II. pomoce dla organisty, chóru liturgicznego I psałterzysty



Pobieranie 37.32 Kb.
Data10.05.2016
Rozmiar37.32 Kb.

II. POMOCE DLA ORGANISTY, CHÓRU LITURGICZNEGO I PSAŁTERZYSTY




1. Uwagi praktyczne o pracy z chórem.




II. Przygotowanie dalsze.


Warunkiem dobrego opanowania i przy­gotowania repertuaru jest odpowiedni poziom fachowy śpiewaków. Zakłada się oczywiście, że dyrygent taki poziom w swojej dziedzinie reprezentuje, ina­czej trudno będzie mu pracować z ze­społem.

Wśród wielu umiejętności, jakie śpiewak-chórzysta powinien posiadać, można wymienić 4 zasadnicze: sztukę dobrej solmizacji, poprawnej emisji głosu, ogólne wykształcenie muzyczne oraz przygotowanie liturgiczne.



a/ Solfeż należy postawić na czele

wszelkich poczynań chóralnych. Umiejętność ta łączy się ściśle ze słu­chem muzycznym i zdolnościami w tym kierunku. Wiadomo, że w szkołach mu­zycznych nauka solfeżu jest jedną z podstawowych. Nie tylko kształci ona słuch, ale wyrabia wyobraźnię muzycz­ną l ułatwia w późniejszej fazie wnik­nięcie w ducha śpiewanych utworów. Nie trzeba dodawać, że w znacznej mierze eliminuje trudności techniczne w opa­nowaniu materiału dźwiękowego, którym jest przygotowywany utwór.



Ćwiczenia solfeżu polegają m.in. na czytaniu nut głosem bez pomocy instru­mentu, na odgadywaniu słyszanych dźwię­ków granych na jakimkolwiek instrumen­cie (przeważnie na fortepianie) - cho­dzi tu o ilość i wysokość poszczegól­nych dźwięków, a także na pisaniu tzw. dyktand muzycznych. Oczywiście trudno żądać od chórzystów doskonałej znajo­mości solfeżu, gdyż chór amatorski nie może pozwolić sobie na gruntowne w tym kierunku kształcenie. Niemniej im lep­szą śpiewacy posiądą umiejętność solmizacji, tym lepsze chór zyska wyniki w pracy. Stąd warto podczas prób kil­kanaście minut poświęcić na ćwiczenie w tym względzie.

b/ Emisja głosu ściśle łączy się z dyk­cją. Ogólnie mówiąc chodzi o właściwe wymawiania poszczególnych samogło­sek i spółgłosek oraz ich łączenie, wykorzystuje się tu instrument, którym jest głos ludzki. Poddając go odpowied­nim ćwiczeniom nie tylko można znacz­nie rozszerzyć skalę głosu, ale - i to ważniejsze - wyrównać brzmienie posz­czególnych samogłosek, a potem zgłosek. Począwszy od samogłoski centralnej „a” poprzez „o” oraz „u” a wreszcie „e” oraz „i” za pomocą specjalnych ćwiczeń, zresztą krótkich i melodycznie dość łatwych, można uzyskać Jednolitą barwę głosu u poszczególnych śpiewaków. Jest to element niezmiernie ważny, gdyż bar­dzo brzydko brzmi chór, w którym każdy śpiewa inaczej tą samą zgłoskę. Emisja pozwala na takie wyrównanie rejestrów głosowych (a głos ludzki ma ich 2: głowowy – słaby i cienki, oraz pier­siowy – silny i naturalny) a co za tym idzie na otrzymanie dobrze brzmią­cego piana i niekrzykliwego forte. Poza tym chór po takich ćwiczeniach potrafi dobrze operować oddechem i nauczy się śpiewać crescendo i decrescendo bez nagłych skoków dynamicznych. Emisja głosu jest przedmiotem bardzo: trudnym i w ćwiczeniach dość nudnym. Jednakże czas poświęcony na te ćwi­czenia nie jest zmarnowany. Wiedzą o tym te chóry, które choć trochę próbo­wały sił w tej dziedzinie. Wiedzą o tym dobrze także dyrygenci. Nie każdy dyrygent jest przygotowany, aby te ćwiczenia prowadzić. W zasadzie po­winna to czynić siła fachowa (nauczy­ciel emisji ze szkoły muzycznej, ar­tysta śpiewak itp). Jeśli nawet takiej siły brak, to każ­dy dyrygent powinien i na te ćwicze­nia poświęcać pewien wymiar czasu na każdej próbie, choćby w ramach tzw. rozśpiewania. Efekty okażą się zaska­kujące.

c/ Zdolności muzyczne trzeba rozwijać. Dzieje się to m.in. poprzez ogólne umuzykalnienie śpiewaków. Powinni się oni dowiedzieć o kompozytorze, które­go utwór mają śpiewać, o epoce, w której działał. Dobrze, jeśli posłuchają nagranego utworu wykonanego już przez chór zawodowy. Ponadto chórzyści mają się rozmiłować w muzyce - wiele słu­chać, brać udział w koncertach, in­teresować się muzyką, dyskutować itp.

d/ Ponieważ jednak chodzi tu o chór kościelny, dlatego nie wolno zapominać, iż śpiewacy muszą nauczyć się także wni­kać w ducha liturgii i nie traktować śpiewu li tylko jako występu, choćby on miał pod względem artystycznym być jak naj­bardziej doskonały. Ma to być przede wszystkim udział w liturgii poprzez śpiew. Stąd muszą znać na tyle prawo li­turgiczne i nim się przejąć, aby mogli sami ocenić, czy utwór nadaje się do liturgii, a jeśli nie, to dlaczego. Poza tym w łączności z jaką czynnością może być wykonany. Jak pogodzić śpiew chóru z u-działem ludu itp.

Dopiero tak ukierunkowany chór może przystąpić do przygotowywania repertuaru.


Ks. I. Pawlak




2. Zastosowanie polskich pieśni w li­turgii mszalnej


Instrukcja Stolicy Apostolskiej „Musicam Sacram” z dnia 5 marca 1967 wprowadziła możliwość zastąpienia trady­cyjnych śpiewów tzw. procesyjnych Mszy św., tj. antyfon : l - na wejście /introit/, 2 - na przygot. darów /offertorium/, 3 - na Komunię św. /Communio/ - odpowied­nio dobranymi pieśniami w języku naro­dowym.

Pieśń na wejście (por. IGMR 26) rozlega się z chwilą rozpoczęcia proce­sji celebransa i asysty do ołtarza (nawet nieco wcześniej) i trwa do chwili, gdy kapłan po powitaniu (i okadzeniu) ołtarza stanie w miejscu przewodniczenia. Powinna to być pieśń dobrze znana wszystkim, aby podjęta żywo, ogarnęła zgromadzonych jednym duchem, dała im przeżyć wspólnie po­witanie Chrystusa w tajemnicy dnia obecnego już wśród nich. Nie powinna, jak dawniejsze pieśni mszalne, rozwi­jać motywu tylko wyznania winy i nie-godności przystępujących do ołtarza (parafrazy dawnych modlitw u stopni ołtarza i Kyrie). Śpiewa się ją sto­jąc.

Pieśń na przygotowanie darów: (por. IGMR 50) rozpoczyna się zaraz po Modlitwie Powszechnej, towarzyszy pro­cesji wiernych z darami do ołtarza i kończy się, gdy kapłan obmywa ręce. Ma ona wzywać zgromadzonych do przejś­cia od przyjętej Ewangelii do wyraże­nia czynem miłości społecznej i ofiar­nej. Niewłaściwe jest tutaj śpiewanie, jak w pieśni mszalnej, o ofierze przez nas składanej na przebłaganie Ojca, gdyż składanie przez nas ofiar ducho­wych dokonuje się „razem z ofiarą Cia­ła i Krwi Chrystusa po Przeistoczeniu” (por. Modlitwy Eucharystyczne III i IV). Śpiewa się ją najpierw stojąc, od przy­niesienia chleba do rąk kapłana - sie­dząc.

Pieśń na Komunię: rozpoczyna się zaraz po „Panie nie jestem godzien”, gdy kapłan przyjmuje Komunię św. i wierni zbliżają się w procesyjnym porządku, by przystąpić do Komunii św. Może trwać aż do schowania Najśw. Postaci w tabernakulum, może też zakończyć się, gdy większość uczestników już Komunię św. przyjęła. Ma ona za zada­nie albo obchód uroczystości zwracać ku Komunii św.)jak antyfony Mszału Rzymskiego), albo, jeśli jest to pieśń o Najśw. Sakramencie, oddawać cześć Eucharystii jako Pokarmowi (nie wyłącznie adoracyjna). Przepisy (IGMR, 56i) mówią: „ma ona wyrazić przez jedność głosów duchowe zjednoczenie przyjmujących Komunię, ukazać ra­dość serc i nadać bardziej braterski charakter procesji komunijnej”. Śpie­wają ją zarówno przystępujący, jak i klęczący.

Pieśń uwielbienia po Komunii św. na-stępuje z chwilą ukończenia Komunii wiernych i może trwać nawet kilka mi­nut: następuje po chwili cichej mod­litwy wszystkich siedzących, albo wy­pełnia cały czas dziękczynienia. Za­miast dawnego dziękczynienia po Komu­nii św. odmawianego prywatnie po za­kończeniu Mszy św. od 4 V 1967 odby­wa się ono zanim kapłan pobłogosławi i roześle wiernych. Przepisy (Instr. 11,15; IGMR 56j) jednak nie pozwala­ją tu na śpiew pieśni adoracyjnych o Najśw. Sakramencie, ale nazywając ten śpiew „canticum laudis” (Śpiew uwiel­bienia) podaje przykłady: psalm 33, 150; kantyk Trzech Młodzieńców lub kantyk Zachariasza: ma być to więc uwielbienie i dziękczynienie za da­ry zbawienia skierowane do Boga Ojca. Stąd jest to czas na śpiew „Ciebie Boga wysławiamy” w okolicznościach szczególnego dziękczynienia (dawniej śpiewanego „Te Deum” po Mszy św.) albo kantyku N.M.Panny np. w Mszach ku Jej czci, zwłaszcza wieczornych, a nawet odpowiedników „Chwała na wyso­kości” z dawnych pieśni mszalnych.

Nie mogą być więc zastąpione pieś­niami stałe śpiewy mszalne tj. „Panie zmiłuj się” (Kyrie), „Chwała na wyso­kości” (Gloria), „Wierzę” (Credo), „Święty” (Sanctus) i „Baranku Boży” (Agnus Dei), które muszą być wykony­wane przez wszystkich śpiewem lub przynajmniej recytowane.



Podobnie ściśle według przepisów należy wykonywać psalm po pierwszym czytaniu w Liturgii Słowa wraz z pow­tarzanym przez wszystkich refrenem, oraz śpiew przed Ewangelią (wyjątkowo także sekwencja): nie mogą być zastą­pione pieśnią, ponieważ są częścią Słowa Bożego czytanego w liturgii, a nie śpiewem towarzyszącym jakiejś liturgicznej czynności.

Ks.W.Danielski


3. Propozycje śpiewów na czas zwykły w ciągu roku /I/




a/ pieśni na wejście i na przygotowa­nie darów





  1. Będę Cię wielbił mój Panie... /dziękczynna za przebaczenie/ zwrotki 1-4. w: ks. J. Siedlecki, Śpiewnik kościelny, Opole 1973, 318.

  2. Błogosław, Panie nas... /misyjna, o pomoc w pracy/ Siedl. 548

  3. Boże mocny, Boże cudów... /dziękczynna, o pomoc w pracy/ Siedl. 322.

  4. Boże, lud Twój czcią przejęty... /pokutna/ Siedl.372.
    Uwaga: w czasie Komunii św. można wy­korzystać również zwrotki dawniej przeznaczone do śpiewania po Podnie­sieniu i na Agnus Dei: „Witaj, Chry­stusowe Ciało ...”, „Chryste, Zbaw­co nasz Jedyny”. Zwrotkę drugą „Najwyższemu Panu chwa­ła” można zaśpiewać jako pieśń uwiel­bienia po Komunii św,

  5. Boże, obdarz Kościół Twój... /o jedność chrześcijan/ Siedl. 549.

  6. Boże, Ojcze Wszechmogący, do Ciebie wołamy... /pokutna, ku czci św.Trójcy/ Siedl, 550.

  7. Boże w dobroci... /pochwalna - zwr. 1-2; przygotowanie do po­kuty 1-5/ Siedl. 323.

  8. Com przyrzekł Bogu... /chrzestna, o wierność/ w dodatku nutowym

  9. Gdzie miłość wzajemna i dobroć... /o społeczną miłość/ Siedl. 558.

  10. Jak miłe przybytki nam dał... /dedykacja kościoła/ w dodatku nutowym

  11. Kiedy ranne wstają zorze... /poranny hymn pochwalny/ Siedl. 334.

  12. Kłaniam się Tobie... /pieśń uwielbienia Ojca - zwr. 1-2.4. dziękczynienie za Komunię św.: zwr. 3/ Siedl. 130.

  13. Kto się w opiekę... /Ps 90 pieśń ufności, wieczorna/ Siedl. 334.

  14. Ludu kapłański, ludu królewski ... /uwielbienie Chrystusa w Kościele/ w dodatku nutowym

  15. Miłujcie się wzajemnie... /o społeczną miłość/

  16. Niech błogosławiony będzie Bóg... /na aspersję z Ps 51(50); dziękczynna z Ps 116/ patrz zeszyt wielkopo­stny „Pomocy dla formacji litur­gicznej”.

  17. Nie opuszczaj mnie z opieki... /pieśń ufności, pokutna/ w dodat­ku nutowym

  18. Pod Twą obronę, Ojcze na niebie... /pieśń ufności, o opiekę nad rodzi­ną/ Siedl. 339.

  19. Przez Chrztu świętego... /chrzestna/ Siedl. 502.

  20. Spojrzyj z nieba wysokiego ... /pieśń ufności, w różnych potrze­bach/ Siedl. 143.

  21. Ty wszechmocny Panie ... /pieśń ufności, w różnych potrzebach/ Siedl. 145.

  22. Wszechmocny Panie, wiekuisty Boże /Ps 8: pieśń uwielbienia Stwórcy/ Siedl. 349.

  23. Wszystkie hasze dzienne sprawy... /wieczorny hymn ufności/ Siedl. 350

  24. Za rękę weź mnie, Panie... /pieśń ufności/ w dodatku nutowym



b/ pieśni komunijne





  1. Bądźże pozdrowiona ... Siedl.121. kolejność zwrotek: 1.4.8.6.5.

  2. Duszo Chrystusowa ... Siedl.555.

  3. Jezu, Jezu do mnie przyjdź... Siedl. 126. zwr. 1-3.

  4. Jezu, miłości Twej... Siedl.154, zwr.1-5.

  5. Kochajmy Pana... Siedl. 158, zwr. 1-4

  6. Nie opuszczaj nas... Siedl.161, zwr. 1-3.

  7. O mój Jezu w Hostii skryty... Siedl. 132, zwr. 1-3.

  8. O niewysłowione szczęście zajaśnia­ło... Siedl.164, zwr,1-3.

  9. O święta Uczto ... Siedl,133, zwr. 1—2

  10. Oto święte Ciało Pana... w dodatku nutowym

  11. Pan zstąpił z nieba ... Siedl.135, zwr.1-2,

  12. Pobłogosław, Jezu drogi ...Siedl. 165, zwr.1-5.

  13. Pójdźcie błogosławić Pana ... Siedl. 136, zwr.1-3.

  14. Przyjdzie do mnie wszyscy... Siedl. 140, zwr.1-4

  15. Przykazanie nowe, daję wam... patrz zeszyt wielkotygodniowy „Pomo­cy dla formacji liturgicznej”.

  16. Spraw Ojcze, aby wszyscy wierzący w Ciebie ... jak wyżej

  17. Twemu Sercu cześć składamy... Siedl. 169, zwr.1-2.

  18. Twoja cześć, chwała... Siedl.144, zwr.1-9.

  19. Tyś w Wieczerniku Chlebem się stał... patrz zeszyt wielkotygodniowy „Po­mocy dla formacji liturgicznej”.

  20. U drzwi Twoich... Siedl. 146. Uwaga: w celu uniknięcia niepotrzeb­nego powtarzania tekstu łączyć zwrotki 1-2; 3-4; 5-6.

  21. Zbliżam się w pokorze ... Siedl.150, zwr.1-7

  22. Zróbcie Mu miejsce... Siedl. 151, zwr. 1-2.



c/ śpiewy uwielbienia po Komunii św.





  1. Błogosławiony Pan Bóg Izraela... Siedl.583,

  2. Ciebie, Boga wysławiamy... Siedl. 493. /na bardzo uroczyste okazje/

  1. Ciebie, Boże chwalimy... Siedl. 328, zwr.1-3.

  1. Chrystus Pan, karmi nas ... w do­datku nutowym

  2. Cóż Ci Jezu, damy... Siedl. 553, zwr. 1-3.

  1. Czego chcesz od nas, Panie... Siedl. 329, zwr. 1-2.7.

Melodia ks. Piaseckiego - w dodatku nutowym

  1. Dzięki o Panie, składamy dzięki...
    Siedl.557.

  2. Dziękujemy Ci, Ojcze nas ... patrz zeszyt wielkotygodniowy „Pomocy dla formacji liturgicznej”
    Wersja w opracowaniu ks. Pasionka również w śpiewniku Siedl. 557

  3. Najwyższemu Panu chwała... z pieśni mszalnej „Boże, lud Twój...” Siedl. 372.

  1. Panie mój, cóż Ci oddać mogę... Siedl. 566.

  2. Pobłogosław lud Twój, Panie... Siedl. 136.

  3. Radośnie Panu hymn śpiewajmy ... Siedl.572.

  4. Święty! Święty... Władca Zastępów ... z pieśni mszalnej „Na stopniach Twego ...” Siedl. 381.

  5. Tobie cześć, Tobie chwała... j.w. Siedl.378.

  6. Uwielbiaj duszo moja, sławę Pana mego... Siedl. 452.


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna