Humanistyczne refleksje nad turystyką



Pobieranie 40.86 Kb.
Data07.05.2016
Rozmiar40.86 Kb.

Katedra


Katedra Humanistycznych Podstaw Kultury Fizycznej

Nazwa przedmiotu


Humanistyczne refleksje nad turystyką

Imię i Nazwisko osoby lub osób prowadzących przedmiot.

dr Joanna Daniluk

Liczba godzin wykłady/ćwiczenia


Studia stacjonarne - 30 godz wykładów/ 30 godz. konwersatorium

Studia niestacjonarne - 12 godz wykładów/12 godz. konwersatorium - (materiał omawiany w węższym zakresie)

Proponowane semestry realizacji przedmiotu

3 i 4 semestr/ wykłady lub 3 lub 4 semestr/ wykłady

5 i 6 semestr/ konwersatorium lub 5 lub 6 semestr/ konwersatorium



Liczba Punktów ECTS

2 pkt ETCS

Założenia i cele przedmiotu

Próba spojrzenia na podróż jako pewien mit kulturowy uosabiający ważne egzystencjalne doświadczenia - Homo viator to przecież jeden z podstawowych sposobów bycia człowieka w świecie. Turystyka omawiana także jako zjawisko kulturowe jako funkcja kultury, element kultury, przekaz kultur, czynnik przemian kulturowych i spotkanie kultur.

Metody dydaktyczne

Metody podające: opis, pogadanka, wykład informacyjny, objaśnienie, praca ze źródłem np. drukowanym; metody problemowe: nauczanie problemowe, gry dydaktyczne, dyskusja dydaktyczna, metoda badawcza; metody eksponujące: film, pokaz; metody praktyczne: ćwiczenia przedmiotowe,

Forma i warunki zaliczenia przedmiotu

zaliczenie z oceną - kolokwim, przygotowanie prezentacji dot. tematyki, aktywność na zajęciach

Treści programowe wykłady/ćwiczenia

1. Początki humanistycznej refleksji nad turystyką

  1. Sylwetka ks. Stanisława Staszica (1755-1862), jednego z największych polskich patriotów, wielkiego filantropa, działacza społecznego, polityka i reformatora, autora cennych dzieł naukowych, założyciela Towarzystwa Przyjaciół Nauk - prokursora krajoznaznawstwa i turystyki w Polsce,

  2. J. Lipiec: “Człowiek wędrujący” - problem narodzin i sensu podmiotowości turystycznej,

  3. Dean MacCanell “Turysta. Nowa teoria klasy próżniaczej” - autor uznanej za pierwszą humanistycznie zorientowaną książkę w całości poświęconej turystyce,

  4. Początki badań nad turystyką w Europie,

  5. Podróż i turystyka w polskiej humanistyce,

2. Koncepcje kulturowe “człowieka w drodze”

  1. Turystyka a kultura:

-turystyka jako element kultury - inna kultura nie może być w pełni zrozumiana bez nawiązania bezpośredniego kontaktu z jej przedstawicielami

-turystyka jako przekaz kultury - turystyka, tak samo jak media, jest nośnikiem informacji o kulturze

-turystyka to spotkanie kultur - w toku wypraw człowiek wychowany w innej kulturze spotyka przedstawiciela zupełnie obcej mu kultury - np. w epoce wielkich odkryć geograficznych hiszpańscy kolonizatorzy stykali się w Ameryce z rdzenną ludnością indiańską

-turystyka czynnikiem przemian kulturowych - podczas zderzenia kultur pewne elementy każdej z nich są inkorporowane w skład drugiej. Zazwyczaj kultura uznana za dominująca i bardziej atrakcyjną jest chętniej i bardziej dobrowolnie asymilowana niż kultura uznawana za podrzędną.



  1. Droga i filozofia, droga i literatura, człowiek na ścieżkach nauki, quo vadis?

  2. Komunikacja międzykulturowa jako zjawisko ze sfery porozumiewania się ludzi, jako wiedza o tym zjawisku,

- Kultura jako źródło barier w komunikacji międzykulturowej: etnocentryzm, uprzedzenia, stereotypy, niepewność, mylne interpretacje w komunikacji niewerbalnej, język,

- Typologie kultur,

- Przykłady różnic kulturowych

- Poznawanie różnic kulturowych na użytek praktyki gospodarczej,

- K. Podemski, Socjologia podróży - rozdz. 3. “Oswajanie obcości”. Podróż do Indii jako forma kontaktu międzycywilizacyjnego,

3. Motyw podróży, motyw wędrówki:

- motyw podróży, motyw wędrówki w literaturze, np.



Homer Odysej

Motyw wędrówki służy tutaj zyskaniu wiedzy o świecie, a zarazem poskromić ma dumę i wygórowaną ambicję bohatera. Wędrówka Odyseusza bywa często traktowana symbolicznie. Uzmysławia bowiem człowiekowi, że w gruncie rzeczy jest on igraszką w rękach losu. Zarazem jest to opowieść o nadziei, wierze w siebie i wytrwałości, które zostają nagrodzone.



Dante Alighieri Boska komedia

Dante odbywa wędrówkę przez zaświaty. Podróż Dantego ujmowana bywa symbolicznie jako droga człowieka od grzechu, przez oczyszczenie do zbawienia.



Wolter Kandyd

Bohater tej oświeceniowej powiastki filozoficznej przeżywa niesamowite przygody i odbywa wiele podróży. Jego wędrówki mają charakter dydaktyczny i poznawczy. Rzeczywistość oświeceniowej Europy jest złowroga, niebezpieczna, nieprzyjazna. Podróż Kandyda służy określeniu jego światopoglądu. Jego towarzyszami w drodze są filozof Pangloss, głoszący ideę, że „żyjemy w najdoskonalszym ze światów” oraz pesymistycznie nastawiony do rzeczywistości Marcin. Ostatecznie Kandyd uzmysławia sobie, że świat jest tak różnorodny, że nie sposób objąć go rozumem. Zamyka się więc w przestrzeni „własnego ogródka”.



Juliusz Słowacki Kordian

Drugi akt dramatu Słowackiego Kordian zorganizowany jest wokół motywu wędrówki. Bohater dzieła odbywa serię podróży po Europie, które służą przewartościowaniu ideałów oraz składają się na element romantycznej biografii bohatera. Poszukiwanie autorytetów i pozytywnych, trwałych wartości przynosi gorzkie rozczarowania i rozdźwięk ideałów z rzeczywistością. Monolog bohatera na szczycie Mont Blanc, gdzie rozważa on nawet możliwość samobójstwa, przynosi mu jednak ideę, dla której warto się poświęcić – będzie to walka narodowowyzwoleńcza. Motyw podróży przynosi otrząśnięcie się bohatera z młodzieńczych ideałów i odnalezienie sensu życia.



James Joyce Ulisses

Dwudziestowieczne przetworzenie, a zarazem reinterpretacja dziejów mitycznego Odyseusza. Motyw wędrówki służy tutaj zorganizowaniu akcji oraz ponowieniu, a niekiedy sparodiowaniu znanych w historii idei wątków i tematów. Wędrówka pozwala także ukazać pieczołowicie odwzorowaną topografię Dublina oraz panoramiczny obraz miasta widziany oczami wielu bohaterów.



Inne przykłady literackie:

  1. Biblia, Księga Wyjścia (czterdziestoletnia wędrówka Izraelitów przez pustynię jako czas wychowywania przez Boga ludu wybranego)

  2. Mitologia grecka (wyprawa Jazona po złote runo)

  3. Jan Kochanowski Do snu (wędrówka duszy człowieka podczas jego snu)

  4. Torquato Tasso Jerozolima wyzwolona (epos przedstawiający dzieje bohaterów wyprawy krzyżowej)

  5. Jonathan Swift Podróże Guliwera (motyw podróży bohatera do dziwnych krain liliputów i olbrzymów służy krytyce oświeceniowego społeczeństwa)

  6. Adam Mickiewicz Sonety krymskie (emigracyjna wędrówka Pielgrzyma – bohatera lirycznego cyklu sonetów – po Krymie)

  7. Lewis Carroll Alicja w krainie czarów (podróż dziewczynki do niesamowitego świata pełnego przedziwnych postaci – symboliczne wyobrażenie snu)

  8. Henryk Sienkiewicz W pustyni i w puszczy (podróże Stasia i Nel przez egzotyczną i niebezpieczną Afrykę)

  9. Jarosław Iwaszkiewicz Panny z Wilka (podróż Wiktora do miejsca młodzieńczych podbojów miłosnych uwidacznia mu fakt, że przeszłość bezpowrotnie minęła)

  10. Tomasz Mann Śmierć w Wenecji (podróż Aschenbacha do Wenecji pozwala mu zauroczyć się młodością i pięknem, ale też przynosi mu śmierć)

  11. Jerzy Andrzejewski Bramy raju (tematem dzieła jest wędrówka bohaterów krucjaty dziecięcej do Ziemi Świętej),

- motyw podróży, motyw wędrówki w filmie:

Człowiek wózków, reż. Mariusz Malec

Film opowiada historię mężczyzny, który samotnie wędruje. Stracił on rodzinę w wypadku i od tego czasu nie może odnaleźć się w rzeczywistości. Cały swój dobytek ciągnie na skonstruowanym przez siebie wózku. Jest to podróż nie tyle w określonym kierunku co wędrówka w poszukiwaniu swojego miejsca i zrozumienia tego co się stało i jak. Jest to wędrówka nie tyle geograficzna, choć mężczyzna przemierza cała Polskę, co podróż wewnętrzna, duchowa.



Swobodny jeździec, reż. Dennis Hopper

Podróż na motocyklach przez Amerykę. Motocykliści, zdeklarowani hipisi wyruszają w poszukiwaniu wolności, w myśl ideałów jakim chcą być wierni. Na drodze spotykają wielu ludzi, przezywają różne przygody. Ich podróż jest tak fascynująca, że przyłącza się do nich prawnik, dla którego taka podróż jest synonimem wolności i jego pragnień. Podróż bohaterów jest pełna fascynacji, ciekawości i radości, ale także nietolerancji i agresji. Jest to podróż przez Amerykę - kraj pełny ideałów, jednak tylko pozornie przestrzeganych. Podróż w poszukiwaniu wolności. Wolności, która jest symbolem, marzeniem pokolenia lat 60-tych, które niestety przegrało z władzą i kanonami obowiązującymi w kraju.



Inne przykłady filmowe

  1. Duma: Podróż do domu, reż. Carroll Ballard (podróż małego chłopca przez Afrykę w towarzystwie geparda)

  2. Eden, reż. Andrzej Czeczot (anim. podróż w czasie, przez piekło, ziemię i niebo)

  3. Mistrz, reż. Piotr Trzaskalski (podróż artysty do Paryża, podróż, która zmienia jego życie)

  4. Jutro będzie niebo, reż. Jarosław Marszewski (podróż – przyjaźń mężczyzny i dziewczynki)Dzień świra, reż. Marek Koterski (realistyczna podróż nad morze, podróż przez życie do niespełnionych pragnień)

  5. Europa, Europa, reż. Agnieszka Holland (podróż bohatera w czasie wojny)

  6. Bonnie i Clyde, reż. Arthur Penn (podróż – ucieczka przez Amerykę)

  7. 300 mil do nieba, reż. Maciej Dejczer (niebezpieczna podróż chłopców do Szwecji)

  8. Rejs, reż. Marek Piwowski (podróż – rejs statkiem, obraz relacji międzyludzkich)

  9. Podróż za jeden uśmiech, reż. Stanisław Jędryka (wakacyjna podróż młodych chłopców)motyw podróży w malarstwie, np.

  10. Jan Bruegel Na skraju lasu lub Ucieczka do Egiptu

Artysta umieścił scenę ucieczki do Egiptu w rzeczywistym, ludzkim świecie – tak też została namalowana święta rodzina, jako grupa ludzi umęczonych podróżą. Józef i Maryja porzucają wszystko, aby ruszyć ku tajemnicy nieznanego. Obraz jest podzielony na dwie części – jedną stanowi wędrówka ludzi, a drugą – rozciągający się pejzaż błękitnego i srebrnego świata bez dróg, anielsko pięknego, obiecującego wolność. Podróż to również trud ludzkiego życia, nasze zmagania mogą zaprowadzić nas do lepszego świata, zwłaszcza, jeśli się staramy i w to wierzymy. Tu podróż jest również głosem serca i powołania.

Ford Madox Brown Pożegnanie Anglii

Przed nami młoda para małżeńska trzymająca się za ręce. Ich smutny wyraz twarzy wynika ze świadomości, iż muszą porzucić swój kraj, by uciec przed narastającym ubóstwem. Artysta namalował scenę, uwzględniając z precyzją wszystkie szczegóły, co sprawia, że jesteśmy jeszcze bliżej przeprowadzki tej smutnej pary. Na horyzoncie widzimy fragment oddalających się skalistych wybrzeży pozostawionej Anglii, tym razem podróż nie jest radosną chwilą, to podróż ku nieznanemu z poczuciem straty.



Inne przykłady malarskie:

  1. Hieronim Bosch Wędrowiec lub Syn Marnotrawny (tułaczka wędrowca)

  2. Jacopo Bassano Zwierzęta wchodzące do Arki Noego (na chwilę przed podróżą)

  3. Adam Elsheimer Ucieczka do Egiptu (podróż świętej rodziny do Egiptu)

  4. Philips Wouwerman Droga przez wydmy (wędrowiec z psem)

  5. Eugene Delacroix Łódź Dantego (podróż przez piekło)

  6. Arnold Böcklin Wyspa umarłych (podróż jest tu przenośnią do wodnej przeprawy na wyspę śmierci)

  7. Alfred Wierusz-Kowalski Przeprawa przez rzekę (konne bryczki przeprawiające się przez rzekę na tle melancholijnego pejzażu)

  8. Józef Brandt Żydzi (scena przedstawiająca Żydów jadących powozem konnym)

  9. Vincent van Gogh Para butów (schodzone buty jako symbol wędrówki)

  10. Giorgio de Chirico Melancholia i tajemnica ulicy (podróż jako marzenie senne, powrót do dzieciństwa)

  11. Czesław Wasilewski Podróż nocą (chłopi jadący nocą powozami konnymi),

- motyw podróży w muzyce, np.

muz. Franz Schubert, sł. Georg Philipp Schmidt Wędrowiec op. 4 nr 1

Tekst tworu nawiązuje do często podejmowanej w romantyzmie tematyki tęsknoty do śmierci. Nostalgię za krajem rodzinnym ilustruje liryczna fraza: „Przychodzę z niebotycznych gór”, która osiąg kulminację na słowach: „Gdzie szczyt się pnie pod czapą chmur”. Nastrój narastającego niepokoju krótkiej frazy: „Idę w milczeniu, bez radości” podkreśla wznosząca linia akompaniamentu. Zmieniające się obrazy utraconej ojczyzny ilustrują melodie, których charakter graniczy z ludowym zaśpiewem. W zakończeniu powraca motyw tęsknoty: „Wędruję sam, radości brak, / I tylko wzdycham – gdzie ten kraj?” z nagłym zawieszeniem kulminacji, z której wybrzmiewa pesymistyczna odpowiedź duchów: „Tam, gdzie cię nie ma, szczęście jest”.



muz. R. Obcowski, sł. A. Kuryło, wyk. Irena Santor Wiara przenosi góry (płyta Biegnie czas)

Wspomnienie wakacyjnej podróży sprzed lat. W zatłoczonym pociągu, na zadymionym korytarzu, wśród gwaru rozmów spotykają się spojrzenia kobiety i mężczyzny. Rozdzieleni przez krzyczących kolonistów, milcząc, patrzą na siebie z daleka. Kobieta wspomina zapamiętaną twarz mężczyzny, która emanowała tak potrzebnym jej spokojem. Rozpoczęta rozmowa przemieniła się w zauroczenie, miłość. Wysiedli na peronie w małym miasteczku, ich drogi się rozeszły. Uczucie, którego doświadczyli zapadło w ich pamięć na wieczność. Kobieta jeszcze wiele razy wracała z podróży po świecie, lecz nie powtórzył się romantyzm tamtego spotkania.



Inne przykłady muzyczne

  1. Franz Schubert Podróż zimowa op. 89 (wędrówka ku śmierci)

  2. Feliks Mendelssohn-Bartholdy Cisza morska i szczęśliwa podróż op.27 (wrażenia podróży po spokojnym morzu)

  3. Stanisław Moniuszko Tułaczka z cyklu Śpiewnik domowy (udręka tułacza)

  4. Ignacy Jan Paderewski Chants du voyageur (Pieśni wędrowca) op. 8 (zapamiętane piosenki z podróży)

  5. George Crumb Night of the Four Moons (Noc czterech księżyców) (pierwsze lądowanie ludzi na księżycu)

  6. Michael Nyman Gattaca muzyka filmowa (podróż międzygalaktyczna)

  7. muz. A. Zieliński, sł. A. Osiecka, wyk. M. Rodowicz Ballada wagonowa (płyta Full) (miłość odnaleziona podczas podróży pociągiem)

  8. muz. M. Rodowicz, sł. A. Osiecka, wyk. M. Rodowicz Ja z podróży (płyta Tribute To Agnieszka Osiecka) (tęsknota za podróżą)

  9. muz. J. Borysewicz, sł. A. Mogielnicki, wyk. Lady Pank Stacja Warszawa (płyta Teraz Lady Pank) (samotność w podróży)

  10. muz. M. Grechuta, sł. W. Faber, wyk. G. Turnau Wędrówka (płyta Historia pewnej podróży)(podróż przez życie).

- pojęcia związane z podróżą - frazeologia np. Żyd Wieczny Tułacz - niespokojny, nieznużony wędrowiec, legendarna postać Żyda Ahaswera, który miał rzekomo uderzyć przechodzącego obok jego domu Chrystusa niosącego krzyż i od tego czasu musi błąkać się po świecie, aż do powtórnego przyjścia Jezusa na ziemię.; Latający Holender - według żeglarskiej legendy kapitan statku, który w czasie szalejącego sztormu klął się na piekło, że opłynie Przylądek Burz, choćby mu to miało zająć całą wieczność, błądzi odwiecznie po wszystkich morzach i oceanach, przynosząc nieszczęście tym, którzy go ujrzą.

4. Opisy podróży, relacje z podróży - dawniej i dziś – 5 godz.

  1. Dawniej: np. listy z podróży - odmiana reportażu, sprawozdanie z podróży zredagowane w formie listów nadsyłane przez autora do redakcji czasopism lub gazety codziennej, często wyróżniały go elementy fikcji narracyjnej lub forma eseju, np. W. Dzieduszyckiego Listy z Jezupola, Listy z Brazylii Podróże do Polski. Szczególną popularnością cieszą się listy z egzotycznych krajów, najsłynniejsze z nich: Listy z Afryki i Listy z podróży do Ameryki podpisywane pseudonimem. Litwos i wysyłane do Gazety Polskiej i Kuriera Codziennego w latach 1876–1879.

  2. Dziś: http://katalog.onet.pl/6969,podroznicy,k.html, http://www.turystyka.favo.pl/turystyka/relacje-z-podrozy/_30/2.html, http://www.globtroter.pl/artykuly/?tryb=wszystkie.

5. Turystyka przez pryzmat wartości jako podstawowe zadanie humanistyki

  • - ukazanie wartości turystyki - postulowanych, niepożądanych, praktycznie realizowanych - lepsze poznanie omawianej dziedziny, ukazanie jej szans i zagrożeń oraz roli w procesie humanizacji i personalizacji zarówno uczestników turystyki, ludności miast i ośrodków odwiedzanych przez turystów, a w konsekwencji społeczeństw i kultur : np. o. dr. T. Wójciak, Aksjologia turystyki - wolność i odpowiedzialność, Z. Krawczyk, Dysfunkcje turystyki, K. Doktór Kilka tez i antytez socjologa o turystyce, J. Wysokiński Poznawcze funkcje turystyki wobec procesu jej globalizacji [w:] Aksjologia turystyki pod red. Z. Dziubińskiego, Warszawa 2006.

Literatura podstawowa i uzupełniająca

1. Aksjologia turystyki pod red. Z. Dziubińskiego, Warszawa 2006.

2. Alejziak W., Turystyka w obliczu wyzwań XXI wieku, Kraków 1999.

3. Burszta W. (red.), Antropologiczne wędrówki po kulturze, Poznań 1996.

4. Czapliński P., Śliwiński P. (red.), Nuda w kulturze, Poznań 1999.

5. Drogi i bezdroża sportu i turystyki, praca zbiorowa pod red. Z. Dziubińskiego, Warszawa 2007.

6. Gaworecki W. W., Turystyka, Warszawa 2003.

7. Podemski K., Socjologia podróży, Poznań 2005.

8. Przecławski K., Człowiek a turystyka. Zarys socjologii turystyki, Kraków 1997.



9. Urry J., Spojrzenie turysty, Warszawa 2007.





©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna