Historyka, T. XXVI, iw6 pl issn 0073-277X



Pobieranie 211.72 Kb.
Strona1/3
Data03.05.2016
Rozmiar211.72 Kb.
  1   2   3

Historyka, T. XXVI, IW6 PL ISSN 0073-277X
AGNIESZKA KOLASA Lublin

SOCJOLOGIA HISTORYCZNA — PROBLEMY PRZEDSIĘWZIĘCIA INTERDYSCYPLINARNEGO

Abstract Agnieszka Kolasa, Historical Sociology — Prohiems of Interdisciplinary Enterprise.

The article prcsents the American historical sociology as a field of encounter of history and sociology. It shows its beginnings, specific fields of interest and main achievements. Historical sociology, because of its intcrdisciplinary character, creates its own methodological problems and difficulties. Some of them are also connected with the comparative method used in sociohistorical analysis. The links between historical sociology and contemporary social theory are manifold and evident (e.g. structuration theory, theory of social becoming).

Zainteresowanie historią wśród socjologów nie jest nowe ani zaskakujące. Na różny sposób towarzyszy naukom społecznym od samego początku. Linie demarka-cyjne między historią i socjologią mają charakter umowny. Zostały one określone przez odmienne tradycje kształtujące obie dyscypliny. Idea socjologii historycznej także nie należy do nowości. Różnorodnie pojmowana, bywa związana np. z budową teorii rozwoju społecznego czy też z rekonstrukcją genealogii teraźniejszości1. Zain­teresowania historyczne w socjologii współczesnej pochodzą z dwóch źródeł. Jednym są próby wyjaśnienia globalnych mechanizmów społecznych kształtujących świat koń­ca dwudziestego wieku. Drugie, szczególnie istotne źródło, stanowią poszukiwania teoretyczne w socjologii ostatnich lat. Mamy tu na myśli te kierunki, które próbują dokonać uzgodnienia ujęcia systemowo-strukturalnego z kierunkiem akcentującym autonomiczną rolę ludzi i ich twórczego działania. Podkreśla się w niej wzajemne uwarunkowanie struktur życia społecznego i jego aktywnych podmiotów. Do podsta­wowych założeń tej perspektywy należy przekonanie o wadze historycznego, konte­kstowego wymiaru zjawisk społecznych.

1 Zob.: J. Szacki. Socjologowie wobec historii [w:] Dylematy historiografii idei oraz inne szkice i studia, Warszawa 1991, s. 294-317.


4 Agnieszka Kolasa

l. POCZĄTKI AMERYKAŃSKIEJ SOCJOLOGII HISTORYCZNEJ

We współczesnej socjologii, wśród wielu subdyscyplin oraz szkół, wyróżnia się socjologia historyczna. Powstała ona i istnieje w swoim obecnym kształcie głównie w socjologii amerykańskiej. Ponowne odkrycie przez nią historyczności życia społecz­nego ożywiło jedną z wielkich tradycji myśli socjologicznej.

Socjologia amerykańska była zawsze mocno zorientowana praktycznie. Rys nauki stosowanej przejawiał się w szczególnej roli bieżących problemów społecznych, w roz­woju socjografii, badań terenowych i case studies. Zainteresowaniom tym towarzyszyło skupienie nad metodami badawczymi oraz - nieco później — zagadnieniami teoretycz­nymi. Dominujący wpływ szkoły chicagowskiej w latach 1915-1930 określił na długo empiryczny charakter nauk społecznych w Ameryce2. Inaczej niż w socjologii europej­skiej brakowało w nich powiązań z szerszą refleksją filozoficzną. To wszystko przyczyniło się do pomijania wymiaru historycznego w badaniach społecznych. Profesjonalizacja socjologii odbywała się tam przez wyraźne oddzielenie od historii.

Rozwijający się po drugiej wojnie światowej funkcjonalizm zaowocował imponującymi studiami teoretycznymi Talcotta Parsonsa i Roberta Mertona oraz metodologicznymi m.in. Paula Lazarsfelda. Ich ahistoryczny, skierowany na statykę charakter zastąpił wyjaśnienia ewolucyjne i dyfuzyjne. Charakterystyczne dla socjologii amerykańskiej dotychczasowe nastawienie prezentystyczne, empiryczne i mikrostrukturalne łączyło się z inspiracją naukami psychologicznymi, a nie historycznymi. Wzbogacenie problematyki o pytania dotyczące makroprocesów skierowało uwagę badaczy na funkcjonalistyczne tradycje brytyjskiej an­tropologii. W ten sposób utrwalił się ahistoryczny charakter socjologii amerykańskiej3.

Socjologia historyczna nie miała szans rozwoju w środowisku zdominowanym przez idee „wielkich teorii" lub zamkniętym w wąskim empiryzmie, tym bardziej że europejska tradycja refleksji historycznej była obca socjologii amerykańskiej. Dopiero zwrócenie uwagi na dorobek Alexisa de Tocqueville'a, a szczególnie Maxa Webera przetarło drogę perspe­ktywie historycznej4. Wzrost popularności myśli Karola Marksa w latach sześćdziesiątych również odegrał ważną rolę. Twórczość Gramsciego, Lukacsa, szkoły frankfurckiej oraz wpływy Nowej Lewicy ugruntowały silną pozycję marksizmu wśród socjologów history­cznych. Ta tendencja wpłynęła na interdyscyplinarne poszukiwania historyków i socjologów brytyjskich, takich jak E. P. Thompson, Eric Hobsbawm, George Rude i Paul Anderson5-



2 Zob.: D. Wrong, The Present Conditlon of American Sociology, „Journal of Comparative Study of Society and History", 1993, vol. 35, s. 186, oraz Jonathan H. T u mer, S. T u mer. Socjologia amerykańska w poszukiwaniu tożsamości. Warszawa 1993, s. 112.

3 Zob.: W. Kwasniewicz, Przeciw lekceważeniu historycznego punktu widzenia w badaniach socjologicznych, „Studia Socjologiczne", 1982, nr 1-2, s. 5-30 oraz P. Sztompka, Socjologia jako nauka historyczna, „Studia Socjologiczne", 1988, nr 1-2, s. 5-32.

Nowe, odmienne od Parsonsowskiego odczytanie Webera socjologia anglojęzyczna zawdzięcza pracom Anthony Giddensa, Capilalism and Modem Social Theory, New York 1971 oraz Randalla Collinsa, Weber's Last Theory of Capitalism. A Systematisation, „American Sociological Revicw", 1980, vol. 45(6), s. 925-942.



5 Z wyjątkiem Paula Andersona, należącego do młodszego pokolenia badaczy, była to grupa historyków aktywnych w Grupach Historycznych Brytyjskiej Partii Komunistycznej po II wojnie światowej. Zob.:

Alexander Callinicos, Making Histor/: Agency, Structure and Change in Social Theory, Cambridge 1987.



Socjologia historyczna — problemy przedsięwzięcia interdyscyplimniego 5

Geneza współczesnego porządku światowego, zwłaszcza powstanie industrialnego spo­łeczeństwa kapitalistycznego, zainteresowały badaczy pod wpływem popularności teorii modernizacji i rozwoju. Po II wojnie światowej socjologowie, zwłaszcza socjologowie polityki, zaczęli zajmować się problemami powstania gospodarki rynkowej, rewolucji przemysłowej i demokratycznego porządku politycznego. Kierunki rozwoju społeczeństw Trzeciego Świata stały się tematem zainteresowań nie tylko polityków, ale i naukowców. Procesy modernizacyjne ujmowano wtedy w kategoriach zjawisk endogenicznych, konie­cznych i jednorodnych. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych zakwestionowano ten model. Pojawiły się koncepcje rozwoju wielokierunkowego, warunkowanego lokalną tradycją i wpływem czynników zewnętrznych6. Konsekwencją tej zmiany było nie tylko porzucenie perspektywy europocentrycznej. Pociągnęła ona za sobą także rozszerzenie badań porównawczych o konkretne, historyczne właściwości analizowanych społeczeństw7.

Jedną z pierwszych propozycji poszerzenia refleksji o wymiar historyczny sformu­łował we współczesnej socjologii anglosaskiej Charles Wright Mills w klasycznej pracy z 1959 roku The Sociological Imagination6. Główną myślą tej książki jest przywrócenie związku refleksji teoretycznej z badaniem rzeczywistości społecznej. W swojej krytyce limkcjonalizmu podkreślał rolę kontekstu społecznego i unikalnych uwarunkowań cza-sowo-przestrzennych. Mills za optymalną uznawał metodę historyczno-porównawczą W jej stosowaniu należy unikać zarówno czystej procedury indukcyjnej, jak i ograniczania się do poziomu ogólnych modeli. Wtedy metoda ta umożliwia „podejmowanie konkret­nych problemów na historycznym poziomie rzeczywistości"9.

Lata sześćdziesiąte stanowiły początek szerszego „zwrotu antyteoretycznego" w so­cjologii i zaowocowały m.in. Dahrendorfa krytyką funkcjonalizmu, Poppera krytyką mechanistycznego marksizmu oraz krytyką metafory wzrostu i rozwoju, dokonaną przez Roberta Nisbeta w pracy Social Change and History10. Schyłek popularności teorii funkcjonalnej, krytykowanej za brak wyjaśniania zjawisk zmiany, władzy i konfliktu, miał duże znaczenie w powstawaniu amerykańskiej socjologii historycznej. Krytyka funkcjonalizmu często była utożsamiana z ruchami Nowej Lewicy i popularnością mar­ksizmu oraz teorii konfliktu u schyłku lat sześćdziesiątych. Upadek dominacji szkoły funkcjonalnej zapoczątkował panujący obecnie stan fragmentacji, pluralizmu teoretycz­nego i postępującej specjalizacji. Sytuację współczesnej refleksji socjologicznej chara­kteryzuje częsty rozziew między teorią a badaniami oraz poszerzający się wachlarz



6 Krytykę teorii rozwoju można znaleźć m.in. w pracy Roberta Nisbeta, Social Change and History, New York 1969. Autor wskazuje w niej na zjawiska stabilne, nie podlegające zmianie oraz krytykuje metaforę wzrostu zakładającą kierunkowość, celowość, ciągłość i nieodwracalność zmiany społecznej. Podobnie Karl Popper w Nędzy historycyzmu, podważając wartość „praw historycznych", postuluje zajęcie się badaniem konkretnej rzeczywistości historycznej. Patrz: K. Popper, Nędza histo-rycyzmu, Warszawa 1984.

7 P. Sztompka, The Sociology of Social Change, Oxford 1994, s. 132-135.

8C. Wright Mills, The Sociological Imagination, New York 1959.

9 Ibidem, s. 128.

10 R. Dahrendorf, Out of Utopia. Toward a Reorientation of Sociological Analysis, „American Journal of Sociology", 1958, vol. 64; K. Popper, Nędza historycyzmu. Warszawa 1984; R. Nisbet, Social Change and History, New York 1969, zob. też: P. Sztompka, The Renaissance of Historical Perspective in Sociology, „International Sociology", 1986, vol. l, nr 3, s. 328.

6 Agnieszka Kolasa

podziałów wewnątrz samej teorii11. Jedną z dróg rozwoju stanowi socjologia porów-nawczo-historyczna. Jej pozycję trudno jeszcze jednoznacznie ocenić, chociaż pojawiają się próby zaliczenia jej, obok socjologii rozumiejącej i ujęcia ilościowego, do trzech głównych nurtów we współczesnej socjologii amerykańskiej12. W dużym stopniu przy­czyniła się ona w naukach społecznych do przesunięcia akcentu z samoczynnego, me­chanicznego funkcjonowania systemu społecznego na swobodną aktywność podmiotów13.

Do lat siedemdziesiątych w socjologii anglosaskiej prace socjohistoryczne pojawiały się rzadko14. Działo się tak pomimo postępującej krytyki ahistoryzmu w socjologii, zwłaszcza w teorii modernizacji. Większość socjologów trwała w nurcie badań tereno­wych o empirycznym i bieżącym charakterze. Socjologia historyczna była domeną nielicznej grupy badaczy. Jednak właśnie wtedy powstały prace zaliczane dzisiaj do klasyki amerykańskiej socjologii historycznej. Są to dzieła o dużym zasięgu chronolo­gicznym i problemowym. Ich twórcy z reguły pozostawali na obrzeżach nauki akade­mickiej. Marginalizacja wynikała z interdyscyplinarnego charakteru ich zainteresowań. Badacze ci byli wykształceni w tradycji funkcjonalnej, lecz czasy i lewicowe często poglądy przywiodły ich ku różnym wersjom teorii konfliktu inspirowanym myślą Marksa i Webera15. Popularność historycznej szkoły „Annales" także odegrała znaczną rolę w kształtowaniu zainteresowania przeszłością wśród socjologów.

2. TWÓRCY SOCJOLOGII HISTORYCZNEJ

Do twórców współczesnej anglosaskiej socjologii historycznej należą: S. N. Eisenstadt reprezentujący tradycję funkcjonalną, Perry Andersen, Barrington Moore Jr., Theda Skocpol, E. P. Thompson, Immanuel Wallerstein wywodzący się z nurtu neomarksistowskiego oraz Reinhard Bendix i Charles Tilly inspirowani przez socjologię durkheimowską i weberowską16.

Tematy podejmowane przez nich dotyczą genezy współczesnego społeczeństwa. Lokują się blisko zagadnień socjologii polityki. Przedmioty badań stanowią: powstanie

11 D. Wrong, The Present Condition of American Sociology, op. cit., s. 186 oraz J. H. Turner, S. Turner. Socjologia amerykańska w poszukiwaniu tożsamości, op. cit., przypis 2, s. 111—113.

12 N. Willey, The Current Interregnum in American Sociology, „Social Research", 1985, vol. 52, nr l.

13 P. Sztompka, Socjologia jako nauka historyczna, op. cit., przypis 3, s. 17.

14 Wątki historyczne pojawiały się w takich pracach jak: R. Bendix, Work and Authority in Industry: Ideologies of Management m the Course of Industrialization, New York 1956; N. S m e l s e r, Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotlon Industry, Chicago 1959; S. M. Lipset, Agrarian Socialism: The Cooperative Commonwealth Federation in Saskatchewan, Berkeley 1950; W. Eberhard, Conauerors and Rulers: Social Forces in Medievul China, Leiden 1952; B. Moore Jr., Terror and Progress, Cambridge 1956; R. N. Bellah, Tokugawa Religion: The Yalues of Pre-Industrial Japan, Glencoe 1957; S. M. Lipset, A Sociologist Looks al History, „Pacific Sociological Review", I nr l (Spring 1958). Por.: V. Bonnell, The Uses of Theory, Concepts, and Comparisons in Historical Sociology, „Comparative Studies of Society and History", 1980, vol. 22, nr 2.

15 „This was the old Weberian left, which provided a seedbed of ideas for critical thinking in sociology". N. Willey, The Current Interregnum in American Sociology, op. cit., s. 196—197.

16 Zob.: T. Skocpol (ed),Vision and Method in Historical Sociology, New York 1984 oraz P. Sztompka. Socjologia jako nauka historyczna, „Studia Socjologiczne", 1986, nr 2; tenże, The Rcnaissance of Historical Perspective in Sociology, op. cit., przypis 10.

Socjologia historyczna — problemy przedsięwzięcia interdyscyplinarnego 7

i upowszechnienie się gospodarki rynkowej, związki między początkami kapitalizmu a zmianami w organizacji politycznej (w tym specyfika monarchii absolutnych jako formy przejściowej do nowoczesnego państwa narodowego), geneza współczesnego państwa oraz zmiany legitymacji władzy państwowej. Do istotnych zagadnień należy także historyczna analiza ruchów społecznych i zjawiska rewolucji. Wszystkie prace powstały na podstawie metody porównawczej poprzez zestawienie dziejów społeczeństw europejskich i niektórych nieeuropejskich (Japonii, Chin, krajów Trzeciego Świata). Do klasycznych pozycji należą: Barringtona Moroe'a Social Origins of Dictatorship and Democracy, Thedy Skocpol States and Social Revolutions, Reinharda Bendixa Nation--Building and Citizenship, Perry Andersena Lineages of the Absolutist State, Charlesa Tilly'ego The Vendee oraz The Rebellious Century 1830-193017.



Lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte przyniosły nie tylko coraz liczniejsze prace z zakresu socjologii historycznej, lecz także pierwsze refleksje metodologiczne nad tą perspektywą badawczą18. Wtedy dokonała się również instytucjonalizacja i szybki awans socjologii historycznej wobec innych specjalności socjologii amerykańskiej. W 1983 roku powstała w Amerykańskim Towarzystwie Socjologicznym sekcja so­cjologii porównawczo-historycznej. Kilka lat później stała się ona wraz z m.in. sekcjami socjologii polityki i zmiany społecznej trzecim co do wielkości blokiem tematycznym wśród ośmiu istniejących19 Zaczęły mnożyć się konferencje i seminaria poświęcone metodom historycznym. Kursy socjologii historycznej pojawiły się w programie wię­kszości uczelni amerykańskich. Punktami zwrotnymi w rozwoju socjologii historycznej było ukazanie się w 1966 roku niezwykle wpływowej książki Barringtona Moore'a Social Origins of Dictatorship and Democracy, ilościowe analizy historyczne Charlesa Tilly'ego, oraz fakt przyznania prestiżowej Nagrody American Sociology Association im. P. Sorokina kolejno dla Immanuela Wallersteina za pracę The Modern World-Sy­stem w 1975 roku, Jima Paige'a za Agrarian Revolution w 1976, Paula Andersona za Considerations on Western Marxism w 1977 i Thedy Skocpol za States and Social Revolutions w 1980 roku20. Powstały ośrodki badawcze: Immanuela Wallersteina Centrum Badawcze im. Ferdynanda Braudela na Uniwersytecie Nowojorskim w Bing-hampton, Charlesa Tilly'ego Centrum Badania Organizacji Społecznych (CSRO) na Uniwersytecie Michigan w Ann Arbor, a od 1984 roku Centrum Badania Zmiany Społecznej (CSSC) w New School for Social Research w Nowym Jorku21. W początku

17 B. Moore, Social Origins a/Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of the Modern World, Boston 1966; T. Skocpol, States and Social Revolutions, Cambridge 1979; R. Ben-dix, Nation-Building and Citizenship, New York 1964; P. Andersen, Lineages of the Absolutist State, London 1974: C. Tilly, The Vendee. London 1964: C. Tilly, et al.. The Rebellious Century 1830-1930. London 1975.

18 Por. m.in. A. Stinchcombe, Theoretical Methods in Social History, New York 1978; P. Abrams, Historical Sociology, Ithaca 1982; T. Skocpol (ed), Vision, and Method in Historical Sociology, op. cit., przypis 16: C. Tilly, As Sociology Meets History, New York 1981; tenże, Big Structures, Large Processes, Huge Comparisons, New York 1984; P. Burke, Sociology and History, Cambridge 1980.

19 J. G. E n ni s, The Social Organisation of Sociological Knowledge: Modeling the Intersection of Specialties. „American Sociological Review", April 1992, vol. 57, s. 259-265.

20 N. Willey, The Current Interregnum..., op. cit., przypis 15, s. 197.

21 P. Sztompka, Socjologia jako nauka historyczna, op. cit., przypis 3, s. 18.

8 Agnieszka Kolasa

lat osiemdziesiątych jedna czwarta artykułów w głównych periodykach socjologicznych w języku angielskim była pisana z uwzględnieniem ujęcia historycznego22. Także w socjologii brytyjskiej umacniał się nurt badań historycznych, reprezentowany przez Ernesta Gellnera, Johna A. Halla i Michaela Manna23. Nastał „złoty wiek socjologii historycznej"24. Po latach sporów wydaje się, że socjologia i historia „schodzą się" obecnie na amerykańskich uniwersytetach25.

Niedawno przeprowadzone badania nad subdyscyplinami socjologicznymi w Sta­nach Zjednoczonych pokazują istnienie silnego kierunku political and macroso-ciology. W jego ramach wyróżnia się takie specjalności jak: socjologię polityki, socjologię zmiany społecznej, socjologię porównawczą i makrosocjologię, socjolo­gię rozwoju oraz socjologię ruchów społecznych. Mieszczą się tu również zagad­nienia socjoekonomiczne wraz z wąską dziedziną socjologii konfliktu światowego. Badania prowadzone w ramach tych wszystkich specjalności mają charakter socjo-historyczny26.

3. HISTORIA SPOŁECZNA

W tym samym czasie, w którym nastąpiły zmiany w socjologii amerykańskiej, dokonało się przeorientowanie teoretyczne wśród tamtejszych historyków. W końcu lat pięćdziesiątych do głosu zaczęła dochodzić grupa młodych historyków próbujących uprawiać historię jako naukę społeczną (social science history). Odeszli oni od historii politycznej i badania roli jednostek, a skierowali się ku analizie czynników ekono­micznych i społecznych. Powstała historia ilościowa, upowszechniły się badania dzie­jów mentalności, ruchów masowych, przemocy i rewolucji. Wzorem nowego, inter­dyscyplinarnego ujęcia stała się nowa historia gospodarcza. W tej bowiem specjalności od dawna istniał bezpośredni kontakt między badaczami dwóch dyscyplin27. Temu podejściu przyświecało przekonanie, że należy „stosować teorie innych nauk społe­cznych do historycznego badania, stosować metody naukowe testujące wyłaniające się hipotezy"28. Ekonometria wprowadziła do praktyki badawczej historyków jasne modelowanie, metody ilościowe oraz zainteresowanie wydarzeniami powtarzającymi się i dotyczącymi zbiorowości. Badacze zwrócili uwagę na nowy typ źródeł — dane masowe, standardowy produkt biurokracji. Wypracowali także odmienny sposób ich



22 D. Smith, The Rise of Historical Sociology, Oxford 1991, s. 2.

23 E. G e line r. Plough, Sword and Book: The Structure of Human History, Glasgow 1988;

J. A. Hall, Powers and Liberties: The Causes and Consequences of the Rise of the West, Oxford 1985;

M, Mann, The Sources of Social Power, vol. 1, New York 1986, vol. 2, New York 1993.

24 R. Collins, Three Sociological Traditions, Oxford 1985, s. 107.

25 J. H. Turner, S. Turner, Socjologia amerykańska w poszukiwaniu tożsamości, up. cii., przypis 2, s. 180.

26 J. G. E n n i s. The Social Organization of Sociological Knowledge: Modeling the Intersection of Specialties, op. cit., przypis 19, s. 259-265.

27 J. Pomorski, Historyk i metodologia, Lublin 1991, s. 105-106.

28 D. C. North, Growth and Welfare in the American Past: A New Economic History, Englewood Cliffs 1966, s. VII; cyt. za: J. Pomorski, Historyk i metodologia, op. cit., s. 106

Socjologia historyczna — problemy przedsięwzięcia interdyscyplinarnego 9

analizy29. Te rewolucyjne przemiany zaowocowały powstaniem kilku nowych spe­cjalności, takich jak: psychohistoria, nowa historia społeczna, historia kwantytatywna, nowa historia polityczna, family history i inne30. Amerykańska socjologia historyczna także znajduje się w spektrum tego nowego podejścia do badań historycznych.

Podobne próby przeorientowania modelu uprawiania historii można dostrzec w hi­storiografiach europejskich. Francuska tradycja szkoły „Annales" i historii globalnej Fernanda Braudela dala początek tzw. La Nouvelle Histoire. W Niemczech nowa historia społeczna pod nazwą Sozialgeschichte rozwinęła się w środowisku badaczy dziejów najnowszych31. W Wielkiej Brytanii zainteresowanie naukami społecznymi upowszech­niło się wśród marksistowskich historyków, związanych w latach powojennych z partią komunistyczną, takich jak Eric Hobsbawm, E. P. Thompson czy Perry Andersen32.

W powyższych przypadkach wyraźne przypisanie ich do nurtu historii społecznej czy socjologii historycznej ma charakter nieco arbitralny. Założenia metodologiczne, sposób prowadzenia badań, wreszcie problemy interesujące badaczy są często identyczne. Bliskość ta przybiera również formy instytucjonalne, jak np. w postaci wydawania wspólnych czasopism. Od dawna ukazuje się w Stanach Zjednoczonych i Europie wiele pism socjohistorycznych, między nimi od roku 1958 „Comparative Studies in Society and History" — kwartalnik założony przez historyków, propagujący porównawcze analizy socjohistoryczne33.

4. CHARAKTERYSTYKA ODRĘBNOŚCI SOCJOLOGII HISTORYCZNEJ

Socjologia historyczna stanowi próbę przedsięwzięcia interdyscyplinarnego. Stąd wynikają jej specyficzne cechy oraz typowe trudności metodologiczne. Wpisuje się ona w długą tradycję badań dotyczących makrostruktur i procesów zmiany. Pod jedną nazwą kryją się zarówno prace ogólne, modelujące wielkie obszary czasowe i prze­strzenne, jak i empiryczne analizy wybranych procesów czy wydarzeń historycznych. Rozpiętość pomiędzy historiozofią czy ogólnymi teoriami zmiany a studiami konkret­nych problemów socjohistorycznych stanowi pierwszą trudność w samookreśleniu się tej dyscypliny

Do elementów wspólnych wszystkim pracom z socjologii historycznej należy ujmo­wanie rzeczywistości społecznej jako procesu, podkreślanie roli momentu historycznego oraz tempa i rytmu przekształceń. Na zmianę społeczną składają się liczne, różnokie-

  1   2   3


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna