nowy prąd kulturowy, czy formacja, romantycy musieli stoczyć walkę z klasykami.
4. Walka romantyków z klasykami.

Spór o romantyzm, jego istotę i znaczenie zapoczątkowało wystąpienie poety i krytyka, od roku 1822 prof. literatury na Uniwersytecie Warszawskim - Kazimierza Brodzińskiego.

Ogłosił rozprawę O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej w 1818 r. w której przedstawił oba kierunki w literaturze, klasycyzm i romantyzm i sformułował program literatury narodowej.

Pozostając pod wpływem estetyków niemieckich Fryderyka i Augusta Schloeglów, Brodziński dokonał analizy dziejów literatury europejskiej dowodząc, że klasyczność wymaga więcej udoskonalonego gustu, romantyczność zaś więcej udoskonalonego uczucia. Oto fragment rozprawy prof. Brodzińskiego :



Co do ducha poezji naszej, widzimy w niej wszędzie panującą miłość ojczyzny, zapał w uwielbianiu szlachetnych obywatelskich czynów, miarkowanie w uniesieniu imaginacją swobodną, nie przerażającą.

Prof. Brodziński uznał obydwie poetyki - i klasyczną i romantyczną, dodając, że poezja polska powinna się rozwijać własną drogą, że powinna wyrażać cechy i aspiracje narodu polskiego. Głosił więc pochwałę literatury narodowej.

Rozprawa Brodzińskiego stała się początkiem wielkiej dyskusji ideowo - literackiej zwaną walką romantyków z klasykami.

Brodzińskiemu odpowiedział Jan Śniadecki - zwolennik ideologii oświecenia, racjonalista, wystąpił z rozprawą : O pismach klasycznych i romantycznych i nazwał literaturę romantyczną szkołą zdrady i zarazy.

Śniadecki obawiał się, że romantyzm stanowi niebezpieczeństwo dla rozwoju oświaty. Dostrzegał groźby dla zdrowego rozsądku. Powrót do średniowiecza oznaczał dla niego zachwyt dla ucisków i rozbojów feudalnych. Bronił zdrady rozsądku w dziedzinie estetyki, przeciwstawiając się rozpasanej imaginacji i nieograniczonej wolności artystycznej. Na uwagę zasługują fragmenty jego rozprawy :

Wy - polerowane towarzystwo - a duby bab miejskich - w tym fragmencie zastanawia się Jan Śniadecki, czy godzi się inteligentne towarzystwo bawić dubami baba miejskich. ( duby - wschodniosłowiańskie dęby, tu sztuczki, brednie, głupstwa. ). Jednak romantyzm preferował ludowość.

Trzecim dyskutantem był Maurycy Mochnacki. Pozostając pod urokiem niemieckiej filozofii i poezji romantycznej ( Schiller, Goethe ), Mochnacki objawił talent krytyczny. Opublikował : Niektóre uwagi nad poezją romantyczną z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego... oraz O duchu i źródłach poezji w Polsce. Rozwijał idee Brodzińskiego, że literatura powinna wyrażać życie i ducha narodu.



Dyskusję na temat literatury klasycznej i romantycznej uważał za pozytywną, bo dostrzegał w niej przejaw ruchu, pewnej ewolucji. Dostrzegał pewien związek literatury romantycznej z rewolucją listopadową. Miał rację, wszak Belwederczycy inspirowani byli Konradem Wallenrodem. Wypisywali : słowo stało się ciałem, a Konrad Wallenrod Belwederem.
Adam Mickiewicz

największy poeta polski i jeden z największych poetów romantycznych na świecie. Urodził się 24 grudnia 1798 r. w folwarku Zaosie, położonym w pobliżu Nowogródka w niezamożnej rodzinie szlacheckiej. Ojciec jego, Mikołaj był adwokatem przy sądzie w Nowogródku. Matka, Barbara z Majewskich, zajmowała się gospodarstwem i wychowaniem dzieci. Zaraz po urodzeniu Adama państwo Mickiewiczowie przenieśli się do Nowogródka, gdzie ojciec Adama objął stanowiska adwokata. Tu też Adam rozpoczął naukę szkolną w prowadzonej przez dominikanów miejscowej szkole powiatowej. Adam jednak pierwsze nauki pobierał od matki. „Ona to - jak to przedstawia w swoich wspomnieniach brat Aleksander - nauczyła go codziennego porannego i wieczornego pacierza, zamiłowania do wszystkiego, co dobre. Już we wczesnym dzieciństwie poeta zetknął się ze światem baśni i podań, których słuchał ze szczególnym upodobaniem. „Nieraz wieczorem - opowiada Aleksander Mickiewicz - uciekał od gości i od zabaw w kręgu rodzinnym i spędzał czas w towarzystwie starca, który robiąc swoją robotę opowiadał o ołowianym dziadku, co sam był wielkości paznokcia, a brodę miał długości łokcia i temu podobne... Albo też słuchał starej niańki, szlachcianki Horbatowskiej, opowiadającej mu podania o mieście stołecznym, pod którym rozerwała się przepaść i pochłonąwszy je zalana została przez jezioro Świteź; o rybce Świteziance, o trzech liliach, które wyrosły na grobie pana zabitego przez panią...” W 1807 roku Mickiewicz rozpoczął naukę w szkole Dominikanów. Uczył się dobrze i spotkało go nawet zaszczytne wyróżnienie - nazwisko Adama zostało wymienione w kalendarzyku politycznym. Okres dzieciństwa przyniósł poecie kilka mocnych przeżyć. W 1811 roku wybuchł w Nowogródku pożar, który stał się dla trzynastoletniego chłopca pobudką do napisania dość długiego utworu poetyckiego. W 1812 roku zmarł Mikołaj Mickiewicz. W tym czasie silne wrażenia wstrząsnęły sercem i wyobraźnią Adama. Przez Litwę przechodziły wojska napoleońskie idące na Rosję. Odżyły nadzieje na niepodległość ojczyzny. Dom Mickiewiczów poddał się nastrojowi podniecenia patriotycznego, które ogarnęło kraj. Niedługo potem przeżył Adam tragiczny powrót niedobitków Armii napoleońskiej z Rosji. Przyglądał się straszliwym obrazom głodu i klęski, które utkwiły mu na zawsze w pamięci. Po ukończeniu w 1815 roku szkoły w Nowogródku przyjechał Mickiewicz do Wilna, gdzie wstąpił na uniwersytet, przeżywający wtedy okres wyjątkowego rozkwitu. Po roku studiów na wydziale matematycznym przeniósł się na wydział Literatury i Sztuk Wyzwolonych, który ukończył w 1819 roku. Na Uniwersytecie Wileńskim wykładali w tym czasie wybitni uczeni . Należeli do nich profesorowie: Jan i Jędrzej Śniadeccy, znakomity matematyk i chemik, Leon Borowski - profesor poezji i wymowy, Ernest Grodecki - filolog klasyczny, Joachim Lelewel - młody, postępowy historyk. Inteligencja wileńska żyła jeszcze hasłami minionego wieku oświecenia, wierzyła w siłę rozumu i pragnęła reform społecznych, które by przyniosły ulgę chłopu pańszczyźnianemu, dążył do podniesienia oświaty krajowej. Tradycje w jakich dojrzewał były tradycjami wieku oświecenia. W tym duchu nauczano go na uniwersytecie, ten kierunek ideowy reprezentowały również organizacje i instytucje kulturalno - oświatow Wilna. Twórczość początkowa Mickiewicza była więc utrzymana pod względem ideowym w tendencjach oświeceniowych, a pot względem stylu odpowiadała kanonom poetyki klasycznej. Taki charakter miały najważniejsze utwory poety np. przeróbki utworów Woltera, „Mieszko książe Nowogródka”, „Pani Aniela” i „Dziewica Orleańska”. W czasie studiów miało miejsce wydarzenie, które zaważyło znacząco, na dalszym rozwoju umysłowym i dalszych kolejach życia Mickiewicza - założenie towarzystwa Filomatów w 1817 roku. Była to organizacja tajna, skupiająca nieliczne grono studentów starszych roczników, a potem już absolwentów uniwersytetu. Przy towarzystwie Filomatów powstały inne organizacje ( „Związek Przyjaciół” - „Klub” w 1819 roku. Dla organizacji tych Mickiewicz pisał wiersze programowe - „Już się z pogodnych niebios ósma zdarła smutna” (1818) określający cele i charakter Towarzystwa Filomatów. Ustawy z 1817 roku określał jako cel Towarzystwa wzajemną pomoc w naukach, wskazywał na wartości moralne, jak „skromność”, otwartość, szczera chęć pożytku, przyjacielska poufałość, tajemnica”. W następnym roku doszły jeszcze cele ogólniejsze, społeczne; żądano , aby przyczyniać się „do wzmagania powszechnego oświecenia”. W 1819, w ustawie trzeciej, wystąpiły wyraźne akcenty patriotyczne; podniesiona została wartość pracy dla dobra i pomyślności kraju. Promieniści stali się organizacją jawną, którą rektor uniwersytetu zatwierdził pod nazwą „Towarzystwa Przyjaciół Pożytecznej Zabawy”. Jednakże działalność jawna Promienistych nie trwała długo. Wtedy na jego miejsce powstał tajny związek Filaretów, czyli miłośników cnoty. Organizacje te skupiały znaczną liczbę młodzieży uniwersyteckiej i wywierały ogromny wpływ na poziom moralny, kulturę i świadomość społeczno-polityczną młodzieży. Filomaci tworzyli jak gdyby organizację naczelną, która kierowała pracą pozostałych związków. Do najwybitniejszych członków Towarzystwa i najlepszych przyjaciół Mickiewicza należeli :Józef Jeżowski, Tomasz Zan, Onufry Pietraszkiewicz, Jan Czeczot.

