Harmonia wiadomości wprowadzające



Pobieranie 18.09 Kb.
Data27.04.2016
Rozmiar18.09 Kb.

Harmonia - wiadomości wprowadzające

Harmonia to dział teorii muzyki, zajmujący się budową akordów, zasadami ich łączenia. Podstawą muzyki artystycznej od trzech stuleci jest harmonia tonalna, opierająca się na dwóch skalach dur- moll. Charakteryzuje ją ściśle określona budowa akordów związana z klasyfikacją współbrzmień na konsonanse i dysonanse. U podstaw związku między akordami leży w harmonii tonalnej ciążenie grawitacyjne akordów ku tonice oraz hierarchiczne zróżnicowanie akordów na główne oraz poboczne.
1.Budowa akordów

W harmonii tonalnej obowiązuje tercjowa budowa akordów. Podobnie jak i inne podstawowe zależności systemu dur-moll wynika ona z akustycznej budowy dźwięku muzycznego, czyli tonów harmonicznych (alikwotów). C1 C G c e g b c1 d1 e1 f1 g1 a1 b1 h1 c2. Podstawowym akordem jest trójdźwięk. Ze względu na relację tercji rozróżniamy w trójdźwiękach cztery tryby, tzn. durowy, mollowy, zwiększony zmniejszony. Wielodźwięki uzyskujemy przez ,,dokładanie” kolejnych tercji do trójdźwięku. Mamy wtedy akordy septymowe, sekstowe, nonowe, itd.



2. Zestawianie akordów

W harmonii tonalnej, prócz wypracowanej przez kompozytorów swobody w zestawianiu akordów, istnieją pewne nakazy, np. D7 rozwiązuje się T, akordy septymowe na akord leżący 5 niżej, a sekstowe – o 5 wyżej. Podobnym nakazom podlegają dźwięki charakterystyczne, np. 7 dodana do trójdźwięku rozwiązuje się 2 w dół., a seksta 2 do góry. Dźwięk chromatycznie podwyższony 2 do góry, obniżony 2 w dół, dźwięk prowadzący 2> do góry.



3. Zapis harmoniczny

W nauce harmonii obowiązuje 4-głosowy zapis analogiczny do notacji chóralnej. Stąd nazwy głosów to sopran, bas, tenor, alt. S i A notujemy w kluczu wiolinowym, Bi T w kluczu basowym. Skala w poszczególnych głosach jest analogiczna do skali chóralnej, czyli S (c – a 2), A (f – d2), T (c – a2), B (F- d2). W praktyce należy dążyć do tego, by nie stosować zbyt dużej liczby linii dodanych. Wykorzystując trójdźwięk w czterogłosowej fakturze chóralnej należy zdwoić jeden z jego składników. W trójdźwiękach triady bez przewrotu zdublowaniu winna ulec pryma. W trójdźwiękach triady w pierwszym lud drugim przewrocie można zdwoić prymę albo kwintę.



4. Układ głosów

Mimo, że na pięcioliniach dzielimy głosy 2 + 2, w warstwie brzmieniowej mamy podział 1 + 3, czyli bas i reszta. W praktyce oznacza to, że tenor ma być umiejscowiony bliżej altu, a nie basu. Powyższa zasada powoduje, że między S a A może być maksymalnie odległość oktawy (najlepiej jednak nie przekraczać seksty), między A a T odległość mniejsza od oktawy (lub oktawa podparta tercją w basie), a między B, a T dwie oktawy (najlepiej jednak nie przekraczać duodecymy). Nie dopuszczalne jest krzyżowanie głosów w konstrukcji harmonicznej.

Akord możemy przedstawić w układzie skupionym lub rozległym.

- układ skupiony jest wtedy, gdy 3 górne głosy są 3 kolejnymi składnikami akordowymi. Wówczas spotykane interwały pomiędzy trzema górnym głosami to 3 lub 4.

- układ rozległy jest wtedy, gdy między 3 górnymi składnikami akordowymi są luki wynikające z opuszczenia składnika akordowego.

Dźwięk w sopranie wyznacza pozycję akordu. Każdy trójdźwięk można zapisać w trzech pozycjach (1,3,5). Natomiast dźwięk w basie wyznacza postać akordu. Mamy 3 postacie: bez przewrotu oraz I i II przewrót.



5. Ruchy głosów

Pomiędzy głosami akordowymi zachodzą różnego rodzaju stosunki, wynikające z ruchu głosów względem siebie.

- ruch prosty jest wtedy, gdy dwa głosy posuwają się w jednym kierunku, t.j. do góry lub na dół.

- ruch równoległy jest wtedy, gdy dwa głosy posuwają się w jednym kierunku o jednakowe odległości.

- ruch przeciwny jest wtedy, gdy dwa głosy posuwają się w dwóch różnych kierunkach są względem siebie.

- ruch przeciwrównoległy jest wtedy, gdy dwa głosy posuwają się w różnych kierunkach o odległości, które w sumie tworzą oktawę.

- ruch uboczny jest wtedy, gdy jeden głos pozostaje na miejscu (tj. nie porusza się), a drugi posuwa się w dowolnym kierunku.

Wszystkie głosy nie mogą się poruszać w tym samym kierunku.



6. Prowadzenie głosów

Każdy z trzech górnych głosów może posunąć się maksymalnie o sekstę. Bas zaś może posunąć się najwyżej o oktawę. W żadnym z głosów nie może mieć miejsca skok o interwał zwiększony, septymę lub odległość większą od oktawy. Dwa skoki bezpośrednio po sobie w tym samym kierunku, które tworzą w sumie odległość septymy lub odległość większą od oktawy są również niedozwolone.



7. Zestawienie podstawowych błędów harmonicznych

- ukośne brzmienie półtonu (czyli zmiana chromatyczna zachodząca pomiędzy dwoma rożnymi głosami)

- skrzyżowanie głosów

-ruch wszystkich głosów w jednym kierunku (przesunięcie akordu likwiduje samodzielność głosów)

- równoległe i przeciwrównoległe 1, 5 i 8 pomiędzy parami głosów

- ruch głosów o interwał zwiększony (zmniejszone dozwolone)

- skok o interwał septymy lub większy od oktawy (lub oktawę w trzech górnych głosach) / suma dwóch skoków w jednym kierunku dająca w sumie interwał septymy lub większy od oktawy.

8. Łączenie ścisłe trójdźwięków triady

Pomiędzy trójdźwiękami triady spotykamy połączenia w stosunku kwinty ( (o) T i (o) S, (o) S i (o) T, (o) T i D, D i (o) T) i sekundy ((o) S i D). Pomiędzy trójdźwiękami triady łączonymi w stosunku kwinty zachodzi stosunek pokrewieństwa (występują dźwięki wspólne), a pomiędzy trójdźwiękami triady łączonymi w stosunku sekundy mamy stosunek niepokrewieństwa (brak dźwięków wspólnych). Łączenie akordów w stosunku kwinty dzielimy na ścisłe (najbliższej drogi) i swobodne.



Łączenie ścisłe trójdźwięków triady w stosunku kwinty.

- poprowadzić prymę w basie jednego akordu na prymę w basie drugiego akordu skokiem o kwartę lub kwintę do góry lub na dół

- zachować dźwięk wspólny

- pozostałe głosy poprowadzić najbliższą drogą, czyli ruchem sekundowym, na dźwięki składowe drugiego akordu.


Na przykładzie gamy D-dur:


Łączenie ścisłe trójdźwięków triady w stosunku sekundy.

Aby uniknąć ruchu równoległego wszystkich głosów, który jest zakazany, trzy górne głosy prowadzimy ruchem przeciwnym. Wówczas połączeniem sekundowym rządzą następujące zasady:

- pryma basie pierwszego akordu przechodzi na prymę w basie drugiego akordu ruchem sekundowym

- pozostałe głosy przechodzą ruchem przeciwnym do basu najbliższą drogą na składniki drugiego akordu.


Na przykładzie gamy C-dur: Na przykładzie gamy e-moll:


Powtarzanie akordu bez zmian ze względów harmonicznych nie ma sensu, dlatego powtarza się akord ze zmianą: pozycji, przewrotu, układu, w dowolnej kombinacji. Powtórkę akordu oznacza się dwiema kropkami na wysokości podstawy funkcji. Przy zmianie trybu zmiana chromatyczna musi nastąpić w tym samym głosie i na tej samej wysokości. W innym przypadku następuje ukośne brzmienie półtonu, które w harmonii klasycznej jest niedozwolone.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna