I. powstanie zakonu na wschodzie



Pobieranie 306.4 Kb.
Strona1/6
Data04.05.2016
Rozmiar306.4 Kb.
  1   2   3   4   5   6


Honorat Gil OCD

Historia Zakonu

Karmelitów Bosych
Skrypt


KURIA
KRAKOWSKIEJ PROWINCJI KARMELITÓW BOSYCH

Kraków 1997

I. POWSTANIE ZAKONU NA WSCHODZIE

1. Formy życia zakonnego w średniowieczu

Od początku IX wieku spośród wielu reguł życia zakonnego powstałych w starożytności (św.Pachomiusza, św.Bazylego, św.Cezarego, św.Kolumbana), na zachodzie pozostała tylko reguła św. Benedykta.

W XI wieku pod wpływem reformy gregoriańskiej wzmogło się zainteresowanie życiem wspólnym wśród kleru. Regulowały je postanowienia synodalne (canones), z powołaniem się na regułę św. Augustyna.. W ten sposób w Kościele wschodnim obok ordo monasticus sub regula S. Benedicti, pojawił się ordo canonicus sub regula: S. Augustini o przynależności do stanu zakonnego decydowała profesja jednej z tych reguł (trzecią - w Kościele Wschodnim - była reguła św. Bazylego).

Obok tych dwóch form zasadniczych istniała jednak wielka różnorodność sposobów życia w oderwaniu od świata, ale pośród świata, czyli nie w klasztorach. Ci, którzy je podejmowali, nie przestawali być świeckimi (laici), nie stawali się mnichami ani też klerykami. Byli to pokutnicy (conversi), eremici oraz pielgrzymi. W praktyce trudno o dokładne wyróżnienie tych trzech stanów, uznawanych zresztą przez Kościół za stany doskonałości.



2. Eremici

Ruch eremicki w Kościele ma bardzo stare tradycje i dał początek stanowi zakonnemu. Od schyłku wieku XI i w wieku XII nastąpił jego ponowny gwałtowny rozwój. Była to reakcja na dostatni, zinstytucjonalizowany monastycyzm miejski, zbyt mocno powiązany z systemem feudalnym ówczesnego państwa i społeczeństwa. Cechą tego ruchu był wymóg prostoty i rzeczywistego ubóstwa oraz samotność.

Wykształciły się dwie formy eremityzmu:
l. Właściwi anachoreci, żyjący oddzielnie, z dala od osiedli ludzkich

2. Anachoreci powiązani z klasztorami lub klasztory zakładane poza miastami.

Pułapką eremitów była ich popularność i autorytet wśród społeczeństwa. Wielu szukało u nich rady, stąd w konsekwencji często byli bardziej narażeni na kontakty z ludźmi niż mieszkańcy klasztorów. Przykładem był Piotr z Amiens (ok. 1050-1115), organizator tzw. ludowej wyprawy krzyżowej w latach 1095-1096.

3. Pielgrzymi

Pielgrzymowanie było jedną z form życia ascetycznego, uznawaną przez Kościół. W swojej istocie było ono zbliżone do eremityzmu. Jego celem nie było udawanie się do miejsc świętych, ale chrześcijańskie podkreślenie pewnej obcości wobec świata. Być pielgrzymem znaczyło opuścić miejsce stałego zamieszkania, własne środowisko, żyć w miejscach obcych, gdzie jest się nieznanym, bez oparcia o rodzinę czy przyjaciół, bez opieki prawa, na marginesie społeczeństwa - w totalnym ubóstwie, czyli rezygnacji nie tylko z dóbr materialnych, ale również społecznych, kulturowych.

Zewnętrznym znakiem tego stanu był specjalny strój oraz kij pielgrzymi. Celem pielgrzymek mogły być miejsca uświęcone obecnością świętych, a przede wszystkim Ziemia Święta. Stąd takie nasilenie pielgrzymek podczas wypraw krzyżowych i obecność pielgrzymów wśród krzyżowców.

Cechą charakterystyczną wszystkich ruchów ascetycznych był chrystocentryzm, szukanie sposobu jak najdoskonalszego, także w sensie fizycznym, naśladowania Chrystusa.



4.Eremici na Karmelu

Wyprawy krzyżowe otworzyły Ziemię Świętą również dla eremitów z Europy. Pierwsi pojawili się w Palestynie na początku XII wieku. Na górze Karmel, w dolinie Wadi’ain es-Siah osiedlili się jednak dopiero u schyłku tego wieku, po trzeciej wyprawie krzyżowej (1188-1192), zorganizowanej po klęsce krzyżowców pod Hattin (1187) i upadku Jerozolimy. Dzięki układowi Ryszarda Lwie Serce z Saladynem (1192) chrześcijanom zapewniono wolny dostęp do Jerozolimy i innych miejsc świętych, Królestwo Jerozolimskie zaś zatrzymało wybrzeże między Tyrem w Libanie a Jaffą w Palestynie, w tym także pasmo górskie Karmelu. Jest bardzo prawdopodobne, że na Karmelu schronili się eremici z głębi kraju, który musieli opuścić w wyniku klęski pod Hattin. Tę datę osiedlenia potwierdzają także wykopaliska Bagattiego na terenie Wadi’ain es-Siah, datowane na przełom XII i XIII wieku.

Według opinii tradycyjnej pustelnicy na górze Karmel mieli się osiedlić wcześniej, między 1150 a 1155 r. Zwolennicy tej opinii powoływali się na tzw. List Cyryla, wydany przez Filipa Ribota, karmelitę hiszpańskiego, w 1370 r. List ten jest nieautentyczny, a sam Cyryl jest postacią literacką.

5. Nadanie reguły

Przed otrzymaniem reguły od Alberta, patriarchy jerozolimskiego, pustelnicy na górze Karmel nie stanowili wspólnoty zakonnej, byli wspólnotą laików pokutników, pielgrzymów, którzy podjęli decyzję wspólnotowego życia modlitwy i pokuty. Nie posiadali kościoła ani klasztoru, z którym byliby związani. Dlatego to Albert określił ich od miejsca, które obrali sobie na mieszkanie: obok Źródła.



K a r m e l, bardziej niż górą jest pasmem górskim rozciągającym się w kierunku północno-zachodnim wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego na długości ok. 34 km. Najwyższy szczyt wynosi 550 m. Strome zbocza, pocięte wąwozami rzecznymi, porośnięte bujną roślinnością, z pięknymi widokami na morze i wzgórza Galilei, stwarzają idealne miejsce na skupienie i modlitwę.

W imieniu wspólnoty pustelników z prośbą o regułę zwrócił się Brokard, odgrywający rolę kierownika duchowego. Prośbę skierował do patrirchy jerozolimskiego, rezydującego podówczas w Acre, chociaż góra Karmel podlegała jurysdykcji biskupa Cezarei. Biskupstwo to jednak wówczas nie było obsadzone. Ponadto patriarcha jerozolimski Albert był legatem papieskim dla Królestwa Jerozolimskiego i przypuszczalnie to wpłynęło na zwrócenie się z prośbą właśnie do niego.

Albert został wybrany na patriarchę przez kanoników Grobu Chrystusa w 1204 r. Przedtem przez 20 lat był biskupem Vercelli i pełnił różne funkcje dyplomatyczne z ramienia Stolicy Apostolskiej. Do Ziemi Świętej przybył w roku 1206. Zabiegał o pokój między feudałami chrześcijańskimi w Królestwie Jerozolimskim. Został zasztyletowany podczas procesji św. Krzyża w Acre 14 IX 1214 r. Reguła powstała więc między 1206 a 1214 r. Data 1209 jest hipotezą preferowaną przez wielu historyków karmelitańskich. Użyte w regule sformułowanie przy przejściu na miejsce (w rozdziale O władzy przeora) zdaje się wskazywać, że Albert odwiedził eremitów.

Eremici zwracając się do Alberta z prośbą o nadanie reguły, pragnęli otrzymać ze strony Kościoła uznanie swojej wspólnoty jako domu zakonnego, żyjącego według prawa zatwierdzonego przez Kościół. W tym czasie prawo kościelne nie rozróżniało jeszcze zakonów na prawie papieskim i na prawie biskupim. Zatwierdzenie reguły przez Alberta dawało im prawo zakładania klasztorów również poza jego diecezją. Jeżeli później starali się o potwierdzenie papieskie dla swojej reguły, to dlatego, by wzmocnić swoją pozycję wobec niechętnego im duchowieństwa.

Oryginał reguły nie zachował się. Najstarszy jej tekst znamy z bulli Honoriusza III Ut vivendi normam z 1226 roku, zatwierdzającej po raz pierwszy regułę.

6. Duchowość eremicka

Reguła Alberta, jedna z najmniej znanych reguł średniowiecznych, jest przykładem ewolucji życia eremickiego w kierunku cenobickim.

Życie eremity, koncentrowało się w celi lub przy niej. Samotna pustelnia, najpewniej zbudowana z kamienia, była miejscem jego modlitwy, pracy, posiłku i spoczynku. Albert polecał, by zbierali się codziennie na słuchanie Mszy św., a w niedzielę lub inny dzień na kapitułę.

Reguła określa podstawowe zasady ascezy: ubóstwo, milczenie, post i abstynencję. Kładzie również mocny nacisk na pracę fizyczną. Należy podkreślić silny chrystocentryzm reguły, wsparty rozważaniem prawa Pańskiego dniem i nocą.

Eremici łacińscy zamieszkujący Wadi’ain es-Siah zajęli opuszczoną ławrę bizantyńską. W ten sposób połączyły się obie tradycje eremickie. W opinii potocznej bardzo szybko wytworzyło się mniemanie o starej i ciągłej tradycji życia eremickiego w tym miejscu.

Reguła nie nawiązuje bezpośrednio do Eliasza, ale dla człowieka średniowiecza osoba ta była nierozdzielnie związana z górą Karmel. W literaturze patrystycznej i eremickiej on właśnie występuje jako założyciel i wzór życia eremickiego.

Święty, Atanazy pisze, że życie ascetyczne posiada wzór, w którym można się przeglądać jak w lustrze; jest nim przykład wielkiego Eliasza (Vita Antonii, 7).

Św. Hieronim w 58 liście do Paulina pisze, że wzorami życia pustelniczego są Paweł, Antoni, Julian, Makary, a w Piśmie św. Eliasz, Elizeusz i synowie proroccy, którzy żyli w osadach i miejscach samotnych i rozbijali swe namioty nad brzegami Jordanu.

Do eliańskiej tradycji życia eremickiego odwoływano się również w literaturze zachodniej. Św. Piotr Damian twierdzi, że ten sposób życia (..) został zapoczątkowany w Starym Testamencie przez proroka Eliasza. Elizeusz powiększył liczbę uczniów i rozwinął ten rodzaj życia.

Jest nieprawdopodobne, by eremici z góry Karmel nie zdawali sobie sprawy ze szczególnego znaczenia wybranego przez siebie miejsca. Musiała się u nich zrodzić świadomość, że w jakiś sposób są kontynuatorami sposobu życia, który kiedyś na górze Karmel zapoczątkował Eliasz.

Albert polecił eremitom zbudowanie oratorium. Był to warunek zaistnienia ich jako wspólnoty zakonnej. Zakonnicy bowiem składali ślub przynależności do konkretnego domu zakonnego. Relacja pielgrzyma francuskiego z 1231 r. wspomina: Na tej górze znajduje się miejsce bardzo miłe i przyjemne, gdzie jest mały kościół pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny. Z czasem eremici z Karmelu byli określani jako bracia NMP z góry Karmel. W 1252 r. nazwa ta pojawiła się w bulli papieskiej. Świadczy to, że już wcześniej była w użyciu.

Ponieważ eremici składali swe śluby w świątyni pod wezwaniem Maryi, stąd zgodnie z pojęciami feudalnymi - po to istnieli, aby szerzyć Jej kult. Takie rozumienie celu zakonu zostało potwierdzone przez kapitułę w Montpellier w 1287 r.: in cujus (Mariae, Matris Jesu) obsequio et honore fundata est nostra religio de Monte Carmelo.

W 1282 r. przełożony generalny Piotr de Millaud, prosząc Edwarda I, króla Anglii, o listy polecające, zapewnia go o modlitwach za niego do Najświętszej Maryi Panny, ad cujus laudem et gloriam Ordo ipse in transmarinis partibus specialiter institutus exstitit.

Nic więc dziwnego, że tytuł oratorium nadał nazwę eremitom, których zaczęto nazywać braćmi Najśw. Maryi Panny z góry Karmel (1263). Oratorium dało także nazwę klasztorowi: klasztor Najśw. Maryi Panny z Góry Karmel (1263).



7. Aprobaty papieskie

Sobór Laterański IV z 1215 r., chcąc położyć tamę nadmiernemu rozwojowi nowych zakonów, w kanonie 13 postanowił, że każdy, kto pragnie podjąć życie zakonne, powinien to uczynić składając śluby według jednej z już aprobowanych reguł, mając na myśli regułę św. Benedykta dla mnichów i regułę św. Augustyna dla kanoników. W oczach współczesnych reguła Alberta miała charakter jednej z tych nowych reguł, przeciw którym podjął decyzję sobór.

W związku z tym eremici łacińscy z góry Karmel stali się podejrzani i przedmiotem krytyki, także ze strony biskupów z Ziemi Świętej. Albert, który zmarł w roku poprzedzającym zwołanie soboru, nie mógł im pomóc. Jego następca Rudolf poradził im zwrócić się do Stolicy Apostolskiej. W wyniku tej interwencji papież Honoriusz III bullą Ut vivendi normam z 1226 r. potwierdził regułę Alberta, nie nakazując eremitom przyjęcia innej reguły.

Następne potwierdzenie reguły miało miejsce w 1229 r. Dokonał go Grzegorz IX bullą Ex officii nostri. Było ono sprowokowane kryzysem wewnętrznym na tle interpretacji ślubu ubóstwa. Reguła zakazywała posiadania wszelkiej własności (niczego nie będziecie nazywać swoją własnością). Zakony w Ziemi Świętej otrzymywały od dobrodziejów różne dobra materialne. Według interpretacji łagodniejszej, zakaz reguły nie obejmował posiadania wspólnego. Papież poparł interpretację surowszą, zakazując posiadania ziemi, domów i rent. Papież podkreślił też charakter kontemplacyjny zakonu; określił też, że przeor ma być wybierany przez większą lub zdrowszą część.



8. Potwierdzenie reguły przez Innocentego IV

Losy klasztorów w Ziemi Świętej były uzależnione od istnienia Królestwa Jerozolimskiego. W 1229 r. upływał dziesięcioletni pokój zawarty między Fryderykiem II a sułtanem Malik al-Kamel. Rósł niepokój o przyszłość Ziemi Świętej. Również istnienie Cesarstwa Łacińskiego było coraz bardziej zagrożone. W 1244 r. Jerozolima wpadła w ręce Egipcjan. Zmniejsza się ilość pielgrzymów do Ziemi Świętej. Od ich ofiarności był uzależniony los eremitów. W takiej sytuacji ok. 1238 r. wśród niektórych eremitów powstaje idea powrotu do Europy.

Ci, którzy czuli się obcymi w Ziemi Świętej, również w Europie - chociaż z innych powodów - byli traktowani jako obcy, przybysze z daleka. Ich reguła nie była tu znana, ich pasiasty płaszcz był przedmiotem drwin, nie posiadali bazy materialnej. Reguła Alberta, ułożona dla jednej wspólnoty na górze Karmel, nie była przystosowana do nowej sytuacji. Zaistniała potrzeba dostosowania jej do nowych warunków. Papież Innocenty IV w kilku bullach polecał opiece biskupów przybyłych ze Wschodu eremitów. W 1247 r. zebrała się kapituła generalna zakonu w Aylesford (hrabstwo Kent w Anglii), na którą przybyli przedstawiciele klasztorów. Najpewniej zwołał ją przeor klasztoru Wadi’ain es-Siah, cieszący się największym autorytetem. W tym czasie zakon nie był jeszcze podzielony na prowincje.

Prawdopodobnie kapituła wybrała przełożonym generalnym zakonu przeora z góry Karmel, imieniem Gotfryd. Na kapitule postanowiono wysłać do Rzymu delegację złożoną z dwóch braci z prośbą o dostosowanie reguły do nowych warunków. Innocenty IV uczynił to bullą Quae honorem Conditoris z 1 X 1247 r.

Najważniejszą zmianą wprowadzoną do reguły było pozwolenie na zakładanie klasztorów nie tylko w miejscach pustynnych, ale wszędzie tam, gdzie zostanie im zaproponowane miejsce zdatne do zachowania reguły. Wprowadzono też wspólny posiłek oraz obowiązkowy wspólny brewiarz dla kleryków.

Papież łagodził nakaz abstynencji (poza domem jarzyny z mięsem gotowane, na morzu mięso), czas ścisłego milczenia ograniczył na godziny między kompletą a prymą, oraz pozwalał na własność wspólną (posiadanie zwierząt). Zmiany papieskie przygotowane przez dominikanów, umożliwiły zakonowi ewolucję w kierunku zakonów mendykanckich. Życie eremickie już nie było obowiązkowe, jakkolwiek w dalszym ciągu było dozwolone.


II. ROZWÓJ ZAKONU W EUROPIE

1. Emigracja do Europy

Podejmując decyzję emigracji, czy też raczej powrotu do Europy, postanowiono założyć klasztor w Acre, który miał służyć jako przystań dla tych, którzy postanowili wyjechać. Dopiero jednak w 1261 roku biskup pozwolił karmelitom otworzyć w tym mieście kościół z dzwonnicą i cmentarzem. Klasztor powstał wcześniej, może już w 1238 roku. Udokumentowane jest także istnienie klasztoru w Tyrze (przed 1254 r.). Są to jedyne znane klasztory w Palestynie i w Syrii.

Hajfa i góra Karmel zostały zajęte przez muzułmanów w 1291 roku. Klasztor na górze Karmel został spalony już po opuszczeniu go przez zakonników.

2. Reakcja na zmiany w regule

Nie wszyscy zakonnicy pogodzili się ze zmianami wprowadzonymi do reguły przez Innocentego IV. W 1271 r. Mikołaj Francuz opublikował dziełko pt. „Ignea sagitta” będące gwałtownym atakiem na zmiany i broniące czystego eremityzmu reguły Alberta.

Sobór Lioński II (1274) ponowił zakaz Soboru Laterańskiego (1215) tworzenia nowych zgromadzeń zakonnych. Wszystkie zakony żebrzące, poza dominikanami i franciszkanami, otrzymały zakaz przyjmowania kandydatów, czyli zostały skazane na wymarcie. Skutkiem tego wiele małych zakonów zniknęło, inne ratowały się, przyjmując jedną ze starych reguł. Karmelitom i augustianom, jako starszym od Soboru Laterańskiego, pozwolono na istnienie do czasu decyzji o ich losie ze strony Stolicy Apostolskiej. Ten stan niepewności został usunięty dopiero przez Bonifacego VIII w 1289 r.

3. Rozwój Zakonu w Europie

Ok. 1238 r. zakonnicy przybyli z góry Karmel założyli klasztor na Cyprze. Był to pierwszy klasztor poza Palestyną. Następnie powstały klasztory w Mesynie na Sycylii, w 1248 r. w Hulne, w Anglii, w Aylesford i Londynie. Według tradycji Ludwik IX wracając z Ziemi Świętej do Paryża w 1254 r. przywiózł tam karmelitów. Bardzo wcześnie, może już około 1238 r., karmelici, osiedlili się w Marsylii.

Druga połowa XIII i XIV wiek były okresem gwałtownego rozwoju Zakonu w Europie. U schyłku XIII wieku w Anglii istniało 30 klasztorów, oprócz tego istniały klasztory w Szkocji i w Irlandii. Na Półwyspie Apenińskim ekspansja Zakonu szła od południa w kierunku północnym. Najpierw powstała prowincja sycylijska, później rzymska, toskańska, lombardzka i bolońska. W XIV wieku nąjwybitniejszym przedstawicielem prowincji toskańskiej był św. Andrzej Corsini (zm. 1374, biskup Fiesole). Był lektorem i prowincjałem, jako biskup odznaczał się życiem ubogim i gorliwym przepowiadaniem słowa Bożego.

We Francji w XIV wieku karmelici posiadali 90 domów w siedmiu prowincjach. W pierwszej połowie XIV wieku prowincja niemiecka została podzielona na dwie: górnoniemiecką i dolnoniemiecką. Bardziej rozległą była prowincja górnoniemiecka, ze stolicą w Wiedniu. Należały do niej m.in. klasztory w Pradze (1347), w Gdańsku (ok. 1380), Krakowie (1397), Bydgoszczy (1398), Poznaniu (1399) i Budapeszcie (1372).

W XIV wieku w Hiszpanii były trzy prowincje: katalońska, kastylijska i aragońska. Bardzo ujemnie na rozwój Zakonu w Europie zachodniej wpłynęła czarna śmierć (1348-1349) oraz wojna stuletnia. Podczas kapituły generalnej w Metzu w 1348 r. zmarło 200 zakonników (tzn. podczas podróży na kapitułę, podczas sesji i powrotu z kapituły). W klasztorze w Awinionie umarło 66 zakonników. Księga zmarłych we Florencji notuje ponad 100 zmarłych w latach 1348 -1349.

4. Kult Maryjny

O patronacie Matki Bożej nad Zakonem Karmelitańskim już wspomniano. Z czasem szczególnym znakiem tego patronatu stał się szkaplerz. Po raz pierwszy powiązanie patronatu Maryjnego ze szkaplerzem zostało dokonane przez anonimowego autora Katalogu świętych karmelitańskich, którego najstarsza redakcja pochodzi z początków wieku XV (1411). W XV wieku wielu autorów karmelitańskich (zwłaszcza Arnold Bostiusz) uważało szkaplerz za największe dobrodziejstwo Maryi wobec Zakonu. Gwałtowny rozwój nabożeństwa szkaplerznego nastąpił w XVI wieku. Powstały wówczas masowe bractwa szkaplerzne złączone z Zakonem udziałem w przywilejach, a święto patronalne 16 lipca staje się świętem szkaplerznym. Od początku XVII wieku autorzy niekarmelitańscy zaczęli kwestionować historyczność wizji Szymona Stocka.

Od XV wieku ze szkaplerzem zaczęto łączyć tzw. przywilej sobotni, mocą którego kto umrze odziany szkaplerzem, będzie uwolniony z czyśćca w pierwszą sobotę po śmierci. Tzw. bulla sobotnia, w której jest zawarty ten przywilej, była przypisywana papieżowi Janowi XXII (1316-1334). Dzisiaj z całą pewnością wiemy, że bulla ta jest nieautentyczna. Mimo to przywilej sobotni był wiele razy potwierdzany przez papieży. Aby dostąpić przywileju sobotniego nie wystarczy nosić szkaplerz, trzeba zachować czystość według swego stanu, odmawiać godziny kanoniczne lub małe oficjum o Matce Bożej, ci zaś, którzy nie umieją czytać powinni zachować post i abstynencję w środy i soboty. Dla otrzymania głównej łaski związanej ze szkaplerzem, a zawartej w objawieniu św. Szymonowi, wystarczy pobożnie nosić szkaplerz.

W oparciu o dostępne dokumenty historyczne nie da się udowodnić prawdziwości wizji św. Szymona Stock, ani też związku tej postaci z ewentualnym objawieniem w 1251 r.

Co więc należy sądzić o nabożeństwie szkaplerznym? Jaka jest jego wartość teologiczna? Przede wszystkim trzeba stwierdzić, że nabożeństwo szkaplerzne zostało zatwierdzone przez Kościół jako zgodne z jego nauką i służące rozwojowi życia chrześcijańskiego. Zawarta jest w nim istota duchowości karmelitańskiej. Podstawowym obowiązkiem karmelity jest na wzór Maryi w dzień i w nocy rozważać zakon Pański, i również na wzór Maryi być do dyspozycji Boga (Oto ja służebnica Pańska). Ta dyspozycyjność wyraża się szczególnie w ślubie czystości, pojętej nie tylko seksualnie, ale szerzej i głębiej, jako usunięcie ze swego życia tego wszystkiego, co oddziela od Boga. Tak więc życie karmelitańskie w pełni realizuje ten, kto wsłuchuje się w słowo Boże, aby służyć dziełu zbawienia własnego i bliźnich. Szkaplerz, szata Maryi, jest znakiem takiej dyspozycyjności, przypomina o niej tym, którzy go noszą. Przez przyjęcie go chrześcijanin pragnie być w szczególnej relacji do Maryi. Ta szczególna relacja wyraża się w akcie konsekracji, czyli ślubów zakonnych złożonych Bogu przez pośrednictwo Maryi. Wierni, przyjmując szkaplerz, uczestniczą w tej konsekracji.