(KOWNO) Po ukończeniu studiów uniwersyteckich (po 4 latach) ze stopniem kandydata filozofii, musiał jako stypendysta , kształcący się na koszt uniwersytetu, pewną liczbę lat pracować w zawodzie pedagogicznym, przyjął więc posadę nauczyciela łaciny, wymowy i prawa w szkole powiatowej w Kownie. Pobyt w Kownie był okresem przykrego osamotnienia poety. Skarżył się na nudę i ciężką atmosferę małego miasteczka. Lekcję nie dawały należytej satysfakcji. „Stygnie ochota dawania pracowitego lekcyj, bo w klasach wyższych skarżą się, iż nigdy szkół tak ubogich w talenta mieli. Przecież męczymy i dręczymy się „- czytamy w liście do przyjaciela. Do trosk nauczycielskich dochodzą jeszcze inne: w 1820 roku umarła Mickiewiczowie ukochana matka, a śmierć tę odczuł boleśnie. Poeta pragnął za wszelką cenę wydostać się z Kowna, rad by wyjechać do Warszawy, za granicę, starał się o uzyskanie stanowiska profesora literatury w Liceum Krzemienickim. Pomimo nastroju przygnębienia i zniechęcenia interesował się losami przyjaciół, życiem Towarzystwa, wydarzeniami politycznym. W Kownie przebywał z przerwami w latach 1819-23. Okres ten przyniósł znaczny rozwój twórczości poetyckiej. Wchłaniał wtedy literaturę romantyczną, dużo czytał, przede wszystkim pisarzy angielskich i niemieckich. Zachwycał się Schillerem i Byronem, znajdował radość w twórczości własnej.

„Żyję prawdzie po literacku, dyszę tylko rymami i karmię się, nie wiem , jak się znowu do czytania czegoś porządnego przyzwyczają. Po germanomanii nastąpiła brytomania; cisnąłem się dykcjonarzem w ręku przez Shakespeare’a, jak bogacz ewangeliczny do niebo przez uszko od igiełki”. Wtedy powstały pierwsze wiersze poety : „Ballady i romanse”, „Oda do młodości”, „Grażyna”, II i IV część „Dziadów”. W Kownie dokonał się w twórczości poety przełom romantyczny, który otwiera nowy okres w dziejach literatury polskiej.

(PROCES) W 1823 władze carskie natrafiły na ślad tajnych organizacji młodzieżowych. Do więzienia wtrącono wielu filomatów, wśród nich Mickiewicza i jego najbliższych przyjaciół. W celi klasztoru bazylianów, zamienionego na więzienie, poeta przebywał około sześć miesięcy. W kwietniu 1824 roku Mickiewicz wyjechał do Petersburga. Opuścił Litwę na zawsze. Po kilkunastu dniach podróży(którą spędził w towarzystwie Jana Sobolewskiego), przybył na miejsce. Przebywał tam trzy miesiące. W Petersburgu zawarł szereg znajomości, które odegrały znaczną rolę w jego dalszym życiu. Najserdeczniej zbliżył się poeta z grupą patriotycznych i postępowych pisarzy rosyjskich, skupiających się dookoła literackiego czasopisma „Gwiazda Polarna”. W Mickiewiczu widzieli dekabryści człowieka, który może wpłynąć na zbliżenie rewolucyjnych kół polskich i rosyjskich. Minister oświaty skierował go później do Odessy, gdzie miał być nauczycielem w liceum.

Jest bardzo prawdopodobne , że Mickiewicz jechał na południe obdarzony jakąś misją polityczną w związku z pertraktacjami pomiędzy tajnymi organizacjami polskimi i rosyjskimi.

W połowie lutego 1825 roku znalazł się z towarzyszami w Odessie. Zamieszkali w gmachu liceum, ale poeta nie mógł rozpocząć wykładów, bo już zmieniono decyzję co do jego osoby, obawiano się bowiem wpływu na młodzież szkolną człowieka politycznie podejrzanego. Pobyt w Odessie trwał niespełna 9 miesięcy. W tym czasie Mickiewicz brał udział w życiu towarzyskim, pozornie beztroski „rozrywany” dzięki sławie romantycznego poety. Wielki wpływ na twórczość Mickiewicza wywarła prawie dwumiesięczna podróż w góry Półwyspu Krymskiego, odbyta w towarzystwie małżeństwa Sobońskich, brata Karoliny - Henryka Rzewuskiego, generała Wita i nieodłącznego Boszniaka. Zwiedzał góry Krymu w gronie paru osób, ale najczęściej sam. lub w towarzystwie tatarskiego przewodnika. Pamiątką podróży na Krym są „Sonety krymskie”, wydrukowane w Moskwie w roku 1826 wraz z „Sonetami” miłosnymi. Tomik zawierał cykl sonetów krymskich, a obok nich sonety wiążące się tematycznie z pobytem w Odessie.

Pobyt Mickiewicza w Rosji trzeba rozpatrywać dwustronnie: był to okres przykry z powodu oddalenia się od kraju rodzinnego i od bliskich i nastąpiło zetknięcie się z wielkim światem literackim i towarzyskim oraz politycznym. Opuścił te strony, skierowany przez władze do Moskwy, celem objęcia posady etatowego urzędnika w kancelarii gubernatora ks.Golicyna. Tam dowiedział się o klęsce dekabrystów (grudzień 1825). Posada urzędnicza Mickiewicza w Moskwie była fikcyjna, gdyż generał - gubernator był liberałem, miłośnikiem literatury pięknej i darzył sympatią przydzielonego mu do służby poetę. Mikołaj Polewoj, redaktor czasopisma „Moskiewski telegraf” zaznajomił go z gronem miejscowych pisarzy. Przyjęto go z szacunkiem i sympatią na którą wpływały: wspólność postępowych idei, wieść o sławie Mickiewicza w Polsce, talent improwizatorski i niezwykły urok osobisty poety. W gronie moskiewskich znajomych Mickiewicza znalazł się także największy rosyjski poeta-romantyk - Aleksander Puszkin. Spotykali się często także później, w Petersburgu i darzyli się wzajemnie sympatią. Z Moskwy dwukrotnie wyjeżdżał do Petersburga. Drugi pobyt w stolicy cesarstwa trwał przeszło rok, do chwili wyjazdu za granicę.

(Z ROSJI) W roku 1829 odpłynął z Kronsztadtu w kierunku Lubeki. Udał się do Niemiec, gdzie w Berlinie powitała go liczna kolonia polska i gdzie słuchał przez krótki okres wykładów Hegla. Następnie zwiedził Drezno, potem Pragę czeską, a w drodze powrotnej złożył wizytę staremu Goethemu, który w dowód uznania dla polskiego poety ofiarował mu swój autograf i gęsie pióro jako symbol twórczości poetyckiej. W Weimarze poznał słynnego rzeźbiarza francuskiego Davida d’Angers, który wykonał w brązie podobiznę Mickiewicza. Potem przez Alpy powstał jeden z najpiękniejszych liryków Mickiewicza, przepojony miłością do Maryli wiersz Di „Na Alpach w Splügen. Pobyt we Włoszech był dla Mickiewicza był okresem spokoju i radości. Mógł zachwycać się pięknymi widokami natury, mógł zwiedzać zabytki antyczne i średniowieczne. Miał tam dużo przyjaciół. Jednym z domów gościnnych był dom państwa Anwiczów, arystokratycznej rodziny chwilowo przebywającej w Rzymie. Do córki Antkiewiczów, Henrietty Ewy, żywił Mickiewicz głębsze , odwzajemnione przez nią uczucie (było to źródło liryków: „Wezwanie do Neapolu”, „Do mego cziczerona”). Mickiewicz czuł się wygnańcem. W grudniu 1830 roku doszła wiadomość o wybuchu powstania listopadowego w Polsce. Mickiewicz zdecydował się wyjechać do Ojczyzny, by wziąć udział w powstaniu, ale nieprzewidziany był wybuch rewolucji w Bolonii w lutym 1831 roku. Wyjechał z Rzymu do Paryża, skąd planował wyjazd do kraju. Wyjechał do Paryża w towarzystwie Antoniego Goreckiego około 22 lipca; w sierpniu przybył w Poznańskie, gdzie przebywał ok. 8 miesięcy. Próby przedarcia się przez granicę do Królestwa nie powiodły się. Po klęsce powstania w Królestwie Mickiewicz udał się do Drezna (wiersz tam napisany: „Reduta Ordona”).

W lipcu 1833 roku Mickiewicz ożenił się z Celiną Szymanowską, córką pianistki Marii, przyjaciółki poety z czasów petersburskich. W połowie 1838 roku Mickiewiczowie mięli już dwoje dzieci: Marię i Władysława. Na wiadomość o wolnym stanowisku profesora literatury łacińskiej w Akademii Lozańskiej, wyjechał do Szwajcarii i po kilkutygodniowych staraniach, stanowisko to otrzymał. Wykłady jego miały duże powodzenie. W Lozannie powstał cykl wierszy lirycznych, który nazywamy dziś lirykami lozańskimi, pisane w latach 1839-1840. W 1840 rząd francuski powołał w Paryżu w College de France, katedrę literatur słowiańskich.

Zaproponowano Mickiewiczowi wykłady w tej katedrze. Zgodził się. Prze 4 lata prowadził te wykłady. Przyczyna tak rychłego ustąpienia Mickiewicza było przejęcie się jego w tym czasie mistyczno-marzycielskimi ideałami Andrzeja Towiańskiego, szlachcica Litewskiego, który przybywszy do Paryża, wystąpił w gronie rodaków, jako posłaniec boży, zwiastujący nową epokę w dziejach chrześcijaństwa i bliską chwilę nowego ukształtowania się stosunków społecznych. Idee Towiańskiego, nie zawsze zgodne z nauką katolicką znalazły w umyśle Mickiewicza grunt zupełnie przygotowany, tym bardziej, że poeta jeszcze pod koniec swego pobytu w Rzymie przeważnie pod wpływem otaczających go osób, z człowieka obojętnego na stronę zewnętrzną religii, stał się głęboko religijnym i jednocześnie począł ujawniać usposobienie do mistycyzmu, które z biegiem czasu znacznie się spotęgowało. Zostawszy gorliwym towiańczykiem, począł z katedry Kolegium głosić nowe idee, uważając sobie za największy obowiązek jednanie im jak największej liczby zwolenników, aż w końcu ówczesny rząd francuski zmuszony był zawiesić go w sprawowaniu obowiązków profesora, tym bardziej, że Mickiewicz publicznie składał hołd pamięci Napoleona I, którego towiańczycy uważali za wybrańca bożego, zesłanego do pełnienia wielkiej misji dziejowej. Usunąwszy się z Kolegium rozpoczął żywą propagandę polityczną na tle towianizmu, tworzył np. legiony polskie we Włoszech w 1848 roku, redagował założone przez siebie czasopismo polityczne w języku francuskim pt. „Trybuna Ludów”. W zamian za katedrę w Kolegium otrzymał później posadę bibliotekarza przy bibliotece Arsenału, a w kilka lat potem, podczas wojny Krymskiej, w pół roku po śmierci żony, wysłany został przez rząd francuski na półwysep Bałkański, gdzie 26 listopada zmarł na cholerę. Zabalsamowane ciało poety przewieziono do Paryż i pochowano na cmentarzu Montmorency skąd po trzydziestu latach (w 1890 roku) sprowadzono je do Krakowa i złożono w Katedrze na Wawelu.


  1   2   3   4   5


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna