I Źródła Prawa



Pobieranie 459.07 Kb.
Strona1/9
Data29.04.2016
Rozmiar459.07 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9
S K R Y P T

nr 3

Prawo Rzymskie

Część I

Źródła Prawa Rzymskiego




I) Źródła Prawa


1) Prawa Zwyczajowe

Prawo zwyczajowe – mos maiorum lub cosuetudo. Zwyczaj kształtował się w wyniku ciągłości i niezmienności jakiegoś postępowania. Stosowany w społeczności zorganizowanej, podniesiony zostaje do rangi normy prawnej wówczas, gdy uznany jest dobrowolnie przez większość jako konieczny i stosowany bywa przez dłuższy czas w sposób niezmienny. Według koncepcji rzymskiej prawo zwyczajowe jest milczącym wyrazem woli ludu.



2) Ustawa

Ustawą (lex), jak powiada Gaius, jest to co lud nakazuje i ustanawia.

Ciałem ustawodawczym były zgromadzenia ludowe, comitia. Z inicjatywą ustawodawczą występował magistratus (konsu, pretor) zapytując zgromadzonych (rogatio), czy przyjmują projekt ustawy. Głosowanie odbywało się jawnie, a w okresie późniejszym tajnie, według centurii (comitia centuriata) lub tribus (comitia tributa). Przyjęta ustawa wymagała zatwierdzenia przez senat (auctoritas patrum).



Plebejusze mieli swe własne zgromadzenia (concilia plebis), obradujące pod przewodnictwem trybuna plebejskiego. Podejmowane tam uchwały miały na początku moc wiążącą tylko dla plebejuszy, jednakże od lex Hortensia z 286 r. p.n.e. stały się one obowiązujące dla wszystkich obywateli.

Ustawa składała się z trzech części:

praescriptio – zawierała nazwisko wnioskodawcy, określenie czasu i miejsca głosowania

rogatio – sam tekst

sanctio – dyspozycje gwarantujące jej przestrzeganie

Wyróżniamy trzy rodzaje ustaw, ze względu na sankcje:

lex perfecta – to taka, która sankcją nieważności dotyka czynność zdziałaną wbrew jej postanowieniom

lex minus quam perfecta – uznaje wprawdzie taką czynność za ważną, ale za jej sporządzenie przewiduje sankcje karne

lex imperfecta – pozbawiona jest jakichkolwiek sankcji (nikt nie podlegał żadnej każe)

Ustawa XII tablic (lex duodecim tabularum), 451 – 453 p.n.e.

- trzon stanowi prawo świeckie

- wielka liczba przepisów sakralnych

- regulowała postępowanie sądowe i egzekucyjne, spadkobranie, ochronę własności, zobowiązania, zwłaszcza z przestępstw

- traktowała o czynnościach prawnych a nadto o prawie karnym

3) Edykty Pretorskie

Wymiar sprawiedliwości (iurysdictio) w okresie republiki znajdował się w rękach konsula, od 367r.p.n.e było to w gestii pretora. W roku 242 p.n.e. powołano urząd drugiego pretora dla peregrynów (praetor peregrinus), ten pierwszy otrzymał miano pretor miejskiego (praetor urbanus). Pretor nie miał mocy ustawodawczej jednak mógł wydawać edykty.



edykt (edictum) zawarte były zasady, jakich zamierzał się trzymać pretor w czasie swego jednorocznego urzędowania.

Treść edyktu podana do publicznej wiadomości przez ogłoszenie na tablicy początkowo nie wiązała pretora, jednak od 67 r. p.n.e. już tak (lex Cornelia).

Pretor obejmując urząd najczęściej przejmował główne zręby edyktu poprzednika, w ten sposób wykształciła się stała część edyktu – edictum tralaticium – do tego każdy pretor mógł dodać własne postanowienia. Edykt pretorski składał się z części normatywnej (zawierała zapowiedzi udzielania ochrony procesowej w określonych sytuacjach) i części formalnej (były zredagowane konkretne reguły, jakimi miały się posługiwać strony w toku procesu).

Wytworzone w drodze działalności pretorów prawo zwało się ius preatorium.

Jurysdykcję na targowiskach rzymskich wykonywał edyl kuralny – też wydawał swój edykt. Na prowincji podobne edykty wydawali namiestnicy prowincjonalni. Stworzone przez wszystkie te edykty prawo zwało się ius honorarium.

W okresie pryncypatu, w roku 130 n.e. powstał edykt wieczysty (edictum perpetuum), opracowany przez Juliana (prawnik) – kończy się prawotwórcza rola pretora.



4) Uchwały senatu

Senat by znany w okresie królewskim, pełnił rolę doradcy króla. W okresie republiki wpływał na władze ustawodawczą poprzez zatwierdzanie ustaw (auctoritas pactum) zgromadzenia ludowego. Uchwały senatu (senatus consulta) uzyskały moc prawa obowiązującego za czasów Augusta (S.C. Silanianum z 10 r. n.e.). O składzie senatu decydował prynceps. Senat wypierał zgromadzenia ludowe. Senat tracił na znaczeniu gdyż stale rósł wpływ pryncepsa. Wprawdzie inicjatywa uchwałodawcza w senacie przysługiwała każdemu z senatorów, jednakże z wnioskiem zawierającym projekt uchwały (od II w. n.e.) występował najczęściej cesarz. Od czasów Sewerów senat ograniczał się do ich wysłuchania. Prawnicy rzymscy jako źródło prawa podawali sam wniosek (oratio principsi), a nie uchwałę zapadłą w wyniku głosowania. W ten sposób senat stał się dla cesarzy organem, pod którego autorytetem realizowali oni jeden z odcinków swojej działalności prawodawczej.


5) Nauka prawa – niestety trzeba poczytać w książce, strona 38 bo nie da się streścić w kilku zdaniach

6) Konstytucje cesarskie

a) Okres Pryncypatu (ius vetus)


Constitutiones to akta normatywne wychodzące z kancelarii cesarskiej, które ze względu na formę przybierały postać:

Edykt (edicta) – wydawał cesarz na podstawie przysługującego mu ius edicendi, miały moc normy obowiązującej na ograniczonym terenie, albo w całym państwie. {[( expone )]}

Mandat (mandata) – instrukcje dla namiestników w prowincjach cesarskich, senackich bądź też dla innych urzędników cesarskich. Adresatem był urzędnik ale wiązały one mieszkańców którzy temu urzędnikowi podlegali.

Dekret (decretum) – wyrok wydany przez cesarza jako najwyższego sędziego. Za jego pośrednictwem cesarz dokonywał wykładni prawa, na której wzorowali się później sędziowie. {[( wyższa instancja )]}

Reskrypt (rescriptum) – odpowiedz cesarza na zapytania urzędników, sędziów lub osób prywatnych w kwestiach prawnych. Poprzez reskrypt dokonywał autentycznej interpretacji obowiązującego prawa. Odpowiedzi te, stosowane następnie w praktyce sądowej, były często elementem kształtującym nową praktykę sądową. {[( rozważania hipotetyczne )]}

b) Okres dominatu (ius novum)

Leges akta wydawane przez cesarza

Edyktleges edictales lub generales, zyskują największe znaczenie.

Mandat – zanikają zupełnie.

Dekret – odgrywają drugorzędną rolę.

Reskrypt – z uwagi na zanik działalności jurystów stały się nawet podstawą ukształtowania odmiany procesu, zwanego reskryptowym.
Kodeks (codex)zbiór konstytucji, ostatnim z nich był Kodeks justyniański.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna