Gra a vista na fortepianie



Pobieranie 57.24 Kb.
Data27.04.2016
Rozmiar57.24 Kb.
GRA A VISTA

NA FORTEPIANIE

Opracowanie:

mgr Olesya Rudyk

nauczyciel mianowany

Państwowej Szkoły Muzycznej I i II st.

im. K. Szymanowskiego w Zamościu


Gra a vista na fortepianie

Jesteś dobrym muzykiem, jeżeli masz muzykę nie tylko w palcach,

lecz także w głowie i w sercu.

R.Schumann

Umiejętność gry a vista ma zasadniczy wpływ na efektywność kształcenia gry na fortepianie i na rozwój ogólnomuzyczny. Umiejętność ta nie jest właściwością wrodzoną, można ją kształcić i rozwijać. Czytanie nut i gra a vista rozwija sprawność funkcjonowania naszego mózgu i ma znaczenie ogólnorozwojowe. Dlatego bardzo ważnym jest uzmysłowienie roli tej umiejętności dla całości edukacji muzycznej.

Niestety, do dzisiaj zjawiskiem dość powszechnym jest ogromna rozpiętość między umiejętnościami wykonawczymi prezentowanymi przez uczniów

w utworach wyćwiczonych i w utworach granych a vista. Przyczynę tego stanu rzeczy należy upatrywać między innymi w metodyce nauczania gry na fortepianie na wszystkich szczeblach edukacji w tym przedmiocie oraz

w znacznym skomplikowaniu obrazu graficznego zapisu nutowego

w porównaniu z tekstem słownym. W aktualnej praktyce sposób pracy nad doskonaleniem gry na fortepianie polega na opanowaniu poszczególnych utworów drogą wielokrotnego powtarzania ich w całości lub ćwiczenia fragmentami z bardzo małym nieraz zaangażowaniem wyobraźni dźwiękowej. Tak realizowana dydaktyka pianistyczna daje w praktyce szereg zjawisk ujemnych. Do nich należą zbyt wolne postępy w rozwoju muzycznym uczącego się w stosunku do jego potencjalnych możliwości oraz pewna ”wycinkowość“ umiejętności praktycznych. Tutaj ma również jedno ze swoich źródeł powszechnie znane i powszechnie negatywnie oceniane zjawisko polegające na tym, że umiejętność grania a vista u młodzieży uczącej się grać na fortepianie stoi w rażąco niekorzystnej dysproporcji do umiejętności utworów już nauczonych.

Czy można nauczyć się płynnie czytać nuty i grać a vista na poziomie zbliżonym do aktualnego optimum swoich możliwości spostrzegania , umiejętności ogólno-muzycznych i sprawności manualnej na danym instrumencie? Na pewno tak. Należy jednak spełnić szereg warunków, z których podstawowymi są: zdolność rozróżniania dźwięków i umiejętność pracy nad rozwijaniem wrodzonych lub nabytych umiejętności. Skuteczność uczenia się opanowywania tak bardzo złożonego i kompleksowo przebiegającego procesu

- 1-
psychofizycznego, jakim jest gra a vista, jest maksymalne rozbudzanie

aktywności psychicznej uczącego się w oparciu o wiedzę, intuicje, emocjonalność i umiejętność.

Psycholodzy zajmujący się muzyką i wybitni pedagodzy w różnych krajach zgodnie podkreślają wagę maksymalnego skoncentrowania się i maksymalnej percepcji treści wyrazowych już przy pierwszym kontakcie z daną treścią muzyczną dla całego procesu utrwalania się. Gra a vista może i powinna być źródłem wielu radości dla grającego i to zarówno w trakcie jej uczenia się, jak i w różnych innych formach muzycznej aktywności człowieka. Jednak trzeba pamiętać, że każde wykonanie utworu muzycznego powinno być poprzedzone pewną formą przygotowania się wykonawcy. Takim przygotowaniem

w wypadku gry a vista jest uprzednia analiza tekstu nutowego i próba wyobrażenia sobie jego brzmienia oraz sposobów realizacji na instrumencie. Wspomniane czynności przygotowawcze są bardzo istotne dla artystycznych walorów wykonania i dlatego są niezbędne.

Gra a vista wymaga równoczesnego percypowania informacji zakodowanych w danym tekście nutowym, korzystania z poprzednich doświadczeń i wiedzy muzycznej grającego i natychmiastowego przetwarzania sumy tych informacji

w trakcie realizacji danego tekstu na instrumencie. Przy prawidłowo prowadzonej nauce gry a vista grający przyswaja sobie i ugruntowuje szereg nawyków i umiejętności, którymi powinien charakteryzować się każdy zawodowy muzyk. Należą do nich m. in.:



  • wieloplanowość spostrzegania

  • samodzielność myślenia muzycznego

  • stałe pogotowie słuchu wewnętrznego / zgodnie z aktualną od czasów J.S.Bacha zasadą kolejności działania ”oko- ucho- palce“ /

  • stałe przygotowanie pamięci muzycznej

  • sprawność kojarzenia zapisu nutowego z jego brzmieniem

  • korelacja między wewnętrznymi wyobrażeniami słuchowymi a odczuciami ruchowymi

  • ekonomia ruchów manualnych

  • przestrzenne wyczucie klawiatury

Dobrze wykształcona umiejętność gry a vista umożliwia granie z nut całej literatury o stopniu trudności zbliżonym do aktualnego optimum możliwości pianistycznych grającego po niewspółmiernie krótszym czasie pracy nad danym utworem w porównaniu do sytuacji, gdy nie została opanowana umiejętność gry a vista.

John Watkins, znany amerykański twórca podstaw konstrukcji testów wykonawstwa instrumentalnego, już w roku 1942 szeroko uzasadnił twierdzenie, że dwoma zasadniczymi czynnikami decydującymi o możliwości

- 2 -


wykonywania zawodu muzyka są;

  • zdolność i biegłość czytania a vis ta

  • zdolność i biegłość techniczno - wykonawcza.

Współczesność jest okresem, w którym we wszystkich dziedzinach szukamy środków prowadzących do zwiększenia i przyśpieszenia efektów ponoszonego wkładu pracy. Dlatego umiejętność możliwie najpełniejszego pod względem artystycznym dźwiękowego odtworzenia tekstu nutowego, po maksymalnie krótkim okresie pracy nad nim, ma obecnie zasadnicze znaczenie dla polepszenia efektywności tej dydaktyki.

Granie z nut jest złożonym procesem psychofizycznym, w którym następuje szereg działań o charakterze kompleksowym. Specyficzną jego cechą jest równoczesność odbierania wrażeń wzrokowych i przetwarzania w mózgu informacji w nich zawartych z realizacją na instrumencie wyników przetwarzania wrażeń odebranych uprzednio. Całość tego procesu można umownie podzielić na trzy fazy:



  • spostrzeganie / spostrzeganie obrazu graficznego zapisu danego fragmentu tekstu nutowego /

  • wyobrażenia / powstawanie wyobrażeń dźwiękowo ruchowych związanych z zamierzoną realizacją na instrumencie spostrzeżonego tekstu utworu /

  • działanie / podjęcie odpowiednich decyzji w oparciu o wyniki procesów wymienionych w fazach I i II i realizacja zapisu nutowego na instrumencie /.

Podstawowym warunkiem płynnej gry z nut jest równoczesność działań wymienionych w fazie III z zachowaniem w pamięci powiązań z treściami poprzednimi i ze spostrzeganiem zapisu kolejnego fragmentu tekstu nutowego, oraz z początkiem powstawania kolejnych wyobrażeń dźwiękowo - ruchowych.

Granie z nut, zwłaszcza w wypadku gry a vista , bez próby dźwiękowego wyobrażenia sobie danego tekstu przed jego wykonaniem na instrumencie uniemożliwia przekaz artystycznego sensu utworu. Takie mechaniczne działanie dokonane z pominięciem wyobraźni dźwiękowej grającego, lub częściowym tylko jej „włączeniem“, nie wzbogaca też sumy doświadczeń i umiejętności artystycznych wykonawcy, a pogłębia jedynie przyzwyczajenie do przyswajania sobie i odtwarzania poszczególnych składników treści utworu w sposób mechaniczny.

Celem nauki gry a vista jest maksymalnie szybki i wszechstronny rozwój praktycznych umiejętności muzycznych uczącego się oraz wyrobienie stałej gotowości psychofizycznej do gry a vista poprzez ugruntowanie określonego zasobu umiejętności.

Na technikę gry a vista składa się cały szereg harmonijnie ze sobą współdziałających umiejętności, które w zależności od indywidualnych

- 3 -

zdolności i aktualnego stopnia zaawansowania muzycznego wymagają mniej lub więcej intensywnego, ale zawsze stałego doskonalenia. Umiejętności te, to miedzy innymi:



  • obejmowanie wzrokiem szerokiego pola widzenia, elastyczność płynnego przenoszenia wzroku w różnych kierunkach i w różnym tempie;

  • równoczesna szybka analiza i synteza tekstu nutowego;

  • strukturalne obejmowanie tekstu nutowego;

  • przyśpieszanie percepcji tekstu nutowego – np. poprzez czytanie relatywne opierające się na wzrokowym poczuciu odległości między znakami nutowymi i czytanie integralne opierające się na znajomości i błyskawicznym spostrzeganiu różnego rodzaju kompleksów dźwiękowych zarówno horyzontalnych / gamy, pasaże, ozdobniki /, wertykalnych / interwały, akordy, zwroty harmoniczne /, jak i schematów rytmicznych;

  • sprawność wytwarzania wyobrażeń dźwiękowych, czasowych

i ruchowych widzianego zapisu nutowego;

  • korelacja doznań wzrokowych, słuchowych i ruchowych / kolejność: oko – ucho – palce /;

  • szybkość zapamiętywania małych fragmentów tekstu;

  • równoczesność realizacji danego fragmentu tekstu nutowego ze szkicowym co najmniej spostrzeganiem najbliższego następnego fragmentu i w powiązaniu z treścią muzyczną bezpośrednio poprzedzającą fragment aktualnie wykonywany;

  • możliwie nieprzerwane patrzenie w czasie gry w nuty bez przenoszenia wzroku na klawiaturę, widzenie zarysów klawiatury w trakcie patrzenia na tekst nutowy;

  • upraszczanie wykonywanych treści w wypadku niemożności odtworzenia pełnego zapisu nutowego;

  • stosowanie aplikatury w maksymalny sposób ułatwiającej płynną realizację tekstu;

  • maksymalna ekonomia działań ruchowych / przy założeniu stałej aktywności całej ręki /;

  • przewracanie kartek nie zakłócające / lub w możliwie najmniejszym stopniu zakłócające / płynną realizację tekstu nutowego;

  • realizacja nietypowych pod względem graficznym zapisów treści muzycznych.

Efektem nauki gry a vista powinno być opanowanie i nagromadzenie w pamięci wzrokowej, słuchowej i ruchowej odpowiedniego zapasu struktur typowych dla muzyki fortepianowej. Ten zakodowany w pamięci zbiór sytuacji rytmicznych, aplikaturowych, harmonicznych, ruchowych itp. w połączeniu z umiejętnością błyskawicznej analizy i syntezy tekstu nutowego i znajomością form jego zapisu, umożliwi grę a vista na poziomie zbliżonym do aktualnego

- 4 -


rozwoju wyobraźni dźwiękowej i aktualnej biegłości w opanowaniu danego instrumentu.

Ważną rolą pedagoga jest spowodowanie maksymalnego rozluźnienia zbędnych napięć psychicznych u ucznia, wynikających na przykład z braku wiary we własne możliwości, przemęczenia, tremy, indywidualnych przeżyć natury osobistej przed rozpoczęciem przez niego gry. Psychika grającego powinna być skoncentrowana w miarę możliwości wyłącznie na czynnościach związanych z percepcją i odtworzeniem na instrumencie danego tekstu nutowego. Stan optymalnej gotowości psychicznej do gry a vista jest sprawą bardzo istotną, gdyż jest to podstawowym warunkiem możliwie najwierniejszego i optymalnego w stosunku do faktycznych umiejętności grającego, odtworzenia danego tekstu muzycznego.

Bardzo istotną sprawą jest wzbudzanie zainteresowania problematyką związaną z grą a vista i spowodowanie chęci nauczenia się tej umiejętności. Przekazanie przez pedagoga własnego, pozytywnego nastawienia do całości zagadnienia, pewnego zasobu wiedzy na temat procesów psychofizycznych zachodzących przy spostrzeganiu oraz wykazanie relacji między prawidłowo realizowaną nauką gry a vista a podnoszeniem ogólnego poziomu umiejętności muzycznych i przydatności zawodowej, może być jednym ze skutecznych sposobów pobudzania aktywności i zaangażowania ucznia w nauce. Człowiek pod wpływem odpowiedniego nastawienia przygotowuje się na odbiór danego rodzaju treści, wybiórczo koncentruje na nich swoją uwagę i to sprawia, że spostrzega znacznie więcej i dokładniej, niż w sytuacji, w której nie ma takiego nastawienia. Koncentracja uwagi jest stanem koniecznym dla osiągania prawidłowych wyników uczenia się - nie należy grać a vista wtedy, gdy czynniki niezależne od woli grającego, na przykład przemęczenie czy zły stan zdrowia - uniemożliwiają koncentrację uwagi.

W wypadku, kiedy nauka gry a vista nie stanowi odrębnego przedmiotu, a włączana jest do treści lekcji gry na instrumencie, należy od niej rozpoczynać jednostkę lekcyjną. Pobudzona w ten sposób aktywność psychiczna ucznia korzystnie wpływa na wyniki całej lekcji, a równocześnie sprzyja najlepszym efektom w nauce gry a vista. Indywidualny tok nauczania powinien uwzględnić specyfikę zdolności i umiejętności danego ucznia - rozwijanie umiejętności trudnych dla niego do opanowania powinno iść w parze z opieraniem toku pracy na zagadnieniach, w których czuje się on pewniej. Szczególny nacisk należy położyć na wyrobienie u uczącego się nawyku myślenia logicznymi całościami, a nie wyrwanymi z kontekstu punktami.

Każde wykonanie a vista należy poprzedzić ogólną analizą tekstu nutowego. Można zastosować następującą kolejność działań:


  • analiza wzrokowa zapisu nutowego i powiązanie uzyskanych informacji z ogólną wiedzą muzyczną;

  • próba wyobrażenia sobie brzmienia danego tekstu i działań

- 5 -

  • ruchowych niezbędnych do jego realizacji na instrumencie;

  • wyobrażenie zamierzonej realizacji pod względem emocjonalnym i przekazania treści estetycznych utworu.

W miarę nabywania wprawy przez uczącego się, należy dążyć do maksymalnego skracania czasu niezbędnego dla przeprowadzenia analizy tekstu nutowego.

W rozwijaniu precyzji wyobrażeń dźwiękowych przydatnym może być odwoływanie się do utworów już znanych uczącemu się z jego własnej pracy oraz granie prze niego a vista utworów znanych mu słuchowo z innych wykonań. Pożytecznym, choć często niedocenianym sposobem, jest uważne śledzenie przez ucznia w nutach cudzej gry.

Jednym z podstawowych założeń nauki gry a vista winno być dążenie do tego, by każde wykonanie utworu a vista było możliwie najbogatsze pod względem artystycznym.

Szybkość gry przy grze a vista nie może być celem samym w sobie - nie należy przekraczać tempa pełnego pojmowania i możliwości odtworzenia zasadniczych elementów treści muzycznych przez danego wykonawcę.

Należy możliwie najszybciej wytworzyć nawyk i umiejętność gry z nut bez odrywania wzroku od tekstu nutowego - ułatwi to w znacznym stopniu płynne i nieprzerwane słuchanie tekstu muzycznego. Odrywanie wzroku od tekstu nutowego powinno być ograniczone do sytuacji rzeczywiście niezbędnych.

Dla ogólnomuzycznego rozwoju ucznia wskazane jest powtórzenie / czasem dwu - trzykrotne / zagranego a vista tekstu, po uprzednim omówieniu poprzedniego wykonania. W niektórych wypadkach dobrze jest powtórzyć wykonanie danego utworu po takim okresie czasu, w którym nastąpiły zauważalne postępy w umiejętnościach i wewnętrznej dojrzałości ucznia.

W sferze funkcjonowania aparatu manualnego gra a vista powinna cechować się ekonomią ruchów, które winny być ściśle podporządkowane aktualnie wykonywanemu tekstowi muzycznemu.

Przy grze a vista należy również zwracać uwagę na korelację oddychania grającego z logicznym przebiegiem odtwarzanej treści muzycznej, podobnie jak przy grze z pamięci.

Ogólnie przydatnymi / a np. w praktyce akompaniatorskiej niezbędnymi / są umiejętność słuchania utworu od głosu najniższego, pełniącego zwykle rolę podstawy przebiegu rytmicznego i harmonicznego utworu w danym miejscu oraz pewna suma doświadczeń związanych z upraszczaniem tekstów przekraczających aktualne możliwości wykonawcze. Równolegle z realizacją tekstów utworów należy systematycznie ćwiczyć wprawki, zwłaszcza rozwijające umiejętności w zakresie przestrzennego wyczucia klawiatury, rytmu i aplikatury. Szczególną uwagę należy poświęcić tekstom zawierającym dużą ilość znaków chromatycznych. Duża ilość znaków chromatycznych jest jednym z elementów, który odczuwany jest przez większość grających jako bardzo

- 6 -


istotne utrudnienie w odczytywaniu tekstu nutowego. Wobec tego faktu repertuar przewidziany do gry a vista winien w znacznym stopniu uwzględniać takie właśnie teksty. Przeplatać należy wykonania całych utworów i wybranych fragmentów; dążyć do zapoznania się ucznia z możliwie największą ilością różnego rodzaju tekstów nutowych.

Jednym z podstawowych warunków osiągnięcia sukcesu jest systematyczność działania - zasadą powinno być codzienne granie a vista. Nawet stosowanie minimalnego wymiaru czasowego / 10 do 15 minut codziennie / wystarcza w wielu przypadkach do osiągnięcia po kilku latach bardzo dużej sprawności w tej dziedzinie.



Umiejętności, stanowiące podstawę techniki gry a vista:

1. Koncentracja uwagi.

Jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania i doskonalenia tak skomplikowanego procesu psychofizycznego, jakim jest wykonywanie a vista utworu muzycznego jest umiejętność maksymalnego koncentrowania się. Jeżeli graniu a vista wielokrotnie towarzyszyć będzie maksymalna koncentracja uwagi zamierzonej, to wysoce prawdopodobne jest wykształcenie się po jakimś okresie czasu u danego człowieka odruchowego pobudzania uwagi w każdej analogicznej, następnej sytuacji. Gra a vista z jednej strony wymaga od grającego skoncentrowania uwagi, z drugiej należy do tych skomplikowanych działań, które wyrabiają tę sprawność i do niej przyzwyczajają. Ćwiczenie koncentracji uwagi należy rozpoczynać od wzbudzenia w sobie zainteresowania danym utworem i wykonania a vista takich jego fragmentów, przy których możliwe jest utrzymanie maksymalnego skupienia uwagi. W momencie, kiedy to skupienie słabnie, dobrze jest grę przerwać i zanalizować przyczynę osłabienia koncentracji uwagi i starać się ją usunąć lub jej przeciwdziałać. W miarę nabywania coraz większej wprawy w koncentracji uwagi należy wydłużać czas wykonywanych a vista utworów lub ich fragmentów i zwiększać stopień ich trudności.



2. Spostrzeganie wzrokowe.

Pierwszą fazą psychofizycznego procesu gry z nut jest spostrzeganie wzrokowe - złożony proces, w trakcie którego uświadamiamy sobie sens i treść widzianego zapisu nutowego. Spostrzeganie logicznych całości w zapisie tekstu nutowego wymaga znacznego poszerzania pola widzenia w stosunku do tekstu zapisanego alfabetem i reagowania na niewspółmiernie większą ilość znaków graficznych. Liter jest dwadzieścia kilka, a znaków określających np. wysokość, agogikę, dynamikę i artykulację dźwięków możliwych do wydobycia z fortepianu jest kilka tysięcy; szerokość jednej linijki tekstu literowanego zawarta jest z reguły w paśmie o szerokości od 0,5 do 1 cm, w wypadku zapisu nutowego na dwóch pięcioliniach analogiczna szerokość wynosi najczęściej 4 do 6 cm, a przy większej ilości pięciolinii odpowiednio więcej. Niezbędne jest

- 7 -

wobec tego wyrobienie łatwości obejmowania wzrokiem większych przestrzeni i szybkiego spostrzegania różnych elementów, w bardzo różny sposób grupowanych.



3. Analiza tekstu nutowego.

Współczesna dydaktyka kładzie szczególny nacisk na możliwie szybkie zrozumienie sensu całości zagadnienia aktualnie rozpatrywanego. W odniesieniu do analizy tekstu muzycznego, poprzedzającej jego pierwszą realizację na instrumencie, informacjami pozwalającymi w maksymalny sposób natychmiast niemal zorientować się w ogólnych założeniach utworu i ukierunkować dalszą jego analizę, są informację dotyczące tempa, metrum, tytułu, nazwiska kompozytora i jego ewentualnych innych sugestii wykonawczych. Na optymalne skrócenie czasu niezbędnego do przeprowadzenia analizy zasadniczy wpływ ma umiejętność syntetycznego myślenia i ogólne doświadczenie muzyczne.



4. Przestrzenne wyczucie klawiatury.

Jest to jeden z podstawowych elementów techniki gry a vista, którego opanowanie pozwala na pewność realizowania zamierzonych układów dźwiękowych bez potrzeby patrzenia na klawiaturę instrumentu. Wielu autorów prac związanych z techniką czytania nut, przywiązując szczególną wagę do tego zagadnienia, formułuje szereg ćwiczeń wyrabiających umiejętność przestrzennej orientacji w klawiaturze. Są to pracy Kurta Hermana, T.Hausmana i C.A.Martinsenna „Schule der Treffsicherheit“ / w dosłownym tłumaczeniu „Szkoła celności“ /, francuskiego pedagoga i kompozytora Roberta Sobeyrana „Vingt lecons de solfege“ (część IV). Celem tych ćwiczeń jest dojście do pełnej precyzji bez potrzeby patrzenia na wykonywany ruch, nabycie umiejętności płynnej realizacji utworu bez potrzeby patrzenia na klawiaturę.



5. Aplikatura.

Technika palcowania na fortepianie ma duże znaczenie zarówno dla gry a vista, jak i dla całokształtu ogólnych umiejętności wykonawczych danego pianisty. Ogólne wskazówki dotyczące palcowania przy grze a vista można ująć następująco:



  • pochody gamowe i pasażowe grać w oparciu o powszechnie stosowane sposoby palcowania;

  • stosować przede wszystkim aplikaturę pozycyjną;

  • każda pozycja powinna charakteryzować się zgrupowaniem możliwie dużej ilości dźwięków i wygodnym ustawieniem ręki względem klawiatury;

  • grupy dźwięków zawarte w poszczególnych pozycjach łączyć ze sobą za pomocą ruchów ramienia i przedramienia;

  • przy powtarzaniu się w utworze analogicznych struktur dźwiękowych należy stosować identyczne palcowanie.

- 8 -




6. Rytm i metrum.

Poczucie rytmu - czynnik mający fundamentalne znaczenie nie tylko dla gry a vista, ale i dla każdej formy percepcji i wykonawstwa muzycznego w ogóle. W pracy nad rozwojem umiejętności rytmicznych ilość doświadczeń związanych z daną dziedziną ma duży wpływ na wyniki kształcenia. Bardzo istotnym jest podejmowanie takich działań, aby zawsze celem pracy nad opanowaniem na instrumencie danej struktury rytmo - metrycznej było uzmysłowienie sobie w wyobraźni jej obrazu rytmicznego, a nie / czy nie tylko / schematu arytmetycznego.

Trzeba pamiętać, że rytm jest nie tylko czynnikiem organizującym przebieg utworu muzycznego w czasie, ale i jednym z wyrazowych środków muzyki - jest więc zawsze wyrazem pewnych treści emocjonalnych.

7. Faktura polifoniczna.

Specyficzną trudnością w grze a vista utworów polifonicznych jest odzwierciedlenie w wyobraźni dźwiękowej dwóch lub więcej głosów równolegle się rozwijających. Usłyszenie tych utworów jest dla większości grających znacznie trudniejsze od usłyszenia utworów utrzymanych w fakturze homofonicznej. Dlatego niezbędnym jest ćwiczenie wyobraźni dźwiękowej. Pobudzać precyzję słyszenia tekstu można poprzez wyobrażenie sobie słuchania jednej części faktury / np. w utworze dwugłosowym - jednego z głosów / jednym uchem, a pozostałej uchem drugim; taka quasi „stereofoniczna“ sytuacja jest oczywiście z punktu widzenia fizjologii fikcyjna, ale zachęcanie do wyobrażenia jej sobie przez ucznia może przynieść niekiedy pozytywne efekty.

Utworami o niepodważalnej wartości muzycznej i przydatności do nauki gry a vista są inwencje i fugi J.S.Bacha .

8. Różne formy komplikowania obrazu graficznego tekstu nutowego.

Jednym z elementów mających wpływ na percepcję tekstu nutowego - a w konsekwencji na jego wykonanie a vista – jest sama treść graficzna zapisu danego tekstu. Wszelkie komplikacje zapisu nutowego ujemnie wpływają na szybkość i precyzję percepcji danego tekstu.

Obraz graficzny tekstu nutowego powinien pobudzać u czytającego skojarzenia słuchowo - wzrokowe zgodne z treścią danej muzyki, w związku z tym duże znaczenie mają z jednej strony przejrzystość i logika zapisu, z drugiej przygotowanie czytającego do kontaktu z daną formą tego zapisu.

Szybkość percepcji na liniach dodanych jest uzależniona m.in. od sposobu organizacji patrzenia na tekst nutowy. Najefektywniejszym wydaje się relatywne czytanie nut w obrębie danej pięciolinii. W wypadku, kiedy nuty na liniach dodanych znajdują się równocześnie w obrębie obu pięciolinii, takie porównawcze czytanie należy stosować równolegle, ale niezależnie od siebie w odniesieniu do obu pięciolinii.

Jednym z elementów utrudniających precyzyjną percepcję i wykonawstwo

- 9 -


tekstów nutowych są ozdobniki. Sprawna ich realizacja w trakcie gry a vista w dużej mierze uzależniona jest od wiedzy i doświadczenia wykonawczego w tej dziedzinie oraz od ogólnej sprawności pianistycznej danego wykonawcy.

Dopuszczalnym przy grze a vista jest upraszczanie tekstów przekraczających aktualne możliwości grającego. Są niektóre przypadki, w których upraszczanie tekstu w trakcie gry a vista może okazać się konieczne.

Specyficzną sytuacją, w której często nie można zrealizować pełnego zapisu nutowego jest moment odwracania kartki. Jeżeli nie można kartki odwrócić w takim miejscu, w którym jedna ręka nie bierze udziału w jego wykonaniu – należy ją odwracać tą ręką, której przypada w tym momencie treść najmniej ważna w kontekście całości zapisu utworu. Niezbędną jest umiejętność zapamiętania fragmentów tekstu bezpośrednio poprzedzających moment odwracania kartki lub bezpośrednio po nim następujących.

W grze a vista także przydatna jest m. in. umiejętność możliwie szybkiego uświadamiania sobie treści zapisu akordów.



Niektóre błędy i niesprawności popełniane przy grze a vista i propozycje

ich eliminacji.

  • Usztywnienie psychofizyczne - podejmować odpowiednie działania na psychikę uczącego się, mające na celu pozbyć się przez niego strachu przed grą a vista. Repertuar dobierać pod kątem dostarczania uczniowi maksymalnej satysfakcji z możliwości zagrania danego utworu.

  • Granie a vista nie poprzedzone analizą tekstu nutowego i próbą wyobrażenia sobie jego brzmienia - wytłumaczyć szkodliwość takiego postępowania zarówno dla rozwoju własnej osobowości, jak i dla jakości artystycznej wykonania danego utworu. Przekonać, że każde działanie ruchowe w wykonawstwie muzycznym powinno być wynikiem powstałych uprzednio u grającego odpowiednich wyobrażeń dźwiękowych i że jest to zasadą obowiązującą we wszystkich rodzajach i formach wykonawstwa muzycznego.

  • Nieumiejętność spostrzegania – zwrócić uwagę na fakt, że człowiek uczy się przez powtarzanie i że wobec tego nie ma sensu nabieranie lub kontynuowanie nawyków nie prowadzących do płynnego odtwarzania muzyki. Konieczność wytworzenia całościowego ujmowania tekstu podkreślają wszyscy autorzy prac na temat gry a vista.

  • Nieumiejętność analizy tekstu nutowego – ćwiczyć szybkie spostrzeganie podobieństw i różnic w przebiegu danego tekstu nutowego oraz treści w nim dominujących.

  • Zbyt ubogie wewnętrzne wyobrażenia dźwiękowe lub ich brak – ćwiczyć na tekstach utworów już opanowanych w sensie wykonawczym przez ucznia oraz na tekstach innych, dobrze przez niego „osłuchanych“ utworów.

- 10 -

  • Nieumiejętność natychmiastowego odtwarzania małych fragmentów spostrzeganego tekstu – podać uczniowi informacje o potencjalnych możliwościach każdego człowieka w tej dziedzinie, stopniowo zwiększać skomplikowanie obrazu graficznego i zawartości merytorycznej tekstów.

  • Brak płynności w przesuwaniu wzroku na kolejne fragmenty tekstu – ćwiczyć na tekstach aktualnie bardzo łatwych dla uczącego się, stopniowo zwiększać stopień trudności.

  • Brak koncentracji uwagi w dłuższym odcinku czasu – uzmysłowić i dokładnie omówić z uczniem psychologiczne przyczyny i „mechanizm“ braku zainteresowania w danym momencie wykonywaną czynnością.

  • Nieumiejętność równoczesnego wykonywania danego fragmentu ze spostrzeganiem i zapamiętywaniem fragmentu następnego – ćwiczyć na krótkich, np. dwutaktowych fragmentach tekstu, kończących się dłuższymi wartościami nut lub innym bardzo łatwym realizacyjnie dla grającego, sposobem skomponowania tekstu.

  • Bierność spostrzegania w momentach wykonywania dźwięków lub pauz o większych wartościach czasowych i nieumiejętność wykorzystania tej sytuacji dla przyswojenia sobie choćby zarysów następnej treści muzycznej – ćwiczyć wyrabianie przeciwdziałającej osłabieniu aktywności spostrzegania w tych momentach.

  • Zbyt powierzchowna analiza tekstu, pomijanie cech istotnych dla ogólnego sensu i wyrazu artystycznego, nieproporcjonalne zaabsorbowanie mniej znaczącymi szczegółami – podejmować różne działania mające na celu uzmysłowienie uczącemu się skutków zbyt powierzchownego podejścia do analizy tekstu lub niedostrzegania jego najbardziej istotnych właściwości.

  • Zaburzenia rytmiczne – sprawdzić, czy dany zapis nutowy jest w pełni zrozumiały dla grającego. Starać się zorientować co jest przyczyną trudności rytmicznych i jej przeciwdziałać. Jeżeli wykonanie tekstu w całości przekracza możliwości grającego, opanowywać takie fragmenty, które jest on w stanie precyzyjnie wyobrazić sobie wewnętrznie. Następnie próbować sumować opanowane już fragmenty w większe całości. Analizować i ćwiczyć na instrumencie wprawki rytmiczne zawierające struktury podobne do tych, w których wystąpiły trudności. Zanalizować z uczącym się i w różny sposób starać się mu uzmysłowić organizację czasową danej struktury rytmicznej.

  • Nieumiejętność uchwycenia pulsacji – analiza pulsacji w różnych tekstach nutowych. Uzmysłowienie na konkretnych przykładach konsekwencji przyjęcia prawidłowej lub nieprawidłowej pulsacji.

  • Brak przyzwyczajenia do czytania niektórych form konwencjonalnego zapisu nutowego – zaznajomić z podobnymi przykładami, polecić układać analogiczne.

- 11 -

Bibliografia:

Adamowski J. - Gra a vista na fortepianie.

Barenbojm L. - Fortepiannaja pedagogika.

Brianskaja F.D. - Kształtowanie i rozwój nawyku czytania nut a vista

w pierwszych latach nauki gry na fortepianie.

Hermann K. - Vom Blatt.

Soubeyran R. - Vingt lecons de solfege.

Chmielowska W.- Z zagadnień nauczania gry na fortepianie.

Schumann R. - Rady dla kształcącej się muzycznie młodzieży.

Zathej J. - Informacja na pięciolinii a proces dydaktyczny.

Opracowała:

nauczyciel mianowany

mgr Olesya Rudyk



- 12 -


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna