Ii problemy równowagi ogólnej



Pobieranie 258.62 Kb.
Strona1/5
Data10.05.2016
Rozmiar258.62 Kb.
  1   2   3   4   5
II PROBLEMY RÓWNOWAGI OGÓLNEJ
Każdy wie, że cel studiowania makroekonomii spro­wadza się do prób zrozumienia przyczyn fluktuacji gospodarki, jej przyspieszeń i spowolnień, do wyjaśnienia, od czego zależy pełne zatrudnienie, co przynosi nam bezrobocie, recesję, wysoką koniunkturę, inflację itp. Znalezienie odpowiedzi na te pytania jest przedmiotem zainteresowania makroekonomii.

Każda z dyskusji (argumenty!) na temat tego, co rząd lub bank centralny powinny robić, żeby wpływać na makrogospodarkę, opiera się na pew­nej teorii sugerującej, co i z jakimi skutkami dzieje się w makrogospodarce. Każdy polityk, który zabiega o względy wybor­ców, wypowiada swój pogląd na temat odpowied­niej polityki makroekonomicznej dla kraju - co po­winien robić rząd, co bank centralny itd. Codziennie możesz słyszeć, jak ekonomiści zalecają stosowanie zupełnie różnych środków polityki ma­kroekonomicznej. Dlaczego? Dlatego, że współczesna makro­ekonomia jest pełna przeciwstawnych twierdzeń i teorii funkcjonowania makrogospodarki, które w różny sposób tłumaczą, co powoduje jej przyspieszenia i spowolnienia, i co ją wytrąca, a co sprowadza do równowagi.

Jak oce­nić takie wypowiedzi? Jak zorientować się, czy przypadkiem nie mówi się bredni? Jedynym sposobem jest znajomość teorii makroekonomicznej. Skąd wziąć tę wiedzę? Daje ją przestudiowanie rozwoju różnych teo­rii makroekonomicznych

Na dzisiejszą wiedzę z dziedziny makro­ekonomii składa się wszystko to, co rozwijało się przez długie lata. Prześledzenie etapów rozwoju tej wiedzy, pozwoli lepiej zrozumieć współczesną makroekonomię. Pozwoli zrozumieć skąd biorą się różnice między różnymi ekonomistami, którzy analizują współczesną makrogospodarkę i starają się dokładnie zrozumieć, jak ona funkcjonuje i co - jeśli w ogóle - należy robić, żeby móc na nią wywierać wpływ. Zacznijmy naszą wędrówkę od sprecyzowania najważniejszego pojęcia w teorii makroekonomii jest nim równowaga ogólna

W naszych wykładach mamy wprawdzie przed oczyma tylko jedną „makro gospo­darkę", ale istnieje kilka rozmaitych sposobów jej oglą­dania. Każdy z nich pozwala dojrzeć coś innego i lepiej zrozumieć, jak ona działa - co powoduje, że przyspiesza lub zwalnia tempo swoich obrotów. Na ogół stosowane są dwa podejścia długo i krótkookresowe.

W długim okresie źródłem zmian PKB jest wzrost potencjału wytwórczego. O jego zmianach decydują zmiany wielkości stojących do dyspozycji społeczeństwa czynników wytwórczych i i ich produktywność.

W krótkim okresie, kiedy potencjał wytwórczy jest dany i niezmienny, rozumowanie nasze pójdzie w kierunku wykazanie, że wielkość faktycznego PKB zależy w zasadzie od wielkości ponoszonych w gospodarce wydatków Zależności te przedstawia model krótkookresowy.

Modelami tymi zajmiemy się oddzielnie. W pierwszej kolejności przedstawimy i rozwiniemy model krótkookresowej, a dopiero po zapoznaniu się z nim przejdziemy do analizy modelu długookresowego. Taka kolejność ma to swoje uzasadnienie. Okres długi składa się bowiem w wielu okresów krótkich, zatem model krótkookresowy tłumaczy wahania wielkości ekonomicznych wchodzące w skład okresu długiego krótkoterminowe. Z tego to właśnie względu model ten ma nieustanne praktyczne zastosowanie. Jest on miano­wicie wykorzystywany przez rządy do bieżącego sterowania gospodarką, tj. oddziaływania na przebieg cyklu koniunkturalnego wielkość produkcji zatrudnienia i poziom cen.

Drugim powodem przyjętej kolejności prezentacji są wzglądy czysto metodyczne; otóż długookresowy model równowagi systemu bazuje na wielu założeniach i twierdzeniach, które wyjaśnia model krótkookresowy. Bez ich uprzedniego poznania nie sposób byłoby przedstawić i zrozumieć model długookresowej równowagi systemu.

Z wyżej wymienionych względów w pierwszej kolejności zajmiemy się równowagą krótkookresową gospodarki charakteryzującej się zmienna wielkością produkcji faktycznej i daną wielkością produkcji potencjalnej.


Pojęcie makroekonomicznej równowagi ogólnej
Termin "równowaga gospodarcza" ma różną treść w koncepcjach poszczególnych szkół ekonomicznych i w odniesieniu, do różnych systemów ekonomicznych, Można jednak wskazać dwa jego znaczenia powszechnie stosowane w ekonomii

a) bazujące na koncepcji homeostatu1: "równowaga to stan, do którego gospodarka zmierza pod wpływem wszystkich stale w niej działających sił i mechanizmów i który osiąga, jeśli działanie owych stałych mechanizmów nie jest przez dostatecznie długi czas zakłócane przyczynami pojawiającymi się sporadycznie

b) stricte ekonomiczne: równowaga to równość popytu z podażą

Zgodnie z definicja podaną w Encyklopedii Powszechnej równowaga ogólna, czyli makroekonomiczna to stan gospodarki, w którym zachowana jest równowaga popytu i globalnej podaży na wszystkich rynkach:

* dóbr i usług,

* czynników wytwórczych,

* wymianie z zagranicą.

Pod pojęciem tym kryje się, zatem równoczesne występowanie równowagi wewnętrznej i zewnętrznej



S

Równowaga zewnętrzna,
Jest to taki stan wymiany danego kraju z zagranicą, w którym saldo obrotów bieżących bilansu płatniczego wynosi zero.2 W warunkach równowagi zewnętrznej nie występuje presja na zmiany stanu rezerw dewizowych państwa ani trwałe przepływy na rachunku obrotów kapitałowych bilansu płatniczego. Nie występuje też presja na zmianę kursu wymiany waluty. 3

W długich okresach każda gospodarka wykazuje dążenie do równowagi zewnętrznej, ale w krótkich saldo obrotów bieżących jest najczęściej na przemian dodatnie lub ujemne.



Równowaga wewnętrzna,
Kiedy w mikroekonomii analizowaliśmy równowagę na pojedynczym rynku zakładaliśmy, że nadwyżka podaży nad popytem wywiera nacisk na obniżkę ceny danego produktu, co powoduje uruchomienie prawa popytu i podaży. Efektem jest samoczynny powrót do równowagi najczęściej przy różnych nowych ilościach i nowym poziomie ceny równoważącej rynek. Podobna sytuacja tylko w odwrotnym kierunku występowała w przypadku nadwyżki popytu nad podażą.
Współzależność rynków
Makroekonomiczna analiza równowagi jest bardziej skomplikowana , ponieważ w makroekonomii dokonuje się komasacji wielu pojedynczych rynków w cztery podstawowe grupy:

— zagregowany rynek dóbr usług zwany niekiedy rynkiem PKB

— zagregowany rynek kapitałowy /pieniężny i papierów wartościowych;

— zagregowany rynek pracy

— w gospodarce otwartej dochodzi do tego rynek walutowy

Na rynku dóbr spotyka się ze sobą zagregowane wyprodukowana w danym okresie „wiązka. towarów” zwana produktem narodowy (lub krajowym) z zagregowanym popytem. Są to wydatki konsumentów krajowych, wydatki zagranicznych odbiorców eksportu, wydatki rządowe, wydatki przedsiębiorstw na inwestycyjne i dodatkowe zapasy surowców.

Na rynku papierów wartościowych oferowane są obligacje tzn. oprocentowane sumy zadłużenia państwa wzglądem obywateli. Na rynku pieniężnym konfrontuje się podaż pieniądza z popytem na niego. Na rynku pracy dochodzi do spotkania poszukujących pracy /podaż pracy/ z tymi, którzy oferują miejsca pracy /popyt na pracę. Na rynku walutowym dochodzi do konfrontacji popytu na walutę krajową z jej podażą. 4

Co to znaczy, że gospodarka osiągnęła stan równowagi makroekonomicznej? Jest to stan, w którym globalny popyt na produkty krajowe, zarówno ze strony odbiorców krajowych, jak i zagranicznych, równy jest rozmiarom produkcji zapewniającej pełne wykorzystanie czynników wytwórczych, a w szczególności czynnika pracy.5 Warunkiem równowagi ogólnej jest więc równoczesne zrównoważenie wszystkich rynków: dóbr i usług, pracy, kapitału rzeczowego i finansowego, ziemi oraz walutowego.

W naszych dalszych analizach problem równowagi makroekonomicznej analizować będziemy na dwóch płaszczyznach.

Ujęcie węższe to równowaga globalnego popytu i podaży dóbr i usług na rynku PKB. Ten typ równowagi określamy jako równowaga w produkcji.

Drugie szersze wiąże się problemem pełnego wykorzystania zdolności wytwórczych. Ponieważ równowaga w produkcji może być osiągana przy większym lub mniejszym stopniu wykorzystania zdolności wytwórczych, dlatego będziemy posługiwać się również pojęciem równowagi na poziomie optymalnym (systemu) czyli równowagi w produkcji zapewniającej pełne wykorzystanie czynników wytwórczych.

Równowaga w produkcji
Gospodarka znajduje się w równowadze w produkcji wówczas, gdy na rynku PKB globalne wydatki są wystarczająco duże, by zakupić całą wytwarzaną produkcję. Stan ten osiągany jest wtedy, gdy powstające w procesie produkcji dochody pieniężne kreują wydatki na tyle duże, by wszystkie wchodzące w skład wytworzonego PKB dobra finalne znalazły nabywców.

Ma miejsce wówczas, gdy tworzone przez produkcję dochody pieniężne i powstające z nich wydatki są wystarczająco duże, by cała wytworzona produkcja mogła być sprzedana, by nie tworzyły się niechciane zapasy.

Problem równowagi produkcji i wydatków sprowadza się zatem do określenia warunków jakie muszą być spełnione, by miała miejsce zgodność zagregowanego popytu z podażą oraz wyjaśnienia i opisania mechanizmów, które do tej równości doprowadzają

Pożytecznym narzędziem jest schemat ruchu okrężnego dóbr i płatności. Aby go dobrze zrozumieć w pierwszej kolejności musimy zapoznać się z tworzącymi go podmiotami


Pomioty gospodarcze
Gospodarka jako całość składa się z wielu milionów podmiotów gospodarczych: Ich indywidualne decyzje wyznaczają łącz­nie całkowite wydatki w gospodarce, całkowity dochód i ogólny poziom pro­dukcji dóbr i usług . Podmioty te możemy podzielić na 4 zasadnicze grupy;

* gospodarstwa domowe

* przedsiębiorstwa

* jednostki organizacyjne aparatu państwa na szczeblu centralnym i lokalnych

* zagranica

Wszyscy ci uczestnicy rynku mają do spełnienia określone, indywidualne zadania, jednak wszyscy są mocno ze sobą powiązani. W wyspecjalizowanej gospodarce podmioty te są współzależne, gdyż (poza nielicznymi wyjątkami) żaden z nich nie jest samowystarczalny i nie może się obejść bez wymiany. Decyzje każdego z nich wpływają na zachowania pozostałych. Jeżeli np. rząd podnosi podatki, to firmy traktują to jako dodatkowe obciążenie i starają się przerzucić ten koszt na nabywców ich towarów i usług. Jednocześnie decyzja rządu wpłynie na spadek dochodów, którymi rozporządzają gospodarstwa domowe , a z kolei rzutuje na wydatki i powstające a nich dochody .

Współdziałania gospodarcze dokonują się pod postacią zawieranych przez podmioty na wielu różnych rynkach transakcji. Poszczególne rynki są współzależne, gdyż każdy samodzielnie podejmujący decyzje podmiot może być jednocześnie obecny na wszystkich rynkach. Ponadto podejmując dowolne decyzje na jednym z nich bierze dodatkowo pod uwagę informacje płynące z pozostałych . Jednocześnie każda przeprowadzona transakcja zmienia choćby w minimalnym stopniu warunki na wszystkich rynkach jednocześnie, co może prowadzić do powstania reakcji dostosowawczych ze strony innych podmiotów.

Aby zbadać dokładnie anatomię gospodarki narodowej i poznać powiązania między podmiotami rynkowymi musimy poznać obieg okrężny w gospodarce. Jest to ciągły proces przepływu pomiędzy wszystkimi bez wyjątku uczestnikami rynku. strumienia rzeczowego dóbr i usług oraz dokonywanych z tego tytułu płatności Na początku zapoznajmy się z głównymi aktorami tego ruchu podmiotami gospodarki rynkowej.


Gospodarstwo domowe.
Celem gospodarstwa domowego jest pozyskiwanie dochodów w celu dokonywania zakupu dóbr i usług dla zaspokojenia potrzeb wszystkich członków rodziny W gospodarce rynkowej, w której dominującą formą własności jest własność prywatna, właścicielami czynników produkcji ( pracy, ziemi i kapitału ) są w ostatecznym rozrachunku gospodarstwa domowe ( np. właścicielami spółki akcyjnej są jej udziałowcy, właścicielami spółki z oo. Są jej udziałowcy itd. ).
Uzyskiwanie dochodów Wykorzystanie otrzymanych


Gospodarstwa domowe


dochodów

Rozwinięcie tych zależności przedstawia poniższy rysunek:


Wynagrodzenie za usługi Konsumpcja krajowa

czynników produkcji


Gospodarstwa domowe
Podatki



Import

Transfery budżetowe Oszczędności

Aby otrzymać odpowiednie środki finansowe, sektor gospodarstw domowych udostępnia ((sprzedaje) na rynku przedsiębiorstwom i państwu usługi posiadanych czynników produkcji. Wypłacone z tego tytułu dochody podlegaj z jednej strony opodatkowaniu przez państwo, z drugiej strony zostają one powiększane o transfery budżetowe np. renty, emerytury, zasiłki, zapomogi. Są to zatem środki pieniężne, otrzymywane z sektora publicznego nie wymagające żadnego świadczenia zwrotnego.

Powstały w ten sposób dochód do dyspozycji ludności gospodarstwa domowe przeznaczają bądź na zakupy dóbr i usług (konsumpcję ), a pewną część oszczędzają


Przedsiębiorstwa.
Przychody Wykorzystanie przychodów

Przychody ze sprzedaży Zapłata za wykorzystane czynniki



produkcji


Firmy


Płatności za zużyte dobra pośrednie

Podatki pośrednie i bezpośrednie




Zyski wypłacone
Transfery z budżetu państwa Zyski nie rozdzielone

Inwestycje

Aby przedsiębiorstwa mogły wytwarzać dobra i usługi w celu zaspokojenia potrzeb gospodarstw domowych, muszą wejść w posiadanie czynników wytwórczych. Zakupują je od gospodarstw domowych, wypłacają im z tego tytułu dochody (np. płace, czynsze dzierżawne, renty gruntowe, odsetki ). Kiedy firmy dysponują już niezbędnymi czynnikami pracy, kapitału i ziemi produkują i sprzedają na rynku swoje towary i usługi, za co uzyskują dochody w postaci przychodów ze sprzedaży. Jednocześnie przychody te dochody te są powiększane o płatności transferowe ze strony rządu np. subwencje, dotacje.

Po opłaceniu kosztów wykorzystanych czynników wytwórczych , kosztów dóbr pośrednich oraz podatków pozostaje im do dyspozycji suma, przeznaczana na rozwój przedsiębiorstwa czyli tzw. nierozdzielne zyski. Jest to ta część zysku, która nie została wypłacona osobom biorącym udział w procesie produkcyjnym, zarówno w sposób bezpośredni (jak np. pracownicy udostępniający swoją pracę, właściciel udostępniający budynki czy grunty ), jak i pośredni (udostępniając kapitał finansowy w postaci zakupu akcji ) w procesie produkcji. W praktyce dość często środki te gromadzone są na rachunkach bankowych stanowiąc pewną rezerwę celową.

W zachodniej gospodarce rynkowej główną formą własności przedsiębiorstw są spółki akcyjne – duże przedsiębiorstwa, często o międzynarodowym zasięgu (korporacje). Nie rozdzielone zyski są więc w praktyce kwotą, która pozostanie firmie po opłaceniu dywidend.
Państwo.
Państwo wykorzystując: instrumenty fiskalne , monetarne i dochodowe spełnia w gospodarce cztery podstawowe funkcje: stabilizuje gospodarkę, dokonuje redystrybucji dochodów – głównie za pomocą środków polityki fiskalnej , wytwarza dobra publiczne, wytwarzając dobra publiczne państwo angażuje część stojących do dyspozycji społeczeństwa zasobów, dokonuje w ten sposób przesunięcia części czynników wytwórczych ze sfery prywatnej do sfery publicznej spełnia zatem funkcje relokacyjne
Wpływy budżetowe Wykorzystanie wpływów budżetowych


Podatki bezpośrednie Wydatki na dobra i usługi

Państwo



Podatki pośrednie Transfery na rzecz firm




Dochody z własności Transfery na rzecz gospodarstw

Inne dochody domowy
Dla realizacji celów swojej działalności, państwo musi w gospodarce rynkowej posiadać niezbędne środki finansowe. Istotą funkcjonowania finansów państwa jest to, że w celu pokrycia swoich wydatków pozyskuje środki pieniężne głównie z opodatkowania przedmiotu bądź podmiotu podatkowego. Przykładem pierwszego typu podatków są podatki pośrednie VAT i akcyza, opodatkowujące sprzedaż towarów i usług. Drugim rodzajem podatków są podatki bezpośrednie, opodatkowujące dochód podmiotów gospodarczych np. podatek dochodowy od osób prawnych czy podatek dochodowy od osób fizycznych.

Warto jest uświadomić sobie fakt, że nawet w najbardziej rynkowej gospodarce, sektor publiczny jest znaczącym elementem systemu ekonomicznego. Jego wielkość mierzy się stopą redystrybucj, czyli wartością wydatków budżetowych w relacji do PKB oraz stopą fiskalizmu czyli stosunkiem podatków do PKB.

Często państwo jest właścicielem kapitału rzeczowego i ziemi, z tego tytułu osiąga dochody np. czynsze z tytuły z wynajęcia budynków publicznych jednostkom prywatnym, czy zyski z będących własnością państwową firm państwo Może również uzyskiwać przychody ze sprzedaży tej własności np z tytułu prywatyzacji. Inną formą przychodów państwa są wnoszone przez firmy opłaty za udzielane im zezwolenia i koncesje. np. zezwolenia na wprowadzenie telefonii komórkowej oraz cła .Pozyskane przez budżet środki, wydatkowane są na zakup dóbr, zakup usług oraz płatności transferowe dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw.
Zagranica
Kupuje dobra pochodzenia krajowego kreując dochody z eksportu. Sprzedaje dobra pochodzenia zagranicznego kreując wydatki na import .

Wszystkie wyżej opisane podmioty, wraz z sektorem zagranicznym dokonują na krajowym rynku zakupów, generując w ten sposób dochody innym jednostkom gospodarczym. Opisanie między nimi wszystkich zależności i ukazanie szlaku przepływu strumienia dóbr i usług oraz strumienia dochodów wymaga przedstawienia tzw. obiegu okrężnego.



Warunki zachowania równowagi w produkcji

Wiemy już ,że warunkiem równowagi w produkcji jest, by wygenerowane przez PKB równe mu dochody pieniężne Y tworzyły zagregowane wydatki równe wartości wytworzonych dóbr i usług finalnych. dlatego w pierwszej kolejności naszą uwagę skoncentrujemy na równaniach przedstawiających zagregowane dochody i wydatki. 6


Równanie dochodów
W analizie równowagi w produkcji dochód rozkładamy na cztery części składowe. Oto równanie, które podsumowuje, co dzieje się w warunkach gospodarki otwartej z powstałymi w procesie produkcji dochodami.
Równanie dochodu=Kw+Tn+Os+Im
Część dochodów zostaje wydana na zakup dóbr konsumpcyjnych Kw, część dochodów zabiera nam państwo w postaci podatków netto7 Tn, część z nich oszczędzamy Os, wreszcie część z nich idzie na zakup dóbr pochodzenie zagranicznego, czyli na import Im.

Równanie wydatków
W analizie równowagi w produkcji posługujemy się czterem rodzajami wydatków. Równość ta pokazuje cztery sposoby, którymi wydatki mogą być wprowadzane do obiegu.
Równanie wydatków=Kw+Iw+Gw+Ex
Najważniejsze, bo największe, są wydatki gospodarstwa domowych na wytworzone w kraju dóbr konsumpcyjnych Kw. W sektorze prywatnym obok nich mamy wydatki przedsiębiorstw na zakup dóbr inwestycyjnych Iw. Trzecim rodzajem są wydatki rządu na zakup dóbr publicznych Gw. Czwartym są wydatki zagranicy Ex na zakup sprzedawanych tam dóbr krajowych czyli eksport.

Równowaga w produkcji
Jak wiemy równowaga w produkcji ma miejsce wtedy, gdy wszystko co wytworzone zostaje sprzedane, czyli gdy powstające w trakcie wytwarzania produktu finalnego Qf równe mu dochody Y tworzą wydatki wystarczająco duże, by cała wytworzona produkcja mogła być sprzedana. Warunkiem równowagi jest zatem spełnienie poniższej równości:
Y = Qf

Kw+Os+Tn+Im=Kw+Iw+Gw+Ex


Analiza równowagi w kategoriach dopływów i odpływów
Cały ten wyznaczający wielkość produkcji strumień dochodów i wydatków można sobie wyobrazić jako płynący dookoła du­żym kołem strumień wody.

Schemat ruchu okrężnego w gospodarce otwartej
Rys. Schemat ruchu okrężnego w gospodarce otwartej

K+I+G+NE=PKB = Kw+Os+Tn+IM







T Bt



Rząd

Tn - G

K+I+G+(Ex-Im)


G

Kw+I+G Kw+Iw


Ex Im Iw Os


Sektor prywatny

Os- Iw

Zagranica

Ex-Im


Podstawowym podtrzymującym obieg okrężny strumieniem w tym nurcie są wy­datki konsumentów na krajowe dobra i usługi. Osoby otrzymujące dochód jego lwią część wy­dają na zakupy krajowych dóbr konsumpcyjnych (Kw). Ta część dochodów po lewej stronie równania wraca wprost do głównego strumienia wydatków w postaci wydatków konsumpcyjnych po prawej stronie. Mamy zatem do czynienia z tożsamością:
KwKw
Obok tego są trzy strumyki (oszczędności Os, podatki Tn i import Im) odprowadzające wodę z głównego nurtu, czyli odpływy. Jednocześnie nurt główny jest uzupełniany trzema strumieni są to; wydatki inwestycyjne Iw wydatki państwowa Gw oraz eks­port Ex. Są to dopływy do głównego nurtu

Przyjrzyjmy się im bliżej. W pierwszej kolejności zajmiemy się odpływami potem dopływami a następnie problemem równowagi ogólnej i cząstkowej


Oszczędności netto sektora prywatnego (Os).
Oszczędności gospodarstw domowych to część dochodów do dyspozycji, która nie jest na bieżąco wydatkowana, lecz odkładana na przyszłość. Oprócz tego oszczędzają firmy.

Oszczędności są zazwyczaj gromadzone w instytucjach finansowych, takich jak banki instytucje ubezpieczeniowe czy kasy mieszkaniowe. Do nich płynie pieniądz z sektora prywatnego od firm i gospodarstw domowych.


Podatki netto (Tn).
Płacone przez ludność podatki - na rzecz rządu centralnego oraz władz lokalnych są, podobnie jak w przypadku oszczędności, odpływem z głównego nurtu, z tą jednak różnicą, że płatności podatków są obowiązkowe.

Jednocześnie gospodarstwa domowe otrzymują od państwa pewne świadczenia, takie jak zasiłki dla bezrobotnych, dodatki rodzinne oraz emerytury. Tego rodzaju świadczenia nazywamy płatnościami transferowymi. Prze­suwają one pieniądze od jednej grupy ludności (podatników) do innej osoby korzystające ze świadczeń. Ponieważ są to wypłaty z budżetu państwa na rzecz ludności, możemy je traktować jako podatki ujemna. Jeśli od podatków odejmiemy transfery, dostaniemy odpływ zwany podatkami netto.


Import (Im).
Część dochodów którymi dysponują gospodarstwa domowe jest skierowana na dobra i usługi importowane lub reprezentuje wartość importowanych surowców i materiałów użytych do wytworzenia dóbr i usług produkowanych w kraju. Chociaż pieniądze wydawane na ich zakup wpływają początkowo do kas krajowych sklepów, jednak ostatecznie odpłyną one za granicę z chwilą, gdy detaliści lub hurtownicy zakupią za granicą następną partię towaru, albo, gdy producenci krajowi sprowadzą z zagranicy surowce i materiały niezbędne do wytwarzanych wyrobów. Ten odpływające za granicę pieniądz stanowi trzeci składnik odpływów z głównego nurtu.

Całkowite odpływy to suma oszczędności netto sektora prywatnego, podatków netto i wydatków na import:


Łączne odpływy=Os+Tn+Im

Dopływy do ruchu okrężnego
Lwia część wydatków na dobra i usługi wytwarzane przez przedsiębiorstwa (tzn. część globalnego popytu) to wydatki gospodarstw domowych czyli konsumentów. Pozostała część pochodzi z innych - znajdujących się poza głównym nurtem- źródeł. Do głównego nurtu dopływają:
Inwestycje (Iw).
Przedsiębiorstwa inwestują w budynki, maszyny i urządzenia lub w zapasy surowców, materiałów i wyrobów gotowych. Wydatki te są finansowane z funduszy uzyskanych od różnych instytucji finansowych - z nagromadzonych wcześniej oszczędności własnych, zaciąganych kredytów bądź z emisji akcji Nie wszystkie zatem środki pieniężne przeznaczane na inwestycje przechodzą przez system finansowy.8
Wydatki państwa (Gw).
Kiedy rząd wydaje pieniądze na zakup dóbr i usług wytwarzanych przez przedsiębiorstwa - np. na budowę i utrzymanie dróg, szpitali oraz szkół - wydatki te są dopływem do obiegu. Zauważmy przy tym, że wydatki państwowe w tym rozumieniu nie obejmują świadczeń społecznych. Te ostatnie, jako płatności transferowe, są równoważne ujemnym podatkom i zostały uwzględ­nione przy obliczaniu podatków netto (Tn) jako składnika odpływów).
Eksport (Ex).
Gdy inne kraje kupują eksportowane przez dany kraj dobra i usługi, następuje dopływ pieniądza z zagranicy. Wprowadzają go ponownie do naszego strumienia wydatków podmioty zagraniczne, które otrzymały złotówki, za importowane od nas dobra

Całkowite dopływy do głównego strumienia to suma inwestycji, wydatków państwa i eksportu:

Łączne dopływy=Iw+Gw+Ex.
Równowaga dopływów i odpływów a równowaga w produkcji
Z przedstawionego powyżej schematu wynika ,że równowaga produkcji ma miejsce wtedy, gdy łączne dopływy do obiegu są równe łącznym odpływom, co zapisujemy w postaci poniższej równości:
odpływy=dopływy

Os+Tn+Im=Iw+Gw+Ex


Równowaga bilansowa ex post
W rachunku PKB równość produkcji i wydatków jest zawsze spełniona jest to równość bilansową typu ex post. Jest ona zawsze spełniona na mocy definicji i przyjętych zasad w rachunkowości PKB. Jest to tzw. równowaga typu ex post lub post factum.

Ale równowaga ta może być osiągnięta w różnych gorszych lub lepszych z makroekonomicznego punktu widzenie warunkach, dokładnie przy większym lub mniejszym poziomie sprzedaży i zapasów wyrobów gotowych przeznaczonych na sprzedaż. Dlatego w analizach ekonomicznych obok bilansowej równości produkcji i wydatków, którą ustala się po zakończeniu okresu sprawozdawczego (ex post ,post factum), stosowane jest również pojęcie równości planowanych odpływów i dopływów, czyli w kategoriach ex ante.



Równowaga planowanych odpływów i dopływów( ex ante)

Planowane odpływy=Planowane dopływy

Os+Tn+Im=Id+Gw+Ex
Równanie to mówi, że produkcja stworzy równe sobie wydatki wtedy, gdy łączne planowane dopływy do ruchu okrężnego dóbr i płatności równe są łącznym planowanym odpływom.

Wynika z niego, że równowagą w produkcji ma miejsce wtedy, gdy łączne planowane dopływy do ruchu okrężnego dóbr i płatności równe są łącznym planowanym odpływom.

Ale jak wiemy równowaga makroekonomiczna ma dwa oblicza , zobaczmy więc jak się ma równowago w produkcji do równowagi na poziomie optymalnym zwanej również makroekonomiczną równowagą systemu
Równowaga w produkcji a równowaga zapewniająca pełne zatrudnienia
Jest to sytuacja w której nie tylko rynek towarowy (PKB) ale również rynki czynników wytwórczych są jednocześnie w stanie równowagi. Jest to równowaga na poziomie optymalnym, bo bieżący PKB powoduje zapotrzebowanie na czynniki wytwórcze na poziomie zapewniającym ich pełne wykorzystanie. W szczególności chodzi tu o czynnik pracy, bo gdy rynek pracy jest w równowadze, firmy potrzebują tyle pracy ile gospodarstwa domowe skłonne są dostarczyć w warunkach równowagi na rynku pracy ma miejsce pełne zatrudnienie, czyli nie ma bezrobocia.
Jak rozumieć pełne zatrudnienie?
Upraszając rozumowanie do rynku pracy, równowaga na poziomie optymalnym ma miejsce wtedy, gdy w gospodarce nie ma bezrobocia lub mówiąc inaczej występuje pełne zatrudnienie. Trzeba zatem wyjaśnić co kryje się pod tym pojęciem.

W gospodarce rynkowej pełne zatrudnienie to taki stan na rynku pracy, w którym wszyscy akceptujący ustaloną na nim płacę mogą znaleźć zatrudnienie.9 W kategoriach ekonomicznych oznacza to, że przy określonym poziomie płacy wielkość podaży pracy równa jest wielkości popytu na nią - rynek pracy jest w równowadze.

Jednak stan pełnego zatrudnienia i równowagi na rynku pracy nie oznacza, że wszyscy, którzy tworzą rynkową podaż siły roboczej mają zatrudnienia. Rynek pracy jest w równowadze, mimo iż występuje pewne bezrobocie które określane jest jako bezrobocie naturalne. Przypomnijmy krótko, co się pod tym pojęciem kryje?
Bezrobocie rzeczywiste i naturalne
Rzeczywiste bezrobocie dotyczy wszystkich bezrobotnych, niezależnie od przyczyn, dla których pozostają bez pracy. Bezrobocie naturalne dotyczy tylko tych bezrobotnych, których pozostawanie bez pracy nie wynika ze stanu koniunktury gospodarczej. Tworzą je ci, którzy nie akceptują oferowanej im płacy, oczekują na lepsze propozycje, zmieniają prace lub nie godzą się na zmianę kwalifikacji bądź miejsca pracy. Krótko mówiąc do zasobu tego wchodzą ci, którzy nie znajduje zatrudnienia z powodu problemów strukturalnych zachodzących w gospodarce, spowodowanych zmianami miejsca pracy, lub osób które choć mogą nie chcą podjąć pracy .
Naturalna stopa bezrobocia (natural rate of unemployment)
Względna miarą sytuacji na rynku pracy jest stopa bezrobocia obliczana jako stosunek bezrobotnych do podaży siły roboczej, czyli ogółu zatrudnionych i bezrobotnych. Dlatego w analizach makroekonomicznych należy zawsze oddzielnie rozpatrywać stopę bezrobocia rzeczywistą i naturalną. Przy taki rozróżnieniu dochodzimy do wniosku, że rynek pracy znajduje się w równowadze, tylko wtedy, gdy rzeczywista stopa bezrobocia pokrywa się naturalną Szacuje się, że naturalna stopa bezrobocia wynosi ok. 4 -5%, a bezrobocie tej wielkości normalną. Przy tym bezrobociu produkt faktyczny jest równy potencjalnemu, czyli ma miejsce równowaga na poziomie optymalnym.
Makroekonomiczne skutki równowagi w produkcji
Gdy gospodarka znajduje się w stanie równowagi ex ante, wszystko, co wyprodukowane znajduje zbyt i zostają sprzedane czyli nie tworzą się niechciane zapasy, nie ma zatem inwestycji przymusowych. Z drugiej strony nie kurczą się zapasy uznane za racjonalne. W tych warunkach firmy nie mają powodów powodu, by zwiększać czy też zmniejszać rozmiary produkcji.

Równości dopływów i odpływów ex ante towarzyszy zatem swojego rodzaju stan makroekonomicznej stabilności gospodarczej. Mówiąc inaczej jest to równowaga statyczna, ponieważ w tej szczególnej sytuacji firmy nie mają powodów, by zmieniać in plus czy in minus swoich planów produkcyjnych, zatem poziom produkcji i dochodów stabilizuje się.

Stan ten będzie utrzymywać się, tak długo, jak długo ludzie nie zaczną wydawać więcej (lub mniej) niż otrzymują w postaci dochodu, inaczej mówiąc, równowaga zostanie zachwiana, gdy planowane dopływy przestaną równoważyć planowane odpływy z ruchy okrężnego dóbr i płatności.
Czy możliwe jest osiągniecie i utrzymanie równowaga produkcji
Równowaga w produkcji ma miejsce wtedy, gdy ma miejsce równowaga cząstkowa dopływów i odpływów,

Os=Iw ; Tn=Gw ; Im=Ex


lub gdy pomimo braku równowag cząstkowych nadwyżkowe odpływy w jednej dziedzinie są równoważone przez nadwyżkowe dopływy w innej czyli w gdy punkcie wyjścia ma miejsce równość sumy odpływów i dopływów, co zapisujemy :

Os+Tn+Im=Iw+Gw+Ex


Jedną z najważniejszych przyczyn braku równości łącznych dopływów i odpływów, jest brak równości cząstkowych.

Zanim wyjaśnimy dokładniej, jakie skutki pociąga za sobą brak równowagi, najpierw zastanowimy się, czy rzeczywistym świecie gospodarki rynkowej, w której pieniądz wycofują i wprowadzają niezależne od siebie podmioty, możliwe jest taka koordynacja decyzji ogromnej ilości podmiotów, by cząstkowe i łączne planowane dopływy równoważyły planowane odpływy.



Zależności miedzy dopływami i odpływami
Między dopływania i odpływami cząstkowym: oszczędnościami i inwestycjami, podatkami i wydatkami państwa oraz importem i eksportem występują określone powiązania za pośrednictwem sektora instytucji finansowych, sektora państwowego i zagranicy.

*Jeśli wzrastają oszczęd­ności, banki mogą udzielić więcej kredytów na inwestycje.

* Jeśli rosną wpływy podatkowe, rząd może zwiększyć swe wydatki.

* Jeśli wzrasta nasz import, zasila to dochody mieszkańców innych krajów, co umożliwia im zwiększenie zakupów ekspor­towanych przez nas towarów.

Jednak pomimo istnienia tych współzależności samoczynne osiągania cząstkowych równości jest w zasadzie niemożliwe.

W real­nym świecie łączna suma oszczędności, podatków i wydatków na import nie jest bowiem odprowadzana z głównego nurtu przez pojedyncze duże strumienie. Podobnie łączna suma wydatków inwe­stycyjnych, zakupów państwowych i wpłat za eksport nie dopływa dużymi pojedynczymi strumieniami. Każdy dopływ i odpływa składa się z ogromnej ilości niezależnych do siebie regulowanych własnymi zasadami małych strumyczków.


Inwestycje i oszczędności
Jedną z najważniejszych przyczyną zakłóceń może być brak równości w sektorze prywatnym. miedzy planowanymi oszczędnościami i inwestycjami. Jest on spowodowany brakiem bezpośredniego związku miedzy oboma strumieniami , ponieważ większości wypadków, kto inny oszczędza a kto inny inwestuje,

Wprawdzie firmy oszczędzają na cele inwestycyjne, ale gros oszczędności jest czynione przez gospodarstwa domowe, które kierując się wieloma często zmieniającym się przesłankami samodzielnie rozstrzygają, jaką wielkość dochodów przeznaczą na zakupy konsumpcyjne, a jaką wielkość zaoszczędzą.

Natomiast zaoszczędzone środki inwestują przedsiębiorstwa, które w swych decyzjach kierują się zasadą opłacalności inwestycji.

Utrzymanie równowagi cząstkowej wymaga istnienia jakiegoś mechanizm, który umożliwia w miarę szybkie i sprawne przekształcanie się oszczędności w inwestycje dobrowolne mechanizmy, dzięki któremu oszczędności nie są tezauryzowane, tylko wracają od obiegu i są wykorzystywana na finansowanie inwestycji dobrowolnych.

W osiąganiu równości ex ante pomaga systemu finansowy
W rozwiniętej gospodarce rynkowej oprócz rynku dóbr i usług i rynku czynników produkcji, istnieją również instytucje i rynki finansowe, dzięki którym oszczędności gospo­darstw domowych zmieniają się we wkłady bankowe, składki na fundusz emerytalny, czy składki na polisę ubezpieczeniową. Zgromadzone w instytucjach finansowych oszczędności sektora prywatnego, stanowią podstawę do udzielania firmom pożyczek na zakup dóbr inwestycyjnych.10

Działające na rynku finansowym instytucje finansowe odgrywają rolę pompy ssąco- tłoczącej podtrzymującej przepły­w oszczędności gospodarstw domo­wych do przedsiębiorstw, które chcą zaciągnąć pożyczki potrzebne do sfi­nansowania wydatków na nowe dobra kapitałowe. Dzięki tym instytucjom oszczędności nie są tezauryzowane tylko powracają do obiegu. Czy jednak rynek finansowy jest na tyle sprawny, by w całości przekształcić oszczędności inwestycje dobrowolne?

Choć system finansowy działa, to jednak trudno jest przypuszczać, by w zawsze dochodziło sposób celowy i zamierzony do pełnej zgodność między decyzjami inwestujących i oszczędzających. Istnienie rynku finansowego tylko wspomaga, ale nie gwarantuje, że równość ta będzie osiągana i utrzymywana.

Można by nawet rzec, że gdy do niej dochodzi, to raczej na zasadzie przypadku. Jest bowiem mało prawdopodobne, że gdy gospodarstwa domowe zamierzają zaoszczędzić w danym roku 20 mld zł, to w tym samym czasie firmy zainwestują dokładnie tyle samo. Ponadto oszczędności gospodarstw domowych mogą, ale nie muszą w całości trafić do instytucji finansowych. Wiemy, że część otrzymanych dochodów może być stezauryzowana, czyli zatrzymana poza systemem finansowym kraju, np trzymane w domu pod podłogą, lub zakopane w ogródku.

Z drugiej strony w pewnych okresach instytucje finansowe mogą udzielać większych kredytów na cele inwestycyjne (Iw), niż wynoszą oszczęd­ności zdeponowane w bankach (Os).

Biorąc pod uwagę liczbę osób podejmujących de­cyzje oszczędnościowe i inwestycyjne, wydaje się, iż tylko cud może spowodować, by oszczędnościowe odpływ ze strumienia okrężnego były dokładnie wyrówna­ne dopływami w postaci wydatków inwestycyjnych.11 W rezultacie dobrowolne wydatki inwestycje sektora prywatnego mogą być wyższe lub niższe od czynionych przez ten sektor oszczędności,


Wydatki i podatki
W gospodarce z państwem nie ma również samoczynnego mechanizmu gwarantującego osiąganie równość wydatków i dochodów budżetu państwa.

Decyzje władz państwowych dotyczące podat­ków i wydatków nie są tak rozproszone jak te, o których mowa powyżej. Ale jeżeli weźmiemy pod uwagę wszystkie organy władzy państwowej te centralne i lokalne samorządowe, to musimy dojść do wniosku, że tam również panuje duże, choć mniejsze niż w sektorze prywatnym, rozdrobnienie w podejmowaniu decyzji.

Na ogół, choć nie zawsze rząd stara się dostosować rozmiary drenażu podatkowego do planowanych wielkości wydatków państwowych publicznych Ale nawet wtedy, gdy planuje wydać tyle ile wynoszą jego dochody, czyli zrównoważyć budżet, to o tak nie zawsze mu się to udaje. Rzadko zatem dochodzi do równości wydatków i podatków Wydatki rządu mogą być wyższe lub niższe od podatków netto.

Gdy rząd nie wydaje w całości swoich wpływów podatkowych, wówczas w budżecie państwa powstaje nadwyżka Tn>Gw. Gdy rząd wydaje więcej niż wynoszą wpływy z podatków Gw>Tn, w budżecie państwa powstaje deficyt. budżetowy. Może on zostać pokryty pożyczkami zaciąganymi przez rząd w kraju za granicą lub poprzez dodatkową emisją pieniądza

Warto jest w tym miejscu zaznaczyć, że wydatki i podatki są w dużym stopniu uzależnione od stanu koniunktury gospodarczej. Gdy produkcja jest wysoka, pobierana podatki są duże, finansowane z nich wydatki rządowe mogą być również duże. Ale gdy produkcja i dochody spadają, wpływy z tytułu podatków też spadają. Nie znaczy to jednak, że wraz z nimi automatycznie spadają wydatki państwa
Import i eksport
To samo dotyczy za­granicznych nabywców naszych produktów i naszych krajowych nabywców produktów pochodzenie zagranicznego. Każ­dy z nas decyduje na własną rękę czy kupić amerykańskiego forda czy polskiego fiata. Przed podobnym wyborem stoją podmioty zagraniczne. Dokonywane w tym względzie wybory decydują w skali makroekonomicznej o tym, czy dojdzie do zwiększającej wydatki nadwyżki w bilansie handlowym czy do drenującego strumienia naszych wydatków deficytu. Na cud zakrawa osiągnięcie równości eksportu i importu. Podobnie eksport (Ex) może być wyższy lub niższy od importu (Im).

Pomimo braku równowagi cząstkowej gospodarka będzie w równowadze na rynku PKB, wówczas, gdy łączne dopływy są równe planowanym odpływom.

Jednak w realnej opartej na swobodzie decyzji gospodarce rynkowej, gdzie decyzje podejmowane są przez miliony a niekiedy setki milionów samodzielnych pomiotów nie ma żadnej systemowej gwarancji, że nadwyżki w jednej dziedzinie będą równoważyć braki w innej, by łączne odpływy i dopływy były sobie równe w kategoriach ex ante.

W realnej opartej na swobodzie decyzji gospodarce rynkowej, równość ta może wystąpić , ale nie musi występować i najczęściej nie występuje, a jeśli się zdarzy, to nie jest ona trwała, bo co jakiś czas pojawiają się siły, które gospodarkę wytracają z równowagi. Zobaczmy zatem jakie skutki pociąga za sobą braku równowagi typu ex ante?

  1   2   3   4   5


©absta.pl 2016
wyślij wiadomość

    Strona główna