Nabożeństwo szkaplerzne jest równocześnie wyrazem wiary w pośrednictwo Maryi. To Jej pośrednictwo, Jej wstawiennictwo u Boga pomaga nam dochować Bogu wierności zobowiązaniom życia chrześcijańskiego, realizowanym w życiu zakonnym.



III. KRYZYS I PRÓBY REFORM

1. Przyczyny kryzysu

Wśród zewnętrznych przyczyn kryzysu życia zakonnego na pierwszym miejscu wylicza się czarną śmierć, która w latach 1348-1349 nękała znaczne połacie Europy, nie wyłączając Półwyspu Iberyjskiego. Epidemia zdezorganizowała życie klasztorze. Klasztory nie tylko uległy wyludnieniu, ale ponadto utraciły normalne możliwości rekrutacyjne w wyniku ogromnego spadku liczby ludności. Przyjmowano więc kandydatów zbyt młodych i niedostatecznie przygotowanych. Bezpośrednio po rocznym nowicjacie składali oni śluby uroczyste, zanim zdołali zrozumieć ich wagę i zobowiązania. Wpłynęło to w istotny sposób na obniżenie się poziomu życia umysłowego i moralnego w klasztorach. Obserwancja ustępowała miejsca życiu konwentualnemu, które wbrew nazwie polegało na nieprzestrzeganiu norm życia wspólnego.

W czasie wielkiej schizmy zachodniej (1378-1417) karmelici, podobnie jak inne zakony, podzielili się na dwie obediencje z własnymi przełożonymi generalnymi, kapitułami generalnymi oraz prawodawstwem. Prowincje francuskie i hiszpańskie, śladem swoich władców świeckich, uznawały papieża awiniońskiego. Papieże obu obediencji, dla pozyskania sobie zwolenników, udzielali różnych łask i przywilejów, co jeszcze bardziej pogłębiało kryzys i stwarzało możliwości nadużyć.

Należy również wspomnieć o wojnie stuletniej (1337-1453) oraz o bardzo licznych wojnach lokalnych we wszystkich krajach ówczesnej Europy.

Z różnych powodów w łonie społeczności klasztornych wzrastała liczba zakonników uprzywilejowanych. Najważniejszą grupę wśród nich stanowili doktorzy uniwersytetów. Byli oni całkowicie zwolnieni z obowiązków klasztornych, mieli prawo posiadania służącego oraz spożywania posiłków we własnym mieszkaniu. Właśnie dla uzyskania tych przywilejów wielu zakonników ubiegało się o tytuły naukowe, ale nie na uniwersytetach, a u przełożonych generalnych. Posiadali więc przywileje bez obowiązków. Również godność tzw. kapelanów papieskich, pozwalająca na administrowanie sakramentów i głoszenie kazań poza własną diecezją, praktycznie wyjmowała tych zakonników spod władzy przełożonych. Zakonnicy uprzywilejowani mieli prawo używania pieniędzy, co w praktyce nie różniło się niczym od ich posiadania.

2. Próby reform

W Zakonie Karmelitańskim próbę przezwyciężenia kryzysu podjęła kapituła generalna w Bolonii w 1411 r. Wybrany przez nią prowincjał Jan Grossi wizytował wszystkie prowincje Zakonu. Jednakże pierwszy trwały ruch reformistyczny rozpoczął się ok. 1423 r. w klasztorach Le Selve pod Florencją, Gironde w Szwajcarii oraz Mantui, która stała się centrum tego ruchu i dała mu nazwę. W 1516 r. kongregacja mantuańska liczyła 31 klasztorów. Sześciokrotnie wikariuszem tej kongregacji był bł. Battista Spagnoli. W 1513 r. został on wybrany generałem całego Zakonu.

W 1516 r. Hugo Marengo, zakonnik z kongregacji mantuańskiej, założył reformowany klasztor eremicki w Monteoliveto pod Genuą, gdzie kodeksem życia była eremicka reguła karmelitańska, bez zmian wprowadzonych przez Innocentego IV.

W Albi, we Francji, inicjatorem reformy był biskup Ludwik d’Amboise (1499 r.), znany reformator klasztorów w swojej diecezji. Dokonał on reformy klasztorów karmelitańskich przy pomocy zakonników z kongregacji mantuańskiej. Styl życia zaprowadzony w Albi przyjął się i w innych konwentach francuskich.

Wymienione wyżej ruchy reformistyczne miały charakter lokalny. Ponadto zdradzały tendencje separatystyczne, co zagrażało całości Zakonu. Inicjatywą o znacznie szerszym zasięgu była reforma zapoczątkowana przez bł. Jana Soretha, generała w latach 1451-1471. Wizytował on osobiście większość prowincji karmelitańskich. Był również w Polsce. Na pewno nie był w Hiszpanii, a prawdopodobnie też w Anglii. Tzw. obserwancja soretańska najmocniej zakorzeniła się w Niemczech i we Francji. W 1546 r. została potwierdzona przez kapitułę generalną, a w roku następnym przez papieża Kaliksta III. Dla prowincji hiszpańskich Soreth mianował wikariuszów generalnych z poleceniem przeprowadzenia i tam reformy. Ich działalność jednak nie jest znana. Prowincje hiszpańskie pozostawały na marginesie ruchu obserwanckiego w Zakonie.

Bezpośredni następcy Soretha zmarnowali w dużym stopniu jego osiągnięcia reformistyczne. Podjął je na nowo, już na początku XVI wieku, Mikołaj Audet, mianowany najpierw przez Hadriana IV wikariuszem generalnym, a następnie w 1524 r. wybrany przełożonym generalnym.

Już jako wikariusz skierował on do zakonu energiczny list pasterski w sprawie reformy. Wybrany generałem ogłosił program reformy wydając konstytucje, które w swojej istocie były powtórzeniem konstytucji Soretha. Jego dekrety reformistyczne nakazywały odnowienie kultu Bożego, zwyczajów mniszych i obserwancji zakonnej. Redukowały przywileje studentów oraz zakonników ze stopniami akademickimi, potępiając równocześnie sprzedaż dyspens i beneficjów jako źródło zła. Generał nakazał utworzyć w każdej prowincji kilka klasztorów reformowanych całkowicie, tj. takich, w których życie wspólne, a zwłaszcza ślub ubóstwa, były przestrzegane w całej rozciągłości.

Idąc śladem, Saretha, Audet przeprowadził wielką akcję wizytacji generalnych we wszystkich prowincjach. Dla przeprowadzenia reformy w Hiszpanii wysłał tam swoich najlepszych współpracowników. W Katalonii i w Kastylii reforma pociągnęła za sobą masowe wystąpienia. Również w Aragonii wielu zakonników opuściło zakon.

W ciągu trzydziestu lat, które minęły między reformą generała Audeta (1539), a działalnością reformistyczną na terenie Hiszpanii wielkiego generała epoki Trydentu Jana Baptysty Rossi (1566-1567), każda z czterech prowincji hiszpańskich szła swoją drogą. Kastylijska, gdzie ostatecznie w latach 1550-1557 ustabilizowała się obserwancja, zaczęła się rozwijać, zakładając trzy nowe klasztory, odczuwała jednak ogromny brak ludzi. W dziewięciu klasztorach było nieco ponad stu zakonników. Prowincja aragońska w 1566 r. liczyła dziesięć klasztorów i stu dwunastu zakonników. W tym samym roku prowincja katalońska liczyła trzynaście klasztorów i osiemdziesięciu pięciu zakonników. Najliczniejszą była prowincja andaluzyjska, która liczyła 16 klasztorów i 250 zakonników. Jednak była to prowincja o najniższym poziomie życia zakonnego.

  1   2   3   4   5   6


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna